İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm DÜNDEN BUGÜNE ÜNİVERSİTELER 1. GİRİŞ... 2 1.1. Üniversite Kavramı... 3 1.2. Üniversitelerin Tarihsel Gelişimi ve İlk Üniversiteler... 4 1.3. İkinci Nesil Üniversiteler (Humboldt Üniversitesi)... 6 1.3.1. İkinci Nesil Üniversitelerin Bazı Özellikleri... 9 1.3.1.1. Artan Öğrenci Sayısı... 9 1.3.1.2. Küreselleşme... 10 1.3.1.3. Disiplinler Arası Araştırma... 10 1.3.1.4. Özel Araştırma Enstitülerinin Sayısındaki Artış... 11 1.4. Yeni Nesil Üniversiteler... 13 1.4.1. Yeni Nesil Üniversitelerin Bazı Özellikleri... 13 1.4.1.1. Kozmopolit Yapı... 14 1.4.1.2. Bilginin Topluma Aktarılması... 15 1.4.1.3. Finansman Olanakları... 16 1.4.1.4. Girişimciliğin Yükselişi ve Endüstri ile İşbirliği... 17 1.4.1.5. Uzaktan Eğitim... 18 1.4.1.6. Üniversite Bünyesinde Yürütülen Ticari Faaliyetler... 19 1.4.1.7. Patent Alma Yarışı... 22 1.5. İkinci Kuşak ve Yeni Nesil Üniversitelerin Karşılaştırılması... 24 1.6. Dünyada Yüksek Öğrenim... 25 1.6.1. ABD de Yükseköğretim... 25 1.6.2. Çin de Yükseköğretim... 26 1.6.3. Japonya da Yükseköğretim... 27 1.6.4. İngiltere de Yükseköğretim... 28 1.6.5. Almanya da Yükseköğretim... 29 1.7. Avrupa Birliği nde Yükseköğretim... 29 1.7.1. Bologna Süreci... 30
viii Yükseköğretimde (Üniversitelerde) Markalaşma 1.7.2. Bologna Süreci ve Türk Yükseköğretim Sistemi... 31 1.7.3. Bologna Sürecinin Değerlendirilmesi... 32 1.8. Türkiye de Yükseköğretim... 32 1.8.1. Türkiye de Yükseköğretime Talep... 34 1.8.2. Türkiye de Yeni açılan Üniversiteler ve Sorunları... 36 1.8.3. Türkiye de Yükseköğretimin Finansmanı... 38 1.9. Dünyada ve Türkiye de Yükseköğretimin Geleceğine Yönelik Öngörüler... 39 İkinci Bölüm MARKALAŞMA KONUSU VE ÜNİVERSİTELER 2. GİRİŞ... 46 2.1. Markanın Tarihi... 46 2.2. Marka Kavramı... 47 2.3 Üniversiteler ve Markalaşma... 48 2.4. Üniversite Markasının Unsurları... 51 2.4.1. Üniversitenin Marka İmajı ve Çağrışımları... 51 2.4.2. Üniversitenin Kimliği... 52 2.4.3. Üniversitenin Vaadi... 53 2.5. Üniversitelerde Markalaşmanın Nedenleri... 54 2.5.1. Üniversite İmajının Yönetilmesi... 55 2.5.2. Üniversite Kimliğinin Yönetilmesi... 56 2.5.3 Üniversitenin Rakipleriyle Mücadele Edebilmesi... 57 2.5.4. Üniversitenin Mevcut Markasının Yeniden Tasarlanıp Desteklenmesi... 58 2.6. Başarılı Bir Üniversite Markasının Altında Yatan Etmenler... 58 2.6.1. Üniversitenin Açık ve Anlaşılır Bir Vizyona Sahip Olması... 58 2.6.2. Üniversitenin İyi Konumlandırılması... 59 2.6.3. Üniversite İçinden Markalaşma Faaliyetlerine Destek Olunması... 61 2.6.4. Üniversite Yöneticilerinin Markalaşma Faaliyetlerine Destek Olması... 62 2.6.5. Üniversite Tarafından Yürütülen Halkla İlişkiler Faaliyetleri... 63 2.6.6. Üniversite Tarafından Pazarlama İletişimine Harcanan Miktar. 63 2.6.7. Marka Deneyimi... 64
İçindekiler ix Üçüncü Bölüm ÜNİVERSİTELERDE MARKALAŞMA 3. GİRİŞ... 70 3.1. Üniversitelerde Markalaşma Süreci... 70 3.1.1. Üniversitenin Stratejik Pozisyonunun Belirlenmesi... 71 3.1.2. Üniversite Markasının Oluşturulması... 73 3.1.2.1. Üniversitenin İsmi... 73 3.1.2.2. Üniversitenin Sembolü... 74 3.1.2.3. Markayı Tanıtıcı Araç ve Unsurlar... 75 3.1.2.4. Üniversitenin Marşı... 75 3.1.2.5. Üniversitenin Kampüsü ve Sunduğu Hizmetler... 75 3.1.2.6. Üniversitenin Web Sitesi... 76 3.1.2.7. Üniversitenin Broşürleri... 77 3.1.2.8. Üniversitenin Yayınları... 77 3.1.2.9. Üniversite Bünyesinde Verilen Sertifika ve Diplomalar... 77 3.1.2.10. Üniversitenin Medyayla İletişimi ve Basın Bildirileri... 78 3.1.2.11. Üniversite Bünyesinde Gerçekleştirilen Etkinlikler. 79 3.1.2.12. Üniversitenin Ödülleri... 79 3.1.2.13. Üniversitenin Üyelikleri ve Öğrenci Dernekleri... 79 3.1.3. Harekete Geçmek... 79 3.1.4. Üniversitenin Marka Değerinin Ölçülmesi... 80 3.1.4.1. Marka Farkındalığı... 82 3.1.4.2. Algılanan Kalite... 84 3.1.4.3. Marka Sadakati... 86 3.2. Üniversitelerde Markalaşma ve Başarı Sıralamaları... 88 3.2.1. Shanghai Derecelendirme Sistemi... 89 3.2.2. THES QS Derecelendirme Sistemi... 89 3.2.3. Webometrik Derecelendirme Sistemi... 90 3.3. Üniversiteler Arası Rekabet ve Başarı Sıralamaları... 91 3.4. Başarı Sıralamalarının Markalaşma Açısından Değerlendirilmesi... 92 3.5. Üniversitelerin Başarı Sıralamalarına Yönelik Eleştiriler... 92 3.6. Üniversitelerin Başarı Sıralamalarına Yönelik Öneriler... 93
x Yükseköğretimde (Üniversitelerde) Markalaşma Dördüncü Bölüm MARKA HUKUKU VE ÜNİVERSİTE İSMİNİN HUKUKİ NİTELİĞİ 4. GİRİŞ... 102 4.1. Üniversite, İsmi ve Marka Konusunun Hukuki Boyutu... 103 4.2. Sahte Üniversite Diploması Sorunu... 105 4.3. Sahtecilik ve Diğer Tecavüzlere Karşı Üniversite İsimlerinin Korunması... 107 4.4. Üniversite İsimlerinin Hukuki Olarak Korunmasının Faydaları... 109 4.5. Haksız Rekabet ve Üniversitelerin Markalaşması... 111 4.6. Üniversiteler ve Sponsorluklar... 113 Beşinci Bölüm İÇSEL PAZARLAMA VE İÇSEL MARKALAŞMA BAĞLAMINDA ÜNİVERSİTELER 5. GİRİŞ... 120 5.1. İçsel Pazarlama... 120 5.1.1. İçsel Pazarlamanın Tanımı ve Fonksiyonları... 125 5.1.2. İçsel Pazarlama Uygulamalarında Öne Çıkan Kavramlar... 128 5.1.3. İçsel Pazarlama Uygulamaları Esnasında Yaşanan Bazı Problemler ve Çözüm Önerileri... 129 5.2.İçsel Markalaşma... 132 5.2.1. İçsel Markalaşma ve Çalışanlar... 133 5.2.2. İçsel Markalaşmanın Önemi... 134 5.2.3. İçsel Markalaşmanın Temel Unsurları... 135 5.2.4. İçsel Markalaşmada Başarı ve Hatalara Etki Eden Faktörler... 135 5.2.4.1. Organizasyon... 136 5.2.4.2. Bilgi... 136 5.2.4.3. Yönetim... 137 5.2.4.4. İletişim... 137 5.2.4.5. Strateji... 138 5.2.4.6. Çalışanlar... 138
İçindekiler xi 5.2.4.7. Hizmet içi Eğitim... 139 5.2.5. Kurum İçi İletişim ve İçsel Markalaşma... 139 5.2.6. Hizmet Sektöründe İçsel Markalaşma... 141 5.2.7. İçsel Markalaşmanın Hedefleri... 142 5.2.8. İçsel Markalaşma ve Üniversiteler... 142 5.2.9. İçsel Markalaşma Bağlamında Üniversitelerde Kullanılan Marka İletişim Araçları ve Etkinliği... 144 5.2.9.1. Üniversite Broşürleri... 144 5.2.9.2. Kampüs Toplantıları... 145 5.2.9.3. E mail... 145 5.2.9.4. Memolar... 145 SONUÇ... 153