.Ü. Cerrahpafla T p Fakültesi Sürekli T p E itimi Etkinlikleri Araflt rmalar ve Etik Sempozyum Dizisi No: 50 May s 2006; s. 37-48 Kaynakça Gösterimi (Referanslar) Prof. Dr. Mustafa fienocak - Dr. Necdet Süt 1. G R fi Kitap, makale gibi birçok yay nda kaynakça/referans gösteriminin amac okuyucuya orijinal bilgi kayna n n (al nt yap lan materyallerin) yerini göstermektir. Kaynakça/referans gösteriminde farkl yap ya sahip bilgi formatlar için farkl ayr nt lar verilebilir ancak al nt yap lan dokümanlara iliflkin tüm detaylar özel bir düzende s ralanmal d r. Yay nda referans stilinin noktalama ve detaylar na dikkat edilmeli ve bu yay n n tümünde uyumlu olmal d r. Günümüzde kullan lan ço u kelime ifllemci program dipnot ve sonnotlar otomatik olarak yaratabilmektedir. Bu nedenle bilgisayarlar, yay nda çok say - da kaynak göstermenin (sitasyon) yarataca kar fl kl önlemeye yard mc olurlar. Bilgisayar yard m yla referans listesi (kaynakça) alfabetik yada numara s ra düzeninde kolayca oluflturulabilir. Bilimsel yay nlarda farkl kaynak gösterim biçimleri kullan labilmektedir ve farkl bilim alanlar na göre daha tercih edilen gösterim biçimleri bulunabilmektedir. Sosyal alanlarda daha çok APA (American Psychological Association) ve MLA (Modern Language Association) yöntemleri kullan l rken T p ve Biyoloji alanlar için de özelleflmifl kaynak gösterim sistemleri bulunmaktad r ve bunlar n en özgünleri Vancouver ve Harvard sistemleridir. zleyen k s mlarda, bu sistemlere göre kaynak gösterimleri ayr nt s ile ele al nacak ve farkl kaynak tiplerine göre gösterim flekilleri aç klanacakt r. Aç klamalarda de inilece i üzere, her iki sistemin de farkl durumlar için farkl uygulama biçimlerine s kl kla rastlanabilmektedir. Çeflitli t p dergileri kaynak gösterim isteklerini okuyuculara, yay n göndermek isteyenlere zaten dergi içerisinde bildirmektedirler. 37
Mustafa fienocak 2. VANCOUVER S STEM Vancouver sistemi pek çok bilimsel t psal derginin tercih etti i bir kaynakçalama sistemidir. Kaynaklar, yay n içinde s ra ile ortaya ç k fllar n izleyerek numaraland r l r ve yay n n sonunda numara s ras ile listelenmifl flekilde - bazen de küçük Romen rakamlar kullan larak - belirtilir. Yay n içinde, kaynak numaralar parantez içinde veya kayna n kullan ld - cümle isim bitiminde, üstsimge superscript olarak belirtilirler. Cümle içinde kaynak yay n sahibinin ad geçse bile yine de gösterim yap - l r. Belli bir bilgi ayn anda birden fazla kayna a da gönderme yap larak sunulabilir, kaynak numaralar, aral ks z, virgül ile ayr larak, büyüklük s ras - na göre belirtilir. Daha önce belirtilmifl bir kaynak, daha sonra baflka bir bilgi nedeni ile yeniden belirtilebilir ve eski numaras kullan l r. Birbirini izleyen numaralara sahip kaynaklar ayn anda gösterilecekse ilk ve son numara - ile ayr larak gösterim yap l r. Kad n / Erkek oran yaklafl k 1:2 olarak bildirilmektedir 3 Kad n / Erkek oran yaklafl k 1:2 olarak bildirilmektedir (3). Kad n / Erkek oran yaklafl k 1:2 olarak bildirilmektedir 3,13,4 Kad n / Erkek oran yaklafl k 1:2 olarak bildirilmektedir (3,13,14). Kad n / Erkek oran yaklafl k 1:2 olarak bildirilmektedir (3,13-16,21). Bu sistemi kullanan yazarlar, dergiler, kurumlar aras nda noktalama iflaretlerinin kullan m aç s ndan baz farkl l klara rastlanabilmektedir. FARKLI KAYNAK T PLER N N GÖSTER M (VANCOUVER S.) Temel kabuller bulunmakla birlikte, dergi veya kuruma göre farkl laflmalar gözlenebilecektir. Çeflitli kaynak tiplerinin kaynak listede sunumu ise farkl l klar gösterebilmektedir ama hepsi için olabilecek temel yap lar bulunmaktad r ve sim(ler) 38
Kaynakça Gösterimi (Referanslar) ile Bafll k bunlar n en önemlileridir. sim(ler) : Format: Soyad (1 boflluk) Ad baflharfleri (inisyal) (Birden fazla harf ise boflluksuz yerlefltirilecek) (Nokta VEYA baflka isim geliyorsa virgül, 1 boflluk) Yazar, Editör, Derleyici veya Kurum isimleri bildirilir. Editör ( veya Derleyici) ün bu özelli i isimlerinin bitiminden sonra belirtilir 6 veya daha az yazar varsa hepsi bildirilir. 7 veya daha fazla yazar varsa 6. dan sonra et al ( ve ark ) yaz larak di erleri yaz lmaz. Belli bir yazar kurum yoksa, Anon, Anonim yerine do rudan yay n n ad na geçilir. - Yenersoy A, Üflümez BC. - Yenersoy A, Üflür DE, editör. editörlü örnek tipi - - fienocak Mfi, Süt N, Yenersoy A, Üflümez BC, Acar Mfi, Ça lar T ve ark. - The Cardiac Society of Australia and New Zealand. Bafll k: Format: Bafll k (Nokta, 1 boflluk) Kitaplar n, dergi yaz lar n n sadece ilk kelimelerinin ilk harfi büyük yaz - l r Normalde büyük harf yaz lanlar n d fl nda -. talik harf veya altçizimi kullan lmaz. Alt bafll k varsa belirtilir. - Harrison's principles of internal medicine. - Physical pharmacy: physical chemical principles in the pharmaceutical sciences. - In vitro enzymatic processing of radiolabelled big ET-1 in human kidney as a food ingredient. 39
Mustafa fienocak 2.1. KAYNAK K TAP GÖSTER M Yazar isimleri ve Bafll k d fl nda; Kaç nc bask oldu u, Yay n yeri, Yay n evi, Yay n tarihi verilir. lk bask larda bask bildirimi yap lmaz. Noktalama iflaretleri ve bildirimlerin ayr m aç s ndan afla daki format kullan l r: Bask bilgisi (nokta, 1 boflluk) yay n yeri (iki nokta, 1 boflluk) yay nc (noktal virgül, 1 boflluk) y l (nokta, e er sayfa numaralar gelecekse 1 boflluk) p (nokta, 1 boflluk) sayfa numaralar (nokta). Sayfa numaralar her zaman gerekmeyebilir, bunlar n kullan m nda da k - saltmaya gidilerek tekrarlayan basamaklar belirtilmeyebilir; 272-279 yerine 272-9 gibi. - Lodish H, Baltimore D, Berk A, Zipursky SL, Matsudaira P, Darnell J. Molecular cell biology. 3rd ed. New York: Scientific American; 1995. - Millares M, editor. Applied drug information: strategies for information management. Vancouver: Applied Therapeutics, Inc.; 1998. - Australian Pharmaceutical Advisory Council. Integrated best practice model for medication management in residential aged care facilities. Canberra: Australian Government Publishing Service; 1997. 2.2I. DERG MAKALES N N KAYNAK GÖSTER M Dergide yay nlanm fl makale kaynak olarak gösterilecekse; Yazar isimleri ve Bafll k d fl nda; Derginin ad, Tarih, (Y l, Ay, Gün), Cilt (volume), Say, sayfa numaralar Noktalama iflaretleri ve bildirimlerin ayr m aç s ndan afla daki format kullan l r: K salt lm fl dergi ad (1 boflluk) Y l (1 boflluk) Ay (1boflluk) Gün (noktal virgül -boflluksuz) Cilt (boflluksuz) Say (parantez içinde yaz lacak, iki nokta üstüste) Sayfa aral (nokta) Dergi, say ya göre sayfa numaras de ifltirmiyorsa, tarih olarak sadece y l da verilebilir. Ayn koflullarda say numaras da gerekmez. 40
Kaynakça Gösterimi (Referanslar) Sayfa numaralar n verirken yine tekrarlayan basamaklar gösterilmeyebilir. En önemli t psal dergilerin k salt lm fl isimlerini içeren bir liste kitab n sonunda ek olarak bulunmaktad r. - Russell FD, Coppell AL, Davenport AP. In vitro enzymatic processing of radiolabelled big ET-1 in human kidney as a food ingredient. Biochem Pharmacol 1998 Mar 1;55(5):697-701. - Gonen, M. Planning for subgroup analysis: a case study of treatmentmarker interaction in metastatic colorectal cancer. Controlled Clinical Trials, August 2003 24(4) : 355-363. 2.3. SEÇK veya YAYINDA B R BÖLÜMÜN KAYNAK GÖSTER LMES Yazar n soyad, Yazar n ilk ad yada bafl harfi. Bölüm ad. Editörün soyad, Editörün ilk ad yada bafl harfi. Kitab n Ad, Kaç nc bask oldu u. Yay n yeri: Yay nevi; Yay n tarihi verilir. Dergi iste ine göre, In: terimi, içinden bölüm belirtilen kitab n önüne konabilmektedir. - Porter RJ, Meldrum BS. Antiepileptic drugs. In: Katzung BG, editor. Basic and clinical pharmacology. 6th ed. Norwalk: Appleton and Lange; 1995. p. 361-80. - Gündo an, M.A.: Endokrin Hastal klar, Eds.: Berk, A.Ö., Koçar, H.: ç Hastal klar tan ve tedavisi 1 nci bask, Ankara, GATA Bas mevi, 1990, S. 797-946. 2.4. KONGRE YAYINLARININ KAYNAK OLARAK GÖSTER LMES Kongre bildirilerinin bulundu u kitaplar, kitap kaynak göstermek ilkelerine uyar. Editör kifli olarak bulunur veya düzenleyen kurum belirtilir. Yazar n soyad, Yazar n ilk ad yada bafl harfi, Yay n n ad, Editörün soyad, Editörün ilk ad yada bafl harfi. Konferans n Ad, Konferans n tarihi; Yay n yeri, Yay n tarihi, Sayfa numaras verilmesi gereklidir.. - Brandes U., Wagner D. A Bayesian paradigm for dynamic graph layout. Di Battista (editor), 11th International Symposium on Graph Drawing, 12-15 November 2003, New York, USA, 236-247. 41
Mustafa fienocak 2.5. GAZETE MAKALELER N N KAYNAK OLARAK GÖSTER LMES Yazar n soyad, Yazar n ilk ad yada bafl harfi. Makale ad, Gazetenin Ad, Yay n tarihi (gün/ay/y l), Makalenin sayfa numaras, kolon numaras gereklidir. - Susan S.How to prevent breast cancer Australian 23 October 2003 :4 (col.3). 2.6. ELEKTRON K ORTAMLARIN KAYNAK GÖSTER M Elektronik kaynaklar gösterilirken di er yay n türlerinin kaynak gösterilmesinde uyulan özellikler ve buna ek olarak tam URL adresi ve bu adresten belgenin-bilginin al nd tarih de verilmelidir çünkü özellikle internet ortam nda de iflimler- ortadan kalkmalar-yer de ifltirmeler-güncellemeler çok s k ortaya ç kmaktad r. nternetteki bilgi, belli bir sitenin belirlenen numara s ral bir ekran nda ise (sayfa gibi ) bunun numaras da belirtilir. Elektronik dergi - LaPorte RE, Marler E, Akazawa S, Sauer F. The death of biomedical journals. BMJ [online]. 1995;310:1387-90. URL: http://www.bmj.com/bmj/archive/6991ed2.htm. September 26,1996. nternet Sitesi - Hoffman DL. St John's Wort. 1995;[4 Screens]. URL:http:// www.healthy.net /library/ books/ hoffman/ materiamedica/stjohns.htm. July 16, 1998. CD-ROM - The Oxford english dictionary [CD-ROM]. 2nd ed. New York, NY: Oxford University Press; 1992. 3. HARVARD S STEM Harvard sistemi de pek çok bilimsel t psal dergi taraf ndan kullan lan bir kaynakçalama sistemidir. Vancouver dan en önemli fark kaynaklar n, yay n sonundaki s ralamas n n yazar ad na (soyad na) göre yap lan numaralama ile belirlenmifl olmas d r. Dolay s ile yay nda ilk rastlanan kaynak numaras 1 olmak zorunda de ildir. Ayn yazar n birden fazla eseri bildiriliyorsa liste zamandizinsel (kronolojik) olarak s ralan r. Harvard sistemi, gösterim s rala- 42
Kaynakça Gösterimi (Referanslar) ma özelli i çerçevesinde Yazar Tarih sistemi olarak da düflünülebilir. Sistemi kullanan, yazarlar, dergiler, kurumlarda noktalama iflaretlerinin kullan m aç s ndan çok büyük farkl l klara rastlanabilmektedir. Yay n içinde, kaynak numaralar parantez veya köfleli parantez içinde veya kayna n kullan ld cümle isim bitiminde, üstsimge superscript olarak belirtilebilirler. Kad n / Erkek oran yaklafl k 1:2 olarak bildirilmektedir 3,13 Kad n / Erkek oran yaklafl k 1:2 olarak bildirilmektedir (13,24). Kad n / Erkek oran yaklafl k 1:2 olarak bildirilmektedir [8]. Ancak Harvard sistemi özellikle, kaynaklara iliflkin ipuçlar n do rudan ilgili yerde, Yazar ve Tarih sunarak göstermesi ile Vancouver dan ayr lmaktad r. Kaynakça listesindeki gösterim yaklafl m ile ilgili ilkelerde de farkl l klar bulunmaktad r. Bu ba lamda farkl durumlar için de iflik örneklerle karfl lafl l r: - Bildirilecek yazar ismi yay nda bir cümlenin içinde geçiyorsa, yazar isminden sonra parantez içinde y l ve sayfa numaras verilir; Popüler bir çal flmada Francesca (2002, p.7) farmaekonominin temel yöntemlerini tart flm flt r... gibi Francesca (2002, p.7) farmaekonominin temel yöntemleri 4 farkl bafll kta toplanabilir demifltir ve bu yüzden biz... gibi - Bildirilecek yazar isim yay nda cümle içinde geçmiyorsa, yazar ismi y l ve sayfa numaras ile birlikte parantez içinde verilmelidir; Son zamanlarda yap lan bir çal flmada (Laurence 2004, p.468) konunun teorisini ve uygulamas n göstermifltir... gibi Teori anlat larak uygulamalar yla birlikte aç klanm flt r (Laurence 2004, p.468)... gibi - Yay nda bir yazar n ayn y l içinde yay nlanm fl birden fazla makalesi bildirilecekse parantez içinde y ldan sonra (a, b, c,... gibi) harfler eklenerek site edilmelidir; Jackson (2003a, p.31) konuyu tart flm flt r... gibi 43
Mustafa fienocak - Yay nda iki yazarl çal flmalar site edilecekse iki yazar n soyad da yaz lmal d r; Berman and Jones (2003, p.121) ileri sürdükleri gibi... - kiden fazla yazarl çal flmalar bildirilecekse ilk yazar n soyad yaz larak bunu et.al. izlemelidir (Yazarlar n tam isimleri kaynakçada verilmelidir) ve daha sonra y l ve sayfa numaras verilmelidir; Hastane maliyetlerinde %20 azalma sa lamaktad r (Miller et al. 2003, p.73)... gibi - Gazete makalesi kaynak olarak gösterilecekse yazar n ismi belirtilmeden gazetenin ad ve sayfa numaras parantez içinde verilmelidir; Sa l k sisteminin sorunlar her geçen gün büyümektedir (The Times 2003, p.3)... - Al nt yap lan kaynak taraf ndan bildirilmifl bir kaynaktan bahsederken metnin içinde her iki kaynak da verilmelidir: (Ancak kaynakçada sadece okunan çal flma verilmelidir Messier 2003 gibi); Williamson bir çal flmas nda (2001 cited Messier 2003, p.24) bu duruma aç kl k getirmifltir... FARKLI KAYNAK T PLER N N GÖSTER M (HARVARD S.) Harvard sisteminde de çeflitli kaynak tiplerinin kaynak listede sunumu farkl l klar göstermektedir ama hepsi için olabilecek temel yap lar bulunmaktad r ve sim(ler), Y l ve Bafll k bunlar n en önemlileridir. sim(ler) : Format: Soyad (1 boflluk) Ad baflharfleri (inisyal) (Birden fazla harf ise boflluksuz yerlefltirilecek) (Nokta VEYA baflka isim geliyorsa virgül, 1 boflluk) 1-2 yazar varsa hepsi bildirilir bundan fazla yazar varsa sadece ilk yazar n bildirilmesi devam na et al ( ve ark ) yaz larak di erlerinin yaz lmadan b - rak labilmesi söz konusu olmaktad r. Bu yaklafl m genellikle kitaplar için ge- 44
Kaynakça Gösterimi (Referanslar) çerli olup di er tip kaynaklarda ilk 4-6 yazara kadar isimler belirtilmekte sonra et al. eki kullan labilmektedir. Belli bir yazar kurum yoksa do rudan yay n n ad na geçilir ve alfabetik s ralamada bu bafll n ilk harfi belirleyici olur. - Yenersoy A, Üflümez BC. - Yenersoy A, Üflür DE, (eds). editörlü örnek tipi- - Ed. Rakel RE - editörlü örnek tipi - - fienocak Mfi, Süt N, Yenersoy A, Üflümez BC, Acar Mfi, Ça lar T ve ark. Baz dergiler Soyad dan sonra virgül konmas n ve birden fazla inisyal varsa bunlar n da nokta ile ayr lmas n isteyebilmektedirler. Bazen ise son isimden sonra nokta istenmeyebilmektedir. Y l: Format: Y l (Virgül, 1 boflluk) Baz dergiler y l parantez içinde istemektedirler veya virgülsüz devam edilmesini öngörmektedirler. Bafll k: Format: Bafll k (Nokta, 1 boflluk) Kitaplar n, dergi yaz lar n n sadece ilk kelimelerinin ilk harfi büyük yaz - l r normalde büyük harf yaz lanlar n d fl nda -. Alt bafll k varsa belirtilir. Baz yay n organlar bafll klar n italik yaz lmas n, di erleri t rnak içinde yaz lmas n isteyebilmektedirler bazen de koyu (Bold) yaz ma rastlanmaktad r. Yine baz dergiler bafll ktan sonra nokta de il virgül konmas n isteyebilmektedirler. 3.1. KAYNAK K TAP GÖSTER M Yazar, Y l ve Bafll k d fl nda; Kaç nc bask oldu u, Yay n yeri, Yay nevi verilir. lk bask larda bask bildirimi yap lmaz. Ayr mlarda virgül veya nokta derginin önerisine göre kullan lmaktad r. 45
Mustafa fienocak - Kleinbaum, D.G., 1996. Survival Analysis. 2nd ed. New York: Springer. - McTaggart, D., Findlay, C. & Parkin, M. 1995, Economics, 2nd edn, Addison- Wesley, Sydney. - Al-Mefty O (1991) Meningiomas. Raven Press, New York - Robinson WF, Huxtable CRR. (eds) 1988, Clinicopathologic Principles For Veterinary Medicine, Cambridge University Press, Cambridge. Harvard sistemde bölüm yazarl kitap kaynak olarak gösterilirken; Bölüm yazar n soyad, Ad n n bafl harfi., Yay n y l. Bölümün ad. Kitab n yazar yada editörünün ad n n bafl harfi. Soyad, ed veya eds k saltmas. Kitab n ad. Yay n yeri: Yay nevi. Bölümün sayfa numaralar verilmesi uygun olmaktad r. - Sanchez LA., 1999. Pharmacoeconomics: principles, methods, and application to pharmacotherapy. In: DiPiro JT, Talbert RL, Yee GC et al eds. Pharmacotherapy: a pathophysiologic approach. 4th ed. Stamford, CT: Appleton and Lange. :105-119. Kaynak içinde kaynak gösterimi durumlar için ise afla daki örnekden yararlan - labilir. - Fiedler, F. and Chemers, M. (1974) Leadership and effective management. Glenview, Illinois, Scott Foresman & Co. Cited in: Douglass, Laura Mae (1996) The effective nurse: leader and manager. 5th edition. St. Louis, Missouri, Mosby 3.2. DERG MAKALES N N KAYNAK GÖSTER M Dergide yay nlanm fl makale kaynak olarak gösterilecekse; Yazar, Y l ve Bafll k d fl nda; Derginin k salt lm fl ad, Cilt (volume), Say, sayfa numaralar verilir. Sayfa numaralar n verirken yine tekrarlayan basamaklar gösterilmeyebilir. Kullan lan ay r c noktalama iflaretleri dergilerin önkabullerine göre de iflebilmektedir. - Sullivan, LM., D'Agostino RB., 2003. Robustness and power of analysis of 46
Kaynakça Gösterimi (Referanslar) covariance applied to ordinal scaled data as arising in randomized controlled trials, Statistics in Medicine, 22(8), 1317-1334 - Huffman, L. M. 1996, 'Processing whey protein for use as a food ingredient', Food Technology, vol. 50, no. 2, pp. 49-52. - Royall C.P., B.L. Thiel & A.M. Donald. (2001) Radiation damage of water in environmental scanning electron microscopy. Journal of Microscopy. 204(3), p. 185. 3.3. GAZETE MAKALELER N N KAYNAK OLARAK GÖSTER LMES Yazar n soyad, Yazar n ilk ad yada bafl harfi, Yay n y l, Makale ad, Gazetenin Ad, Yay n Gün, Ay, Makalenin sayfa numaras gereklidir. - Toy, M. 1997, Research finds breast cancer affecting more but killing fewer, Age, 30 Dec, p. 3. 3.4. KONGRE YAYINLARININ KAYNAK OLARAK GÖSTER LMES Harvard sistemde konferans yay n kaynak olarak gösterilirken; Kat l mc yazar n soyad, Ad n n bafl harfi., Yay n y l. Kat l m yaz s n n ad. Konferans editörünün ad n n bafl harfi. Soyad, ed. k saltmas. Konferans n ad, tarihi ve yeri. Yay n yeri: Yay nc. Kat l m yaz s n n sayfa numaralar verilmelidir. - Healy, P., Kuusik, A., 1999. The vertex-exchange graph: a new concept for multi-level crossing minimization, Kratochvil (ed.), 7th International Symposium on Graph Drawing, 1999 New York, New York:Springer. 205-216. Çal flma sadece bildiri olarak kalm fl ise, basit bir yaklafl mla flu flekilde gösterilebilir: - Healy, P., Kuusik, A., 1999. The vertex-exchange graph: a new concept for multi-level crossing minimization, 7th International Symposium on Graph Drawing, 1999 New York 3.5. ELEKTRON K ORTAMLARIN KAYNAK GÖSTER M Elektronik kaynaklar gösterilirken di er yay n türlerinin kaynak gösterilmesinde uyulan özellikler ve buna ek olarak tam URL adresi ve bu adresten belgenin-bilginin al nd tarih de verilmelidir. 47
Mustafa fienocak Elektronik dergi - Cáceres, J.L.H., Sibat, F.H., Hong, R., Sautié, M., Namugowa, A.V. (2004). Towards The Estimation Of The Fractal Dimension Of Heart Rate Variability Data. The Internet Journal of Cardiovascular Research [online]. URL: http: // www. ispub.com / ostia / index.php?xmlfilepath= journals/ ijcvr/ vol1n2/ fractal.xml [Accessed 12 Apr 2004]. - Smith, J (1996) Time to go home. Journal of Hyperactivity [Internet] 12th October, 6 (4), pp.122-3. Available from: <http://www.lmu.ac.uk> [Accessed June 6th, 1997] nternet Sitesi - Cross, P. and Towle, K., 1996. A guide to citing internet sources [online]. Poole: Bournmouth University. URL http:/www.bournemouth.ac.uk/servicedepts/lis/lis_pub/harvardsystint.html [accessed 24 June 1997] - Holland, M. (1996) Harvard System [Internet] Poole, Bournemouth University. Available from: <http://www.bournemouth.ac.uk/service- depts/ lis/ LIS_Pub/harvardsys.html> [Accessed 22 August, 1997] CD-ROM - Braunwald E. et al (Editor), (2001). Harrison's Principles of Internal Medicine. [CDROM]. 15th Edition, McGraw-Hill Professional Sadece CD-ROM da edinilebilen bir veri taban olarak : - Gray, J. M. & Courtenay, G. (1988) Youth cohort study [computer file]. Colchester:ESRC Data Archive [distributor] 48