İDRAR YOLU ENFEKSİYONLARI Dr Salih Kavukçu Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Nefroloji Bilim Dalı
LİTERATÜRDE YAZAN TANIM SIKLIK ETYOLOJİ PATOGENEZ KLİNİK TANI AYIRICI TANI TEDAVİ PROGNOZ KLİNİKTE KARŞILAŞILAN HASTA YAKINMA ÖYKÜ ÖZGEÇMİŞ SOYGEÇMİŞ FİZİK MUAYENE LABORATUVAR GÖRÜNTÜLEME YÖNTEMİ TEDAVİ PROFLAKSİ
TANIM İdrar yolu enfeksiyonu (İYE), vücut dışına çıktıktan sonra herhangi bir bakteri ile karşılaşmamış idrarda, kültür yöntemleri kullanılarak saf bir şekilde üretilen bakterilerin yol açtığı yangı.
İDRAR YOLU ENFEKSİYONLARI İLK KEZ GEÇİRİLEN İYE TEKRARLAYAN İYE ASEMPTOMATİK BAKTERİÜRİ Herhangi bir hastalık semptomu olmaksızın, idrar kültüründe anlamlı üreme yapan bir bakteri ayırt edilirse, asemptomatik bakteriüri den söz edilir. 1) KOMPLİKE OLMAYAN ALT İYE - Sistit - Üretrit 2) KOMPLİKE OLMAYAN ÜST İYE - Üreterit - Piyelit 3) BÖBREK PARANKİMİ ENFEKSİYONU (KOMPLİKE İYE) - Piyelonefrit Okul yaş grubunda çocuklar arasında %1 oranında rastlanır. Tanısı ve tedavisi gerekmemektedir.
SIKLIK Çocukluk yaş grubunda erkeklerin %1-3, kızlar ise %3-10 oranında İYE atağı geçirme riskine sahiptir. İlk yıl içinde sıklık, erkek/kız oranı 3-5/1, ilk yıldan sonra 1/10 şeklindedir. İlk kez akut İYE geçirenlerin yaklaşık %12-30 u, ilk 6-12 ay içinde tekrar İYE atağı geçirmektedir. Ateşli süt çocuğu ve küçük çocuklarda İYE prevalansı %4.1-%7.5 arasında değişmektedir.
İYE NEDEN ÖNEMLİDİR? İYE RENAL SKAR HiPERTANSİYON SON DÖNEM BÖBREK HASTALIĞI
SİSTİT Akut pyelonefritlerin %60 ında VUR bulunmamaktadır
İDRAR YOLU ENFEKSİYONU ETKENLERİ Gram negatif bakteriler - Escherichia coli (%85) - Klebsiella pneumonia - Proteus mirabilis - Enterobacter aerogenes - Pseudomonas aeruginosa - Serratia marcescens - Salmonella türleri - Haemophilus influenzae - Gardnerella vaginalis Gram pozitif bakteriler - Staphylococcus epidermidis - Enterococcus - Staphylococcus saprophyticus - Streptococcus pneumonia - Group B streptococcus Diğer Adenovirus tip11 ve tip21 BK virus Candida albicans Mycoplasma hominis Ureoplasma ureolyticum Mycobacterium tuberculosis Toxocara Microflariae Enterobius vermicularis
pentraxin-related protein 3
TUTUNMA İNVAZYON REPLİKASYON DÖKÜLME Makrofajlar Bakteriyel devamlılık T ve B hücreleri?
AKUT PİYELONEFRİT PATOGENEZİ BÖBREK PARANKİMİNE BAKTERİ İNOKÜLASYONU KOMPLEMAN AKTİVASYONU İMMÜN CEVAP BAKTERİNİN ÖLDÜRÜLMESİ KEMOTAKSİS-OPSONİZASYON FAGOSİTOZ SÜPEROKSİD SALINIMI LİZOZİM SALINIMI İNTRAVASKÜLER GRANÜLOSİT AGREGASYONU TÜBÜLER HÜCRE ÖLÜMÜ İNTERSTİSYEL İNVAZYON FOKAL İSKEMİ pentraxin-related protein 3 RENAL SKAR
İYE RİSKİNİ ARTTIRAN FAKTÖRLER MEKANİZMA PATOGENEZ ÖNLEM PİYELONEFRİT Reflü Obstrüksiyon Obstrüksiyon/anomali İdrar tutma Rezidüel idrar Cinsel temas Cinsel taciz Mastürbasyon Konstipasyon Kötü hijyen Kıl kurdu Dışkı inkontinansı Uzun banyo / köpük banyosu fimozis SİSTİT MESANE KOLONİZASYONU ÜRETRA KOLONİZASYONU PERİNE İYE önlenmesi Cerrahi Cerrahi Sık işeme çizelgesi / yüksek sıvı alımı Tam işeme/çift işeme Temas sonrası işeme/proflaksi Belirleme/önleme Engel olma Belirleme/tedavi İyi hijyen Tanı/tedavi Tuvalet eğitimi Duş Sünnet
ÇOCUKLARDAKİ İYE SEMPTOM VE BULGULARI YENİDOĞAN SÜT ÇOCUĞU OKUL ÇOCUĞU ADÖLESAN OKUL ÖNCESİ SARILIK HİPOTERMİ SEPSİS KİLO ALAMAMA KUSMA ATEŞ DİYARE KİLO ALAMAMA KUSMA ATEŞ KÖTÜ KOKULU İDRAR KUSMA ATEŞ KÖTÜ KOKULU İDRAR KARIN AĞRISI POLLAKÜRİ ATEŞ KARIN AĞRISI POLLAKÜRİ DİZÜRİ URGENCY YAN AĞRISI DİZÜRİ URGENCY ENÜREZİS
ÇOCUKLARDAKİ İYE SEMPTOM VE BULGULARI Yaş grubu En sık En az 3 aydan küçük süt çocuğu Ateş Kusma Letarji İrritabilite Beslenme zayıflığı Karın ağrısı Sarılık Hematüri Kötü kokulu idrar 3 aydan büyük Preverbal Ateş Karın ağrısı Yan ağrısı Kusma Beslenme zayıflığı Letarji İrritabilite Hematüri Kötü kokulu idrar Verbal Sıkışma Dizüri İşeme disfonksiyonu Kontinans değişiklikleri Karın ağrısı Yan ağrısı Ateş Kusma Hematüri İdrar bulanıklığı Kötü kokulu idrar
FİZİK MUAYENEDE DİKKAT EDİLECEK NOKTALAR Büyüme geriliği Hipertansiyon Batında kitle ve/veya hassasiyet Dış genital organların muayenesi Vajinit Labial adhezyon Lokal irritasyon Cinsel taciz ilişki Erkeklerde idrar akımının incelenmesi ve sünnet durumu Rektal muayene Kitle Sfinkter tonusunun değerlendirilmesi
KOMPLİKE İDRAR YOLU ENFEKSİYONU Yüksek ateş ve toksik görünüm Aşırı kusma Orta Ağır Dehidratasyon Uyum güçlüğü KOMPLİKE OLMAYAN İDRAR YOLU ENFEKSİYONU Ateşli ancak iyi görünüyor Ağızdan sıvı ve ilaç alabilen Hafif dehidratasyon Uyumlu
OLASI İYE TANISI KOYMADA DEĞERLİ İDRAR ANALİZ BULGULARI YÖNTEM Işık Mikroskopisi Faz kontrast mikroskopisi İdrar sedimentinin gram boyaması Dipstick testi BULGULAR İdrar sedimentinde basiller İdrar sedimentinde basil veya koklar Gram (-) basiller, Gram (+)koklar ve nadiren Gram (-) koklar Nitrit ve lökosit esteraz pozitifliği
İYE BELİRLENMESİNDE, ÇEŞİTLİ TESTLERİN DUYARLILIK, ÖZGÜNLÜK VE ÖNGÖRÜ GÜÇLERİ TEST > 5 lökosit/hpf (santrifüjlü) >10 lökosit/µl (santrifüjsüz) Sensitivite (%) Spesifite (%) Pozitif prediktif değer (%) 80 83 46 96 63 90 53 93 Nitrit 69 90 57 94 Negatif prediktif değer (%) Lökosit esteraz 71 85 47 94 Nitrit + Lökosit esteraz 86 86 54 97
İDRAR YOLU ENFEKSİYONUNA BAĞLI OLMAYAN PYÜRİ NEDENLERİ SIK Vaginal akıntı Kimyasal irritasyon Ateş Viral enfeksiyon NADİR Apandisit Glomerulonefrit Renal tüberküloz
İYE TANISINDA İDRAR KÜLTÜRÜNÜN YORUMLANMASI TOPLAMA YÖNTEMİ Suprapublik aspirasyon Kateterizasyon Temiz orta akımı Temiz orta akımı KANTİTATİF KÜLTÜR Herhangi bir sayıda üriner patojen. Koagülaz (-) Staph. Hariç Ateşli infant ve çocukta: 50 x 10 3 cfu/ml (sınır 10-50 x 10 3 ) Kanıt düzeyi C, öneri AAP 2011 Semptomatik hastalarda 10 5 cfu/ml (tek organizma) Asemptomatik hastalarda: Farklı günlerde elde edilen en az iki örnekte aynı organizmanın 10 5 cfu/ml kadar üremesi.
İDRAR YOLU ENFEKSİYONU TANISI İÇİN KÜLTÜR KRİTERLERİ TOPLAMA METODU KOLONİ SAYISI ENFEKSİYON OLASILIĞI Suprapubik aspirasyon Gram(-)basil:herhangi sayıda Gram(+)kok:>birkaç yüz >%99 Kateterizasyon >100.000 %95 10.000-100.000 Enfeksiyon olası 1000-10.000 Şüpheli;tekrar et <1000 Enfeksiyon olası değil Temiz idrar(erkek) >10.000 Enfeksiyon olası Temiz idrar(kadın) 3 örnek:>100.000 %95 2 örnek:>100.000 %90 1 örnek:>100.000 %80 5x10.000-100.000 Şüpheli;tekrar et 10.000-5x10.000 Semptomatik ise tekrar et Asemptomatik ise enfeksiyon olası değil <10.000 Enfeksiyon olası değil
TORBA YAPIŞTIRILARAK ELDE EDİLEN İDRAR KÜLTÜRLERİ GÜVENİLİR DEĞİLDİR. TORBA YAPIŞTIRILARAK ELDE EDİLEN İDRAR KÜLTÜRLERİNDE, ÜREME OLMAMASI İYE TANISINDAN UZAKLAŞTIRABİLİR. AAP 2011
ALT İDRAR YOLU ENFEKSİYONLARI Ateş yüksekliği (+) Karın ağrısı (+) Dizüri (+) Sık idrar yapma (+) İdrar dansitesi düşüklüğü (-) Pyüri ; bakteriüri (+); silendir (-) Beyaz küre yüksekliği (-) Eritrosit sedimentasyon hızı yüksekliği (-) C-reaktif protein pozitifliği (-) Serum prokalsitonin yüksekliği (-) ÜST İDRAR YOLU ENFEKSİYONLARI Ateş yüksekliği(+) Karın ağrısı / Yan ağrısı (+) Dizüri (+) Sık idrar yapma (+) İdrarın konsantre edilme kapasitesinde bozulma (+) (idrar dansitesi düşüklüğü +) Pyüri; bakteriüri; lökosit silendirleri (+) Beyaz küre yüksekliği (+) Eritrosit sedimentasyon hızı yüksekliği (+) C-reaktif protein pozitifliği (+) Serum prokalsitonin yüksekliği (+)
NÖBETTE ATEŞLİ (39,5⁰ C) KÜÇÜK ÇOCUK (2-24 ay) BAŞVURDU: Öyküde ve fizik muayenede ateş nedenini bulamadım. Hastanın antropometrik değerleri ve diğer fizik muayene bulguları normal. Rutin idrar analizinde, Dansite: 1015, Lökosit esteraz: +++, Nitrit: Negatif, Mikroskopide her alanda 10-15 lökosit mevcut. TANIM: İYE YAKLAŞIMIM: AMPİRİK OLARAK ORAL SEFİKSİM ÖNERDİM. A) Hatam var mı? B) Varsa nerede? C) Aslında ben hata yapmam!..
Ateşli Bebeklerde (2-24 ay) İYE Düşündüren Bireysel Risk Faktörleri KIZ < 12 ay Vücut ısısı > 39 o C Ateş süresi > 2 gün Başka enfeksiyon odağı olmaması Beyaz ırk ERKEK Vücut ısısı > 39 o C Ateş süresi > 24 saat Başka enfeksiyon odağı olmaması Siyak ırk dışı AAP 2011
Nedeni bulunmamış ateşi olan çocuk (2-24 ay) hemen antibiyotik verecek kadar ağır hasta değilse, hekim idrar yolu enfeksiyonu olasılığını değerlendirmelidir: Ateşli çocukta idrar yolu enfeksiyonu olasılığı düşük ise hekim herhangi bir tetkik yapmadan hastayı klinik olarak izler. (kanıt düzeyi A, güçlü öneri) Ateşli çocukta idrar yolu enfeksiyonu olasılığı düşük değil vardır. (kanıt düzeyi A, güçlü öneri) ise hekim için iki seçenek 1. İdrar kateter veya suprapubik aspirasyonla elde edilir, rutin idrar analizi ve idrar kültürü yapılır. VEYA 2. İdrar uygun bir şekilde elde edilir, rutin idrar analizi yapılır. Rutin idrar analizi idrar yolu enfeksiyonu düşündürüyorsa, (lökosit esteraz veya nitrit testi pozitif veya mikroskopik analizde lökosit veya bakteri pozitif) : idrar örneği kateter veya suprapubik aspirasyonla elde edilir ve idrar kültürü yapılır. Taze idrarın rutin idrar analizinde ( bir saat içinde gerçekleşen işemeden elde edilmiş) lökosit esteraz ve nitrit testleri negatif ise antibiyotik tedavisi başlamadan klinik seyir izlenir. Rutin idrar analizindeki negatif bulgular idrar yolu enfeksiyonundan kesin olarak uzaklaşmamıza neden olamaz. AAP 2011
NÖBETTE ATEŞLİ (39,5⁰ C) KÜÇÜK ÇOCUK (2-24 ay) BAŞVURDU: Öykü ve fizik muayenede, ateş nedenini bulamadım. Hastanın antropometrik değerleri ve diğer fizik muayene bulguları normal. Rutin idrar analizinde, Dansite: 1015, Lökosit esteraz: +++, Nitrit: Negatif, Mikroskopide her alanda 10-15 lökosit mevcut. TANIM: İYE YAKLAŞIMIM: AMPİRİK OLARAK ORAL SEFİKSİM ÖNERDİM. *A) Hatam var mı? *B) Varsa nerede? Kateter veya suprapubik aspirasyonla aldığım idrardan kültür yapıp, izlemeliydim!...
AKUT İYE NİN TEDAVİ PRENSİPLERİ Enfeksiyon tanısını kesinleştir Kan basıncı, BUN, Kreatinin düzeylerine bak (ilk enfeksiyonda) Uygun ampirik antibiyotik tedavisini seç Benzer antibiyotiği yakın zamanda kullanmamış olmalı Kusma veya ağır semptomlar varsa parenteral Aşağıdaki durumlarda idrar kültürü tekrarlanır Semptomlar devam ediyorsa Organizma dirençli ise 10 günlük tedavi uygula Hasta tolere ediyorsa oral yol ile Uygun görüntüleme yöntemlerini kullan Evde nitrit testi ile takip et
HASTANEYE YATIŞ ENDİKASYONLARI Kusma Ağır dehidratasyon <2 ay Tedaviye yanıtsızlık/uyumsuzluk Toksik görünüm
KOMPLİKE İYE NİN YATAN HASTALARDA TEDAVİSİ Uygun parenteral sıvı (genellikle normal idame sıvısının 1.5 katı) Bir üçüncü kuşak sefalosporin Seftriakson: 75 mg/kg/gün, 12-24 saatte bir, iv veya im Sefotaksim: 150 mg/kg/gün, 6-8 saatte bir, iv veya im Seftazidim: 150 mg/kg/gün, 6-8 saatte bir, iv veya im İki aydan küçük bebeklerde, uropatojenler çoğunlukla E. Coli ve E. Faecalis olduğundan ampirik tedavide bir β-lactam antibiyotik ve bir aminoglikozid kombinasyonu başlanır.
İYE TEDAVİSİNDE SIKLIKLA SEÇİLEN AMPİRİK ANTİBİYOTİKLER YOL İLAÇ DOZ DOZ ARALIĞI (mg/kg/gün) (saat) Parenteral Aminoglikozidler Amikasin 10-15 12 Netilmisin 5-7.5 8 Tobramisin 5-7.5 8 Penisilinler Ampisillin-sulbaktam 50-100 6 Tikarsilin 50-200 4-8 Sefalosporinler Cefazolin 25-50 6-8 Ceftriaxone 50-75 12-24 Ceftazidime 90-150 8-12 Cefepime 100-150 8-12
İYE TEDAVİSİNDE SIKLIKLA SEÇİLEN AMPİRİK ANTİBİYOTİKLER YOL İLAÇ DOZ DOZ ARALIĞI (mg/kg/gün) (saat) Oral Penisilinler Ampisillin-sulbaktam 50 12 Amoksisilin-klavulanat 40 12 Sulfonamidler TMP-SXT 8 12 Sefalosporinler Cefaleksin 25-50 6 Cefaclor 20 8 Cefixime 8 12-24 Cefadroksil 30 12-24 Diğer Nitrofurantoin 5-7 6 (pyelonefritte kullanılmaz, dokuya ulaşmaz.)
TEDAVİ TİPİ Oral Parenteral 2-24 ay bebekler için: Oral veya parenteral olarak başlanan tedavinin etkinliği aynidir. Hekim mümkünse bölgesel antibiyotik duyarlılığını dikkate alarak antibiyotik seçimini yapmalıdır, izole edilen üropatojenin antibiyotik duyarlılık testine göre antibiyotik tedavisini düzenlemelidir. (kanıt düzeyi A, güçlü öneri) AAP 2011 DOZ SAYISI Tek doz Bölünmüş dozlarda TEDAVİ SÜRESİ Oral 5-15 gün Parenteral 7-10 gün 2-24 ay bebekler için: Hekim tedavi süresini 7-14 gün olarak düzenlemelidir. (kanıt düzeyi B, öneri) AAP 2011
AKUT PYELONEFRİTİN TEDAVİSİ SIRASINDA İdrar ilk 24 saatte steril olur 3. gün kontrol kültürü önerilmiyor. Klinik yanıt yoksa tekrarlanabilir. Ateş 2-3 günde CRP 4-5 günde ESR 2-3 hafta sonra Konsantrasyon kapasitesi birkaç hafta- 2-3 ayda düzelir.
Bir çocuk İYE nedeni ile tedavi edildikten sonra kendimize soracağımız soru: Bu çocukta İYE neden meydana geldi? Obstruksiyon mu var? Vezikoüretaral reflü mü var? İşeme disfonksiyonu mu var? Çocuk için işeme ve dışkılama bir yük mü?
ULTRASONOGRAFİ VOİDİNG SİSTOÜRETROGRAFİ DMSA RENAL SİNTİGRAFİ
Aşağıdan yukarı ve Yukarıdan aşağı Görüntüleme Yaklaşımları Aşağıdan yukarı yaklaşım Yukarıdan aşağı yaklaşım Biomarker temelli yaklaşım İYE VCUG İYE Akut faz DMSA VCUG USG İYE Akut faz DMSA + USG VCUG İYE Akut faz DMSA VCUG İYE USG + Risk faktörleri VCUG İYE Prokalsitonin Üreteral dilatasyon VCUG İYE CRP veya Üreteral dilatasyon DMSA VCUG AAP 1999 EAU/ESPU 2011 SMRC 1999 ESPR 2007 Herz ve Ark. 2010 AAP 2011 NICE 2007 ISPN 2011 Leroy ve Ark. 2011 Preda ve Ark. 2011
AAP 2011 İlk ateşli idrar yolu enfeksiyonundan sonra rutin olarak miksiyon sistoüretrografi çekilmemelidir. USG çekilmelidir. (kanıt düzeyi C, öneri) Eğer üriner sistem ultrasonografisinde: hidronefroz, skar, veya yüksek dereceli vezikoüreteral reflü veya obstrüktif üropati düşündüren görüntülerin olması veya başka atipik veya kompleks klinik durumlarda miksiyon sistoüretrografi uygulama endikasyonu doğar. (kanıt düzeyi B, öneri) Eğer ateşli idrar yolu enfeksiyonu tekrarlıyorsa olgu ileri düzeyde değerlendirilerek, miksiyon sistoüretrografi çekilir. (kanıt düzeyi X, öneri)
BÖBREĞE ZARAR VERMEYEN VEZİKOÜRETERAL REFLÜ YÜ ORTAYA ÇIKARMAYALIM.
Amaç Anti-bakteriyel profilaksi İYE atağını ve sonucu olabilen renal skarı önlemek VUR kendiliğinden gerilerken, kolaylaştırdığı İYE ataklarını önleyerek renal skar riskini azaltmak
İdeal profilaktik ajan Oral alınabilmeli, Üropatojenlere karşı olmalı Yan etkisi az, uzun süre saklanması kolay olan ilaçlar olmalı İdrarda terapötik düzeylere ulaşabilmeli Fekal konsantrasyon düşük olmalı Bölgesel antimikrobiyal direnç kalıbına göre seçilmeli Günde tek doz oral uygulanabilmeli Yenidoğanlar Büyük çocuklar Amoksisilin (10-15 mg/kg) Nitrofurantoin (1-2 mg/kg) Sefaleksin (15 mg/kg) TMP-SMX (2 mg/kg) Sefiksim (2 mg/kg)
Garin Roussey Kesler Pennesi Montini PRIVENT Swedish Reflux Trial RIVUR Hasta sayısı 218 225 100 338 576 203 607 Yaş 3 ay-17 y 1 ay-7 y 3 ay-17 y 0-2 1/2y 0-18 y 1-2 y 2 ay-5 y Takip Süresi 1 yıl 1 1/2 yıl 2 yıl 1 yıl 1 yıl 2 yıl 2 yıl VUR-0 105 - - 210 - - VUR-1 19 23-30 114-68 VUR-2 57 146 21 58-254 VUR-3 27 54 46 40 126 230 VUR-4 - - 33-129 77 50 VUR-5 - - - - - - Ateşli İYE atakları Profilaksi(+) % 9 % 13 % 36 % 7 % 7 % 14 % 13 Ateşli İYE atakları Profilaksi (-) % 3 % 16 % 30 % 9 % 13 % 37 % 24
Garin Roussey Kesler Pennesi Montini PRIVENT Swedish Reflux Trial RIVUR Hasta sayısı 218 225 100 338 576 203 607 Yaş 3 ay-17 y 1 ay-7 y 3 ay-17 y 0-2 1/2y 0-18 y 1-2 y 2 ay-5 y Takip Süresi 1 yıl 1 1/2 yıl 2 yıl 1 yıl 1 yıl 2 yıl 2 yıl VUR-0 105 - - 210 - - VUR-1 19 23-30 114-68 VUR-2 57 146 21 58-254 VUR-3 27 54 46 40 126 230 VUR-4 - - 33-129 77 50 VUR-5 - - - - - - Ateşli İYE atakları Profilaksi(+) % 9 % 13 % 36 % 7 % 7 % 14 % 13 Ateşli İYE atakları Profilaksi (-) % 3 % 16 % 30 % 9 % 13 % 37 % 24
HANGİ DURUMDA PROFİLAKTİK ANTİBİYOTİK VERİLMELİ? İdrar yolu normal olan veya dilate VUR u bulunmayan çocuklar profilaksiden fayda görmemektedir. Dilate VUR olan küçük çocuklar, özellikle kız çocukları tekrarlayan İYE ve akkiz renal skar açısından riskte olup, antibiyotik profilaksisinden fayda görebilmektedir. Artan bakteriyal direnç ve ilacı düzenli kullanamama antibiyotik profilaksisinin başarısını önleyen faktörlerdir. Brandström Pediatr Nephrol 2014
SÜNNET Yenidoğan döneminde uygulanan sünnet sağlıklı ve posterior üretral valvi olan erkek çocuklarda İYE riskini %90 kadar azaltmaktadır. American Academy of Pediatrics Male circumcision. Pediatrics 2012 VUR, pelvo-üreteral veya veziko-üreteral bileşke obstruksiyonlarında sünnet uygulamasının İYE riskini düşürdüğü henüz kanıtlanmamıştır. Bader McCarthy Pediatr Nephrol 2013 Dilate VUR lu veya diğer malformasyonu bulunan ve tekrarlayan İYE geçiren erkek çocuklara sünnet önerilebilir. Singh-Grewal D, Macdessi J, Craig J Arch Dis Child 2005
İYE ATAKLARINI ÖNLEMEK İÇİN YAPILACAK ÖNERİLER Yeterli sıvı alınmalı. Sık idrar yapılmalı. Mesane tam olarak boşaltılmalı, işeme sonrası idrar kalmamalı ( gerekirse ikili işeme önermeli). İşeme çizelgesi ile çocuğun mesane kapasitesi ve boşaltım fonksiyonu hakkında bilgi elde edilir. Konstipasyon giderilmeli. Mesane - barsak disfonksiyonu düzeltilmeli. Tuvalet terbiyesi sonrasında tekrarlayan İYE ortaya çıkarsa, mesane disfonksiyonu düşünülmeli. Kızlarda uretra-vaginal reflü tekrarlayan İYE nedeni olabilir. Barsak parazitleri giderilir. Bebeklerin bezleri (üreme ortamı yaratacağından) uzun süre ıslak kalmalarını önlenmelidir. Perine, dış genital organlar temiz ve kuru olmalı.
İDRAR YOLU ENFEKSİYONLARINDA KANIT BEKLEYEN TEDAVİ YAKLAŞIMLARI
İDRAR YOLU ENFEKSİYONLARINDA KANIT BEKLEYEN TEDAVİ YAKLAŞIMLARI