ULAŞIM YOLLARINA AİT TANIMLAR Geçki: Karayolu, demiryolu gibi ulaştıma yapılarının, yuvarlanma yüzeylerinin ortasından geçtiği varsayılan eksen çizgisinin harita ya da arazideki izdüşümüdür. Topografik harita üzerindeki izdüşüm tasarımlama, arazi üzerindeki izdüşüm yapım aşamasında söz konusudur. Geçkinin arazide belirlenmesi: Kazık Çakma Harita üzerinde belirlenen noktaların arazi üzerine aktarılması, kazık çakma işlemi ile gerçekleştirilir. Kazıklar, daire ve kare kesitlidir. (Aliymanda 30 metrede, kurbada 20 metrede bir çakılır) Eksen kazığına 25 cm uzaklıkta ve kilometre artış yönüne göre sağ tarafta yazı kazığı çakılır. Kazığın eksene bakan yüzüne başlangıca uzaklığı yazılır (50+500 gibi). Ayrıca, kurba başlangıç ve son noktaları da gösterilir. 1
S 1 50+500 m km S 3 Yatay kurba O 2 O 1 O 3 S 2 Geçki, yatay kurba ve arazi kazıklarının gösterimi Boykesit Geçkinin düşey düzlem boyunca açılımından elde edilen grafiğe boykesit denir. Boykesitte: -Geçki üzerindeki noktaların kotları -Noktaların başlangıca uzaklıkları -Boyuna eğim -Kurbalar -Arazinin zemin durumu -Yer altı suyu durumu -Menfez, köprü -Diğer ulaşım yapıları ile kesişmeler gösterilir. 2
Geçki planı ile boykesitteki bilgiler rahatlıkla karşılaştırılabilir ve birbirlerini tamamlar nitelikte olmalıdır. Boykesitte, arazinin engebe durumunu gösteren çizgiye siyah çizgi, bu çizgi üzerindeki kotlara da siyah kot denir. Yuvarlanma yüzeyi (yani toprak işinin bitmiş hali) üzerindeki kotlara kırmızı kot, kırmızı kotların oluşturduğu çizgiye de kırmızı çizgi denir. 3
Siyah kot Kırmızı kot Siyah çizgi kot Kırmızı çizgi Arazi formasyonu Vaziyet planı Başlangıca mesafe şekil 2.2 Enkesitler Yol eksenine dik olarak yolun özel nitelikteki noktalarında alınan kesite enkesit denir. Her enkesitin başlangıca olan mesafesi belirtilmelidir (10+500 gibi). Eksendeki kot farkı, dolgu veya yarma yüksekliğini gösterir. -Tamamı yarmada olan enkesite yarma enkesiti -Tamamı dolguda olan enkesite dolgu enkesiti - Bir kesimi yarmada, bir kesimi dolguda olan enkesite karışık tip enkesit adı verilir. 4
Yarma enkesitlerinde, şev çizgisi ile arazi çizgisinin kesişim noktasına kret noktası denir. Planda, kret noktalarının geometrik yeri ise kret çizgisi ni oluşturur. Yol üstyapısının inşa edilmeye başlanacağı, toprak işi bitmiş haldeki yüzeye tesviye yüzeyi veya tesviye platformu adı verilir. Arazi çizgisi Kret noktası Şev çizgisi Tesviye yüzeyi Yarma enkesiti h: yarma yüksekliği α Kret noktası Şev çizgisi Tg α=1/n Enkesit ekseni Şekil 2.3 5
Dolgu şevlerinde, şev çizgisi ile arazi çizgisinin kesişim noktasına etek noktası denir. Planda, etek noktalarının geometrik yeri ise etek çizgisi ni oluşturur. Şev çizgisi (tgα=1/n) platform h: dolgu yüksekliği α Etek noktası Etek noktası Şekil 2.4 Dolgu enkesiti Kret noktası Şev çizgisi (tgα 1 =1/n 1 ) α 1 Şev çizgisi α 2 (tgα 2 =1/n 2 ) Etek noktası Şekil 2.5 Karışık tip enkesit 6
Kafa Hendeği ve Kavalye Yarmanın kret çizgisinin ötesindeki arazi yarmaya doğru eğimli olabilir. Bu durumda yamaç suları yarmaya girerek şev ve platforma zarar verebilir. Yarma hendekleri: Suyu toplayıp uzaklaştırmak için kavalye şev Kafa hendeği Yarmalarda, şevleri ve platformu korumak için, kret çizgisine paralel 3-4 metre ileride yapılan hendeklere kafa hendeği denir. Kafa hendeği açılırken çıkarılan zemin ile sedde oluşturulur. Buna, kavalye denir. 7
Geçit Yeri, Geçit Çizgisi ve Geçit Noktası Geçit yeri: Yol gövdesi oluşturulurken, dolgudan yarmaya veya yarmadan dolguya geçen kesimlere geçit yeri denir. Geçit çizgisi: Geçit yerinde, kırmızı kotlarla siyah kotların eşit olduğu noktaların geometrik yeri Geçit noktası: Platformda, geçit çizgisi ile yol ekseninin kesiştiği nokta Geçit yeri Kret çizgisi G 1 Geçit çizgisi G Geçit noktası G 2 Etek çizgisi Kret çizgisi h k Siyah çizgi Kırmızı çizgi Geçit noktası Geçit yeri, geçit çizgisi ve geçit noktası 8
Altyapı, Üstyapı Altyapı: Bir ulaşım yolunda, taşıtların hareket edeceği yuvarlanma yüzeyine destek olan platformun ve tesviye yüzeyinin altında kalan toprak gövdeye altyapı denir. Üstyapı: Tesviye platformunun üzerine, taşıtların hareket edebilmeleri için yapılan düzenlemelere üstyapı denir. banket banket üstyapı altyapı banket banket üstyapı altyapı Altyapı ve üstyapı tanımı 9
Sıfır noktası, Sıfır Poligonu Sıfır noktası: Bir yarma ve dolgu enkesitinde, eksenin platform çizgisini kestiği noktaya sıfır noktası denir. (Platform ekseni sıfır noktasından geçerse, yarma veya dolgu yüksekliği sıfır olur) Sıfır çizgisi: Sıfır noktalarının geometrik yeri (fiziksel olarak anlamsız) Sıfır poligonu: Tepe noktaları sıfır çizgisi üzerinde bulunan ve kenarları haritanın ölçeğine ve amaca göre belirli uzunlukta seçilen poligona denir. S (Sıfır noktası) h: dolgu yüksekliği h: yarma yüksekliği S (Sıfır noktası) Şekil 2.10 10
Eksende Yarma ve Dolgu Oluşumu Yarma: Sıfır poligonu kotundan daha düşük kotta arazi geçilmeye çalışılırsa, yarma, Dolgu: Sıfır poligonu kotundan daha yüksek kotta arazi geçilmeye çalışılırsa, dolgu ortaya çıkar. yarma Sıfır poligonu dolgu yarma 200 dolgu 150 100 Yarma ve dolgunun oluşumu 50 11
Enkesitlerin Belirlenmesi Toprak işlerinde alan ve hacim hesabı yapabilmek için, enkesitlerin elde edilmesi gerekir. Enkesit elemanları - Doğal zemin kesiti - Dolgu ya da yarmanın eksenden yüksekliği (boykesitten okunur) - Platform - Banketler - Enine eğimler - Şevler - Yol platformu orta noktası ve platform ekseni 31,15 25,95 25,15 32,05 L d =6 m L d =6 m A 1/n=2/3 1/n=2/3 B Arazi çizgisi 26,45 kot 23,85 6,80 5.35 3.20 7.35 Şekil 2.12 mesafe 12
Şev kazıklarının çakılması Deneme (tatonman) yöntemi Hesap yöntemi Deneme yöntemiyle şev kazığı çakılması (Yarma Enkesitlerinde Şev Kazığı) A noktası için Y 1 + M 1 = b + h + M 0 (1) Y 1 = (X 1 L y ).(1/n) (2) A noktası için (1) ve (2) den (X 1 /n) + M 1 M 0 = (L y /n) + b + h B noktası için Y 2 + M 2 = b + h + M 0 (3) Y 2 = (X 2 L y ). (1/n) (4) B noktası için (3) ve (4) den (X 2 /n) + M M 0 = (L y /n) + b + h L y, b, h, X 1, X 2 değerleri projeden bilinen değerlerdir Eşitlikler sağlanıncaya kadar nivo okumaları devam eder, eşitliğin sağlandığı yer, şev kazığının yeridir. 13
M 1 N.G.D. mira M 0 nivo B M 2 A 1/n Y 1 1/n h Y 2 L y M b k L y x 1 x 2 Yarmada şev kazığı Dolgu enkesitlerinde şev kazığı (tatonman yöntemi) A noktası için Y 1 M 1 = h b M 0 (1 ) Y 1 = (X 1 L d ). (1/n) (2 ) A noktası için (1 ) ve (2 ) eşitliklerinden M 0 M 1 + (X 1 /n) = h b (L d /n) B noktası için Y 2 M 2 = h b M 0 (3 ) Y 2 = (X 2 L d ). (1/n) (4 ) B noktası için (1 ) ve (2 ) eşitliklerinden M 0 M + (X 2 /n) = h - b + (L d /n) Eşitlikler sağlanıncaya kadar nivo okumaları devam eder; eşitliğin sağlandığı nokta şev kazığı yeridir. 14
L d M b k L d Y 1 1/n N.G.D. M M 0 M 2 1 Y 2 h A B x 1 x 2 Dolguda şev kazığı Yazı kazığı dış yol Sol 2+300 Şev kazığı Y=1.27 L d =7.10 X=9.00 Şev=2/3 25 cm Yola yönelik yüzü Dışa yönelik yüzü Şekil 2.15 15
Hesap Yöntemiyle Şev Kazığı çakılması X= L + l l = h 1/ (tga + tgb) tga = 1/n (şev eğimi) tgb= m (arazi eğimi) l = (nh 1 )/ (1+mn) L bilindiğine göre, l saptanabilirse, şev kazığının eksene olan uzaklığı belirlenebilir. h 1 = h h = h L d. M l = n.(h- L d.m)/(1+mn) l = n.(h- L d.m)/(1-mn) L d 1/n 1 α n β h 1 h l h Şekil 2.16 16