İÇİNDEKİLER 1. Bölüm: LOJİSTİK KAVRAMI VE KAPSAMI... 1 1. LOJİSTİK KAVRAMI VE TARİHSEL GELİŞİMİ... 1 1.1. Lojistik Kavramı ve Tanımı... 1 1.2. Lojistiğin Gelişimini Hızlandıran Etkenler... 7 2. LOJİSTİĞİN ÇALIŞMA ALANLARI... 9 2.1. Talep Tahmini... 12 2.2. Envanter Yönetimi... 13 2.3. Şebeke Tasarımı... 14 2.4. Depolama... 14 2.5. Malzeme Elden Geçirme... 14 2.6. Ambalajlama / Paketleme... 15 2.7. Taşıma/Nakliye... 16 2. BÖLÜM: DEPOLAR VE DEPOLAMA... 21 1. DEPO VE DEPOLAMA KAVRAMLARI... 21 2. DEPOLAMANIN ÖNEMİ VE LOJİSTİK SİSTEM İÇİNDEKİ ROLÜ... 23 3. DEPOLAMA KARARI VE YER SEÇİMİ... 31 3.1. Depolama Kararı... 32 3.2. Depo Yeri Seçimi... 36 3.2.1. Depo Yeri Seçimine Etki Eden Temel Faktörler... 37 3.2.2. Faktör Karşılaştırma ve Değerlendirme Yöntemleri... 39 3.2.3. Ağırlık Merkezi Yöntemi... 42 3.2.4. Doğrusal Programlama Yöntemi... 43 3.2.5. Sevkiyat - Uzaklık Yöntemi... 47 3.2.6. Çok Ölçütlü Karar Verme Yöntemleri... 48 3.2.7. Maliyet Elverişliliği Yöntemi... 48 4. DEPO ÇEŞİTLERİ... 49 4.1. Sahipliğe Göre Depolar... 50 4.1.1. Özel Depolar... 50 4.1.2. Genel Depolar... 51 4.1.3. Kontrat Depolar... 54 4.2. Tedarik Zinciri Sistemi İçerisindeki Konumuna Göre Depolar... 55 4.2.1. Üretim / Fabrika Depoları... 55 ix
4.2.2. Merkezi Depolar... 55 4.2.3. Dağıtım Depoları... 56 4.2.4. Perakende Depoları... 56 4.3. Genel İşleyişine Göre Depolar... 56 4.3.1. Klasik Depolar... 56 4.3.2. Dağıtım Merkezleri... 57 4.3.3. Toplama Merkezleri... 57 4.3.4. Aktarma Merkezleri... 58 4.3.5. Antrepolar... 58 5. DEPOLAMA FONKSİYONLARI VE FAALİYETLERİ... 59 5.1 Depoların Fonksiyonları... 59 5.1.1. Stoklama Fonksiyonu... 60 5.1.2. Hareket Fonksiyonları... 61 5.1.3. Ürün İşleme Fonksiyonu... 66 5.1.4. Bilgi Transfer Fonksiyonu... 66 5.2 Depolama Faaliyetleri ve İş Süreçleri... 67 5.3. Başarılı Bir Depolama Hizmeti İçin Gerekli Faktörler... 71 6. DEPOLARDA YERLEŞİM... 74 6.1. Depo İçi Tasarım Prensipleri... 74 6.2. Depo İç Düzeni... 77 6.2.1. Depolama Bölgesi... 78 6.2.2. Depolama Yapılmayan Bölgeler... 79 6.2.3. Depolama Yapılan Alanlarda Yerleşim Faktörleri... 80 6.2.4. Depolarda Temel Yerleşim Düzenleri... 87 6.3. Rampalar ve Kapılar... 89 6.4. Depolama Yeri Hesabı... 91 7. DEPOLAMANIN YAPILMASI... 92 7.1. Ürün Teslim Alma ve Adresleme... 92 7.2. Stoklama... 93 7.2.1. Zeminde Kitle Depolama... 94 7.2.2. Raflarda Depolama... 95 7.3. Sipariş Toplama... 96 7.4. Sevkiyat... 100 3. Bölüm: MALZEME ELDEN GEÇİRME... 103 1. MALZEME ELDEN GEÇİRME PRENSİPLERİ... 103 2. MALZEME ELDEN GEÇİRME ARAÇLARI... 106 2.1. El Arabaları... 106 2.2. Römorklar... 107 2.3. Çatallı İstif Araçları... 108 2.4. Konveyörler... 111 3. PALETLER... 112 3.1. Paletlerin Çeşitleri... 115 3.2. Paletlerin Boyutları... 117 3.3. Palet Üzerine Malzeme Yerleştirilmesi (İstifleme)... 119 3.3.1. Çapraz İstif... 119 x
3.3.2. Blok İstif... 120 3.3.3. Duvar İstif... 120 3.3.4. Basamak İstif... 120 4. RAF SİSTEMLERİ... 121 4.1. Raf Sistemlerinin Sınıflandırılması... 121 4.2. Endüstriyel Raf Sistemleri... 122 4.2.1. Hafif Yük Raf Sistemleri... 123 4.2.2. Tavalı Hafif Raf Sistemi... 124 4.2.3. Tek Paletli Raf Sistemi... 125 4.2.4 Sırt Sırta Raf Sistemi... 126 4.2.5. Yüksek İrtifa Raf Sistemi... 127 4.2.6. İçine Girilebilir ve İçinden Geçilebilir Raf Sistemleri... 128 4.2.7. Giyindirme Raf Sistemi... 131 4.2.8. Kayar Raf Sistemi... 132 4.2.9. Kutulu Kayar Raf Sistemi... 134 4.2.10. Balkonlu Raf Sistemi... 136 4.2.11. Konsol Kollu Raf Sistemi... 137 5. OTOMATİK MALZEME ELDEN GEÇİRME SİSTEMLERİ... 138 5.1. Otomatik Kontrollü Taşıt Sistemleri... 138 5.2. Karuzeller... 139 5.3. Askılı Konveyör Sistemi... 141 5.4. Otomatik Depolama Sistemi (AS\RS)... 142 6. MALZEME ELDEN GEÇİRME VE RAF SİSTEMLERİNİN SEÇİMİ... 144 4. Bölüm: PAKETLEME VE AMBALAJLAMA... 149 1. AMBALAJLAMAYA GİRİŞ... 149 1.1. Ambalajın Tanımı... 150 1.2. Ambalajlamanın Amacı ve Faydaları... 151 1.3. Ambalajlarda Aranan Özellikler... 153 2. AMBALAJLAMA ESASLARI... 154 2.1. Mamulü Koruma İlkesi... 154 2.2. Gereksiz Masraflardan Kaçınma İlkesi... 155 2.3. Amaca Uygun Olma İlkesi... 155 2.4. İşletme Akışında Rasyonellik Sağlama İlkesi... 155 2.5. Satışı ve Kullanımı Kolaylaştırma İlkesi... 156 2.6. Tecrübelerden ve Gelişmelerden Yararlanma İlkesi... 156 3. AMBALAJ ÇEŞİTLERİ... 156 3.1. Ahşap Ambalaj Malzemeleri... 158 3.2. Kağıt-Karton Ambalaj Malzemeleri... 159 3.2.1. Standart Kutu... 160 3.2.2. Çift Taraflı Bindirmeli Kutu... 160 3.2.3. Tam Kapaklı Kutu... 161 3.2.4. Geçmeli Tabanlı Kutu... 161 3.2.5. Teleskopik Tava... 144 3.2.6. Teleskopik Kutu... 162 3.2.7. Tek Parça Teleskopik Kutu... 163 xi
3.2.8. Dört Nokta Yapıştırma Tava... 163 3.2.9. Otomatik Dolum Tavası... 164 3.2.10. Çökme Tabanlı Kutu... 164 3.3. Cam Ambalaj Malzemeleri... 165 3.4. Metal Ambalaj Malzemeleri... 165 3.5. Plastik Ambalaj Malzemeleri... 167 4. AMBALAJ SEÇİMİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER... 168 4.1. Ambalajlanacak Ürünün Yapısı... 168 4.1.1. Ambalajlanacak Ürünün Fiziksel Özellikleri... 169 4.1.2. Ambalajlanan Ürünün Duyarlılığı... 169 4.2. Dağıtım Faktörleri... 169 4.2.1. Dağıtım Metotları... 169 4.2.2. Dağıtımda Karşılaşılabilecek Tehlikeler... 169 4.2.3. Sınırlamalar... 170 5. AMBALAJ MALİYETİ... 171 6. AMBALAJLAMA METODOLOJİSİ... 172 6.1. Ambalaj Tasarımı... 172 6.1.1. Tanıtıcı Tasarım... 172 6.1.2. Koruyucu Tasarım... 172 6.2. Ambalajlanan Ürünün Korunması... 173 6.2.1. Neme Karşı Koruma... 173 6.2.2. Fiziksel Koruma... 174 6.3. Ambalaj Kabı Seçimi... 174 6.3.1. Ambalajın Dayanıklılığı... 174 6.3.2. Ambalajlanacak Ürünün Boyut, Ağırlık ve Özellikleri... 175 6.3.3. Ambalaj Kabı ve Ambalajlamada Kullanılan Malzemeler... 175 6.4. Ambalaj Kabı İçine Yerleştirme Metotları... 176 6.5. Ambalajlamada Dikkat Edilecek Hususlar... 178 7. AMBALAJLARI İŞARETLEME VE ETİKETLEME ESASLARI... 179 7.1. İç Ambalajların İşaretlenmesi ve Etiketlenmesi... 180 7.2. Dış Ambalajların İşaretlenmesi ve Etiketlenmesi... 181 7.3. Dağıtım Ambalajlarının İşaretlenmesi ve Etiketlenmesi... 182 7.3.1. Dağıtım Ambalajlarının İşaretlenmesinde Dikkat Edilecek Hususlar... 182 7.3.2. Dağıtım Ambalajlarının Etiketlenmesinde Dikkat Edilecek Hususlar... 182 8. BAZI SEKTÖRLERDE AMBALAJ KULLANIMI... 183 8.1. Sabun ve Deterjan Ambalajlanmasında Kurallar... 183 8.1.1. Sabun... 183 8.1.2. Deterjan... 184 8.2. İlaç-Sağlık Ürünleri Ambalajlanmasında Kurallar... 184 8.3. Gıda Ürünlerinin Ambalajlanmasında Kurallar... 185 8.3.1. Süt ve Süt Ürünlerinin Ambalajlanmasında Kurallar... 186 8.3.2. Et ve Et Ürünlerinin Ambalajlanmasında Kurallar... 189 8.3.3. Gıda Ambalajlarının Basımında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar... 190 8.4. Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğine Göre Gıda Ürünlerinin Ambalajlanması... 190 8.5. Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğine Göre Gıda Ürünlerinin Etiketlenmesi.. 194 xii
5. Bölüm: EMNİYET... 199 1. DEPOLARDA EMNİYET... 199 1.1. Hırsızlığa Karşı Emniyet... 199 1.2. Yangına Karşı Emniyet... 200 2. MALZEME ELDEN GEÇİRMEDE EMNİYET... 200 2.1. Araç ve Gereçlerin Kullanımında Emniyet... 201 2.2. Stoklamada Emniyet... 202 2.3. İnsan Gücü ile Elden Geçirmede Emniyet... 203 KAYNAKLAR... 205 xiii