RİSK YÖNETİMİ -GENEL BAKIŞ- -KLİNİK RİSK- Prof. Dr. Haydar SUR Mart 2006
GENEL YAKLAŞIM
Çalışma hayatı risklerle doludur Risk ve kazanç elele gider Proaktif risk yönetimi yaklaşımının büyük bir kazanç potansiyeli vardır Örgütler risk yönetimini benimsemede yavaş davranmaktadır
Risk yönetimi mantığı Kontrol Her projenin riski vardır ve bazı riskler de gerçekleşecektir Risk yönetimi geleceğe yapılan bir yatırım olmaktadır Potansiyel bir problemi önlemek genellikle ortaya çıkmış bir problemi çözmeye çalışmaktan ucuzdur Hep çıkmış problemleri çözmeye odaklanırsanız, problemler sizden önde gider ve siz problemleri izleyen olarak kalırsınız Riskleri bilmek ve gerekli olanların üzerine eğilmek en iyisidir Gerçekleşmiş risklerden ders almasını bilmelidir
Riskin birçok yüzü vardır Kullanıcılar hakkında tam bir bilgi sahibi değiliz İhtiyaçlar gittikçe değişmektedir Sürekli yeniden planlama ve yeniden zamanlama yapılmalıdır Maliyetler artmakta, gecikmeler olmaktadır Risk faktörü: riski etkileyen şey (artıran azaltan ortaya çıkaran) Risk olgusu: riskin gerçekleşmesi Risk Reaksiyonu: riske verilen reaksiyon Risk etkileri: riskin oluşturduğu etkiler
Risk yönetimi fırsat yönetimi
Hiçbir şey kesin değil : Riskin iki alanı var: Etki: Bir zarar oluşuyor ( insanlarda, makinelerde, binalarda, sistemde vb. ) Belirsizlik: : Kaybın oluşup oluşmayacağı önceden tam bilinemiyor
Risk Analizi Analiz ile iki şey yaparız: riski anlar ve bir yer biçeriz (kantitatif ve kalitatif analiz) riski önem sırasına koyarız
SAĞLIK HİZMETLERİ YAKLAŞIMI
Risk Yönetimi Teşhis ve Tedavi hizmetlerini verirken yaptığımız tıbbi uygulamaların tümü ( bilgi, teknoloji vb.) olası olumsuzlukları da beraberinde getirir. Olası olumsuz etkilere riskler denir. Bunları göze alarak tıbbi hizmetin yürütülmesine de risk alma veya risk yönetimi denir.
Ameliyat yapmakla komplikasyon oluşması Sağlık çalışanı olmakla hepatit-tbc olma Hastaneye yatmakla hastane enfeksiyonu Koter kullanmakla yanık
Risk analizinde önemli olan nokta, alınan riskin ne olduğunun bilinmesidir. Günlük Tıbbi Uygulamamızda sürekli risk yönetimini uygularız çünkü direkt insana yönelik hizmet vermekteyiz. Henüz olumsuzlukların görülmemesi, olumsuzlukların olmayacağı anlamına gelmez. Olası riskler bütün açıklığı ile sağlık çalışanlarına anlatılmalı ve risk yönetimi çalıştırılmalıdır.
Risk değerlendirmesi proaktif olarak; Önceden risk değerlendirmesi, eğitim, denetim yapılması ile gerçekleştirilebilir. Risk değerlendirmesi, zarara sebebiyet verebilecek aktivite veya olayların önceden tesbit edilmesi ve olası risklerin gözden geçirilmesine imkan verir.
Proaktif değerlendirme Hastalara yararlı olma zarar vermeme özen gösterme
Hasta kayıtlarının saklanması Hasta dosyaları Protokol defterleri Ameliyat defterleri
Hasta sırrı Mahremiyet Özel hayat
Aydınlatma Aydınlatılmış Onam
Sağlık mevzuatı bilinmeli,öğrenilmeli
Eğitim programı Oryantasyon eğitimi
Anket yapılması Önleyici faaliyet başlatılması Belirlenen risk parametrelerinin belirli periotla geri dönüşümünün sağlanması
Risk Değerlendirme Sırası Tüm görevleri belirle ve analiz et Mevcut veya muhtemel tehlikeleri belirle Bu tehlikelere maruz kalabilecekleri belirle Bu tehlikelerden kaynaklanan yaralanma veya kayıp riskini analiz et Riskin uygun şekilde kontrol edilip edilmediğini değerlendir.(gözlemle ve Gözden Geçir)
Tüm çalışanların görev, yetki, sorumlulukları belirlenmeli. Tüm çalışanların bilmesi sağlanmalı.
Mevcut veya muhtemel tehlikeler Yataktan-Sedyeden düşme Koter yanığı Cerrahi alan infeksiyonu İlaç hataları Tıbbi kayıtların okunabilirliği
Mevcut veya muhtemel tehlikeler Dosyaların tamamlanmaması Malzemenin 0 stoklu olma sıklığı Morbidite Aletle yaralanma ve materyal sıçraması Hasta şikayeti Doz aşımı dozimetre kullanan personel sayısı
Risk Altındaki İnsanların Belirlenmesi Yatan Hastalar Ayaktan Hastalar Ziyaretçiler Refakatçiler Hasta yakınları Sağlık çalışanları İdareciler Üst Yönetim
Risk Değerlendirme Teknikleri Kalitatif Teknikler Riski ; Yüksek, Orta veya Küçük gibi tanımlayıcı terimlerle tanımlama Sayısal Teknikler Riski sayısal hale getirmek ve bunu; ekipmanın hata sayısı, insan hatası vb. sayısal tanımlara bağlı olarak hesaplamak
Riskin Hesaplanması İHTİMAL aşağıdaki gibi belirlenir: Büyük ihtimal her zaman olabilir Orta İhtimal bazen olabilir Az ihtimal olabilir, ama çok ender Çok Az ihtimal olabilir,, ama büyük ihtimalle hiç olmayacak
Riskin Hesaplanması AĞIRLIK aşağıdaki gibi belirlenir: Felaket ölüm veya sürekli işgöremezlik veya ciddi hastalık veya ciddi hasar Ciddi Yaralanma veya Uzun Erimli Hastalıklar, fonksiyon dışı kalma( geçici süre ) Tıbbi bakım & iki günden fazla işe gelememe (Küçük İlkyardım uygulaması), kısa süreli fonksiyon dışı kalma
Riskin Sayısallaştırılması Ağırlık indeksi (A): 1 Düşük 2 Orta 3 Yüksek İhtimal indeksi (O): 1 Düşük 2 Orta 3 Yüksek
Riskin Sayısallaştırılması Vak a nın olma ihtimali Vak a nın ağırlığı ile çarpılır: İHTİMAL X AĞIRLIK = RİSK
Riskin Sayısallaştırılması A x İ Ağırlık (1) Ağırlık (2) Ağırlık (3) İhtimal (1) 1x1 (1) 2x1 (2) 3x1 (3) İhtimal (2) 1x2 (2) 2x2 (4) 3x2 (6) İhtimal (3) 1x3 (3) 2x3 (6) 3x3 (9)
Riskin Sayısal Hesaplanması Riskin in sayısal olarak belirlenmesi Düşük (2 veya daha az) Orta (3 6 dan az) Yüksek (6 veya daha fazla)
1.Bertaraf Etmek Risk Kontrolünde Öncelik Sırası Yapılan işi,görevi ya da aktiviteyi yapmamak ya da kullanılan maddeleri, ekipmanları kullanmamak 2.Değiştirmek İkame etmek/modernleştirmek 3.Azaltmak Kişileri/Kullanım Sayısını/Kullanılan Miktarı 4.Kontrol Etmek Engel koymak/çalışabilme İzni/Emniyetli Çalışma Teknikleri/ 5.Kişisel Koruyucular (en son önlem)
Sağlık hizmetlerinde risk analizi; ekip çalış ışması ile, sürekli gözlemleyerek, bu gözlemler sonucu düzeltmeler yaparak ve sonuç alınıncaya ncaya kadar, ısrarla uygulanmalıdır.
Klinik Yönetişim Modeli Klinik Risk Yönetimi İletişim ve Eğitim Şeffaflık ve Sorumluluk Klinik Etkililik Müşteri Katılımı
KLİNİK RİSK YÖNETİMİ Uygulamanın klinik açıdan bir riski var mıdır? Sağlık çalışanlarının iş sağlığı ve güvenliği gereksinimleri yeterince gözetilmiş midir? Bu uygulamadan doğabilecek ters etkileri ele alan bir risk yönetimi stratejimiz var mıdır?
KLİNİK ETKİLİLİK Prosedür başka bir yerde uygulanmış mı? Prosedür hasta bakımına ne gibi bir iyileşme getiriyor? Prosedürün umulan sonuçları nelerdir? Yeni uygulama eskinin yerini tam doldurabiliyor mu? Prosedür nasıl izlenecek?? (include events monitored, process, timeframes)
KLİNİK ETKİLİLİK Kanıta Dayalı Tıp Manüelinin geliştirilmesi Klinik politikaların ortaya konulması Güvenilirlik çalışması (hem iç hem de dış değerlendiricilerce)
ÖRGÜN VE HİZMETİÇİ EĞİTİM Uygulamayı yapacak kişinin bu işlemi yapması profesyonel olarak meslek dahiline alınmış mı? Uygulamayı hastanedeki aynı meslekten herkes yapacak mı, yoksa bir-iki kişi seçilmiş mi? Uygulanacak işlemler için eğitim ihtiyacı var mı (bilgi, beceri ve motivasyon olarak)
ÖRGÜN VE HİZMETİÇİ EĞİTİM Beceri geliştirme programları Sertifika/ruhsat/diploma vb. ile ayrıcalıklı hale gelinmesi Mesleki denetim / akran gözetimi Sürekli mesleki gelişim?
HASTALARIN KATILIMI Hastalar uygulanacak işlemler ve riskler için ne şekilde bilgilendirilecek ve eğitilecek?
HASTALARIN KATILIMI Bilgilendirilmiş rıza (onam)? Hasta eğitimi materyalleri
Teşekkür.