Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku

İçindekiler I Prof.Dr. Nur Centel Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof.Dr. Hamide Zafer Doğuş Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku Anabilim Dalı Başkanı ve Dekanı Ceza Muhakemesi Hukuku Yenilenmiş ve Gözden Geçirilmiş 13. Bası Beta

II Yayın No : 3394 Hukuk Dizisi : 1689 1. Bası - Ocak 2003 - İSTANBUL 5. Bası - Ocak 2008 - İSTANBUL 6. Bası - Kasım 2008 - İSTANBUL 7. Bası - Kasım 2010 - İSTANBUL 8. Bası - Ekim 2011 - İSTANBUL 9. Bası - Ekim 2012 - İSTANBUL 10. Bası - Eylül 2013 - İSTANBUL 11. Bası - Eylül 2014 - İSTANBUL 12. Bası - Ekim 2015 - İSTANBUL 13. Bası - Eylül 2016 - İSTANBUL ISBN 978-605 - 333-715 - 7 Copyright Bu kitabın bu basısı için Türkiye deki yayın hakları BETA Basım Yayım Dağıtım A.Ş. ye aittir. Her hakkı saklıdır. Hiçbir bölümü ve paragrafı kısmen veya tamamen ya da özet halinde, fotokopi, faksimile veya başka herhangi bir şekilde çoğaltılamaz, dağıtılamaz. Normal ölçüyü aşan iktibaslar yapılamaz. Normal ve kanunî iktibaslarda kaynak gösterilmesi zorunludur. Dizgi : Beta Basım A.Ş. Baskı - Cilt : Pasifik Ofset Ltd. Şti. Cihangir Mah. Güvercin Cad. No: 3/1 Baha İş Merkezi A Blok Kat: 2 34310 Haramidere/İSTANBUL Tel: 0212 412 17 77 Sertifika No: 12027 Kapak Tasarım : Prof.Dr. Nur Centel/Prof.Dr. Hamide Zafer/Gülgonca Çarpık Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. (Sertifika No: 16136) Narlıbahçe Sok No: 11 Cağaloğlu - İSTANBUL Tel : (0-212) 511 54 32-519 01 77 Fax: (0-212) 511 36 50 www.betayayincilik.com

ONÜÇÜNCÜ BASIYA ÖNSÖZ Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımızın on üçüncü basısını hayata geçirmiş olmaktan dolayı mutluyuz. Meslektaşlarımıza ve müstakbel hukukçular olan öğrencilerimize kitaba gösterdikleri ilgi nedeniyle teşekkür ederiz. Mevzuatta sık sık yapılan değişiklikler kitabın da kısa aralıklarla yenilenmesini gündeme getirmektedir. Çalışmamızın On Üçüncü Basısında da önceki basılarda olduğu gibi kitap tüm değişiklikler ışığında tekrar gözden geçirilmiş, yeni yayınlar ve içtihatlar olabildiğince dikkate alınmıştır. Kitabın yenilenmesinde göz önüne alınan yeni mevzuat şunlar olmuştur: 10.3.2016 Gün ve 6684 sayılı 11 No.lu Protokol ile Değişik İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetlerini Korumaya Dair Sözleşmeye Ek 7 No.lu Protokolün Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun (RG 25.3.2016 No.29664), 23.4.2016 Gün ve 6706 sayılı Cezai Konularda Uluslararası Adli İş Birliği Kanunu (RG 5.5.2016 No.29703), 15.7.2016 tarih ve 6728 sayılı Yatırım Ortamının İyileştirilmesi Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG 9.8.2016 Sayı:29796), 1.7.2016 Gün ve 6723 sayılı Danıştay Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (23.7.2016 No.29779-2.Mükerrer), 667 Sayılı KHK, Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname (RG 23.7.2016 No.29779), 668 Sayılı KHK, Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler ile Bazı Kurum ve Kuruluşlara Dair Düzenleme Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (RG 27.7.2016 No.29783 2.Mükerrer). Bilindiği üzere 15 Temmuz 2016 gecesinde ülkemiz karanlık bir tünelden geçmiştir. Bu karanlığın ülkemize bıraktığı miras olağanüstü hal dönemi ve bu dönemi düzenleyen Kanun Hükmünde Kararnameler olmuştur. 20.7.2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla ülke genelinde 21.7.2016 günü saat 01.00 dan itibaren doksan gün süreyle olağanüstü hal ilan edilmiştir (RG 24.7.2016 No.29780). Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnameler gereğince (KHK-667, RG 23.7.2016 No.29779; KHK-668, RG 27.7.2016 No.29783-2.Mükerrer), olağanüstü halin devamı süresince Türk Ceza Yasası nın İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Yasası nın kapsamına giren suçlar ve toplu işlenen suçlar bakımından şu konularda farklı düzenlemeler yapılmıştır: Gözaltı süresi, tutuklu olanların avukatları ile görüşmeleri, tutuklu olanların, belgelendirilmesi koşuluyla eşi ve hısımları ile vasisi veya kayyımı ile görüşmesi, müdafi sayısı, iddianame veya iddianame yerine geçen belgenin okunma şekli, tutukluluğa itiraz ve tahliye taleplerinin incelenme şekli, şüpheli ve sanığın sorgu şekli ve duruşmaya katılma şekli (SEGBİS uygulaması), Cumhuriyet savcısı tarafından yakalama emri çıkartması, belge veya kağıtların adli kolluk görevlileri tarafından okunması, elkoyma işleminin hakim onayına sunulması ve hakimin kararını açıklama süresi, hak ve alacaklara elkoyma (CMK m.128), bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, gizli koruma tedbirlerine Cumhuriyet savcısı tarafından karar verilebilmesi, müdafiin dosya içeriğini inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisi, şüphelinin müdafii ile görüşmesi, Cumhuriyet savcısının talebi ve sulh ceza hakimliğinin kararı ile geçici sürelerle ceza infaz kurumundan çıkarılma. Olağanüstü Hal Kapsamında çıkartılan Kanun Hükmünde Kararnamelerle öngörülen düzenlemeler kural olarak olağanüstü hal süresiyle sınırlıdır. Bu nedenle, ceza muhakemesi ile ilgili olan bu süreli hükümlere kitabın sonunda toplu olarak yer verilmesinin; ancak derslerde yeri geldikçe istisnalardan bahsedilmesinin daha yerinde

IV Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku olacağını düşündük. Kanun Hükmünde Kararnamelerle öngörülen sınırlamaları toplu olarak kitabın sonunda bulabilirsiniz. Belirtelim ki, olağanüstü dönemde Kanun Hükmünde Kararnamelerle çeşitli yasalarda süreli olmayan, yani kalıcı değişklikler de öngörülmektedir. Bunlardan biri de 674 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile öngörülen değişikliklerdir. Söz konusu Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (RG 1.9.2016 No.29818-2.Mükerrer) ile 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanunda, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu nda ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun da değişiklik yapılmıştır. Bu değişiklikler ilgili olduğu ölçüde kitaba işlenmiştir. Örneğin söz konusu Kararnameyle CMK m.128 gereğince elkonulan hak ve alacakların idaresi için gerektiğinde ağır ceza mahkemesince kayyım tayin edilebilme imkânı kabul edilmiş (CMK m.128/9-10), istinaf ve bölge adliye mahkemelerinin kararlarına karşı temyiz kanun yoluna başvurulması halinde Cumhuriyet başsavcılıklarınca dosyanın ilgili kanun yolu Cumhuriyet başsavcılığına gönderilmesine ilişkin düzenleme değiştirilmiş ve mahkemelerin dosyaları ilgili kanun yolu merciine göndermesi esası kabul edilmiştir (CMK m.277, 297). Bölge adliye mahkemelerinde Cumhuriyet başsavcılıklarının tebliğname (görüş yazısı) hazırlama görevlerine son verilmiştir. Bu değişikliklerle ceza muhakemesinin hızlandırılmasının amaçlandığı söylenebilir. Bu vesileyle kitabımızı her zamanki gibi özenli bir biçimde yayına hazırlayan sevgili Gülgonca Çarpık a en içten sevgi ve teşekkürlerimizi iletiriz. Ayrıca, kitaplarımızın daima en kısa sürede yayınlanmasını sağlayan sayın Seyhan Satar ile tüm Beta çalışanlarına da çok teşekkür ederiz. Bu basının önsözünü de şu günlerde duygularımızı en iyi ifade edeceğine inandığımız şu dizeyle bitirmek istiyoruz: Düşen bir çığda hiçbir kar tanesi kendisini olup bitenden sorumlu tutmaz (Oscar WILDE). İstanbul, Eylül 2016 Prof.Dr. Nur Centel / Prof.Dr. Hamide Zafer

ONİKİNCİ BASIYA ÖNSÖZ Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımızın On İkinci basısını hayata geçirmiş olmaktan dolayı mutluyuz. Meslektaşlarımıza ve müstakbel hukukçular olan öğrencilerimize kitaba gösterdikleri ilgi nedeniyle teşekkür ederiz. Kitabın gelişim sürecini tanımak ve bir basıdan diğer basıya yaşanan değişiklikleri toplu olarak görmek isteyen okuyucularımıza, her zaman olduğu gibi, önceki önsözleri de okumalarını öneririz. Kitabımızın On Birinci basısını Eylül 2014 te, yani yaklaşık bir yıl önce gerçekleştirmiştik. Ön sözlerimizde mutat olduğu üzere, bu son dönemde ceza muhakemesi hukukunda yapılan değişiklikleri aşağıda belirtmek istiyoruz. Kitabımızın On Birinci Basısı en son 18.06.2014 gün ve 6545 sayılı Türk Ceza Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG 28.6.2014, No.29044) ile öngörülen değişiklikleri içermekteydi. 28.06.2014 Tarihinde yürürlüğe giren bu Yasa ile 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Yasası nın 141, 143, 173, 188, 231, 238, 260, 268, 273, 279, 280 ve 286. maddeleri değiştirilmişti. Ceza Muhakemesi Yasası nı değiştiren bir önceki Yasa ise 21.02.2014 gün ve 6526 sayılı Terörle Mücadele Kanunu ve Ceza Muhakemesi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun idi (RG 6.3.2014, No.28933 Mükerrer). 06.03.2014 Tarihinde yürürlüğe giren 6526 sayılı Yasa 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Yasası nın 91, 94, 100, 116, 128, 134, 135, 139, 140, 153, 161 ve 169. maddelerinde değişiklik öngörmekteydi. Eylül 2014 tarihli On Birinci Basıdan sonra yürürlüğe giren ilk Yasa 02.12.2014 günlü ve 6572 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun olmuştur (RG 12.12.2014, No.29203 Mükerrer). Bu Yasa ile 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Yasası nın 6526 sayılı Yasa ile yaklaşık 10 ay önce değiştirilmiş olan 116, 128, 135, 140 ve 153. maddeleri kısmen önceki şekline dönüştürülmüştür. Arama koruma tedbirinin düzenlendiği CMK m.116/1 de yer alan makul ibaresi 21.02.2014 gün ve 6526 sayılı Yasa nın 9. maddesiyle somut delillere dayalı kuvvetli şeklinde değiştirilmiş; daha sonra 02.12.2014 gün ve 6572 sayılı Yasa nın 40. maddesiyle bu fıkrada yer alan somut delillere dayalı kuvvetli ibaresi tekrar makul kavramına dönüştürülmüştür. Aynı Yasa ile taşınmazlara, hak ve alacaklara el koyma koruma tedbirine başvurulabilecek olan suçlar arasına Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309, 311, 312, 313, 314, 315, 316) eklenmiştir. Yine 6572 sayılı Yasa nın 42. maddesi ile şüpheli ve sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişiminin tespiti ayrı bir tedbir şeklinde ayrıca düzenlenmiştir. Bu değişikliğe göre bu tespit, soruşturma aşamasında hâkim, kovuşturma aşamasında mahkeme kararına istinaden yapılır. Kararda, yüklenen suçun türü, hakkında tedbir uygulanacak kişinin kimliği, iletişim aracının türü, telefon numarası veya iletişim bağlantısını tespite imkân veren kodu ve tedbirin süresi belirtilir. Aynı maddeyle iletişimin denetlenmesi mümkün olan suç kataloguna yeni suçlar eklenmiştir. Bu suçlar, Devletin Birliğini ve Ülke Bütünlüğünü Bozmak (madde 302) ile Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309, 311, 312, 313, 314, 315, 316) olmuştur. 6572 Sayılı Yasa nın 43. maddesi ile de teknik takip koruma tedbirinin uygulanabileceği suçların sayısı artırılmış; Devletin Birliğini ve Ülke Bütünlüğünü Bozmak (madde 302) ile Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309, 311, 312, 313, 314, 315, 316) teknik takip tedbirinin uygulanabileceği kataloga dahil edilmiştir. 6572 Sayılı Yasa nın 44. maddesiyle müdafiin dosyayı inceleme yetkisine ilişkin 153. madde yeniden düzenlenmiş ve soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının talebi, sulh ceza hakiminin kararı ile müdafiin dosyaya erişiminin kısıtlanması imkânı tekrar tanınmıştır. Ancak, bu kez kısıtlamanın sadece CMK 153. maddede gösterilen katalog suçlar dahilinde olabileceği gösterilmiştir. Katalogda yer alan suçlar ise toplumda sıklıkla işlenen suçlardır. Dolayısıyla, birçok soruşturma dosyasında müdafiin dosyayı inceleme yetkisinin kısıtlanması önceki dönemde olduğu gibi rutin hale gelecek; bu uygulamayla itiraz hakkının kullanılması ve özellikle tutuklu işlerde savunmanın oluşturulması zorlaşacaktır. Yeni düzenlemede şüpheliye ve suçtan zarar görene dosyayı inceleme hakkı öngörül-

VI Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku meyerek bu hususun Yönetmelik kapsamına bırakılmış olması da eleştiriye açıktır. Ayrıca, suçtan zarar görenin vekilinin CMK m.153 te gösterilen haklardan yararlanacağı belirtildiği halde, müdafie ilişkin kısıtlamanın suçtan zarar görenin vekilini kapsayıp kapsamadığı açıklanmayarak bu konuda tartışma çıkmasına zemin hazırlanmıştır. 6572 Sayılı Yasa ile ayrıca 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun a Geçici 9. madde eklenmiştir. Kitabımızın Eylül 2014 tarihli On Birinci Basısından sonraki dönemde yürürlüğe giren ikinci Yasa ise 27.03.2015 günlü ve 6638 sayılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu, Jandarma Teşkilat Görev ve Yetkileri Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun dur (RG 4.4.2015, No.29316). Bu Yasa yla 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Yasası m.91 e 4. fıkra eklenmiştir. Bununla, suçüstü halleriyle sınırlı olmak koşuluyla; katalogda belirtilen suçlarda mülki amirlerce belirlenecek kolluk amirlerine yirmi dört saate kadar, şiddet olaylarının yaygınlaşarak kamu düzeninin ciddi şekilde bozulmasına yol açabilecek toplumsal olaylar sırasında ve toplu olarak işlenen suçlarda kırk sekiz saate kadar gözaltına alma kararı verme yetkisi tanınmış ve kişi güvenliği bakımından yeni tartışmalara zemin hazırlanmıştır. Aynı Yasa nın 14. maddesiyle 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Yasası m.100 e ek yapılarak, tutuklama nedenlerinin karine olarak kabul edildiği katalogda yer alan suçların sayısı artırılmıştır. 06.10.1983 Tarihli ve 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanununun 33. maddesinde sayılan suçlar ile 12.4.1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 7. maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen suçların işlendiğine dair kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin varlığı halinde tutuklama nedenleri var sayılacaktır. Belirtelim ki, söz konusu Yasa halen Anayasa Mahkemesi nin önündedir. Son olarak, 06.08.2015 tarihli Resmi Gazete de yayımlanan Bölge Adliye ve Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdarî ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik hükümlerine işaret edilebilir. Belirtelim ki önümüzdeki aylarda daha kapsamlı yasal değişiklikler beklenmektedir. Ceza Muhakemesinde İş Yükünün Azaltılması Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı üzerinde Adalet Bakanlığı nca çalışılmaktadır. Ceza muhakemesinde hızlandırılmış muhakeme adı altında yeni bir usul öngörülmekte ve koruma tedbirleri nedeniyle tazminat talep edilmesi, uzlaşma, hükmün açıklanmasının geri bırakılması gibi birçok kurumda değişiklik öngörülmektedir. 5271 Sayılı CMK 19, 112, 139, 141, 142, 143, 171, 174, 232, 250, 253, 254, 277, 279 ve 324. maddeler öncelikle değiştirilmesi düşünülen hükümlerdir. Kısa aralıklarla bu kadar çok değişikliğin yapılması, adil yargılamayı ve eğitimi derinden etkilemektedir. Yapboz şeklindeki değişiklikler, ceza muhakemesi hukuku eğitiminde ve uygulamasında kaliteyi her geçen gün hızla aşağıya çekmektedir. Çalışmamızın On İkinci Basısı da önceki basılar gibi mevzuattaki tüm bu değişiklikler ışığında tekrar gözden geçirilmiş, yeni yayınlar ve içtihatlar olabildiğince dikkate alınmıştır. Bu vesileyle kitabımızı her zamanki gibi özenli bir biçimde yayına hazırlayan sevgili Gülgonca Çarpık a en içten sevgi ve teşekkürlerimizi iletiriz. Ayrıca, kitaplarımızın daima en kısa sürede yayınlanmasını sağlayan sayın Seyhan Satar ile tüm Beta çalışanlarına da çok teşekkür ederiz. İstanbul/Haydarpaşa, Eylül 2015 Prof.Dr. Nur Centel / Prof.Dr. Hamide Zafer

Önsözler VII ONBİRİNCİ BASIYA ÖNSÖZ Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımızın onbirinci basısını hayata geçirmiş olmaktan dolayı mutluyuz. Meslektaşlarımıza ve müstakbel hukukçular olan öğrencilerimize kitaba gösterdikleri ilgi nedeniyle teşekkür ederiz. Kitabın gelişim sürecini tanımak ve bir basıdan diğer basıya yaşanan değişiklikleri toplu olarak görmek isteyen okuyucularımıza, önceki önsözleri de okumalarını öneririz. Mevlana İnsanların En Hayırlısı, İnsanlara Yararlı Olandır. Sözün En Hayırlısı, Az ve Anlaşılır Olandır demiş. Biz bu sözü, Kanunun En Hayırlısı Kabul Edilmeden Önce Üzerinde Fazla Çalışılanı ve Yürürlüğe Girdikten Sonra Az Değiştirilenidir şeklinde tamamlamak istiyoruz. Ülkemizde kanun değişikliklerinin ardı arkası kesilmemektedir. Mevzuatta sık sık yapılan bu değişiklikler kitabın da kısa aralıklarla yenilenmesini ve sürekli yoğun çalışmayı gündeme getirmektedir. Zira muhakeme hukukunda yapılan her değişiklik, muhakeme hukukunun özelliğinden dolayı, kitaptaki konuların birçoğunun gözden geçirilmesini zorunlu kılmaktadır. Bu durum çalışmayı daha da zahmetli hale getirmekle birlikte, yazdıklarımızı eleştirel gözle tekrar tekrar okuyarak gerekli değişiklikleri yapma, yeni yayınlar ile yeni içtihatları değerlendirme fırsatı yarattığı için bir anlamda yararlı da olmaktadır. Ancak sürekli yeni kanun-eski kanun değerlendirmesi yapmak zorunda olan ya da daha önceki kanuna uyum sağlamadan yeni usul kurallarını uygulaması gereken hakimin yaptığı yargılamanın ve bu yargılamanın sonucunun adil olmasını beklemek naifliktir. Aynı husus soruşturma evresi için de geçerlidir. Etkileri iyi değerlendirilmeden yapılan değişikliklerin böyle bir tehlikeyi beraberinde getireceğine işaret etmek isteriz. Kitabımızın Eylül 2013 tarihli Onuncu Basısı en son 27.6.2013 gün ve 6494 sayılı Yargı Hizmetleri ile İlgili Olarak Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile öngörülen değişiklikleri içermekteydi. Kitabımızın Onuncu Basısının yayınından bu yana geçen son bir yıllık sürede ise sistemi etkileyen çok önemli yeni düzenlemeler yürürlüğe girmiştir. Ancak bu düzenlemelerin bir kısmının ceza muhakemesi sistemini bozduğunu şimdiden söylemek isteriz. Muhakemeye ilişkin bu kanunlar şunlardır: 18.06.2014 Gün ve 6545 sayılı Türk Ceza Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG 28.06.2014, No.29044). 21.02.2014 Gün ve 6526 sayılı Terörle Mücadele Kanunu ve Ceza Muhakemesi Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG 06.03.2014, No.28933 Mükerrer). Belirtelim ki, 6526 sayılı Yasa yla özel görevli ağır ceza mahkemeleri ile bu mahkemelerin görev alanındaki suçların soruşturulması ve kovuşturulmasına özgü istisnai yetkileri kaldırılmış; genel ağır ceza mahkemelerinin madde itibariyle yetki alanı genişletilmiş, yol tutuklaması kaldırılarak SEGBİS uygulaması yasalaştırılmış; arama koruma tedbirindeki makul şüphe derecesi somut delillere dayanan kuvvetli şüphe derecesine yükseltilmiş; tutuklamanın koşulu olan kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların yerine kuvvetli şüphenin somut delillere dayanması aranmış; taşınmazlara, hak ve alacaklara elkoyma, iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınması, gizli soruşturmacı görevlendirilmesi, teknik araçlarla izleme koruma tedbirlerinin uygulanabilmesi için kuvvetli şüphenin somut delillere dayanması aranmış, bu tedbirlere ağır ceza mahkemelerince oybirliğiyle karar verilmesi öngörülmüş ve gizli koruma tedbirlerinden bazılarının süreleri yeniden düzenlenmiştir. Ancak, ağır ceza mahkemelerinin soruşturma evresinde görevlendirilmesi bu evrenin yapısını bozmuştur. Ayrıca, tutuklamaya ve tutuklulukla ilgili kararlara soruşturma evresinde sulh ceza hakimi karar verirken, mal varlığıyla ve özel hayatla ilgili olan tedbirlere ağır ceza mahkemesince ve oy birliğiyle karar verilebilmesi de sistemle uyumlu değildir. Öte yandan, ağır ceza mahkemeleri oy çokluğuyla son kararı verebilirken, yani uzun süreli veya müebbet hapis cezasına hükmedilebilirken, örneğin özel hayata müdahale anlamına gelen koruma tedbirleri söz konusu olduğunda oy birliğiyle karar almak zorundadırlar. Bu durum yargılama sonunda vicdani kanaatin oluşması, buna karşılık soruşturma evresinde şüphenin mevcut olması ile açıklanabilir ve soruşturma evresinde masumiyet karinesi dolayısıyla daha fazla teminata ihtiyaç duyulduğu söylenebilir ise de kanımızca düzenlemeler hukuk mantığını zorlayıcı niteliktedir. Yine 6526 sayılı Yasa yla yapılan bir diğer değişiklik, suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçları bakımından taşınmazlara, hak ve alacaklara elkoyma, iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınması ve teknik araçlarla izleme koruma tedbirlerinin uygulanma imkânının ortadan kaldırılmış, yani bu tedbirlerin katalogdan çıkartılmış olması, bunun yerine taşınmazlara, hak ve alacaklara elkoyma tedbiriyle ilgili kataloga basit ve nitelikli hırsızlık (madde 141, 142) diğer tedbirlere nitelikli hırsızlık (madde 142) ve her üç tedbire de yağma (madde 148, 149) suçlarının

VIII Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku eklenmiş olmasıdır. Bu düzenleme de eleştiriye açıktır. Zira gizli koruma tedbirleri esas itibariyle örgütlü suçlulukla mücadele amacıyla kabul edilmiş olan koruma tedbirleridir. Yağma veya hırsızlık suçu işlendikten sonra bu suçların ortaya çıkartılması için şüphelinin telefon konuşmasında suçu ikrar etmesi veya suçtan elde edilen malların yerini söylemesi mi beklenmektedir? Bu tedbirlerin uygulanmasının son çare olduğu düşünüldüğünde, yapılan düzenleme ile koruma tedbirlerinin etkinliğinin ortadan kaldırıldığı söylenebilir. Eleştiriye açık diğer bir husus ise bölge (özel yetkili) ağır ceza mahkemelerinin görevlerine giren suçların genel yetkili ağır ceza mahkemelerinin değişik daireleri tarafından görülmesi imkânının yaratılmış olmasıdır. Aslında yapıları itibariyle uzman dairelerce yargılanması gereken suçların bir ağır ceza mahkemesinin tüm dairelerince yargılanabiliyor olması ve istisnai hiçbir düzenleme bulunmaması da adi suçluluktan tamamen farklı olan bu tip suçlulukla mücadele bakımından uygulamada büyük sıkıntılar yaratacaktır. 6526 sayılı Yasa ile öngörülen önemli değişikliklerden biri de soruşturma evresinde müdafiin ve vekilin dosyayı inceleme yetkisini sınırlayan CMK m.153/2,3,4 hükümlerinin yürürlükten kaldırılmış olmasıdır. 6545 sayılı Yasa yla ise sulh ceza mahkemeleri kaldırılmış, kural olarak soruşturma evresinde Cumhuriyet savcılarının taleplerini karara bağlayan ve hakimleri başka bir işle görevlendirilemeyen sulh ceza hakimlikleri ihdas edilmiştir. Soruşturma evresinde görev yapmak üzere ihdas edilmiş olan bu sulh ceza hakimlerine ayrıca kendi içlerinde birbirlerinin kararlarını itiraz üzerine son merci olarak inceleme yetkisi de tanınmıştır. Kanımızca bu durum kanun yolu denetiminin felsefesi ile bağdaşmamaktadır. Ayrıca, Cumhuriyet savcısının kovuşturmaya yer olmadığına dair kararı üzerine yapılan itirazlar ile kabahatler nedeniyle verilen idari para cezalarına karşı yapılan başvuruları karara bağlama yetkisi de sulh ceza hakimliklerine tanınmıştır. 6545 sayılı Yasa ile öngörülen diğer bir önemli değişiklik de denetim süresi içinde, kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilememesidir. Uygulamada hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumunun amacına aykırı olarak uygulanması, bu değişikliğe neden olmuştur. Ayrıca haksız koruma tedbirleri nedeniyle hakim ve savcılar aleyhine tazminat davasına ilişkin düzenlemeler yapılmıştır. Yukarıda değindiğimiz gibi, birçok değişiklik ceza muhakemesinin sistemini bozmanın yanı sıra uygulamanın beklentilerini de karşılamaktan uzaktır. Bu nedenle, büyük bir ihtimalle önümüzdeki dönem de söz konusu hükümlerde yapılan değişikleri anlamak ve uygulamak için çaba harcamakla geçecektir. Çalışmamızın Onbirinci Basısı da önceki basılar gibi mevzuattaki tüm bu değişiklikler ışığında tekrar gözden geçirilmiş, yeni yayınlar ve içtihatlar olabildiğince dikkate alınmıştır. Kitabımızı, her zamanki gibi özenli bir biçimde yayına hazırlayan sevgili Gülgonca Çarpık a en içten sevgi ve teşekkürlerimizi iletiyoruz. Ayrıca, kitaplarımızın daima en kısa sürede yayınlanmasını sağlayan sayın Seyhan Satar ile tüm Beta çalışanlarına da çok teşekkür ederiz. İstanbul/Haydarpaşa, Eylül 2014 Prof.Dr. Nur Centel / Prof.Dr. Hamide Zafer ONUNCU BASIYA ÖNSÖZ Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımız onuncu yılda onuncu basıya ulaşmış bulunmaktadır. Kitaba ilgi gösteren öğrencilerimize ve meslektaşlarımıza teşekkür ederiz. Bize mutluluk veren bu aşamada geriye dönüp baktığımızda geçen yıllarda yeni yayınları izlemenin yanı sıra yoğun yasama faaliyetine paralel olarak sürekli güncelleme yaptığımızı görmekteyiz. Belirtelim ki, Anayasa Mahkemesi, özellikle uzun tutukluluk süreleriyle ilgili bireysel başvuruları kabul etmeye ve ceza muhakemesi hukuku alanında ilk içtihatlarını oluşturmaya başlamıştır. Bu gelişmeler doğrultusunda kitabımıza, 24. Anayasa Mahkemesi ne Bireysel Başvuru başlıklı bir bölüm eklenmiştir. 10. Basıdaki en önemli yeniliği kanımızca bu bölüm oluşturmaktadır. Kitabımızın Eylül 2012 tarihli 9. Basısı en son 3. Yargı Paketi olarak anılan 6352 sayılı Yasa ile getirilen değişiklikleri içermekteydi (RG 5.7.2012, No.28344). Bu Yasa ile özel yetkili ağır ceza mahkemelerinin kuruluşunu ve yetkilerini gösteren CMK m.250-252 yürürlükten kaldırılmış; buna karşılık 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu nun 10. maddesi ile özel yetkili ağır ceza mahkemeleri yeniden düzenlenmiştir. Bu Yasa dan sonra, özellik-

Önsözler IX le tutuklama koruma tedbiri ile ilgili düzenlemelerde, önemli değişiklikler söz konusu olmuştur. 4.7.2012 Gün ve 6353 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile Adli Sicil Kanunu nun 13. maddesine ikinci fıkra eklenerek kamu kurumu ile kuruluşlarına adli sicil ve arşiv kaydı sorgulama yetkisi tanınmıştır (RG 12.7.2012, No.28351). 24.01.2013 Gün ve 6411 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile Ceza Muhakemesi Kanunu nun tercümandan yararlanma hakkını düzenleyen 202. maddesine fıkra eklenerek sanığa iddianamenin okunması ile esas hakkındaki mütalâadan sonra sözlü savunmasını kendisini daha iyi ifade edeceğini beyan ettiği başka bir dilde yapma hakkı tanınmış ve bu savunmaya ilişkin tercüman masraflarının sanık tarafından karşılanması kabul edilmiştir (RG 31.1.2013, No.28545). 6411 Sayılı Kanun ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun da da değişiklik yapılarak hükümlülerin yanı sıra tutukluların da hastalık veya ölüm nedeniyle ailelerini ziyaret etmelerine olanak sağlanmıştır (CGİK m.116). 7.2.2013 Gün ve 6415 sayılı Terörizmin Finansmanın Önlenmesi Hakkında Kanun ile fon sağlanması veya toplanması yasak olan fiiller sayılmış (m.3) ve Terörizmin Finansmanı Suçu (m.4) tanımlanmıştır (RG 16.2.2013, No.28561). 4. Yargı Paketi olarak da anılan 11.04.2013 gün ve 6459 sayılı İnsan Hakları ve İfade Özgürlüğü Bağlamında Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile AİHM içtihatları doğrultusunda tutuklama koruma tedbirine ilişkin değişiklikler yapılmıştır (RG 30.4.2013, No.28633). Tutuklamaya itiraz halinde, Cumhuriyet savcısından görüş alınması durumunda, bu görüşün şüpheli, sanık veya müdafiine bildirileceği ve onların da üç gün içinde görüş açıklayabilecekleri hükme bağlanmıştır (CMK m.270/2). Böylece, savunma hakkının önemli unsurlarından olan çelişmeli muhakeme ilkesinin gereği yerine getirilmiştir. Yine 6459 sayılı Yasa ile, tutukluluğun denetlenmesi söz konusu olduğunda, sulh ceza hâkiminin, tutukluluk halinin devam edip etmeyeceğine ilişkin kararını, şüpheli veya müdafiini dinlemek suretiyle vereceği (CMK m.108/1), yani tutukluluğun denetim muhakemesinin duruşmalı yapılacağı öngörülmüştür. Belirtelim ki, uygulamada duruşmaların SEGBİS aracılığıyla ancak müdafi hazır bulundurulmadan yapıldığı yönünde şikâyetler bulunmaktadır. Uygulamada ise hükmen tutukluluk sürelerinin, başka bir anlatımla kanun yollarında geçen sürelerin tutukluluk süresinden sayılmayacağına ilişkin Yargıtay Ceza Genel Kurulu nun 12.4.2011-1-51/42 gün ve sayılı kararı, bireysel başvuru incelemeleri kapsamında Anayasa Mahkemesi tarafından da benimsenmiştir (AyMK, 2012/239-2/7/2013; 2012/1137-2/7/2013, RG 18.7.2013, No.28711; 4.7.2013-100/84, RG 2.8.2013, No.28726). Anayasa Mahkemesi, 4.7.2013-100/84 sayılı kararı ile Türk Ceza Kanununun 305, 318, 319, 323, 324, 325 ve 332 nci maddeleri hariç olmak üzere, İkinci Kitap Dördüncü Kısmın Dört, Beş, Altı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlarda, Ceza Muhakemesi Kanununda öngörülen tutuklama süresi iki kat olarak uygulanır biçimindeki TMK m.10/5. fıkranın iptaline ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazete de yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesine karar vermiştir. Anayasa Mahkemesi, uzatmalarla birlikte on yıllık tutukluluk süresi öngören hükmün, ilk derece mahkemelerince sanığın suçlu bulunarak mahkûm edilmesinden sonraki sürecin tutukluluk olarak değerlendirilmediği de dikkate alındığında, dava konusu kuralda düzenlenen azami tutukluluk süresinin demokratik bir hukuk devletinde kabul edilemeyecek kadar uzun olduğunu, bu yönüyle kuralda tutuklamanın adeta bir ceza olarak uygulanmasına olanak tanındığını, böylece tutuklama tedbiriyle ulaşılmak istenen hukuki yarar ile kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı arasındaki makul dengenin kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı aleyhine bozulmasına neden olunduğunu kabul etmiştir (RG 2.8.2013, No.28726). Bu Anayasa Mahkemesi kararının, tutukluluk sürelerinin ve yargılama sürecinin adil yargılanma hakkını zedelemeden kısalmasına hizmet edeceğini ümit ediyoruz. 25.04.2013 Gün ve 6462 sayılı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Yer Alan Engelli Bireylere Yönelik İbarelerin Değiştirilmesi Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkındaki Kanun da geçen sakat ibareleri engelli ibaresine çevrilmiştir (RG 3.5.2013, No.28636). 650 sayılı KHK ile değiştirilmiş olan adli tatil süresi ve İnfaz Kanunu na ilişkin değişiklikler Anayasa Mahkemesi nin 18.07.2012 gün ve 2011-113/2012-108 sayılı kararı ile iptal edilmiştir (RG 1.1.2013, No.28515). 650 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile CMK m.331/1, CGİK m.85 ve 116 değiştirilmiş; ancak bu KHK, bir yetki kanununa dayanmadığı gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi nin 18.7.2012 gün ve 2011-113/2012-108 sayılı kararı ile iptal edilmiştir (RG 1.1.2013, No.28515). İptal kararı ile doğan boşluk 27.6.2013 gün ve 6494 sayılı

X Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku Yargı Hizmetleri ile İlgili Olarak Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile doldurulmuştur (RG 7.7.2013, No.28700). Bu Kanun ile adli tatil süreleri ile tutukluların hastalık ve ölüm nedeniyle ailelerini ziyaretlerine ilişkin KHK düzenlemeleri yasalaşmıştır. 12.7.2013 Gün ve 6495 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile Terörle Mücadele Kanunu nun kamu görevlilerine yardıma ilişkin hükümleri değişmiştir (TMK m.21, Ek m.1) (RG 2.8.2013, No. 28726). 2.7.2012 Gün ve 6352 sayılı Kanun un 95. maddesi ile Ceza Muhakemesi Kanunu na Elektronik işlemler başlıklı 38/A maddesi eklenmişti. Bu hükme göre, her türlü ceza muhakemesi işlemlerinde Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) kullanılır. Bu işlemlere ilişkin her türlü veri, bilgi, belge ve karar UYAP vasıtasıyla işlenir, kaydedilir ve saklanır. Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin Kullanılması Hakkında Yönetmelikle (RG 20.9.2011 No.28060) de ceza muhakemesinin doğrudan doğruya yapılması gereken ifade, sorgu, dinleme gibi işlemlerinin SEGBİS aracılığıyla yapılması kabul edilmiştir. Süreç bize, ceza dosyalarının da zaman içinde fiziki olarak varlığını yitireceğinin sinyallerini vermektedir. Bu sürecin bir ayağı daha tamamlanmış ve 1.6.2005 tarihli ve 25832 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Cumhuriyet Başsavcılıkları ile Adlî Yargı İlk Derece Ceza Mahkemeleri Kalem Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik yürürlükten kaldırılarak Cumhuriyet Başsavcılıkları ile Adlî Yargı İlk Derece Ceza Mahkemeleri Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik kabul edilmiştir (RG 6.8.2013, No.28730). Kalemler, yazı işlerine dönüştürülmüş ve yazı işleri hizmetleri elektronik ortam esas alınarak yeniden düzenlenmiştir. Belirtelim ki, kitabımızın baskıya girmek üzere olduğu şu günlerde çoktan 5. Yargı Paketi nden söz edilmeye başlanmış ve tutukluluk süreleri ile ilgili düzenlemelerin yolda olduğunun sinyalleri verilmiştir. Kitabımızın 10. Basısı da önceki basılar gibi mevzuattaki tüm bu değişiklikler ışığında tekrar gözden geçirilmiş, yeni yayınlar ve içtihatlar olabildiğince dikkate alınmıştır. Kitabımızı, her zamanki gibi özenli bir biçimde yayına hazırlayan sevgili Gülgonca Çarpık a içten sevgi ve teşekkürlerimizi iletiyoruz. Ayrıca, kitaplarımızın daima en kısa sürede yayınlanmasını sağlayan sayın Seyhan Satar ile tüm Beta çalışanlarına da çok teşekkür ederiz. İstanbul/Haydarpaşa, Eylül 2013 Prof.Dr. Nur Centel / Prof.Dr. Hamide Zafer DOKUZUNCU BASIYA ÖNSÖZ İlk basısı Ocak 2003 yılında yapılan Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımızın dokuzuncu basısını hayata geçirmiş olmaktan dolayı mutluyuz. Meslektaşlarımıza ve müstakbel hukukçular olan öğrencilerimize kitaba gösterdikleri ilgi nedeniyle teşekkür ederiz. Kitabımızın sekizinci basısını Ekim 2011 de yapmıştık. Bu tarihten sonra medyada öne çıkan muhakeme hukuku sorunu, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı bünyesinde görev yapan özel yetkili Cumhuriyet savcısının, CMK m.251 deki yetkilerine dayanarak KCK operasyonları kapsamında Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşar Yardımcısını ifade vermeye çağırması oldu. Müsteşar Yardımcısının ifadeye gitmemesi üzerine Cumhuriyet savcısı yakalama kararı çıkarılması için nöbetçi ağır ceza mahkemesine (mahkemenin hâkimlik görevi yapan üyesine) başvurdu ve Müsteşar Yardımcısının da aralarında bulunduğu dört kişi hakkında yakalama kararı çıkarıldı. Bu uygulamanın dayanağı, Ceza Muhakemesi Kanunu m.251 de, özel yetkili ağır ceza mahkemelerinin görev alanına giren suçlarda soruşturmanın Cumhuriyet savcılarınca bizzat ve bu suçlar görev sırasında veya görevden dolayı işlenmiş olsa bile doğrudan yapılmasının öngörülmüş bulunmasıydı. Söz konusu hükmün terörle mücadelede kritik bir görev ifa eden üst düzey bürokrata karşı uygulanması, özel yetkili ağır ceza mahkemelerinin görevine giren suçların soruşturma ve kovuşturmasına ilişkin hükümlerin değiştirilmesine yönelik çalışmaları bir anlamda hızlandırmış oldu. Bu bağlamda, önce 17.2.2012 gün ve 6278 sayılı Yasa ile 1.11.1983 gün ve 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu nun 26. maddesi yeniden düzenlendi. Bununla MİT mensuplarının veya belirli bir görevi ifa etmek üzere kamu görevlileri arasından Başbakan tarafından görevlendirilenlerin, görevlerini yerine getirirken görevin niteliğinden doğan veya görevin ifası sırasında işledikleri iddia olunan ya da 5271 sayılı Kanun un 250. maddesinin ilk fıkrasına göre kurulan ağır ceza mahkemelerinin görev alanına giren suçlardan dolayı haklarında soruşturma yapılması Başbakanın iznine bağlandı (RG 18.2.2012 No.28208). Böyle-

Önsözler XI ce, önceki yasa-sonraki yasa; genel yasa-özel yasa tartışmalarına son verilmiş oldu. Daha sonra, 27.4.2012 gün ve 6301 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun un 2. maddesiyle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun un 116. maddesine eklenen bir fıkrada tutuklulara izin verilmesi konusu düzenlendi (RG 10.5.2012 No.28288). Nihayet 5 Temmuz 2012 tarihli Resmi Gazete de yayınlanan 2.7.2012 gün ve 6352 sayılı Yargı Hizmetlerinin Etkinleştirilmesi Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması ve Basın Yayın Yoluyla İşlenen Suçlara İlişkin Dava ve Cezaların Ertelenmesi Hakkında Kanun la birlikte ceza muhakemesi alanında kapsamlı düzenlemeler yürürlüğe girdi. 6352 sayılı Yasa da tutuklama ile gerekçesinin nasıl olması gerektiği bir kez daha gösterildi ve adli kontrol tedbiri için öngörülen süre sınırı kaldırıldı. Gerekçe, uygulamamızda ihsası rey olarak algılanmaktadır. Gerekçe gösterilmesi halinde ihsası rey nedeniyle hâkimlerin reddi taleplerinin artacağından duyulan endişe ile gerekçenin sağlayacağı yarar vicdanlarda sürekli yarışmaktadır. Bu nedenle kanımızca, suçluluğu ifade etme ile şüpheyi ifade etme arasındaki fark ortaya koyulmadığı sürece bu sorunun yasal düzenlemelerle çözülmesi zordur. Bu konunun bir an önce adil bir çözüme ulaşması içten dileğimizdir. Öte yandan, 6352 sayılı Yasa ile CMK m.250-252 yürürlükten kaldırıldı; 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu nun 10. maddesi yeniden düzenlenerek Bölge Ağır Ceza Mahkemesi veya Terör Suçları Ağır Ceza Mahkemesi olarak adlandırılabilecek yeni mahkemeler/daireler görevlendirildi. Bu yasal değişiklikle, özel mahkemelerin görev alanına giren suçların soruşturulması ve kovuşturulması evrelerinde söz konusu olan savunma hakkına ilişkin çok sayıda sınırlandırmanın kaldırılmış bulunması olumlu bir gelişmedir. 31.3.2011 Gün ve 6217 sayılı Yargı Hizmetlerinin Hızlandırılması Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun un 13. maddesiyle 492 sayılı Kanun un (1) sayılı Tarifesinde değişiklik yapılmış ve ceza davalarında temyiz harcı öngörülmüş; bu konuda başvurunun yapıldığı tarihteki harç miktarlarının esas alınacağı ifade edilmişti. Anayasa Mahkemesi, bu düzenlemeyi mahkemeye erişim hakkını düzenleyen Anayasa nın 36. maddesine aykırı bularak iptal etmiştir. Yüksek Mahkeme nin bu konudaki gerekçesi, ödeme gücü olmayanlara etkili adli yardım sağlayacak bir sistemin itiraz konusu kuralla birlikte düzenlenmemiş olması ve genel olarak ceza yargılaması alanında harçlar dahil yargılama giderlerinden muafiyet sağlayan adli yardım düzenlemesinin bulunmamasıdır (AyM, 20.10.2011-54/142, RG 29.12.2011 No.28157). Bu arada Anayasa Mahkemesi nce suçtan zarar görenin kovuşturma evresinde vekili aracılığıyla tutanak ve belgelerden örnek almasını düzenleyen CMK m.234/1-b(3) hükmündeki vekili aracılığı ile ibaresi de iptal edilmiştir (AyM, 17.5.2012-37/69, RG 21.7.2012 No.28360). Kitabımızın dokuzuncu basısı mevzuattaki tüm bu değişiklikler ışığında tekrar gözden geçirilmiş, kitapta bazı konular yeniden değerlendirilmiş ve yeni yayınlar olabildiğince dikkate alınmıştır. Kitabımızı, her zamanki gibi özenli bir biçimde yayına hazırlayan sevgili Gülgonca Çarpık a içten sevgi ve teşekkürlerimizi tekrarlarız. Ayrıca, kitaplarımızın daima en kısa sürede yayınlanmasını sağlayan sayın Seyhan Satar ile tüm Beta çalışanlarına da çok teşekkür ederiz. İstanbul, 15 Eylül 2012 Prof.Dr. Nur Centel / Prof.Dr. Hamide Zafer SEKİZİNCİ BASIYA ÖNSÖZ Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımızın sekizinci basısını hayata geçirmiş olmaktan dolayı mutluyuz. Meslektaşlarımıza ve müstakbel hukukçular olan öğrencilerimize kitaba gösterdikleri ilgi nedeniyle teşekkür ederiz. Kitabın gelişim sürecini ve ceza muhakemesine ilişkin henüz güncelliğini yitirmemiş sorunları hızlıca tanımak isteyen okuyucularımıza, önceki önsözleri de okumalarını öneririz. Mevzuatta sık sık yapılan değişiklikler kitabın da kısa aralıklarla yenilenmesini gündeme getirmektedir. Bu durum sürekli yoğun çalışmayı gerektirmekle birlikte, bu süreci kitaba mevzuat değişikliğini işlemekle yetinmeyip yazdıklarımızı eleştirel gözle tekrar tekrar okuyarak gerekli değişiklikleri yapma, yeni yayınlar ile yeni içtihatları değerlendirme fırsatı olarak gördüğümüz için de bir anlamda yararlı olmaktadır. Nitekim bu basıda da kitap tekrar gözden geçirilmiş, bazı kurumlar yeniden değerlendirilmiş, güncel Yargıtay içtihatları ile Anayasa Mahkemesi kararları ve yeni yayınlar olabildiğince kitaba yansıtılmıştır.

XII Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku Kitapta, geçtiğimiz dönemde yürürlüğe giren anayasal ve yasal hükümler gözönüne alınmıştır. Ceza muhakemesinde doğrudan değişiklik öngören başlıca yasalar şunlar olmuştur: 11.12.2010 Gün ve 6087 sayılı Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Kanunu (RG 18.12.2010 No.27789); elektronik ortamda tebligatı düzenleyen 11.1.2011 gün ve 6099 sayılı Tebligat Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG 19.1.2011 No.27820); Yargıtay ceza dairelerinin sayısını artıran ve soruşturma, kovuşturma veya davayla ilgili olarak yaptıkları işlem, yürüttükleri faaliyet veya verdikleri her türlü kararlar nedeniyle hâkimler ve savcılar aleyhine doğrudan tazminat davası açılmasını yasaklayan 9.2.2011 gün ve 6110 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG 14.2.2011 No.27846); Kovuşturmaya yer olmadığı kararlarına itiraz merciinin en yakın yer ağır ceza mahkemesi olarak belirlenmesi, asliye ceza mahkemelerinde savcılık makamının görev yapmaması, kanun yoluna başvurunun harca bağlanması gibi birçok değişiklik öngören 31.3.2011 gün ve 6217 sayılı Yargı Hizmetlerinin Hızlandırılması Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG 14.4.2011 No.27905). Ayrıca kitapta, ceza muhakemesini dolaylı olarak ilgilendiren yeni yasalar da yeri geldikçe gösterilmiştir. Bu yasalar ise şunlardır: Yürürlük tarihi 1 Temmuz 2012 olarak belirlenmiş bulunan 11.1.2011 gün ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (RG 4.2.2011 No.27836), yürürlük tarihi 1 Ekim 2011 olarak belirlenmiş olan 12.1.2001 gün ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (RG 4.2.2011 No.27836). Öte yandan, adli tatilin süresini değiştiren ve tutuklu haklarını genişleten Adalet Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair 650 sayılı Kanun Hükmünde Kararname de (RG 26.8.2011 No.28037) ceza muhakemesi bakımından gözden geçirilmiştir. Bu vesileyle, kanun hükmünde kararnamelerle yasaların değiştirilmesinin ne ölçüde hukuki olduğuna burada değinilmese de, bu yöntemle yasaların değiştirilmesinin, yasal değişikliklerin izlenmesini çok zorlaştırdığını belirtmek gerekir. Ceza muhakemesi hukukuna ilişkin kuralların giderek artan ölçüde yasama organı yerine yürütme organı tarafından konulması da ayrı bir eleştiri konusudur. Örneğin, ceza muhakemesi hukukunda sanık hakları bakımından en önemli değişikliklerden biri kısa süre önce yönetmelik hükümleriyle gerçekleştirilmiştir. Cumhuriyet Başsavcılıkları ile Adli Yargı İlk Derece Ceza Mahkemeleri Kalem Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 1. madde ile Cumhuriyet Başsavcılıkları ile Adli Yargı İlk Derece Ceza Mahkemeleri Kalem Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik 45. madde değiştirilmiş; müdafiin yanı sıra şüphelinin de soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleme ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alma yetkisi tanınmıştır. Aynı haktan mağdur ya da şikâyetçi ile suçtan zarar görenin de yararlanması kabul edilmiştir (RG 24.12.2010 No.27795). Olması gereken, bu değişikliğin yasama yoluyla yapılmasıydı; sözkonusu hakkın en kısa sürede yasal güvenceye kavuşturulması yerinde olacaktır. Aynı şekilde Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin Kullanılması Hakkında Yönetmelikle muhakeme hukukuna ilişkin önemli değişiklikler öngörülmüştür (RG 20.9.2011 No.28060). Özellikle duruşmanın doğrudan doğruyalığı ve sözlülüğü ilkeleri ile ilgili önemli düzenlemeler içeren bu Yönetmeliğin de Ceza Muhakemesi Kanunu içine alınması yerinde olacaktır. Bu Yönetmeliğe göre, soruşturma ve kovuşturma aşamasında kabul edilen mazeretleri nedeniyle hazır bulunamayan kişi, ceza infaz kurumunda bulunan kişi, tedavi kurumunda bulunan kişi, hâkim veya mahkeme kararı ile yakalanan kişi Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) ile dinlenebilir ve SEGBİS aracılığıyla duruşmaya katılabilir. Sistemin yaygın bir şekilde kurulup işletilmesi halinde özellikle yargı çevresi dışında yakalanan kişilerin yirmidört saat içinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkartılamamasından doğan hak ihlali bertaraf edilebilecektir. Sistemin en kısa sürede bütün yargı çevrelerinde kurulmasını, işletilmesini ve bu değişikliklerin yasa güvencesine kavuşturulmasını diliyoruz. Ceza muhakemesi alanında geçtiğimiz dönemin gündemindeki sorunlar arasında tutuklamanın süresi ile sıklığının önde geldiğini söylemek ise yanlış olmasa gerektir. Ayrıca, Yargıtay Üçüncü Ceza Dairesi nin temyiz aşamasında geçen tutukluluk süresinin, 5271 sayılı CMK nun 102/1. maddesinde gösterilen üst sürenin hesabında gözönüne alınmayacağına dair 14175/20 sayılı içtihadı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi nin bazı kararlarıyla uyumlu olsa da iç hukuk bakımından tartışmaya açıktır. Yargının hızlı işleyememesi, tutukluluk sürelerinin esnetilmesi için yollar aranmasına neden olmaktadır. Öte yandan, tutuklama kararlarının doyurucu olmayan gerekçelerle yenilenmesi, buna karşılık yargılama sürecinin kısaltılamaması yargılamanın adilliğine gölge düşürmekte ve şüpheli/sanık, yargılama mağduruna dönüşmektedir.

Önsözler XIII Geçtiğimiz dönemde yaşanan bir başka sorun ise istisnai nitelikte olan iletişimin denetlenmesi, teknik araçlarla izleme gibi koruma tedbirlerine sık ve koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediği yeterince denetlenmeden başvurulmuş olmasıdır. Kitabın ilgilenenler için yararlı olmasını diliyor, Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de kitabı özenli biçimde baskıya hazırlayan Gülgonca Çarpık a, kısa sürede yayınlanmasını sağlayan Seyhan Satar a ve tüm çalışanlarına teşekkürlerimizi tekrarlıyoruz. 1 Ekim 2011, İstanbul Prof.Dr. Nur Centel / Prof.Dr. Hamide Zafer YEDİNCİ BASIYA ÖNSÖZ Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımızın yedinci basısını gerçekleştirmiş olmaktan dolayı mutluyuz. Meslektaşlarımıza ve müstakbel hukukçular olan öğrencilerimize kitaba gösterdikleri ilgi nedeniyle teşekkür ederiz. Kitabın gelişim sürecini ve ceza muhakemesine ilişkin henüz güncelliğini yitirmemiş sorunları tanımak isteyen okuyucularımıza, önceki önsözleri de okumalarını öneririz. Bu basıda kitap tekrar gözden geçirilmiş, bazı kurumlar yeniden değerlendirilmiş, güncel Yargıtay içtihatları ile yeni yayınlar olabildiğince kitaba yansıtılmıştır. Kitapta, geçtiğimiz dönemde yürürlüğe giren anayasal ve yasal hükümler gözönüne alınmıştır. Değişiklik getiren başlıca yasalar, 7 Mayıs 2010 tarih ve 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun, 22 Temmuz 2010 tarih ve 6008 sayılı Terörle Mücadele Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ve 26 Haziran 2009 tarih ve 5918 sayılı Türk Ceza Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun olmuştur. Belirtelim ki, 2005 yılından itibaren yürürlüğe giren mevzuat değişiklikleri henüz yargının yavaş işlemesi ve temel hak ihlalleri sorunlarına çözüm üretememiştir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde Türkiye aleyhine yapılmış 14.000 e yakın başvuru bulunmaktadır. Bu sayı, ülkemizde bireylerin yargılamanın adil olduğu konusunda önemli ölçüde güven bunalımı yaşadıklarının işaretidir. Türkiye, aleyhine başvuru yapılan ülkeler arasında ikinci sıradadır. Yargılamanın adil olmasının ve ceza muhakemesine ilişkin yasaların ihlal edilmemesinin başvuru sayısını azaltacağı kuşkusuzdur. Belirtelim ki, adil yargılanma hakkına dahil ilkelerin tümü muhakeme hukukuna ilişkindir (İHAS m.6). Muhakeme süreci, doğası itibariyle bireye ve bireyin sosyal ilişkilerine zarar verir. Bu sürecin adil olmaması, yarattığı maddi ve manevi baskıyı artırarak insanlık onurunu zedeler (İHAS m.3). Adil bir muhakeme, yasakoyucu ile muhakeme sürecine katılan tüm süjelerin ve medyanın sorumluluğundadır. Adil muhakeme, ancak el birliğiyle güvence altına alınabilir. Adil bir muhakeme sonucunda oluşan hüküm de adil olacaktır. Ancak adil, şaibeden uzak bir beraat hükmü, sanığa karşı toplumsal önyargıların ortadan kalkmasını ve onun toplumda yeniden huzurlu bir şekilde yaşamını sürdürmesini sağlayacaktır. Bunun gibi, mahkûmiyetin de ancak adil olanı, cezanın özel önleme işlevini yerine getirmesine hizmet edecektir. Adil olmayan mahkûmiyetler, yargıya olan güvenin sarsılmasına, bu mekanizmayı bozma girişimlerinin artmasına ve zaman içinde devletin temel fonksiyonlarından birini yerine getiremez hale gelmesine, başka bir anlatımla devletin devlet olma niteliğinin zarar görmesine neden olacaktır. Bu basının önsözünü, saygıyla andığımız, ülkemiz ceza muhakemesi hukukunun öncüleri olan ve aramızdan ayrılmış bulunan ünlü hukukçuların sözleriyle tamamlamak istiyoruz. Prof.Dr. Faruk Erem ceza muhakemesinin toplum ve birey yaşamındaki önemini şöyle açıklıyor: Ceza Usulü kadar, yeryüzünde insanları hiç bir şey alakadar etmez. Ceza Usulü kusurlu bir memlekette huzur yoktur. Garraud un dediği gibi, ceza kanununu ihlal etmemek elimizdedir. Fakat kimse, haksız yere takibata uğramayacağından emin değildir. Güven duygusu nun sosyal değeri küçümsenemez. Ceza Usulü ile bunun uygulaması güven duygusunu temin edebilmelidir, (Ferri den aktaran F.Erem, Diyalektik Açısından Ceza Yargılaması Hukuku, Ankara 1986, 57). Prof.Dr. Nurullah Kunter ise ceza muhakemesinin amacı ile suç isnadı altında bulunanlar için sadece

XIV Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku mahkemelerce değil, toplumun her kesimi tarafından dikkate alınması gereken çağdaş ilke konusunda şöyle diyor: Gayesi icabı hakikati araştıran, dolayısıyla fertlerin hak ve hürriyetleri ile toplumun menfaatini uzlaştırmağa çalışan Ceza Muhakemesi Hukuku fertleri, bu arada da sanığı korumaktadır... sanığın haklarının korunması ve sanığa yüklenen isnatların hatta sanığın ikrarının doğru olup-olmadığının Mahkemelerce araştırılması ve şüpheden sanığın faydalanması gerektiğini hatırlatması bakımından bu ilke bugün de değerini koruduğundan, İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinde (m.11) olduğu gibi ufak bir farkla Anayasamızda da yer almıştır. Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz, Ay m.38/4, (N.Kunter, Muhakeme Hukuk Dalı Olarak Ceza Muhakemesi Hukuku, İstanbul 1989, 30). Kitabın ilgilenenler için yararlı olmasını diliyor, Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de kitabı özenli biçimde baskıya hazırlayan Gülgonca Çarpık a, kısa sürede yayınlanmasını sağlayan Seyhan Satar a ve tüm çalışanlarına teşekkürlerimizi tekrarlıyoruz. 10 Kasım 2010, İstanbul Nur Centel / Hamide Zafer ALTINCI BASIYA ÖNSÖZ Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımızın değişen mevzuata göre yeniden yazılmış beşinci basısı bir yıldan kısa bir sürede tükendi. Kitaba gösterilen ilgiden dolayı meslektaşlarımıza ve müstakbel hukukçular olan öğrencilerimize teşekkür ederiz. Kitapla yeni tanışacak olan okuyucuların önceki önsözleri de okumalarını öneririz. Mevzuattaki değişikliklerin devam etmesi yayınların sürekli gözden geçirilmesini gerektirmektedir. Geçen basının önsözünde de değindiğimiz gibi, her yeni bası bizim için bir sonraki basının hazırlıklarının başlangıcı olduğundan bu çalışmaları keyifle yapmaktayız. Ancak, itiraf etmeliyiz ki yasaların içerdiği dili özensiz, başka hükümlerle çelişen, sistematikten yoksun düzenlemeler bilimsel çalışmaları zorlaştırmakta ve yerleşmeye başlayan bazı yanlış uygulamalar ülkemizde hukuk devleti ilkelerinin benimsenmesi konusundaki umutlarımızı azaltmaktadır. Burada çarpıcı bir örnek vermeyi uygun görmekteyiz. Bilindiği gibi, Ceza Muhakemesi Yasasa m.94 e göre, yakalama müzekkeresiyle aranan ve yetkili yargı çevresinin dışında ele geçirilen kişi yakalandığı yere en yakın sulh ceza hâkimi önüne çıkarılır ve bu hâkim tarafından serbest bırakılmadığı takdirde, en kısa sürede yetkili hâkim veya mahkemeye gönderilmek üzere tutuklanır. Uygulamada, bu tutuklamaya yol (sevk) tutuklaması denilmektedir. Yasa da, tutuklama kararından söz edilmekte ise de bu karar CMK m.100 uyarınca verilen bir tutuklama kararı olmayıp yakalanan kişinin şahsında yanlışlık olmadığını tespit eden bir karardır. Ancak, bu şekilde yakalanan kişinin yetkili yargı çevresine gönderilmesi uygulamada aylarca sürmekte, ortada teknik anlamda bir tutuklama kararı bulunmadığından itiraz edilememekte ve tutukluluğun denetlenmesi de sözkonusu olmamaktadır. Yakalama emri ile ihzar kurumuna ilişkin yasal düzenlemelerin örtüşmesi, uygulamada Cumhuriyet savcılarının ihzar yetkilerini kullanmak yerine yakalama emrine başvurmayı tercih etmelerine yol açmaktadır. Bu da başka yargı çevresinde bulunan şüphelilerin özgürlüklerinin yol tutuklaması adı altında uzun süreli kısıtlanmasına sebebiyet vermektedir. Oysa, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihatları na göre, İHAS m.5 uyarınca yakalanan kişinin en geç dört gün içinde yakalamanın koşullarını değerlendirecek bir hâkim önüne çıkarılması gerekmektedir. Türk uygulamasında ise yol tutuklaması kararını veren hâkim yargısal değil, adli-idari bir işlevi yerine getirmektedir. Bu nedenle, uygulama güvenlik hakkını zedelemektedir. Sorunun Türkiye yi Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde zor duruma sokacağı ortadadır. Uygulamada, yol tutuklaması ile tutulan kişinin ifadesi alınmak üzere yakalama emrini talep eden Cumhuriyet savcısının önüne mi yoksa yakalama emrini veren hâkimin önüne mi çıkartılacağı konusunda da farklı şekilde davranılmaktadır. Bu durum, yasaların doğru uygulanabilmesinin iyi bir alt yapıyı gerektirdiğini bir kez daha ortaya koymaktadır. 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Yasası nın yürürlüğe girdiği tarih olan 1 Haziran 2005 ten itibaren üç yılı aşkın bir süre geçtiği halde, yasa hükümlerinin yorumlanmasında ve uygulanmasında yaşanan sıkıntılar sona ermemiştir. Örneğin, kararların, özellikle tutuklama taleplerinin ve kararlarının somut olaylarla desteklenmemesi, kısacası gerekçe gösterilmemesi, belirli suçlar bakımından tutuklamanın zorunlu olduğuna dair anlayış tüm eleşti-

Önsözler XV rilere rağmen devam etmektedir. Bir başka sorun ise özellikle CMK m.250 ye göre görev yapan özel yetkili ağır ceza mahkemelerinin görev alanına giren suçların soruşturulması aşamasında, müdafiin dosyaya ulaşmasının hâkim kararıyla engellenmesinin neredeyse kural haline gelmesidir. Bu durum özellikle tutuklu sanıklar açısından müdafiin itiraz etme hakkını önemli ölçüde kısıtlamaktadır. Dosyadaki tüm belgelere ulaşamayan müdafi bu hakkı kullanmakta zorlanmaktadır. Bilindiği gibi, iddia, savunma ve yargılama makamlarının maddi gerçeğin bulunmasında ortak menfaati vardır. Bu süjeler birbirlerinin karşısında değil, yanında yer almaktadır. Ceza muhakemesinde süjelerin ortak amacı kendi konumlarına uygun olarak maddi gerçeğe ulaşmak olmalıdır. Bu amaç her bir süjeyi sınırlamaktadır. Ancak uygulamada, süjelerin genellikle bu amaca uygun davranmadıkları gözlemlenmektedir. Bu durum, bireylerin yeterliliği veya yetersizliğinden değil, kurumsal olarak süjelerin meslek alt kültüründen kaynaklanmaktadır. Kanımızca, Türk adalet sistemindeki uygulama sorunları, tam olarak ne alt yapı ve ne de hukuk kurallarının eksikliği ile açıklanabilir. Sorunların oluşmasında bu eksikliklerin yadsınamayacak bir payı bulunmakla birlikte, asıl etken, hukukun üstünlüğüne olan inancın zayıflığıdır. Hâkimlik, savcılık veya avukatlık stajına başlayan genç hukukçular fakültede öğrendiklerinizi unutun ve yeni bir sayfa açın; uygulama ile teori birbirinden farklıdır tümceleriyle meslek hayatına atılmaktadır. Bu anlayışla başlatılan sürecin, hukuka dayalı bir adalet üretmesi son derece zordur. Bu basıda kitap yeniden gözden geçirilmiş, bazı kurumlar yeniden değerlendirilmiş ve yeni kaynaklar ile içtihatlar olabildiğince kitaba yansıtılmaya çalışılmıştır. Bu vesileyle kitabı, Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de özenli biçimde baskıya hazırlayan sevgili Gülgonca Çarpık a ve çok kısa sürede yayınlanmasını sağlayan sayın Seyhan Satar ile tüm Beta çalışanlarına içtenlikle teşekkür ederiz. Haydarpaşa, 6 Kasım 2008 Nur Centel / Hamide Zafer BEŞİNCİ BASIYA ÖNSÖZ Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımızın beşinci basısını gün ışığına çıkarmış olmaktan dolayı mutluyuz. Her yeni bası bizim için aslında bir sonraki basının hazırlıklarının başlangıcı olmaktadır. Mevzuatta sık sık kapsamlı değişiklikler yapılması, Anayasa Mahkemesi nin iptal kararları vermeye başlaması, yayınların sürekli gözden geçirilmesini gerektirdiği gibi; yasaların dil bakımından özensiz olması, içerik yönünden ise sistematikten yoksun ve mevcut yasalarla çelişkili hükümler taşıması da bilimsel çalışmaları zorlaştırmaktadır. Adli arama için Ceza Muhakemesi Kanunu 116. maddede aranan makul şüphe kavramının, Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu ek madde 6 ile kuvvetli şüphe ye dönüştürülmüş olması bunun en yakın örneğini teşkil etmektedir. Yasa yapma tekniğindeki zaaflar ve sürekli değişiklikler, bilimsel çalışmaların niteliğini olumsuz etkilemekte; çalışmalar yasal değişiklikleri farklı bir üslupla yeniden ortaya koymaktan öteye geçememekte; kurumların eski öğreti ve yaratılacak yeni öğreti çerçevesinde anlamlandırılması eksik kalmaktadır. Önceki basıdan günümüze kadar geçen dönemde 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5252 sayılı Yürürlük Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu, 5320 sayılı Yürürlük Kanunu, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu, 5402 sayılı Denetimli Serbestlik ve Yardım Merkezleri ile Koruma Kurulları Kanunu ve 2559 sayılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu nda çeşitli değişiklikler yapılmıştır. Özellikle 02.06.2007 gün ve 5681 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile getirilen değişiklikler kapsamlı olmuş, teşhis, olay yeri incelemesi işlemleri de yasal düzenlemeye kavuşturulmuştur. Bunun gibi, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu nda oniki maddede yapılan kapsamlı değişiklikle tutuklama, adli kontrol, zorla getirme, zorunlu müdafilik, kamu davasının ertelenmesi, hükmün ertelenmesi, uzlaşma konuları ele alınmıştır. Yine bu dönemde Anayasa Mahkemesi 5326 sayılı Kabahatler Kanunu ile 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun a ilişkin iptal kararları vermiş, Yargıtay ise ceza muhakemesi kurumlarının uygulanmasına ilişkin önemli içerikte içtihatlar çıkarmaya başlamıştır. Bu basıda kitap yukarıda değinilen kapsamlı yasa değişiklikleri, Anayasa Mahkemesi iptal kararları ile Yargıtay İçtihatları ışığında tümüyle gözden geçirilmiş, yeni kaynaklardan yararlanılmış ve gerekli genişletmeler

XVI Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku yapılmıştır. Bu vesileyle, kitabın tashihlerinde bize yardım eden asistanımız Ar.Gör.Gülfem Pamuk a, kitabı Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de özenli biçimde baskıya hazırlayan Gülgonca Çarpık a, kısa sürede yayınlanmasını sağlayan Seyhan Satar a ve tüm Beta çalışanlarına içtenlikle teşekkür ederiz. Haydarpaşa, 24 Kasım 2007 Nur Centel / Hamide Zafer DÖRDÜNCÜ BASIYA ÖNSÖZ Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımızın yeni mevzuata göre yeniden yazılmış üçüncü basısı bir yıldan kısa bir sürede tükendi. Kitaba gösterilen ilgiden dolayı meslektaşlarımıza ve öğrencilerimize teşekkür ederiz. 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe giren 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, içerik yönünden, yürürlükten kaldırdığı 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu nu büyük ölçüde izleyen bir yasa olmuştur. Yeni Yasa yla getirilen değişiklikler, gözlemlerimize göre, yasal düzeyde kalmış ve henüz uygulamaya yansıtılamamıştır. Yasa nın hukukçular tarafından içselleştirilemediğini söylemek yanlış olmayacaktır. Bu durum, ülkemizde yasal değişikliklerden çok anlayışlarda değişme sağlanması gerektiği görüşümüzü doğrulamaktadır. Yasa, davaların makul sürede bitirilmesi ve temel hak ihlallerinin önlenmesi konularında gelişme yaratamamıştır. Uygulamadaki çelişkilere ve sorunlara örnek olarak şu hususları gösterebiliriz: İddianamenin iadesi kurumu, savcıların kısmen olması gerektiği biçimde iddianame hazırlamalarına yaramış; ancak, kısmen de gerekmediği halde iadelere yol açarak makul sürede yargılanma hakkının ihlali sonucunun daha sık doğmasına sebebiyet vermiştir. Bu aşamada sanığın iddianameden haberdar olmamasının, savunma hakkının kullanılması ile çelişmeli muhakeme açısından önemli bir eksiklik olduğu da burada vurgulanmalıdır. Yasa da, tutuklama nedeninin varsayılması konusunda katalog suçlara yer verilmesi, endişelerimizi haklı çıkaracak biçimde, otomatik tutuklamalara yol açmıştır. Tutuklama kararları, yine gerekçesiz olarak klişe sözcüklerle verilmiş; Yasa da mutlaka gerekçe belirtilmesinin öngörülmesi hiç etkili olmamıştır. Tutuklama kararlarına ilişkin gerekçelerde kuvvetli şüpheyi gösterecek deliller yer almamakta; böylece, temel hak ve özgürlükler hiçe sayıldığı gibi; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi nde yeni ihlal kararları çıkmasına da zemin hazırlanmaktadır. Uygulamayı çok değiştireceği ileri sürülen tanıklara doğrudan doğruya soru sorma ya ilişkin Yasa hükmü, beklenen sonucu doğuramamıştır. Bunda, hâkim aracılığıyla soru sorma alışkanlığından henüz kurtulamamış olma kadar; duruşmalara yeterli hazırlıkla çıkmamanın da etkisi olsa gerektir. Bunun gibi, yeni bir kurum olan uzlaşma, kapsadığı suçlar ile öngörülen koşullar açısından uygulanamaz bir kurum şeklinde yürürlüğe girmiş, bunun doğal sonucu olarak da beklenen yarar sağlanamamıştır. Bu basıda kitap tümüyle gözden geçirilmiş, yeni kaynaklardan yararlanılmış ve gerekli genişletmeler yapılmıştır. Kitapta özellikle, kolluk başlığı altında resmi kolluk-özel sektör kolluğu ayrımı yeniden ele alınmış, koruma tedbiri olarak arama ile yeni bir kurum olan uzlaşma konuları genişletilmiş ve kitaba kabahatlere ilişkin muhakeme usulü eklenmiştir. Bu vesileyle, kitabın tashihlerinde bize yardım eden değerli asistanımız Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Araştırma Görevlisi Aysun Altunkaş a, kitabı Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de özenli biçimde baskıya hazırlayan Gülgonca Çarpık a, çok kısa sürede yayınlanmasını sağlayan Seyhan Satar a ve tüm Beta çalışanlarına içtenlikle teşekkür ederiz. Haydarpaşa, 6 Ekim 2006 Nur Centel / Hamide Zafer ÜÇÜNCÜ BASIYA ÖNSÖZ Türk ceza muhakemesi hukukunun temel kaynağı olan 4.12.2004 gün ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe girdi. Bu Yasa, büyük ölçüde 1412 sayılı eski Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası nı izlemektedir. Geçmiş dönemde eksikliği duyulan bazı ceza muhakemesi kurumları yeni Yasa ya

İçindekiler XVII alınmış olmakla birlikte; bu eksikliklerin yeni bir Ceza Muhakemesi Yasası yla giderilmesi zorunlu değildi. 5271 Sayılı yeni Ceza Muhakemesi Yasası ndaki farklılıklar, 1412 sayılı eski Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası na ek maddelerle de aktarılabilecek niteliktedir. Nitekim, yeni bir Yasa yapmak yerine, mevcut yasasını ıslâh etme yolunu seçen ülkeler vardır. Bizde bu yolun tercih edilmemiş olması, yasalaşma sürecinin aceleye gelmesine ve Yasa da boşluklar, çelişkiler, kavram karışıklıkları bulunmasına sebebiyet vermiştir. Kitapta, yeri geldikçe bunlara değinilmekte ve olması gereken önerilmektedir. Ancak, Türkiye nin sorunu, davaların makul sürede bitirilememesi ve temel hak ihlallerinin önlenememesidir. Bunun için de, yasa değişikliğinden çok, anlayış ve uygulama değişikliği gerekmektedir. 2002 Yılında bu kitabı hazırlarken, aradan üç yıl geçmeden yeniden yazacağımız, bunun için ikimizin de, sağlığımızı etkileme pahasına, aylar boyu yine günümüzün neredeyse üçte ikisini bilgisayar başında geçireceğimiz aklımıza gelmemişti. Ancak, usul hukuku sevgisi ve yeni ceza muhakemesi hukukunu bir an önce okuyucuya aktarmanın vereceği mutluluğu yaşama isteği, tekrar aynı yorucu süreci, hiç tereddüt etmeden göze almamıza neden oldu. Kitabın, ilgilenenlere yararlı olmasını diliyoruz. Kitap, yeni Ceza Muhakemesi Yasası ile tüm diğer yeni mevzuat ışığında yeniden yazılmış, bu arada, daha önce inceleme fırsatını bulamadığımız çok sayıda kaynak gözden geçirilmiş, gerektiğinde yürürlükten kalkan yasalarla karşılaştırmalar yapılmış, ancak, kitabın kapsamının genişlememesine ve eski formatının korunmasına olabildiğince özen gösterilmiştir. Bu vesileyle, kitabı Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de özenli biçimde baskıya hazırlayan Gülgonca Çarpık a, çok kısa sürede yayınlanmasını sağlayan Seyhan Satar a ve tüm Beta çalışanlarına içtenlikle teşekkür ederiz. Haydarpaşa, 24 Kasım 2005 Nur Centel / Hamide Zafer BİRİNCİ BASIYA ÖNSÖZ Ceza muhakemesi hukuku, kişi hak ve özgürlüklerini yakından ilgilendiren bir hukuk dalıdır. Bu anlamda ceza muhakemesi hukuku, devlete egemen olan özgürlük anlayışından çok etkilenir. Nitekim, otoriter bir devlet görüşü, devletle bireyin çatışan çıkarları arasında bir mücadele olan ceza muhakemesinde, devletin çıkarına öncelik tanır ve bireyin çıkarını geri plânda bırakır. Liberal demokratik bir devlet anlayışında ise kişi hakları olabildiğince geniş ve saygındır. Günümüzde çağdaş demokrasiler, kişi hak ve özgürlüklerine saygı temeline dayanmakta ve bu durum ceza muhakemesi hukukuna da yansımaktadır. İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki yeni siyasal oluşumlar, diğer uluslararası sözleşmelerin yanı sıra, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi nin yapılması ve İnsan Hakları Mahkemesi nin faaliyete geçmesi, ülkemizde demokrasinin öğrenilmesi ve özümsenmesi süreci, 1961 ve 1982 anayasalarını doğuran siyasal ve sosyo-ekonomik süreçler, hak ve özgürlük kavramlarının içeriğinin değişmesi, kapsamının genişlemesi ve küreselleşme ceza muhakemesi hukukunu etkilemiştir. Öte yandan, her alandaki teknik gelişmeler de suçun ve suçlunun araştırılmasında başvurulabilecek yeni yöntemlerin ortaya çıkmasına sebebiyet vermiştir. Ceza muhakemesi hukukumuzun temel kaynağı olan ve Alman Ceza Muhakemesi Yasası ndan alınarak 20.8.1929 da yürürlüğe giren 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu, bu gelişmeleri kısmen izlemiş ve bir çok kez değiştirilmiştir. Hatta, gelişmelere ayak uydurma çabası, bu alanda yeni Tasarılar yapılmasına da neden olmuş, ancak mevcut Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu Tasarısı (2000) henüz yasalaşamamıştır. Hukuk kurallarını insanlar oluşturduklarına göre, bu yolla kurulan sistemin de insanı ve onun haklarını ön plâna alan ilkeleri içermesi gerekir. Bunu yapmayan bir hukuk sisteminin çağdaş, demokratik ve insan haklarına saygılı olduğundan sözedilemez. Uluslararası sözleşmeler ve demokratik anayasal kurallar, yasakoyucunun bu alandaki takdir hakkının sınırlarıdır. Devlet, kuralların ihlal edilip edilmediğini araştırırken, bireysel çıkarların zarara uğratılması ihtimalini en aza indirmekle yükümlüdür. Bu kitapta yapılmak istenen, öncelikle ceza muhakemesi hukukunun şu andaki fotoğrafının tespit edilmesi, sonra da olması gerekenin belirtilmesi ve kaynak yasadaki değişikliklerin, karşılaştırmaya olanak sağlamak üzere, mümkün olduğunca yansıtılmasıdır. Kitapta ceza muhakemesi, deyim yerindeyse, dinamik biçimde, muhakemenin yürüyüşüne uygun olarak ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu durum, bazı ceza muhakemesi kurumlarının,

değişik başlıklar altında birden fazla kere ele alınması zorunluluğunu beraberinde getirmiştir. Bakış açılarının değişikliği dolayısıyla, sözkonusu tekrar değinme lerin, gereksiz sayılmayacağı düşüncesindeyiz. Bu vesileyle, kitabın kavram dizininin oluşturulmasında ve tashihlerinin yapılmasında unutulmaz yardımlarda bulunan değerli meslektaşımız Av. Suna Çalışkan a teşekkürü zevkli bir görev saydığımızı burada belirtmek isteriz. Öte yandan, kitabı Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de, her zaman nazik, güler yüzlü ve titiz tutumuyla özenli biçimde baskıya hazırlayan Berrin Doğrul a, yayınlanmasını sağlayan Rahmi Arıkan a ve tüm çalışanlarına içtenlikle teşekkür ederiz. Nur Centel Hamide Zafer

İçindekiler XIX İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM CEZA MUHAKEMESİ HUKUKUNUN TEMEL KAVRAMLARI 1. Giriş I. Kavram...3 II. Ceza ve muhakeme ilişkisinin kurulması ve sona ermesi...4 III. Ceza muhakemesi hukukunun işlevi...5 IV. Ceza muhakemesi hukukunun amacı...6 V. Ceza muhakemesi hukukunun medeni muhakeme hukukundan farkı...7 VI. Ceza muhakemesi hukukunun adli tıp ile ilişkisi...9 VII. Ceza muhakemesi hukukunun diğer hukuk dallarıyla ilişkisi...10 1. Ceza hukuku...10 2. İnfaz hukuku...12 3. Devletler hukuku...14 VIII. Ceza muhakemesinin yapısı-evre ve devreleri...17 2. Ceza Muhakemesi Hukukunun Kaynakları ve Yorum I. Kavram...20 II. Ceza muhakemesi hukukunda yasallık ilkesi...20 III. Ceza muhakemesi hukukunun temel kaynakları...22 1. Anayasa...22 2. Yasa...24 a. Osmanlı dönemi...25 b. Cumhuriyet dönemi...27 aa. 1412 Sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu... 27 bb. 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu... 30 cc. Özel ceza muhakemesi yasaları... 31 dd. Tamamlayıcı ceza muhakemesi yasaları... 34 3. Uluslararası sözleşmeler...35 IV. Ceza muhakemesi hukukunun yardımcı kaynakları...39 1. Gelenek kuralları...39 2. Ahlâk kuralları...40 3. Mahkeme içtihatları...40 4. Öğreti...42

XX Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku V. Ceza muhakemesi kaynaklarının yorumu...43 1. Yorumun kapsamı...43 2. Yorum araçları...44 a. Yasanın metni...44 b. Yasanın amacı...45 c. Mantık kuralları...46 d. Yasanın sistematiği...46 e. Kurumların tarihçesi...46 f. Hukukun genel ilkeleri...47 g. Karşılaştırmalı hukuk...47 3. Yorum türleri...48 a. Daraltıcı yorum...48 b. Genişletici yorum...48 VI. Ceza muhakemesinde kıyas...49 1. Kavram...49 2. Ceza muhakemesinde kıyasın sınırları...50 a. Sınırlayıcı hükümlerin söz konusu olması...50 b. İstisnai hükümlerin söz konusu olması...51 3. Amaca göre yorum ile kıyas arasındaki ilişki...51 3. Ceza Muhakemesi Yasalarının Zaman Yönünden Uygulanması I. Kavram...52 II. Yasaların yürürlüğe girmesi ve yürürlükten çıkması...53 III. IV. 1. Yürürlüğe girme...53 2. Yürürlükten çıkma...54 Yasaların yürürlük süreleri...54 Yasaların yürürlüğü açısından ilkeler...55 1. Genel olarak...55 2. Yasaların derhal uygulanması...55 a. Kavram...55 b. İlkenin etkisi...57 c. İlkenin ceza muhakemesi şartları açısından uygulanması...58 d. İlkenin İçtihadı Birleştirme Kararları açısından uygulanması...60 e. İlkenin Anayasa Mahkemesi nin iptal kararları açısından uygulanması...60 3. Yasaların geriye yürümesi...61 4. Yasaların ileriye yürümesi...62 4. Ceza Muhakemesi Yasalarının Yer ve Kişi Yönünden Uygulanması I. Kavram...63 II. Ceza muhakemesi yasalarının yer yönünden uygulanması...63 III. Ceza muhakemesi yasalarının kişi yönünden uygulanması...65

İçindekiler XXI 1. Genel olarak...65 2. Haklarında muhakeme kuralları uygulanamayacak kişiler...66 a. Cumhurbaşkanı...66 b. Milletvekilleri...67 aa. Kavram...67 bb. Milletvekili sorumsuzluğu...68 cc. Milletvekili dokunulmazlığı...69 c. Diplomatlar...72 aa. Kavram...72 bb. Ayrıcalık ve bağışıklıkların kapsamı...73 d. Konsoloslar...75 e. Yabancı askerler...76 aa. Kavram...76 bb. Bağışıklıktan yararlanacak kişiler...77 cc. Bağışıklığın kapsamı...77 İKİNCİ BÖLÜM CEZA MUHAKEMESİNDE SORUŞTURMA EVRESİ VE İDDİANAMENİN DEĞERLENDİRİLMESİ 5. Soruşturma Evresinin İşlevi ve Özellikleri I. Kavram...81 II. Soruşturma evresinin işlevi...81 III. Suçun işlendiği şüphesi...82 1. Kavram...82 2. Ceza muhakemesinde şüphenin dereceleri...82 a. Soruşturmayı başlatan şüphe-basit şüphe...82 b. Makul şüphe...85 c. Yeterli şüphe...85 d. Kuvvetli şüphe...86 IV. Suçun öğrenilmesi...86 1. Re sen öğrenme...86 2. İhbar yoluyla öğrenme...86 3. Şikâyet yoluyla öğrenme...88 a. Kavram...88 b. Şikâyet etme hakkı bulunanlar...89 aa. Gerçek kişiler... 89 bb. Tüzel kişiler... 90 cc. Avukatlar...91 c. Şikâyet süresi...91 d. Şikâyet usulü...93 e. Şikâyetin sirayeti-bölünmezliği...95 4. Tutanakla öğrenme...95 5. Diğer yollarla öğrenme...95 a. Talep...95

XXII Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku b. Yabancı devletin şikâyeti...96 c. Mütalâa...96 V. Soruşturma evresinin özellikleri...97 1. Soruşturmanın gizliliği...97 2. Soruşturmanın yazılılığı...99 3. Soruşturmanın dağınıklığı...101 4. Soruşturmanın kurala bağlı olmayışı...101 5. Soruşturmanın kamusallığı...102 6. Soruşturmanın mecburiliği...104 6. Soruşturma Evresinin Süjeleri I. Ceza muhakemesi sistemleri...105 II. Süje kavramı...106 III. İddia makamı...107 1. Toplumsal iddia süjesi olarak Cumhuriyet savcısı ve yardımcıları...107 a. Savcılığın örgütlenmesi...108 aa. Savcılığın süje olarak ortaya çıkışı...108 bb. Savcılığın güncel örgütlenmesi...109 aaa. İlk derece adliye ceza mahkemeleri düzeyinde örgütlenme... 109 bbb. İkinci derece adliye ceza mahkemeleri düzeyinde örgütlenme... 114 ccc. Yargıtay daki örgütlenme... 114 b. Başsavcılığın görevi...114 aa. Soruşturma evresini yürütme...114 bb. Kovuşturma evresine katılma...115 cc. Karar ve hükümleri icra...116 dd. Bazı hukuk davalarını açma ve yürütme...116 c. Savcının konumu...116 aa. İddia faaliyetinin hukuki niteliği...116 bb. Savcı ile Adalet Bakanı arasındaki hiyerarşik bağlılık ve savcıların bağımsızlığı...119 cc. Savcıların başsavcıya bağlı oluşları...121 dd. Savcılığın bir taraf makam olup olmadığı...123 ee. Savcının reddi...123 ff. Savcının eylemi suçun unsurları bakımından değerlendirmesi ve içtihatlarla bağlı olup olmaması sorunu...125 gg. Savcının görevi dışında bir suç işlendiğinden şüphelenmesi...127 d. Savcı ve kolluk ilişkisi...128 aa. Genel olarak...128 bb. Resmi kolluğun görevleri...129 aaa. Genel olarak... 129 bbb. Kolluğun idari önleme görevi... 130 ccc. Kolluğun adli görevi... 132 ddd. İdari ve adli görev ayrımının önemi...134 eee. Kolluğun zor kullanma yetkisi...136 fff. Kolluğun silâh kullanma yetkisi... 137 cc. Özel güvenlik görevlilerinin yetki ve görevleri...140 aaa. Genel olarak... 140

İçindekiler XXIII bbb. Silâh bulundurma yetkisi... 141 ccc. Diğer yetkileri... 141 ddd. Görev alanları ve görev süreleri...142 2. Bireysel iddia süjesi olarak suçtan zarar gören/mağdur...143 IV. Yargı ve iddia makamı olarak sulh ceza hâkimliği...144 a. Genel olarak...144 b. Sulh ceza hâkimliğinin görev alanı...144 c. Sulh ceza hâkimliğinin örgütlenmesi...146 V. Savunma makamı...147 1. Savunmanın anlamı ve önemi...147 2. Savunma makamı süjeleri...149 3. Bireysel savunma süjesi olarak şüpheli/sanık...149 a. Şüpheli ve sanık kavramları...149 b. Şüpheli/sanığın savunma süjesi oluşu...151 c. Şüpheli/sanığın gerçek kişi olması...151 d. Şüpheli/sanığın kimliğinin bilinmemesinin soruşturma ve kovuşturmaya etkisi...152 e. Şüpheli/sanıkla devlet arasındaki muhakeme ilişkisinin kapsamı...153 f. Şüpheli/sanığın hakları...154 aa. Adil yargılanma hakkı...155 bb. Bağımsız-tarafsız-olağan hâkim ilkesine uygun bir mahkemede aleni yargılanma hakkı...156 cc. Hak arama (mahkemeye başvurma) hakkı...157 dd. Makul sürede yargılanma hakkı...158 ee. Savunma hakkı...161 ff. Masumluk karinesinden yararlanma-lekelenmeme hakkı...167 gg. Suçta ve cezada kanunilik ilkesinden yararlanma hakkı...169 hh. İşkence ve onur kırıcı ceza ve muamelelere tâbi olmama hakkı...169 ıı. Kişisel bilgileri üzerinde serbestçe karar verme hakkı...170 ii. Kişi güvenliği ile ilgili haklar...171 aaa. Haklarını ve yapılan isnadı öğrenme hakkı... 171 bbb. Yakınlarına haber verilmesini isteme hakkı... 172 ccc. Hâkim veya adli makam önüne çıkma-habeas Corpus hakkı... 173 ddd. Yakalamaya karşı serbest bırakılmayı sağlamak için başvuru ve tutuklamaya itiraz hakkı... 173 eee. Tutuklu şüphelinin dosyayı inceleme hakkı... 174 fff. Güvenceyle salıverilmeyi isteme hakkı... 175 ggg. Haksız yakalama ve tutuklama halinde tazminat isteme hakkı... 175 g. Şüpheli veya sanığın yükümlülükleri...176 aa. Koruma tedbirlerine ve soruşturma işlemlerine katlanma yükümlülüğü...176 bb. Hazır bulunma yükümlülüğü Zorla getirme ihzar...176 4. Diğer bireysel savunma süjeleri...179 a. Yasal temsilci ve eş...179 b. Mâlen sorumlu...180 5. Kolektif savunma süjesi olarak müdafi...181 a. Kavram...181

XXIV Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku b. Müdafi ile savunulmanın önemi...181 c. Müdafiin hukuki durumu...183 aa. Görüşler...184 aaa. Müdafiin şüpheli/sanığın sınırlı temsilcisi olduğu görüşü... 184 bbb. Müdafiin şüpheli/sanığın yardımcısı olduğu görüşü... 184 ccc. Müdafiin mahkemenin yardımcısı olduğu görüşü... 185 ddd. Müdafiin adalet organı olduğu görüşü... 185 bb. Değerlendirme...185 d. Müdafiin bağımsızlığı...187 aa. Yürütme karşısında bağımsızlık...187 bb. Savcı karşısında bağımsızlık...188 cc. Şüpheli/sanık karşısında bağımsızlık...188 dd. Mahkeme karşısında bağımsızlık...189 ee. Baro karşısında bağımsızlık...190 ff. Üçüncü kişiler ve medya karşısında bağımsızlık...190 e. Müdafi olabilme koşulları...191 f. Müdafilik yapılamayan haller...191 g. Müdafi mecburiyeti...192 h. Müdafiin görevlendirilmesi...193 aa. Re sen görevlendirme seçme...193 bb. Baro tarafından görevlendirilme atanma...194 ı. Müdafiin sayısı...196 i. Müdafiin yetkileri...197 aa. Dosyayı inceleme...197 aaa. Genel olarak... 197 bbb. İnceleme yeri ve süresi... 200 ccc. İnceleme yetkisinin sınırlandırılması... 201 ddd. Müdafiin incelemesi engellenemeyen belgeler... 202 eee. İnceleme sonucunda öğrenilen bilgilerin kullanılması... 203 bb. Örnek (suret) alma...203 cc. Hazır bulunma...205 aaa. Soruşturma evresi... 205 bbb. Kovuşturma evresi... 206 dd. Doğrudan soru sorma...206 ee. Şüpheli veya sanıkla görüşme ve yazışma...207 aaa. Genel olarak... 207 bbb. Görüşme... 207 ccc. Yazışma... 208 ddd. Görüşme ve yazışmada uyulacak kurallar... 209 ff. Müdafie bildirme tebliğ-... 210 gg. Kanun yoluna başvurma... 211 j. Müdafiin ödevleri...212 aa. Savunmayı kurallara uygun olarak yapma...212 aaa. Genel olarak... 212 bbb. Müdafiin ödevlerine aykırı davranmasının sonuçları... 213 a. Müdafiin görevden yasaklanması... 213 b. Müdafiin görevine son verilmesi... 215 g. Başka müdafi görevlendirilmesi... 217

İçindekiler XXV d. Disiplin soruşturması ve adli soruşturma yapılması... 217 bb. Maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasına yardım etme...218 cc. Sır saklama...219 VI. Süjeler arasında silâhların eşitliği...221 1. Genel olarak...221 2. Soruşturma evresinde silâhların eşitliği...222 7. Soruşturma Evresi İşlemleri-Delillerin Toplanması I. Delil serbestisi...223 II. Şüphe sebepleri ve delil kavramı...224 III. Delillerin özellikleri...226 IV. Delil türleri...227 1. Beyan delilleri...228 a. Şüpheli/sanık beyanı...229 aa. Kavram...229 bb. Ön bilgi toplaması ve kendiliğinden yapılan açıklamalar...230 cc. Cumhuriyet savcısının ve kolluğun ifade alması...231 aaa. Genel olarak... 231 bbb. Yakalama üzerine ifade alma... 232 ccc. Davet üzerine ifade alma... 233 ddd. Cumhuriyet savcısı ve kolluk tarafından alınan ifadenin hukuki değeri... 234 dd. Bilirkişinin ifade alması...235 ee. Sulh ceza hâkiminin sorgusu...236 aaa. Yakalama üzerine sorgu... 236 bbb. Davet üzerine sorgu... 236 ff. Mahkeme önünde yapılan sorgu...237 gg. İfade ve sorgu yöntemi...238 hh. Yasak ifade alma ve sorgu yöntemleri...242 aaa. Genel olarak... 242 bbb. Yasak yöntemlere başvurabilecek kişiler... 242 ccc. Kötü davranma... 243 ddd. İşkence... 243 eee. İlaç verme... 244 fff. Yorma... 244 ggg. Aldatma... 244 hhh. Cebir veya tehditte bulunma... 245 ııı. İradeyi bozan diğer müdahaleler...245 iii. Yasaya aykırı yarar vaat etme... 246 ıı. Yasak ifade yöntemleri ile elde edilen ifadeleri içeren tutanakların delil değeri...246 b. Tanık beyanı...247 aa. Kavram...247 bb. Muhakemeye katılan diğer kişilerin tanıklığı...248 aaa. Hâkimin tanıklığı... 248 bbb. Savcının tanıklığı... 249 ccc. Müdafiin tanıklığı... 250 ddd. Suç ortağının tanıklığı... 251 eee. Mağdurun tanıklığı... 252

XXVI Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku fff. Bilirkişinin tanıklığı... 253 cc. Tanığın ödevleri...253 aaa. Hazır bulunma zorla getirme -ihzar... 253 bbb. Bildiklerini doğru olarak söyleme... 256 ccc. Yemin etme... 256 a. Yeminin şekli... 256 b. Yemin verilmeyen tanıklar...257 g. Tanığın bildiklerini söyleme ve yemin etme ödevine aykırı davranmasının yaptırımı... 257 dd. Tanığın hakları...258 aaa. Tanıklıktan çekinme hakkı... 258 a. Nişanlılık, evlilik ve akrabalık nedeniyle çekinme... 258 b. Meslek nedeniyle çekinme... 259 bbb. Cevap vermekten çekinme hakkı... 261 ccc. Haklarını öğrenme hakkı... 262 ddd. Tazminat ve masraf alma hakkı... 263 eee. Korunma hakkı... 263 ee. Devlet sırrı niteliğindeki bilgilerle ilgili tanıklık...264 ff. Tanığın dinlenme usulü ve tanığa sorulacak sorular...265 aaa. Genel olarak... 265 bbb. Tanığın korunması-gizli tanık... 267 ccc. Mağdurların dinlenmesi... 269 gg. Tanıkların birbirleriyle ve şüpheliyle yüzleştirilmesi...270 hh. Tanığın erken dinlenmesi...270 ıı. Soruşturma evresinde düzenlenen tanık dinleme tutanaklarının değeri...271 c. Beyan delillerinin Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) üzerinden dinlenmesi...272 2. Belge delilleri...274 a. Kavram...274 b. Belge delillerinin okunması...276 3. Belirti delilleri...278 a. Bilirkişi mütalâası...279 aa. Genel olarak...279 bb. Bilirkişi görüşünün hukuki niteliği...279 cc. Bilirkişinin görevlendirilmesi...281 dd. Kural olarak bilirkişiye başvurma mecburiyetinin bulunmaması...282 ee. Bilirkişinin ödevleri...283 aaa. Hazır bulunma -bilirkişilik yapma... 283 bbb. Yemin etme... 285 ccc. Mühürlerin açılmasını ve yeniden konulmasını tutanakla belirtme... 285 ddd. Kendisini atayan merci ile ilişki içinde olma...286 eee. İnceleme yapma ve sonuçlarını bildirme... 286 fff. Bilirkişinin görevini yapmamasının yaptırımı... 287 ff. Bilirkişinin erken dinlenmesi...288 gg. Bilirkişinin yetkileri...289 hh. Bilirkişinin hakları...289 aaa. Bilirkişilikten çekinme... 289 bbb. Ücret alma... 290

İçindekiler XXVII ıı. Bilirkişinin reddi...290 ii. Teknik müşavir-uzman mütalâası...290 jj. Bilirkişiye başvurma mecburiyeti bulunan haller...292 aaa. Genel olarak... 292 bbb. Sahte para ve değerler üzerinde yapılacak incelemeler... 292 ccc. Şüpheli veya sanığın bilincinin incelenmesi -gözlem altına alma... 293 ddd. Beden muayenesi ve vücuttan örnek alınması... 294 a. Genel olarak... 294 b. Bedene müdahalenin hukuki niteliği... 295 g. Bedene müdahalenin amacı... 297 d. Bedene müdahale ile ilgili bazı kavramlar... 297 c. Şüpheli veya sanığın beden muayenesi ve vücudundan örnek alınması... 298 i. Genel olarak... 298 ii. Müdahalenin koşulları... 299 1. Şüpheli veya sanık olma... 299 2. Müdahalenin sağlığa zarar verme tehlikesinin bulunmaması...300 3. Şüpheli veya sanığa isnat edilen suçla ilgili koşul... 301 4. Müdahaleye karar verilmesi... 301 iii. Müdahaleyi yapacak kişilerin özellikleri... 303 l. Diğer kişilerin beden muayenesi ve vücutlarından örnek alınması...304 i. Genel olarak... 304 ii. Müdahalenin koşulları... 305 iii. Tanıklıktan çekinme hakkı ve vücuda müdahale... 306 iv. Müdahaleyi yapacak kişilerin özellikleri... 306 v. Müdahalenin yapılması... 307 vi. Değerlendirme yasağı... 308 η. Vücudun muayenesi, örnek alma ve susma hakkı... 308 eee. Moleküler genetik incelemeler... 310 a. Moleküler genetik incelemenin konusu ve amacı... 310 b. Moleküler genetik incelemeye karar verecek merci... 311 g. Moleküler genetik inceleme sonuçlarının gizliliği... 311 fff. Ölünün adli muayenesi ve otopsi... 312 ggg. Zehirlenme şüphesi üzerine yapılacak işlem... 313 hhh. Belgenin sahteliğinin incelenmesi... 313 b. Keşif...314 aa. Kavram...314 bb. Keşfin konusu...315 aaa. Nesneler... 315 bbb. Belgeler... 315 ccc. Kişiler... 315 ddd. Olgular ve deneyler... 316 cc. Keşfe yetkili olanlar...316 dd. Keşif faaliyetinin yerine getirilmesi...317 ee. Keşif tutanağının delil değeri...318 ff. Şüpheli veya sanığın keşif talebi...318 V. Soruşturma işlemleri örnekleri...319 1. Fizik kimliğin tespiti...319

XXVIII Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku a. Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu hükümlerine göre fizik kimliğin tespiti-parmak izi ve fotoğrafların kayda alınması...319 b. Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre fizik kimliğin tespiti...322 2. Yer gösterme...323 3. Olay yeri incelemesi...325 4. Teşhis...326 5. Durdurma...328 a. Genel olarak...328 b. Durdurmanın hukuki niteliği...329 c. Durdurma usulü...331 d. Kimlik sormaya ilişkin özellikler...335 8. Koruma Tedbirleri I. Kavram...337 II. Koruma tedbirlerinin sınıflandırılması...337 III. Koruma tedbirlerinin özellikleri...338 1. Yasayla düzenlenmiş olma...338 2. Geçici olma...338 3. Araç olma...338 IV. Koruma tedbirlerinin ön şartları...339 1. Gecikmede tehlike bulunması...339 2. Haklı görünüş...339 3. Orantı bulunması...340 V. Koruma tedbirlerinin türleri...340 1. Yakalama-gözaltı...340 a. Müzekkeresiz (fiili) yakalamanın koşulları...341 aa. Resmi sıfatı bulunmayan kişilere özgü koşullar...341 aaa. Suçüstü halinin bulunması... 341 bbb. Failin kaçma tehlikesinin bulunması... 343 ccc. Failin kimliğinin belirlenememesi... 344 ddd. Şikâyet bulunması... 344 bb. Resmi sıfatı bulunan kişilere özgü koşullar...345 aaa. Tutuklama veya yakalama emri verilmesini gerektiren bir durumun bulunması... 345 bbb. Gecikmede tehlike bulunması... 345 ccc. Amire başvurulamaması... 346 ddd. Şikâyet bulunması... 346 b. Müzekkeresiz (fiili) yakalamanın hükümleri ve sona ermesi...346 aa. Yakalamanın yerine getirilmesi...346 aaa. Yakalamanın şekli ve hakların hatırlatılması...346 bbb. Yakalamanın zamanı ve yeri... 348 bb. Yakalamanın ilgililere bildirilmesi...348 cc. Yakalama işleminin tutanağa bağlanması...349 dd. Cumhuriyet savcısının kararıyla gözaltına alma...349

İçindekiler XXIX ee. Gözaltına alınan şüphelinin sağlık kontrolünün yapılması...350 ff. Gözaltı süresi ve hâkim önüne çıkarma...351 gg. Tekrar yakalama ve gözaltına alma yasağı...352 hh. Yakalama işleminin ve gözaltına ilişkin kararların denetlenmesi...352 ıı. Çocukların yakalanması ve gözaltına alınması...353 ii. Kolluk amirinin kararıyla gözaltına alma...354 c. Müzekkereli yakalama...356 d. Özel yakalama ve gözaltı halleri...358 aa. Kimlik sorma sonucunda yakalama...358 bb. Olay yerinde alınan tedbirlere uyulmaması nedeniyle özgürlüğün kısıtlanması...358 cc. Geri verme yakalaması...359 dd. Duruşmanın düzenini sağlamak amacıyla yakalama...359 ee. Hükümlü ve tutukluların infaz kurumundan alınarak yeniden gözaltı birimine getirilmeleri...359 aaa. Genel olarak... 359 bbb. Kurum dışına çıkarmanın koşulları... 360 ff. Önleme yakalaması-idari yakalama...362 2. Tutuklama...363 a. Kavram...363 b. Tutuklamanın maddi koşulları...364 aa. Kuvvetli suç şüphesi...365 bb. Tutuklama nedenlerinin varlığı...365 aaa. Kaçma şüphesi... 365 bbb. Delilleri karartma şüphesi... 366 cc. Yasal karineler...367 c. Tutuklamanın biçimsel koşulları...368 aa. Tutuklama yasağının bulunmaması...368 bb. Muhakeme şartının gerçekleşmesi...368 cc. Sanığa güvence belgesi verilmemiş olması...369 dd. Tutuklamanın orantılı olması...369 ee. Hâkim veya mahkeme kararı bulunması...369 aaa. Yetkili hâkim... 369 bbb. Kararın verilmesi ve gerekçesi... 371 d. Tutuklamanın ihtiyariliği...373 e. Şüpheli ve sanığın yokluğunda tutuklama kararı verilmesi...373 f. Tutuklananın durumunun yakınlarına bildirilmesi...374 g. Tutukluluk süresi...375 h. Tutuklamaya ilişkin kararlara karşı kanun yolu...379 ı. Tutukluluğun denetlenmesi...382 aa. Yasa gereğince denetlenmesi... 382 bb. Tahliye talebiyle denetlenmesi... 385 cc. Adli kontrol talebiyle denetlenmesi... 386 i. Tutuklama kararının yerine getirilmesi...389 aa. Genel olarak... 389 bb. Birden çok tutuklama kararı bulunması... 390 cc. Tutuklama kararının yerine getirilmesinin ertelenmesi... 391

XXX Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku j. Tutuklu hakkında yapılacak işlem...391 aa. Tutuklunun hükümlülerden ayrı yerde bulundurulması...391 bb. Tutuklunun özgürlüğünün sınırlandırılması...392 cc. Tutuklunun giyimi ve çalışması...392 dd. Tutuklunun kendi ihtiyacını sağlaması...393 ee. Tutuklunun disiplin yaptırımlarına ve kısıtlayıcı önlemlere tâbi tutulması...393 ff. Tutuklunun zorla tedavi edilmesi ve beslenmesi...394 gg. Tutuklunun dış dünyayla ilişkisi...395 aaa. Radyo-televizyon-internetten yararlanma... 395 bbb. Yazılı iletişim kurma... 396 ccc. Sözlü iletişim kurma... 397 ddd. Dışarıdan hediye kabul etme... 398 eee. Tutukevinden dışarı çıkma... 398 hh. Müdafi ile yazışma ve görüşme...399 k. Tutuklu geçirilen sürenin mahkûmiyetten indirilmesi...400 aa. Genel olarak...400 bb. Özgürlük kısıtlanarak bir süre geçirilmesi...400 cc. Ceza mahkûmiyetinin bulunması...400 dd. İndirimin uygulanması...401 3. Adli kontrol: Tutuklamanın alternatifi...402 a. Kavram...402 b. Adli kontrol uygulanmasının koşulları...402 c. Adli kontrol tedbiri kapsamındaki yükümlülükler...403 d. Adli kontrol kararı vermeye yetkili merciler...405 e. Adli kontrol kararının değiştirilmesi ve sona ermesi...405 f. Adli kontrol kararına karşı kanun yolu...406 g. Adli kontrol kararının içerdiği yükümlülüklere uymamanın yaptırımı...406 h. Adli kontrolün cezadan mahsubu...406 4. Güvence gösterilmesi...406 a. Genel olarak...406 b. Güvencenin işlevi...407 5. Arama...409 a. Kavram...409 b. Aramanın hukuki niteliği...410 c. Aramanın koşulları...410 aa. Şüpheli ve sanık açısından...410 bb. Şüpheli olmayan kişiler açısından...411 d. Arama kararı ve emri vermeye yetkili merciler...411 e. Arama kararının ve emrinin unsurları...413 f. Aramanın yapılacağı zaman...413 g. Arama işleminin tutanağa bağlanması...414 h. Aramada hazır bulunabilecek olan kişiler...415 ı. Aramanın amacının bildirilmesi...415 i. Aramanın sonucu...415 j. Aramanın sonunda yapılacak bildirimler ve aramanın belgelenmesi...416 k. Aramada rastlantı sonucunda elde edilen delillere elkonulması...416

İçindekiler XXXI l. Avukat bürolarında arama...416 m. Önleme araması...417 6. Elkoyma...421 a. Kavram...421 b. Elkoymanın konusu...422 aa. Genel olarak...422 bb. Taşınmazlara, hak ve alacaklara elkonulması ve kayyım tayini...423 c. Muhafaza altına alma ve elkoyma...426 d. Elkoyma karar ve emrinin verilmesi, denetlenmesi...427 e. Elkoyma işleminin yapılması...428 f. Elkonulamayacak eşya...428 aa. Mektuplar, belgeler...428 bb. Basın araçları...429 g. Elkonulan eşyanın iadesi...429 h. Elkonulan eşyanın korunması veya elden çıkarılması...429 ı. Rastlantı sonucunda elde edilen deliller...430 i. Özel elkoyma şekilleri...430 aa. Postada elkoyma...430 bb. Zorlama amaçlı elkoyma...431 aaa. Zorlama amaçlı elkoymanın ön şartı: Sanığın kaçaklığına karar verilmesi... 431 bbb. Zorlama amaçlı elkoymaya karar vermeye yetkili merci... 432 ccc. Zorlama amaçlı elkoyma tedbirinin uygulanabileceği suçlar... 432 ddd. Zorlama amaçlı elkoyma tedbirinin süresi... 432 cc. Basılmış eserlere elkoyma...432 j. Haksız elkoyma nedeniyle tazminat isteme hakkı...433 7. Bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, kopyalama ve elkoyma...434 a. Genel olarak...434 b. Tedbirin hukuki niteliği...434 c. Tedbirin koşulları...434 d. Tedbire karar vermeye yetkili olan merci...434 e. Tedbirin uygulanma şekli...435 f. Tedbir kararına itiraz...435 g. Belirli kurumların bilgisayar program ve kütüklerinde arama...436 h. Değerlendirme...436 8. Şirket yönetimi için kayyım tayini...437 a. Tedbirin hukuki niteliği...437 b. Tedbirin uygulanabileceği suçlar...437 c. Tedbirin koşulları...438 d. Tedbire karar vermeye yetkili olan merciler...438 e. Tedbir kararının içeriği...438 f. Tedbirin uygulanma şekli ve süresi...439 g. Tedbir kararına karşı başvurulacak kanun yolu...439 h. Kaçak sanığa kayyım tayin edilmesi...440

XXXII Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku 9. Telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi...440 a. Genel olarak...440 b. İletişimin dinlenmesi, kayda alınması ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi...441 aa. Genel olarak...441 bb. Tedbirin hukuki niteliği...442 cc. Tedbir ile elde edilen deliller...443 dd. Tedbirin uygulanabileceği suçlar...444 ee. Tedbirin koşulları...445 ff. Tedbire karar verecek merci...446 gg. Tedbir kararına karşı başvurulacak kanun yolu...447 hh. Tedbir kararının yerine getirilmesi...448 ıı. Tedbirin uygulanacağı kişiler ve tedbirin süresi...449 ii. İletişim içeriklerinin yok edilmesi...451 jj. Rastlantı sonucunda elde edilen deliller...451 kk. Muhataba bildirme...453 c. Mobil telefonun yerini tespit...453 d. İletişimin tespiti...454 e. İletişimin önleme amaçlı denetlenmesi...456 10. Gizli soruşturmacı görevlendirme...459 a. Tedbirin hukuki niteliği...459 b. Tedbirin uygulanabileceği suçlar...461 c. Tedbirin koşulları...461 d. Tedbire karar vermeye yetkili merci...461 e. Gizli görevlinin yükümlülükleri...462 f. Tedbirin uygulanma şekli...462 g. Tedbirin süresi...462 11. Teknik araçlarla izleme...463 a. Tedbirin hukuki niteliği...463 b. Tedbir ile elde edilen deliller...464 c. Tedbirin uygulanabileceği suçlar...465 d. Tedbirin uygulanacağı alan...466 e. Tedbirin uygulanması...466 f. Tedbire karar vermeye yetkili merci...466 g. Tedbirin süresi...467 h. Tedbir sonucunda elde edilen kişisel verilerin yok edilmesi...467 ı. Rastlantı sonucunda elde edilen deliller...467 i. Kişilerin önleme amacıyla teknik olarak izlenmesi...469 12. İnternet ortamında yapılan yayınlara erişimin engellenmesi...469 a. Genel olarak...469 b. Tedbirin hukuki niteliği...470 c. Tedbirin uygulanabileceği suçlar...470 d. Tedbire karar vermeye yetkili merci...470 e. Tedbirin uygulanması...471 f. Tedbirin süresi...472

İçindekiler XXXIII 13. Tanık koruma tedbiri-gizli tanık...472 a. Genel olarak...472 b. Tedbirin hukuki niteliği...473 c. Tanık koruma tedbirinin kapsamına giren kişiler...473 d. Tedbirin koşulları...473 e. Uygulanacak tedbirler...474 f. Tedbire karar vermeye yetkili merci...475 aa. Adli merciler tarafından tedbire karar verilmesi...475 aaa. Karar mercileri... 475 bbb. Kararın alınması süreci ve özellikleri... 476 ccc. Tedbirin süresi, değiştirilmesi ve kaldırılması... 476 ddd. Haklarında koruma tedbiri kararı alınan tanıkların dinlenmesi... 477 bb. Tanık Koruma Kurulu tarafından tedbire karar verilmesi...479 cc. Tedbiri uygulayacak merci...480 g. Gizlilik kuralı...480 VI. Koruma tedbirlerinin sebebiyet verdiği haksızlıkların giderilmesi...480 1. Kavram...480 2. Tazminat ödenecek haller...481 3. İlgiliyi uyarma yükümlülüğü...484 4. Tazminat davasının açılması ve görülmesi...485 a. Süre...485 b. Zarar görenin başvurması...486 c. Dilekçe bulunması...486 d. Ağır ceza mahkemesinin kararı...487 5. Kanun yolu...488 6. Tazminatın geri alınması ve rücu...488 7. Tazminat istenemeyecek haller...488 9. Soruşturmadan Sonuç Çıkarılması I. Genel olarak...489 II. İddianameyle ceza davası açılması...489 1. Ceza davasının açılmasına ilişkin ilkeler...489 a. Ceza davasının kamusallığı...489 b. Cezalandırmanın talep edilmesi -Davasız yargılama olmaz ilkesi-...490 c. Ceza davasının mecburiliği...491 aa. Kavram...491 bb. İlkenin istisnaları...493 2. İddianamenin unsurları...493 a. Suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe bulunması...494 b. İddianamenin diğer unsurları...498 aa. Yer ve madde yönünden yetkili mahkemenin gösterilmesi...499 bb. Şüphelinin ve diğer kişilerin kimliğine ilişkin bilgiler...499 cc. Suça ilişkin bilgiler...500 aaa. Yüklenen suçun unsurlarına ilişkin bilgiler...500 bbb. Yüklenen suça uygulanması gereken yasa maddeleri... 501

XXXIV Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku ccc. Suçun işlendiği yer ve zamana ilişkin bilgiler... 502 ddd. Şikâyetin yapıldığı tarihin gösterilmesi... 503 eee. Suçun delilleri... 503 dd. Tutuklu işlerde iddianamenin özelliği...504 ee. İddianamenin sonuç kısmında yer alması gereken hususlar...504 c. Ceza davası açılmasının sonuçları...505 3. İddianamenin bildirilmesi...505 III. Kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi...506 1. Genel olarak...506 2. Yeterli şüphe oluşturacak delile ulaşılamaması...506 3. Kovuşturma olanağının bulunmaması...507 a. Muhakeme koşullarının gerçekleşmemesi...507 b. Cumhuriyet savcısının takdir yetkisini kullanması...508 aa. Kavram...508 bb. Etkin pişmanlık hali ile şahsi cezasızlık nedeni bulunması...508 cc. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi...510 aaa. Genel olarak... 510 bbb. Ertelemenin koşulları... 510 a. Objektif koşullar... 511 b. Sübjektif koşullar... 512 ccc. Koşulsuz (uzlaşma nedeniyle) erteleme... 512 ddd. Erteleme süresi... 512 eee. Ertelemenin sonuçları... 512 fff. Erteleme kararının geri alınması... 513 ggg. Kanun yolu... 513 c. Önödeme...514 aa. Genel olarak...514 bb. Önödemenin hukuki niteliği...515 cc. Önödeme ile çözümlenecek uyuşmazlıklar...516 aaa. Para cezası... 516 bbb. Hapis cezası... 517 dd. Önödeme usulü...518 aaa. Soruşturma evresi... 518 bbb. İddianamenin değerlendirilmesi (ara muhakeme) aşaması... 522 ccc. Kovuşturma evresi... 522 d. Fail-Mağdur uzlaşması...524 aa. Kavram...524 bb. Uzlaşma çeşitleri...524 cc. Fail-mağdur uzlaşmasının hukuki niteliği...525 dd. Fail-mağdur uzlaşmasının koşulları...526 aaa. Uzlaşma kapsamına giren suç bulunması... 526 a. Şikâyete bağlı suçlar... 526 b. Diğer suçlar... 528 bbb. Suçun işlendiğine dair yeterli şüphe bulunması... 529 ccc. Uzlaşma önerisinin özgür iradeyle kabul edilmesi... 529 ddd. Edimin yerine getirilmesi... 530 ee. Fail-mağdur uzlaşmasının usulü...531

İçindekiler XXXV aaa. Soruşturma evresi... 531 a. Uzlaşma önerisinin yapılması... 531 b. Uzlaştırmacının tayini... 532 g. Uzlaştırmacının yetki ve görevleri... 532 d. Uzlaşmanın sonuçlanması... 534 c. Uzlaşmanın etkisi... 534 bbb. Kovuşturma evresi... 535 ff. Fail-mağdur uzlaşması sürecinde ortaya çıkan delillerin kullanılması sorunu...535 4. Kovuşturmaya yer olmadığı kararının bildirilmesi...536 5. Kovuşturmaya yer olmadığı kararının ortadan kaldırılması...537 a. Kovuşturma (itiraz) davası...537 aa. Kovuşturma (itiraz) davasının hukuki niteliği...538 bb. Kovuşturma (itiraz) davasını açabilecek olanlar...539 cc. Kovuşturma (itiraz) davasının açılması...539 dd. Kovuşturma (itiraz) davasının görülmesi...540 ee. Kovuşturma (itiraz) davası sonunda verilen kararlar...541 ff. Kanun yolu...541 b. Kovuşturmaya yer olmadığı kararının diğer yollarla ortadan kaldırılması..542 10. İddianamenin Değerlendirilmesi -Ara Muhakeme- I. 1412 Sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu dönemi...544 1. 1985 Tarihine kadar olan dönem...544 2. 1985 Tarihinden sonraki dönem...545 II. 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu dönemi...546 1. Genel olarak...546 2. İddianamenin değerlendirilmesi: Ara muhakeme...547 a. Yasal düzenleme...547 b. Ara muhakemenin yapılması...547 aa. Yetkili makam ve inceleme süresi...547 bb. İddianamenin kabulüne veya iadesine karar verilmesi...548 c. Değerlendirme...551 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM CEZA MUHAKEMESİNDE KOVUŞTURMA EVRESİ 11. Kovuşturma Evresinde Yargılama Makamı ve Yardımcıları I. Kovuşturma evresinin yargılama makamları...555 II. Adli yargı mahkemeler teşkilâtı...556 1. Tarihi gelişim...556 2. Adli yargı ceza mahkemelerinin güncel örgütlenmesi...559 a. Genel olarak...559 b. Adli yargı ilk derece ceza mahkemelerinin örgütlenmesi...559

XXXVI Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku c. Adli yargı ikinci derece ceza mahkemelerinin örgütlenmesi...562 d. Yargıtay...563 III. Adli yargı ceza mahkemelerinin yetkisi...564 1. Ceza mahkemelerinin milli yetkisi...564 2. Ceza mahkemelerinin madde (görev) yönünden yetkisi...565 a. Kavram...565 b. Madde yönünden yetkiyi belirleme ölçütleri...565 aa. Nicesellik ölçütü...565 bb. Nitelik ölçütü...565 cc. Mahkemenin yapısı ölçütü...565 dd. Karma ölçüt...566 c. Madde yönünden yetki (görev) kuralları...566 aa. Ağır ceza mahkemelerinin madde yönünden yetkisi...566 bb. Asliye ceza mahkemelerinin madde yönünden yetkisi...567 d. Madde yönünden yetkili mahkemenin belirlenmesi...567 e. Madde yönünden yetki kurallarının istisnaları...567 aa. Bağlantı...567 bb. Madde yönünden yetkisizlik kararı verilememesi...568 f. Madde yönünden yetkisizlik iddiası...568 g. Madde yönünden yetkisiz hâkimin işlemlerinin geçerliliği...570 h. Madde yönünden yetki uyuşmazlıkları...571 3. Ceza mahkemelerinin yer yönünden yetkisi...572 a. Kavram...572 b. Yerel yetki konusunda benimsenen sistemler...573 c. Yerel yetki kuralları...573 aa. Türkiye de işlenen suçlarda yetki...574 aaa. Genel kurallar... 574 a. Temel kural... 574 b. Yedek kurallar... 575 bbb. Genel kuralın istisnası... 576 ccc. Ülke içerisinde gemi veya hava taşıtında veya demiryolu taşıtında işlenen suçlarda yetki... 577 bb. Yabancı ülkede işlenen suçlarda yetki...578 cc. Ülke dışında Türk bayrağını taşıma yetkisine sahip deniz veya hava taşıtlarında işlenen suçlarda yetki...578 d. Yerel yetkisizlik davası...579 e. Yerel yetki uyuşmazlıkları...580 f. Yer yönünden yetkisiz mahkemenin işlemleri...581 g. Yer yönünden yetki kurallarının istisnaları...581 aa. Bağlantılı uyuşmazlıkların birleştirilmesi...581 bb. Genel olarak davanın nakli...581 cc. Afet nedeniyle davanın nakli...582 dd. İstinabe...583 4. Ceza mahkemelerinin kişi yönünden yetkisi...584 5. Ceza mahkemelerinin görev yönünden yetkisi...586 a. Genel olarak...586

İçindekiler XXXVII b. Niyabet...587 c. Görev yönünden yetki uyuşmazlıkları...587 IV. İhtisas mahkemeleri...588 1. Adli yargı ceza mahkemelerinin özel yetkili daireleri...588 a. Basın mahkemeleri...588 b. Trafik mahkemeleri...589 2. Adli yargı dışı özel mahkemeler...590 a. Genel olarak...590 b. Adli yargı dışı özel mahkemeler ve yargılama birliği sorunu...590 V. Mahkemeye yardımcı teşkilât...591 1. Yazı işleri müdürü ve zabıt kâtibi...592 2. Mübaşir...593 12. Yargılama Makamını İşgal Eden Kişi Olarak Hâkim I. Kavram...594 II. Hâkim olma koşulları...594 III. Hâkimin nitelikleri...594 1. Hâkimin yargının bağımsızlığı...595 a. Kavram...595 b. Gelişim süreci...595 c. Anayasalarda hâkim bağımsızlığı...596 d. Uluslararası belgelerde hâkim bağımsızlığı...597 e. Hâkimin bağımsızlığının içeriği...597 aa. Emir almama...597 bb. Özgürce karar verme...598 cc. Sorumsuzluk...598 dd. Hukuka bağlı olma...598 f. Hâkimin bağımsızlığının güvenceleri...599 aa. Yasama organına karşı güvenceler...599 bb. Yürütme organına karşı güvenceler...599 aaa. Hâkimlik güvencesi... 600 a. Azledilememe... 600 b. Emekliye ayıramama... 600 g. Mâli güvence...601 d. Yer ve kürsü güvencesi...601 bbb. Özlük işlerinin bağımsız bir kurul tarafından yürütülmesi...602 cc. Yargılama organına karşı güvenceler...603 dd. Diğer güçlere karşı güvenceler...604 2. Hâkimin tarafsızlığı...605 a. Kavram...605 b. Tarafsızlığın güvenceleri...606 aa. Hâkimin reddi...606 bb. Hâkimin çekinmesi...607

XXXVIII Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku c. Tarafsızlığın güvenceleri ve doğal hâkim...607 aa. Doğal hâkim ilkesi...607 bb. Hâkimin reddi ve doğal hâkim ilkesi...608 13. Muhakemenin Konusu Olan Uyuşmazlık I. Genel olarak...608 II. Muhakemenin konusunun sınırlandırılması...609 III. Muhakeme konusu olayın dogmatik olarak belirlenmesi...610 IV. Yargılanacak uyuşmazlığı belirlemenin önemi...611 1. Muhakemenin konusunun aynılığı...612 2. Muhakeme konusunun derdest olması...612 3. Muhakeme konusunun kesin hükümle çözümlenmiş olması...613 a. Ne bis in idem ilkesi...613 b. Ne bis in idem ilkesinin kapsamına girmeyen haller...615 c. Ceza muhakemesi ile medeni muhakeme arasındaki ilişki...616 d. Suçların içtimaında kesin hükmün kapsamının belirlenmesi...618 aa. Zincirleme suç...618 bb. Bileşik suç...620 14. Uyuşmazlıklar Arasında Bağlantı I. Kavram...621 II. Bağlantı çeşitleri...621 1. Tek yönlü bağlantı-karışık bağlantı...621 2. Dar bağlantı-geniş bağlantı...622 a. Dar bağlantı...622 b. Geniş bağlantı...623 III. Bağlantının sonuçları...623 1. Muhakemelerin birleştirilmesi...624 a. Birleştirmenin koşulları...624 aa. Uyuşmazlıklar arasında bağlantı bulunması...624 bb. Birleştirmede yarar bulunması...625 cc. Birleştirme olanağının bulunması...625 b. Birleştirme koşullarının değerlendirilmesi...626 c. Birleştirme usulü...627 d. Birleştirmenin sonuçları...629 aa. Madde (görev) yönünden yetki kurallarına istisna getirmesi...629 bb. Yer yönünden yetki kurallarına istisna getirmesi...630 cc. Görev yönünden yetki kurallarına istisna getirmesi...630 dd. Kanun yolunun kesinleşmeyi engelleyici etkisine istisna getirmesi...630 2. Bekletici sorun veya nispi yargılama yapma...631 a. Bekletici sorun ve nispi yargılama yapmanın şartları...632 b. Bekletici sorun ve nispi yargılama şartlarının değerlendirilmesi...633 aa. Bekletici sorun sayma mecburiyeti-nispi yargılama yapma yasağı...633 bb. Bekletici sorun sayma yasağı-nispi yargılama yapma mecburiyeti...634

İçindekiler XXXIX c. Bekletici sorun sayma veya nispi yargılama yapmanın fayda ve sakıncaları... 635 15. Muhakeme Şartları I. Genel olarak... 636 II. Olumlu-olumsuz muhakeme şartları... 637 III. Muhakeme şartlarının kabul edilmesinin nedenleri... 637 IV. Muhakeme şartlarının benzer kurumlardan farkı... 638 V. Muhakeme şartlarının sınıflandırılması... 638 VI. Şüpheden sanık yararlanır ilkesi ve muhakeme şartları... 639 VII. Muhakeme şartlarının bulunmamasının sonuçları... 640 1. Soruşturma evresi...640 2. Ara muhakeme... 641 3. Kovuşturma evresi... 641 4. Kanun yolu... 643 VIII. Önemli bazı muhakeme şartları... 643 1. Türk mahkemelerinin milli yargı yetkisinin bulunması... 643 2. Mahkemenin yetkili olması... 643 a. Mahkemenin madde (görev) yönünden yetkili olması... 643 b. Mahkemenin yer yönünden yetkili olması... 644 3. Şikâyetin gerçekleşmiş olması... 644 4. Şikâyetten feragat edilmemiş veya vazgeçilmemiş olması... 644 5. İzin verilmiş olması... 646 6. Kusur yeteneğinin bulunması... 648 7. Duruşma ehliyetinin bulunması... 649 8. Ceza soruşturması yolunun açık olması... 651 9. Dokunulmazlığın bulunmaması... 651 10. Görülmekte olan dava bulunmaması... 651 11. Kesin hüküm bulunmaması... 652 12. Suçun zamanaşımına uğramamış olması... 652 13. Yargılanacak kişinin hayatta olması... 653 14. Askerlik hizmetinin yapılmış olması... 654 IX. Muhakeme şartı olma niteliği tartışmalı haller... 654 1. Sanığın fazla ömrünün kalmaması...654 2. Muhakeme süresinin çok uzaması...655 16. Muhakeme İşlemleri I. Kavram...656 II. İşlemlerin maddi yapılarına göre sınıflandırılması...657 1. Sözlü işlemler...657 2. Yazılı işlemler...657 3. Eylemli işlemler...659 III. İşlemlerin işlemi yapan süjeye göre sınıflandırılması...659 1. Hâkim işlemleri...659

XL Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku 2. Savcı işlemleri...659 3. Savunma işlemleri...660 IV. Muhakeme işlemlerinin unsurları...660 V. Muhakeme işlemlerinin bildirilmesi...661 1. Vasıtasız bildirimler...661 2. Vasıtalı bildirimler...662 VI. Muhakeme işlemlerinde süreler...665 1. Süreler ve gün verme...665 a. Süreler...665 b. Gün verme...667 2. Süresi içinde yapılamayan işlemlerde eski hale getirme...667 a. Kavram...667 b. Eski hale getirmenin hukuki niteliği...668 c. Eski hale getirme nedenleri...669 aa. Süreyi kusursuz geçirme...669 aaa. Mücbir sebep bulunması... 669 bbb. Sakınma olanağı bulunmayan olayların gerçekleşmesi... 670 ccc. Tebliğden haberdar olmama... 670 bb. Kanun yoluna başvuru hakkının bildirilmemesi...670 cc. Duruşmada bulunmama...671 d. Eski hale getirme istemi...671 aa. Süre ve istek koşulu...671 bb. Eski hale getirme isteyebilecek kişiler...672 cc. İspat külfeti ve kaçırılan işlemin yapılması...673 e. Eski hale getirme incelemesinin yapılması...673 aa. İncelemeyi yapacak merci ve inceleme zamanı...673 bb. Kararın verilmesi...674 f. Eski hale getirmenin etkisi...674 VII. Muhakeme işlemlerindeki sakatlıkların sonuçları...675 1. Yokluk...675 2. Butlan...676 17. Kovuşturma Evresinin Devreleri ve Görevi I. Kovuşturma evresinin (kamu davasının) devreleri...678 II. Kovuşturma evresinin (kamu davasının) görevi...678 18. Kamu Davasının Duruşma Hazırlığı Devresi I. Duruşma hazırlığı devresinin amacı ve görevi...679 II. Duruşma hazırlığı devresinin makamları...679 III. Duruşma hazırlığında yapılacak işlemler...681 1. Duruşma gününün belirlenmesi...681 2. İddianamenin sanığa bildirilmesi...681 3. Duruşma için çağrı kâğıtlarının (davetiyelerin) çıkartılması...683

İçindekiler XLI a. Sanığın davet edilmesi...683 b. Müdafiin davet edilmesi...684 c. Tanık ve bilirkişilerin davet edilmesi...684 d. Suçtan zarar görenin davet edilmesi...685 e. Sanığın yasal temsilcisinin ve eşinin davet edilmesi...685 4. Delillerin toplanması...685 5. Erken dinleme...688 6. Erken keşif ve muayene...689 7. Erken sorgu...690 8. Diğer işlemler...690 19. Kamu Davasının Duruşma Devresi I. Duruşma devresinin amacı...691 II. Duruşmaya hâkim olan ilkeler...692 1. Duruşmanın yoğunluğu...692 2. Duruşmanın doğrudan doğruyalığı...693 3. Duruşmanın sözlülüğü...695 4. Maddi gerçeğin re sen araştırılması...695 5. Duruşmanın kamuya açıklığı...698 a. Kamuya açıklığın önemi ve anlamı...698 b. Kamuya açıklık ilkesine getirilen sınırlamalar...700 aa. Doğrudan aleniyetin kaldırılması...701 bb. Dolaylı aleniyetin kaldırılması...702 III. Duruşmaya katılan süjelerin hazır bulunması ve duruşmanın açılması...702 1. Genel olarak...702 2. Yargılama makamının oluşturulması...703 a. Hâkimin davaya bakma mecburiyeti...703 b. Hâkimin görevden alıkonulması...703 aa. Hâkimin görevden alıkonulma nedenleri...704 aaa. Hâkimin davaya bakamayacağı haller bulunması...704 bbb. Hâkimin tarafsızlığını şüpheye düşüren diğer nedenler bulunması... 706 bb. Hâkimin reddi...707 aaa. Ret istemi ve süresi... 707 bbb. Ret isteminin incelenmesi... 708 cc. Hâkimin çekinmesi...709 dd. Görevden alıkonulan hâkimin yapabileceği işlemler...710 3. İddia makamının oluşturulması...710 a. Cumhuriyet savcısının duruşmada hazır bulunması...710 b. Cumhuriyet savcısının duruşmadan yasaklanması...711 4. Zabıt kâtibinin hazır bulunması...711 5. Sanığın duruşmada hazır bulunması...712 a. Kural...712 b. İstisnalar...713

XLII Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku aa. Sanık ilk oturumda hazır bulunmaksızın duruşmanın açılabileceği haller...713 aaa. Sanığın ilk oturumda bulunma mecburiyetinden kurtarılması... 713 bbb. Sanığa yüklenen suçun yaptırımının hafif olması... 714 ccc. Sanığın derhal beraatine karar verilebilecek olması... 714 ddd. Sanığın kaçak olması... 714 bb. Sanığın duruşmada sorgusu yapıldıktan sonra hazır bulunma yükümlülüğünün istisnaları...715 aaa. Sanığın duruşmadan bağışık (vareste) tutulmayı istemesi... 715 bbb. Tutuklu sanığın duruşmada bulunma yükümlülüğünden kurtarılması... 715 ccc. Sanığın duruşmadan savuşması... 716 ddd. Olayın aydınlatılması için sanığın duruşma salonundan çıkarılması... 716 6. Müdafiin hazır bulunması...717 IV. Duruşmanın idaresi ve düzeni...718 V. Duruşmanın yürüyüşü...719 1. Genel olarak...719 2. İddianamenin okunmasının özelliği...720 3. Sanığa haklarının hatırlatılması ve sorgu...721 4. Delillerin ortaya konulması...722 a. Genel olarak...722 b. Tanık ve bilirkişinin dinlenmesi ve soru sorulması...722 aa. Dinlenme usulü...722 bb. Çapraz sorgu...723 cc. Naklen yayın yoluyla dinleme...725 c. Belge delillerinin okunması...725 aa. Genel olarak...725 bb. Rapor, belge ve yazıların okunması...726 cc. Duruşma sırasında duruşma salonu dışında yapılan işlemlere ait tutanakların okunması...726 dd. Soruşturma evresinde tutulan tutanakların okunması...726 aaa. Tanığın önceki beyanını içeren dinleme tutanaklarının okunması... 726 bbb. Sanığın önceki ifadesini içeren tutanakların okunması... 728 ccc. Önceden tutulmuş diğer tutanakların okunması... 729 d. Belirti delillerinin ortaya konulması...729 5. Delillerin toplanması -tevsii tahkikat- talebi...730 a. Genel olarak...730 b. Delil toplanması talebinin reddi...731 6. Sanığa ek savunma hakkı verilmesi...733 7. Esas hakkındaki görüşlerin alınması ve duruşmaya son verilmesi...733 VI. Ara kararların verilme usulü...735 VII. Duruşma işlemlerinin tutanağa bağlanması...736 1. Genel olarak...736 2. Duruşma tutanağının ispat gücü...738

İçindekiler XLIII 20. Kamu Davasının Duruşmadan Sonuç Çıkarma Devresi I. Delillerin değerlendirilmesi...738 1. Genel olarak...738 2. Vicdani kanaat-ispat...739 3. İspatın kapsamı...742 4. Sıkı ispat-serbest ispat...744 5. Belli ve açık hususların ispatının gerekmemesi...745 6. Ceza muhakemesinde ispat külfeti sorunu...746 7. Şüpheden sanık yararlanır ilkesi...746 II. Hukuka aykırı delillerin değerlendirilmesi yasağı...749 1. Hukuka aykırı yollarla delil elde etme yasağı...749 2. Değerlendirme yasağı...751 a. Kavram...751 b. Karşılaştırmalı hukuk...753 c. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi nin konuya yaklaşımı...755 d. Türk hukuku...757 3. Hukuka aykırı delillerin uzak etkisi-zehirli ağacın meyvesi...761 4. Hukuka aykırı delillerin dosyadan çıkartılması sorunu...763 5. Hukuka aykırı işlem yapan kişilerin ceza sorumluluğu...764 III. Müzakere ve oy verme...765 IV. Hüküm çeşitleri ve hükmün unsurları...766 1. Genel olarak...766 2. Hüküm çeşitleri...766 a. Beraat kararı...767 b. Ceza verilmesine yer olmadığı kararı...767 c. Mahkûmiyet kararı...769 d. Güvenlik tedbiri kararı...769 e. Davanın reddi ya da düşmesi kararı...769 f. Durma kararı...771 3. Hükmün unsurları...772 a. Gerekçe...772 b. Olay...774 c. Sonuç...774 4. Hüküm fıkrası ve gerekçeli hüküm (ilâm)...774 a. Genel olarak...774 b. Hükmün belgelenmesi...774 c. Hüküm fıkrası ile gerekçe arasında çelişki bulunması...775 5. Hükmün veya hüküm fıkrasının duruşmada açıklanması...776 6. Hükümdeki maddi hataların düzeltilmesi...778 V. Mahkûmiyet hükmünün veya hüküm fıkrasının duruşmada açıklanmasının geri bırakılması...778 1. Genel olarak...778

XLIV Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku 2. Geri bırakmanın koşulları...781 a. Objektif koşullar...781 b. Sübjektif koşul...784 3. Koşulsuz (uzlaşma nedeniyle) geri bırakma...784 4. Geri bırakma denetim- süresi...785 5. Geri bırakmanın sonuçları...785 6. Geri bırakma kararının geri alınması...787 7. Kanun yolu...788 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM KANUN YOLLARI 21. Kanun Yollarına İlişkin Genel Bilgiler I. Kavram...793 II. Kanun yollarının sınıflandırılması...793 III. Kanun yollarına başvurabilecek kişiler...795 1. Genel olarak...795 2. Cumhuriyet savcısı...795 3. Şüpheli...796 4. Sanık...796 5. Avukat...797 a. Başvurma yetkisi...797 b. Başvurma yetkisinin kaldırılması...798 6. Şüpheli veya sanığın yasal temsilcisi ve eşi...799 7. Katılan...799 8. Diğer kişiler...800 IV. Kanun yoluna başvurma süresi...800 V. Kanun yoluna başvurma biçimi...801 1. Genel olarak...801 2. Mercide yanılmanın etkisi...802 VI. Kanun yolu başvurusundan feragat veya vazgeçme...803 VII. Reformatio in peius...805 22. Olağan Kanun Yolları I. Kavram...809 II. Olağan kanun yolları çeşitleri...809 1. İtiraz...810 a. Genel olarak...810 b. İtiraz mercileri...810 c. İtirazın yapılması...811 d. İtirazın incelenmesi...812 e. İtirazın etkisi ve sonucu...812 2. İstif...814 a. Genel olarak...814

İçindekiler XLV b. İstinaf yoluna gidilemeyecek kararlar...815 c. İstinaf isteminin süresi ve şekli...815 d. İstinafa başvurabilecek olanlar...816 e. İstinaf incelemesi...816 f. İstemin reddi...817 g. İstinaf isteminin tebliği ve cevabı...817 h. Dosyanın bölge adliye mahkemesinde tevzii...817 ı. Dosya üzerinden ön inceleme...818 i. Dosyanın esastan incelenmesi ve kovuşturma...818 j. Duruşma hazırlığı...819 k. İstinaf incelemesi...819 l. Aleyhe bozma ve direnme yasağı...820 3. 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu na göre temyiz...820 a. Genel olarak...820 b. Temyize konu olan kararlar...820 c. Temyiz nedenleri...821 d. Hukuka kesin aykırılık nedenleri...822 e. Temyize başvurulması ve süre...823 f. Temyiz başvurusunun etkisi...824 g. Temyiz nedenlerinin belirtilmesi ve temyiz gerekçesi...824 h. Temyiz süreci...824 aa. Temyiz isteminin reddi...824 bb. Temyiz dilekçesinin tebliği...824 cc. Temyiz isteminin Yargıtay tarafından reddi...825 dd. Duruşmalı inceleme...825 ee. Duruşmada usul...826 ff. Yargıtay ın kararları...826 aaa. Temyiz isteminin esastan reddi veya hükmün bozulması...826 bbb. Yargıtay ca hukuka aykırılığın düzeltilmesi (ıslah)...826 gg. Dosyanın esas mahkemesine gönderilmesi...827 hh. Yargıtay da hükmün açıklanması...827 ı. Hükmün bozulmasının diğer sanıklara etkisi...828 i. Davaya yeniden bakacak mahkemenin işlemleri...828 4. 1412 Sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu na göre temyiz...828 a. Genel olarak...828 b. Temyize konu olan kararlar...829 c. Temyiz nedenleri...831 aa. Genel olarak...831 bb. Nispi temyiz nedenleri ve temyiz nedeni sayılmayan haller...833 cc. Mutlak temyiz nedenleri...834 d. Temyiz edilemeyen kararlar...836 e. Temyize başvurulması ve süre...837 f. Temyiz nedenlerinin belirtilmesi ve temyiz lâyihası...837 g. Temyize başvurmanın etkisi...838 h. Temyize başvurma süreci...838 ı. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı nın mütalâası -tebliğname...838

XLVI Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku i. Temyizde maddi-hukuki inceleme...839 j. Yargıtay ın incelemesi...841 k. Yargıtay tarafından verilecek kararlar...843 l. Dosyanın esas mahkemesine gönderilmesi...846 m. Israr kararı...848 23. Olağanüstü Kanun Yolları I. Kavram...849 II. Olağanüstü kanun yolları çeşitleri...849 1. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı nın itirazı...849 a. Genel olarak...849 b. İtiraz edilebilecek kararlar...850 c. Başvurabilecek kişiler ve başvuru süresi...851 d. Başvuru nedenleri...852 e. İnfazın geri bırakılması...852 f. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı nın sanık aleyhine itirazı...852 g. İnceleme...853 2. Kanun yararına bozma (Yazılı emir)...854 a. Genel olarak...854 b. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı nın re sen kanun yararına bozma yoluna başvurması...855 c. İnceleme ve karar çeşitleri...855 3. Yargılamanın yenilenmesi...857 a. Genel olarak...857 b. Başvurabilecek kişiler...858 c. Yargılamanın yenilenmesinde süre...858 d. Yenilenme yöntemi...858 e. Yargılamanın yenilenmesi talebinin etkisi...859 f. Yargılamanın yenilenmesi sebepleri...859 aa. Genel olarak...859 bb. Lehte yenilenme halleri...860 aaa. Sahte belge kullanılmış olması... 861 bbb. Yalancı tanıklık yapılmış olması... 862 ccc. Hâkimin suç işlemiş olması... 862 ddd. Dayanak hükmün kalkması... 863 eee. Yeni delil veya yeni olay ortaya çıkması... 863 fff. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi nin kararı... 864 cc. Aleyhte yenilenme halleri...865 aaa. Sahte belge kullanılması... 865 bbb. Hâkimin suç işlemesi... 866 ccc. İkrar bulunması... 866 g. Talebin incelenmesi...867 aa. Genel olarak...867 bb. Bir suça dayanan yenileme talebinin incelenmesi...868 h. Yeniden muhakeme...868

İçindekiler XLVII BEŞİNCİ BÖLÜM ANAYASA DAKİ TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN KAMU GÜCÜNE KARŞI KORUNMASI 24. Anayasa Mahkemesi ne Bireysel Başvuru I. Genel olarak...873 II. Bireysel başvuruyu inceleyecek olan makam...874 III. Bireysel başvuru hakkına sahip olanlar...875 IV. Bireysel başvurunun konusu...876 V. Bireysel başvurunun koşulları...877 1. Genel yargı yollarının tüketilmiş olması...877 2. Bireysel başvuru süresi içinde başvuru yapılmış olması...878 VI. Bireysel başvuru usulü...879 VII. Kabul edilebilirlik kararı verilmesi...879 VIII. Esastan inceleme...880 IX. Anayasa Mahkemesi nin esastan inceleme sonunda verebileceği kararlar...882 X. Başvuru hakkının kötüye kullanılması...882 ALTINCI BÖLÜM DEVLET VE MAĞDUR İLİŞKİSİ 25. Mağdurun Hakları I. Genel olarak...885 II. Mağdurun ceza muhakemesindeki hakları...886 1. Genel olarak...886 2. Soruşturma evresi...887 3. Kovuşturma evresi...888 4. Mağdur, şikâyetçi ve suçtan zarar gören ile vekilin dosya içeriğini inceleme ve örnek alma hakkı...888 a. Mağdur, şikâyetçi ve suçtan zarar görenin dosya içeriğini inceleme ve örnek alma hakkı...888 aa. Soruşturma evresinde...888 bb. Kovuşturma evresinde...889 b. Vekilin dosya içeriğini inceleme ve örnek alma hakkı...890 aa. Soruşturma evresinde...890 bb. Kovuşturma evresinde...891 III. Mağdurun zararlarının devlet tarafından karşılanması...891 IV. Mağdurun hukuk mahkemelerinde tazminat istemesi...891 1. Genel olarak...891 2. Ceza davaları ile hukuk mahkemelerindeki şahsi hak davaları arasındaki ilişki...892 a. Tazminat davasında zamanaşımının belirlenmesi...892 b. Şikâyet hakkının kullanılması ile tazminat davaları arasındaki ilişki...893

XLVIII Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku V. Mağdurun zararlarının şüpheli veya sanık tarafından giderilebileceği haller...893 1. Uzlaşma...893 2. Erteleme...894 3. Kısa süreli hapis cezasına mahkûmiyet...894 4. Koşullu salıverme...894 5. Adli kontrol...895 26. Davaya Katılma I. Genel olarak...896 II. Katılma davası açmaya hakkı olanlar...897 1. Mağdur ve suçtan zarar gören gerçek kişiler...897 a. 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu na göre mağdur...897 b. 1412 Sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu na göre mağdur...899 c. Davaya katılma ehliyeti...900 2. Tüzel kişiler...901 3. Mâlen sorumlular...902 III. Katılma talebinin zamanı...903 IV. Katılma yöntemi...904 V. Katılmanın davaya etkisi...906 VI. Katılanın hakları...906 1. Genel olarak...906 2. Avukattan (vekilden) yararlanma...907 3. Davasından vazgeçme...907 4. Kanun yollarına başvurma ve başvuruyu geri alma...908 5. Kişisel haklarını isteme...909 6. Katılanın diğer hakları...909 VII. Katılanın yükümlülükleri...910 YEDİNCİ BÖLÜM ÖZEL MUHAKEME USULLERİ 27. Gaip ve Kaçakların Muhakemesi I. Gaiplik ve kaçaklık kavramı...913 II. Gaiplik ve kaçaklık halleri...914 1. Bulunduğu yerin bilinmemesi...914 2. Yurtdışında olma...914 3. Yurtdışından getirilmesi uygun bulunmama...915 III. Gaip hakkında yapılabilecek işlemler...915 1. Genel olarak...915 2. İhtarda bulunulması...916 3. Güvence belgesi verilmesi...916 4. Delillerin toplanması...916 IV. Kaçakların yargılanması...917

İçindekiler XLIX 1. Genel olarak...917 2. Kaçaklığa karar verilmesi...917 3. Kaçağın yargılanabileceği suçlar...918 4. Kaçak hakkında koruma tedbirlerine başvurulması...918 a. Elkoyma...918 b. Tutuklama ve güvence belgesi...919 5. Kanun yolu...919 28. İdari Yaptırım Muhakemesi I. Genel olarak...920 II. Kabahatler Kanunu nun kapsamı...920 III. İdari yaptırım kararı verilmesi...922 1. İdari mercilerin karar verme yetkisi...922 2. Cumhuriyet savcısının karar verme yetkisi...923 3. Mahkemenin karar verme yetkisi...923 IV. İdari yaptırım kararının içeriği...924 V. İdari yaptırım kararının tebliği...924 VI. İdari yaptırım kararlarının denetimi...925 1. İdari merciler ile Cumhuriyet savcılarının kararlarına karşı başvuru...925 a. Başvuru yeri, süresi ve şekli...925 b. Başvurudan vazgeçme ve kabul...927 c. Başvurunun incelenmesi...927 aa. Usule ilişkin inceleme...927 bb. Esasa ilişkin inceleme...927 cc. Karar çeşitleri...928 dd. Kanun yolu...929 2. Mahkeme kararlarına karşı itiraz...929 SEKİZİNCİ BÖLÜM TÂLİ CEZA MUHAKEMELERİ 29. Müsadere Muhakemesi I. Kavram...933 II. Müsaderenin kapsamı...933 III. Müsadere ve elkoyma...934 IV. Müsadere usulü...935 1. Dava açılması ve yetkili mahkeme...935 2. Duruşma yapılması...935 3. Duruşma yapılmayan haller...936 4. Kanun yolu...936 5. Elkonulan eşyanın iadesi...936

L Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku 30. Muhakeme Giderleri Muhakemesi I. Kavram...937 II. Ceza muhakemesinde ekonomiklik ilkesi...939 III. Muhakeme giderlerini üstlenecek kişiler...939 1. Mahkûmiyet kararı...939 2. Kısmen mahkûmiyet kararı...940 3. Birden çok kişinin mahkûmiyeti...940 4. Beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilmesi...940 5. Cumhuriyet savcısının kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz...941 6. Suç uydurma ya da iftira...941 7. Karşılıklı hakaret...941 8. Eski hale getirme...941 9. Kanun yollarına başvurma...941 IV. Muhakeme gideri kararı ve yerine getirilmesi...942 31. İnfaz Muhakemesi I. Kavram...942 II. İnfaz muhakemesinin konusu olabilecek uyuşmazlıklar...944 III. İnfaz muhakemesine konu olmayan haller...944 IV. Başvuruyu yapabilecek olan kişiler...945 V. İnfaz sırasında verilecek kararların mercii ve usulü...945 VI. Kanun yolu...946 Yararlanılan Kaynaklar Kitaplar...947 Makaleler...958 Ek 667 Sayılı KHK Hükümleri...971 668 Sayılı KHK Hükümleri...973

İçindekiler LI KISALTMALAR ABD : Ankara Barosu Dergisi Ad.Bk. : Adalet Bakanlığı Adlî Teşkilât K. : Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun AHFD : Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi AİHM : Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi AİHS : Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Arama Y. : Adlî ve Önleme Aramaları Yönetmeliği As. YD : Askeri Yargıtay Dairesi As.YGK : Askeri Yargıtay Genel Kurulu AsMKYUK : Askeri Mahkemeler Kuruluş ve Yargılama Usulü Hakkında Kanun AÜ : Ankara Üniversitesi ASBFD : Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi Av.CMK : Avusturya CMK Av.K. : 19.3.1969 Gün ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu Ay : Anayasa AYİMBAM K. : 26.9.2004 Gün ve 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun AyM : Anayasa Mahkemesi AyMK : Anayasa Mahkemesi Kararı AyMK. : 30.3.2011 Gün ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun, RG 3.4.2011 No.27894. Bak. : Bakınız BerlVerfG : Verfassungsgerichthof des Landes Berlin (Berlin Eyalet Anayasa Mahkemesi) BGH : Bundesgerichtshof (Alman Yüksek Mahkemesi) BGHSt : Entscheidungen des Bundesgerichtshofs in Strafsachen (Federal Yüksek Mahkeme Kararları-Ceza Davaları) Bilirkişi Y. : Ceza Muhakemesi Kanuna Göre İl Adlî Yargı Adalet Komisyonlarınca Bilirkişi Listelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik BK : 22.4.1926 Gün ve 818 sayılı Borçlar Kanunu BM : Birleşmiş Milletler BverfG : Bunderverfassungsgericht (Alman Federal Anayasa Mahkemesi) BverfGE : Entscheidungen des Bunderverfassungsgericht (Alman Federal Anayasa Mahkemesi Kararları) C. : Cilt

LII Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku CD Cezai Konularda Uluslararası AİK CHD CİGM CGİK CİK CİKYAS CMK CMUK CMKYUK CMK Yürürlük K. C.savcısı çev. ÇKK Der. DİHMİT K. Diss. DJZ dn. Ed. DriZ ETK EuGRZ FSEK geç. HSK HFD HSYK HSYKK HMK HUMK İB İBD İHAS İHEB İHFM İHK İİK : Ceza Dairesi : 6706 Sayılı Cezaî Konularda Uluslararası Adlî İş Birliği Kanunu (RG 5.5.2016 No.29703) : Ceza Hukuku Dergisi Journal of Criminal Law / Zeitschrift für Strafrecht : Ceza İşleri Genel Müdürlüğü : 13.12.2004 Gün ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun : 13.7.1965 Gün ve 647 Sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanun : Ceza İşlerinde Karşılıklı Adli Yardım Avrupa Sözleşmesi : 4.12.2004 Gün ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu : 4.4.1929 Gün ve 1412 Sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu : 23.3.2005 Gün ve 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun : 23.3.2005 Gün ve 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun : Cumhuriyet savcısı : çeviren : 3.7.2005 Gün ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu : Derleyen : 1.11.1983 Gün ve 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilâtı Kanunu : Dissertation (Doktora Tezi) : Deutsche Juristenzeitung : dipnot : Editör : Deutsche Richterzeitung : 4.6.1937 Gün ve 3201 sayılı Emniyet Teşkilâtı Kanunu : Europäische Grundrechte Zeitschrift : 5.12.1951 Gün ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu : geçici : 24/02/1983 Gün ve 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu : Hukuk Fakültesi Dergisi : Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu : 11.12.2010 Gün ve 6087 sayılı Hâkim ve Savcılar Yüksek Kurulu Kanunu : 12.1.2011 Gün ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu : 18/06/1927 Gün ve 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu : İstanbul Barosu : İstanbul Barosu Dergisi : İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi : İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi : İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası : 16.5.2001 Gün ve 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu : 9.6.1932 Gün 2004 sayılı İcra İflas Kanunu

Kısaltmalar LIII İKBMS İnternet Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele K. JTGYY JTK JuS : İşkenceye Karşı Birleşmiş Milletler Sözleşmesi : 4.5.2007 Gün ve 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun : Jandarma Teşkilâtı Görev ve Yetkileri Yönetmeliği : 10.3.1983 Gün ve 2803 sayılı Jandarma Teşkilâtı Kanunu : Juristiche Schulung K. : Kanun k.no. : kenar no Karş. : Karşılaştırınız KK : 30.3.2005 Gün ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu KTK : 13.10.1983 Gün ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. : madde MK : 22.11.2001 Gün ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu MSHS : Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi Muayene Y. : Ceza Mahkemesinde Beden Muayenesi, Genetik İncelemeler ve Fizik Kimliğin Tespiti Hakkında Yönetmelik N. : Numara NJW : Neue juristische Wochenschrift OLG : Oberlandesgericht (Alman Eyalet Yüksek Mahkemesi) Özel Güvenlik K. : 10.6.2004 Gün ve 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun PVSK : 4.7.1934 Gün ve 2559 sayılı Polis Vazife ve Selâhiyet Kanunu RG : Resmi Gazete S. : Sayı SEGBİS Y. : Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin Kullanılması Hakkında Yönetmelik SHÇEK : Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Tanık KK : 27.12.2007 Gün ve 5721 sayılı Tanık Koruma Kanunu TCK : 26.9.2004 Gün ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu TBK : 11.1.2011 Gün ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu TMK : 12.4.1991 Gün ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu TTK : 29.6.1956 Gün ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu UMKK : 12.6.1979 Gün ve 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun UYAP Bilişim Sistemi : Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi vd. : ve devamı vs. : ve sair VUK : 4.1.1961 Gün ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu Y. : Yönetmelik yay. : Yayınlayan Yazı İşleri Hizmetleri Y. : Bölge Adliye ve Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdarî ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik

LIV Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku Y.CD YCGK YD YGİY Y.HD YİBK YKD : Yargıtay Ceza Dairesi : Yargıtay Ceza Genel Kurulu : Yargıtay Dergisi : Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği : Yargıtay Hukuk Dairesi : Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı : Yargıtay Kararları Dergisi