ÇENE-YÜZ TRAVMALARI
Çene Yüz Yaralanmaları Tedavi aşamaları İlk yardım ve acil tedavi Erken tedavi Kesin Tedavi Kontrol
Basit Bridle Bağlama! Geçici redüksiyon ve sabitleme 0.5 mm çaplı tel ile lokal anestezi altında yapılır Kırık hattının her iki tarafından ikişer diş bağlanır.
Maksillofasiyal Kırıkların Meydana Gelişi, Etyolojisi ve Görülme Sıklığı
Kırığa Şeklini Veren Faktörler Gelen kuvvetin büyüklüğü Gelen kuvvetin yönü Travmayı oluşturan ajanın kesit alanı Kemiklerin direnci ve kafanın pozisyonu Etkilenen bölgenin anatomik özelliği Özellikle alt çenede kas yapışıklıkları
Kırık Oluşturabilecek Kuvvet miktarları G=Yer çekimi! Burun kemiği Zigoma Angulus Glabella bölgesi Maksilla orta hat Üst orbital kenar 30 G 50 G 70 G 80 G 100 G 200 G
Kas Yapışıklıkları ve Kırıkların Deplasmanı
! Etyoloji ve Görülme Sıklığı En yaygın sebepler trafik kazaları ve şiddete maruz kalmadır Avrupa da %35.6 ile trafik kazaları, Amerika da %69 ile şiddet en yaygın sebeptir Türkiye de genel kabul gören bir oran yoktur 1000 vakalık bir seride trafik kazaları %32.4, şiddet %32, düşme ise %27.1 ile en önemli sebepler olarak gösterilmiştir. 16 yaşından küçük bireylerde en önemli kırık sebebi düşmedir. Diğer önemli sebepler (sırasıyla) trafik kazası, spor-oyun kazasıdır.
Aylara Göre Kırık Vakaları
Çene yüz bölgesinde görülen travmaların %60 ından fazlasında diğer bölgelerde de kırık mevcuttur. Sadece çene yüz kırığı Kombine kırık
Kırık Vakalarının Yaş ve Cinsiyete Göre Dağılımı Erkek Kadın
Kadın 25% Erkek 75% En çok 20-30 yaşlarında görülür. Erkek çocuklarda kız çocuklarından 2 kat fazla görülür. 14 yaş civarında maksiller anterior alveoler ve kondil kırıkları çoğunluktadır.
!
Anatomi
Yüz Anatomisinin Üç Bölgesi ÜST: Frontal kemiğin üst kenarı ile orbitanın üst kenarı arası ORTA: Orbitanın üst kenarı ile oklüzal düzlem arası Orbitalar, nazal kemikler, zigoma ve maksiller kemikleri içerir ALT: Mandibula ve dişler
!
Yüzün Sinirleri
Çene Yüz Yaralanmalarında Teşhis
Çene Yüz Yaralanmalarında Teşhis Tanrı size kulaklar, gözler ve eller verdi, bunları hastada sırasıyla kullanın Sir William Kelsey Fry (1889-1963)
Çene Yüz Yaralanmalarında Teşhis Anamnez Klinik Muayene İnspeksiyon Palpasyon Radyolojik Muayene Direk grafiler Bilgisayarlı tomografi Stereolithography (mevcutsa)
Anamnez Hasta kimdir? Kaza ne zaman oldu? Kaza nerede oldu? Kaza nasıl meydana geldi? Kaza sonrası herhangi bir tedavi uygulandı mı? Kaza bölgesinde diş, protez vs bulundu mu? Hastanın genel sağlık durumu nasıldır? Kazayı takiben mide bulantısı, kusma, şuur bulanıklığı, baş ağrısı, amnezi, görme bozuklukları veya konfüzyon olup olmadığı öğrenilir. Oklüzyonda değişiklik var mı?
Ciddi yüz yaralanması bulunan tüm hastalarda, - emin oluncaya kadar - boyun yaralanması da varmış gibi davranılmalıdır.
Şok Çene yüz travmaları nadiren şoka sebep olur %60 diğer yaralanmalarla birliktedir Şok varsa diğer sebepler araştırılmalıdır
Çocuklarda, kadınlarda ve yaşlılarda görülen çeneyüz travması, maruz kalınan şiddetin bir göstergesi olabilir.
Aile İçi Şiddet İlişkilerin %20 sinde görülmektedir. 10:1 Kadın:Erkek En sık yüz ve kafa travması ortaya çıkar.
Yaşlılara Uygulanan Şiddet Diş çürükleri, cheilitis, kötü hijyen, bakımsız görünüm İlgi göstermeyen saldırgan bakıcı konusunda dikkatli olunmalıdır.
Çene Yüz Yaralanmalarında Teşhis! İnspeksiyon Kanama Otore (Kulak akıntısı) Rinore (Burun akıntısı) Şekil bozukluğu Ekimoz Ödem Doku defektleri Oklüzyon bozukluğu
İnspeksiyon Abrazyon Laserasyon
İnspeksiyon Sublingual ekimoz Basamak defekti, kret Devamlılığında bozulma, Oklüzyon bozukluğu
Sinir Fonksiyonları I. N. Olfactorius II. N. Opticus III. N. Occulomotorius IV. N. Trochlearis V. N. Trigeminus VI. N. Abducens VII. N. Facialis VIII. N. Acusticus IX. N. Glossofaringeus X. N. Vagus XI. N. Accessorius XII. N. hypoglossus
Sinir Fonksiyonları I. N. Olfactorius II. N. Opticus III. N. Occulomotorius IV. N. Trochlearis V. N. Trigeminus VI. N. Abducens VII. N. Facialis VIII. N. Acusticus IX. N. Glossofaringeus X. N. Vagus XI. N. Accessorius XII. N. hypoglossus Koku alma bozulması Fonksiyonu: Koku alma
Sinir Fonksiyonları I. N. Olfactorius II. N. Opticus III. N. Occulomotorius IV. N. Trochlearis V. N. Trigeminus VI. N. Abducens VII. N. Facialis VIII. N. Acusticus IX. N. Glossofaringeus X. N. Vagus XI. N. Accessorius XII. N. hypoglossus Anlamsız dik bakışların olması Fonksiyonu: Görme
Sinir Fonksiyonları I. N. Olfactorius II. N. Opticus III. N. Occulomotorius IV. N. Trochlearis V. N. Trigeminus VI. N. Abducens VII. N. Facialis VIII. N. Acusticus IX. N. Glossofaringeus X. N. Vagus XI. N. Accessorius XII. N. hypoglossus Pupillaların daralmasında bozukluk Üst göz kapağının sarkması Fonksiyonu: Göz hareketleri (lateral ve omuz başına doğru hareket hariç diğerleri) Pupil dilatasyonu
Sinir Fonksiyonları I. N. Olfactorius II. N. Opticus III. N. Occulomotorius IV. N. Trochlearis V. N. Trigeminus VI. N. Abducens VII. N. Facialis VIII. N. Acusticus IX. N. Glossofaringeus X. N. Vagus XI. N. Accessorius XII. N. hypoglossus Gözün omuz başlarını tam olarak görememesi Fonksiyonu: Göz hareketi (sadece süperior oblik kas hareketinden sorumlu)
Sinir Fonksiyonları I. N. Olfactorius II. N. Opticus III. N. Occulomotorius IV. N. Trochlearis V. N. Trigeminus VI. N. Abducens VII. N. Facialis VIII. N. Acusticus IX. N. Glossofaringeus X. N. Vagus XI. N. Accessorius XII. N. hypoglossus Hafif dokunuşların hissedilmemesi Masseter kas zayıflığı Fonksiyonu: Baş ve yüzün ağrı ve dokunma duyusu (somatosensor) Çiğneme kasları
Sinir Fonksiyonları I. N. Olfactorius II. N. Opticus III. N. Occulomotorius IV. N. Trochlearis V. N. Trigeminus VI. N. Abducens VII. N. Facialis VIII. N. Acusticus IX. N. Glossofaringeus X. N. Vagus XI. N. Accessorius XII. N. hypoglossus Gözün dışa doğru döndürülememesi Fonksiyonu: Göz hareketi (Sadece lateral rektus kas hareketinden sorumlu)
Sinir Fonksiyonları I. N. Olfactorius II. N. Opticus III. N. Occulomotorius IV. N. Trochlearis V. N. Trigeminus VI. N. Abducens VII. N. Facialis VIII. N. Acusticus IX. N. Glossofaringeus X. N. Vagus XI. N. Accessorius XII. N. hypoglossus Kaşları kaldıramamak Gözlerini kapatamamak Simetrik gülememek Dudakları buruşturamamak veya alt dudağı dışarıya döndürememek Fonksiyonu: Tat alma (dilin 2/3 önü) Kulağın somatosensor bilgisi Mimik kasları
Sinir Fonksiyonları I. N. Olfactorius II. N. Opticus III. N. Occulomotorius IV. N. Trochlearis V. N. Trigeminus VI. N. Abducens VII. N. Facialis VIII. N. Acusticus (vestibulocohlear) IX. N. Glossofaringeus X. N. Vagus XI. N. Accessorius XII. N. hypoglossus Baş dönmesi ve duymada azalma Fonksiyonu: Denge Duyma
Sinir Fonksiyonları I. N. Olfactorius II. N. Opticus III. N. Occulomotorius IV. N. Trochlearis V. N. Trigeminus VI. N. Abducens VII. N. Facialis VIII. N. Acusticus IX. N. Glossofaringeus X. N. Vagus XI. N. Accessorius XII. N. hypoglossus Uvulanın hasta olan tarafta yukarıya kalkmaması Fonksiyonu: Tat alma (dilin 1/3 arkası) Dil, tonsil ve farinksin somatosensor bilgisi Yutkunma sırasında kas hareketleri
Sinir Fonksiyonları I. N. Olfactorius II. N. Opticus III. N. Occulomotorius IV. N. Trochlearis V. N. Trigeminus VI. N. Abducens VII. N. Facialis VIII. N. Acusticus IX. N. Glossofaringeus X. N. Vagus XI. N. Accessorius XII. N. hypoglossus Uvulanın hasta tarafta yukarıya kalkmaması Fonksiyonu: İç organların (bezler, sindirim sistemi, kalp hızı) duyu, motor ve otonom kontrolleri
Sinir Fonksiyonları I. N. Olfactorius II. N. Opticus III. N. Occulomotorius IV. N. Trochlearis V. N. Trigeminus VI. N. Abducens VII. N. Facialis VIII. N. Acusticus IX. N. Glossofaringeus X. N. Vagus XI. N. Accessorius XII. N. hypoglossus Engel koyulduğunda başı o tarafa çevirmekte zorluk olması Fonksiyonu: Kafa hareketini sağlayan kaslar (trapezius vb)
Sinir Fonksiyonları I. N. Olfactorius II. N. Opticus III. N. Occulomotorius IV. N. Trochlearis V. N. Trigeminus VI. N. Abducens VII. N. Facialis VIII. N. Acusticus IX. N. Glossofaringeus X. N. Vagus XI. N. Accessorius XII. N. hypoglossus Dilin bir tarafa deviye olması Fonksiyonu: Dil kaslarının kontrolü
Çene Yüz Yaralanmalarında Teşhis Palpasyon basamak defekti Krepitasyon Kemik segmentleri Deri altı amfizem
!
Yüz Muayenesi Laserasyon değerlendirilmesi Kafatasında çökme varlığı Asimetri Burun ve kulak akıntısı Serebrospinal sıvı ihtimali Kemik defektlerinin belirlenmesi Sistematik olarak iki elle (bimanual)
! Yüz Muayenesi Ağız açıklığının değerlendirilmesi Bukkal vestibül mukozanın palpasyonu Lateral sinüs duvarında krepitasyon Oklüzyonun değerlendirilmesi Dişlerin varlığı ve durumunun kaydedilmesi Ekimoz yaygın bulgudur Farinksin laserasyon ve kanama açısından değerlendirilmesi
! Yüz Muayenesi Orbitaların değerlendirilmesi Orbita çevresinde ödem ve ekimoz Ciddi görme bozukluğu Şaşılık Pupil boyut ve şekli Subkonjuktival kanama
! Yüz Muayenesi Orbitaların değerlendirilmesi Göz kapağı yırtılmaları Medial kantal tendon yapışıklığı Göz yaşı miktarında artış (Epiphora) İç kantus bölgesinde gözyaşı birikimine bağlı kabarıklık Kantuslar arası mesafe artışı Göz hastalıkları (Oftalmoloji) bölümünden konsültasyon istenir
Yüz Muayenesi Orbitaların Değerlendirilmesi
Yüz Muayenesi Orta yüz ve burun kanadı palpasyonu
Dolan Çizgileri!
Cesaret nedir?
Budur
Travmada Klinik Bulgular Objektif bulgular Şekil bozukluğu Anormal hareket Oklüzyon bozukluğu Krepitasyon Şişlik Kötü ağız kokusu Renk değişikliği Tükürük fazlalığı Dişlerde bozulmalar Fragmanların görülmesi Subjektif bulgular Ağrı ve parestezi Aşırı hassasiyet Hareketsizlik
Radyolojik Muayene
! Radyolojik Muayene Radyolojik Muayene Ağız içi röntgenler Ağız dışı röntgenler Panoramik röntgenler Kafa röntgenleri Tomogramlar Ultrasonografi Stereolitografi
Radyografi Teknikleri Radyolojik Muayene Ağız içi röntgenler Ağız dışı röntgenler Panoramik röntgenler Kafa röntgenleri Tomogramlar Ultrasonografi Stereolitografi Periapikal filmler Oklüzal filmler
Radyografi Teknikleri Radyolojik Muayene Ağız içi röntgenler Ağız dışı röntgenler Panoramik röntgenler Kafa röntgenleri Tomogramlar Ultrasonografi Stereolitografi Çene bölgesi için alınan filmler Ramus mandibula için alınan filmler Korpus mandibula için alınan filmler TME için alınan filmler
Radyografi Teknikleri Radyolojik Muayene Ağız içi röntgenler Ağız dışı röntgenler Panoramik röntgenler Kafa röntgenleri Tomogramlar Ultrasonografi Stereolitografi Panoramik tomogram Status-X
Radyografi Teknikleri Radyolojik Muayene Ağız içi röntgenler Ağız dışı röntgenler Panoramik röntgenler Kafa röntgenleri Tomogramlar Ultrasonografi Stereolitografi Sagital projeksiyonlar PA filmler AP filmler Paranazal sinüs filmleri Göz çevresi için alınan filmler TME, transorbital filmler Aksiyal projeksiyonlar Aksiyal kafa filmleri Zigomatik arkların iki taraflı karşılaştırması için alınan filmler İzole zigomatik ark filmleri Lateral projeksiyonlar Teleradyogramlar, sefalometrik lateral filmler Lateral burun filmleri Schuller tekniği ile TME filmleri
Panoramik Radyografi
Alt çenenin tüm kırıkları, üst çenede ise Le Fort I ve alveol kırıkları görülebilir Tanı için oldukça yararlıdır İmkan varsa tüm çene kırıklarında panoramik film çekilmelidir!
TME grafisi
! AP kafa filmleri ile Kafatası kırıkları (Posterior bölge net görülür)
! PA kafa filmleri ile (Anterior bölge net görülür) Mandibula Koronoid çıkıntı Ramus Angulus (köşe Gövde Maksilla Le Fort I, II, III Blow-outout Zigomatik ark Zigomatik kompleks Kafa tabanı
Radyografik Değerlendirme Lateral kafa grafisi Water s grafisi
Lateral Kafa Grafisi Frontal Sinus Maksiller sinüs Bazen pterigoid çıkıntılar Kondiller
Water s Grafisi Paranasal sinüsler, Maksiller sinüslerin duvarları Zigomatik kemik ve ark Orbita kenarları
Temel kullanım amacı zigomatik arkı görüntülemektir. Submentoverteks grafisi
Towne Radyografisi Kondil kırıklarının saptanmasında idealdir Zigomatik ark kırıkları da görülebilir
Bilgisayar Tomografi (BT)
BT tarama
3 Boyutlu Bilgisayarlı Tomografi (BT)
Stereolitografi
Stereolitografi ile defektin gerçek modeli elde edilir. Eğer mevcutsa rekonstrüksiyon için faydalı bir yöntemdir.
Çocuklarda Çene Kırıkları Gelişim için fonksiyon X iyileşme için hareketsizlik Fragmanlar birkaç gün içinde iyileşmeye başlar İntermaksiller fiksasyon güç olabilir Vital bulgular hızla değişebilir Genellikle mandibula kırıkları görülür En çok da dentoalveoler kırıklar görülür