DIŞ TİCARET ve FİNANSMANI [ Yeni Mevzuat ] dr. ferudun kaya Bu çalışma; İktisadi ve İdari Bilimler Fakülteleri, Uygulamalı Bilimler Yüksekokulları, Meslek Yüksekokulları müfredatlarına (MEB YÖK Müfredatına) uyumlu ders kitabı, İhracat ve ithalat işlemleri ile ilişkili kurum ve kuruluşlar için ise kaynak kitap olarak hazırlanmıştır. Öğretim elemanları kitabın power point sunumlarını temin etmek için Beta Yayınlarına başvurabilirler. İstanbul,, 2009
Yayın No : 2176 İşletme-Ekonomi Dizisi : 340 1. Bası Ağustos 2009 İSTANBUL ISBN 978-605 - 377-093 - 0 Copyright Bu kitabın bu basısı için Türkiye deki yayın hakları BETA Basım Yayım Dağıtım A.Ş. ye aittir. Her hakkı saklıdır. Hiçbir bölümü ve paragrafı kısmen veya tamamen ya da özet halinde, fotokopi, faksimile veya başka herhangi bir şekilde çoğaltılamaz, dağıtılamaz. Normal ölçüyü aşan iktibaslar yapılamaz. Normal ve kanunî iktibaslarda kaynak gösterilmesi zorunludur. Dizgi : Ferudun Kaya Baskı - Cilt : Kahraman Neşriyat Ofset San. Tic. Ltd. Şti. (Sertifika No: 12084) Yüzyıl Mah. Matbaacılar Cad. Atahan No: 34 K: 4 Bağcılar/İstanbul (0-212) 629 00 01 Kapak Tasarım : Evren Kayhan Beta BASIM YAYIM DAĞITIM A.Ş. Himaye-i Etfal Sokak Talas Han No. 13-15 Cağaloğlu - İSTANBUL Tel : (0-212) 511 54 32-519 01 77 Fax: (0-212) 513 87 05-511 36 50 www.betayayincilik.com
SUNUŞ Türkiye, yaşanan küresel krizlerden etkilenmemek ve sanayileşmiş ülkelerin ekonomik gelişmişlik seviyelerine ulaşmak adına çeşitli ekonomik politikalar uygulanmakta, küreselleşen dünyada var olan kaynaklarını etkin şekilde değerlendirerek, dünyadaki stratejik konumunu güçlendirmeye çalışmaktadır. Güçlü olan ve rakipleri ile fiyat, maliyet, kalite, müşteri memnuniyeti, pazarlama ve dağıtım gibi birçok faktör açısından rekabet edebilenler bu yarışta başarılı olacaktır. Ancak rekabetin kendine özgü özelliği gereği, sadece belirli bir dönemde ya da sektörde başarılı olmak kadar bunu belirlenen tüm sektörlerde uzun dönemde devam ettirebilmek de önemlidir. Dolayısıyla, Türkiye nin sürdürülebilir ihracat artışını sağlayacak yapıya ulaşabilmesi için, ilgili kurum ve kuruluşların dış ticaret ile uğraşan işletmelerin rekabet edebilme koşullarını iyileştirme çabalarını yoğunlaştırması kaçınılmazdır. İhracatçı, ihracat süreci içinde sözleşme aşamasından başlayarak, alıcının borçlandığı tutarı gösteren faturanın, akreditif mektubunun, kambiyo senedinin hazırlanması, malların nakliyesi esnasında malın yüklendiğini kanıtlayan konşimento, sigorta edildiğini gösteren sigorta belgesi, malın siparişe uygun olduğunu kanıtlayan koli listesi ve çeki listesinin hazırlanması, ülkemiz mevzuatı açısından gümrük beyannamesinin usulüne uygun şekilde doldurulması, alıcının ülkesinde geçerli ithalat rejimi açısından gerekli olan menşe şahadetnamesi, A.TR, EUR.1 dolaşım belgesi ve konsolosluk faturasının alınması gibi malların alıcıya teslimine kadar pek çok belgenin tam ve eksiksiz doldurulması ve onaylatılması işlerini yapacak kişi veya kişilerin istihdamı, işlerin planlanması, yürütülmesi ve kontrolünü belli bir sisteme bağlamak zorundadır. Aksi takdirde dış ticaret işlemlerindeki aksamalar umulmayan derecede büyük zararlara yol açacaktır. Çalışma içerisinde konuların teorik açıklamaları çok basit düzeye indirgenmekle birlikte, anlaşılabilirliğini daha da kolaylaştırmak amacıyla bazı teorik bilgiler, değişik tablo, şekil, belge ya da bilgi notu halinde verilen ek bilgilerle görselleştirilmeye çalışılmıştır. Bu çalışmada olabildiğince konuların özüne inilerek, ilgili mevzuat ve yönetmeliklere atıf yapılmak suretiyle okuyuculara sözü edilen kaynaklara ulaşma yolları ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada; TCMB, Türk Eximbank, Dış Ticaret Müsteşarlığı (DTM), Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası (VOB), Türkiye Bankalar Birliği ve Üyeleri, Gümrük Müsteşarlığı ve İGEME nin web sitelerindeki bilgi kaynaklarından yararlanılmış olup, bizlere bu değerli kaynakları sunan kurumlara ve bu verilerin hazırlanmasında emeği geçen tüm ilgililere şükranlarımı sunarım. Dış Ticaret ve Finansmanı adını taşıyan bu eser, altı yıl süren bir araştırma ve çalışmanın neticesinde hazırlanmış olup, hazırlanmasında ilk üç baskısı 2006, 2007 ve 2008 yıllarında yayınlanan Dış Ticaret İşlemleri ve Muhasebe Uygulamaları ve 2008 yılında yayınlanan Dış Ticaret İşlemleri Yönetimi başlıklı kitaplardan faydalanılmıştır.
Okuyuculardan gelecek yapıcı eleştirilerin, öğrenme ve öğretme konusunda daha etkin yöntemlerin geliştirilmesinde daha kapsamlı eserler hazırlamamda önemli ölçüde destek vereceği inancındayım. İster öğreten, ister öğrenen ya da isterse sektör temsilcileri olsun, okuyuculardan gelecek her türlü öneri, eleştiri ya da katkı, eserin ilerleyen yıllardaki baskıları için rehber niteliğinde olacaktır. Bir eseri ortaya koymak sadece yazarın bireysel çabaları ile mümkün olamamaktadır. Karşılıklı iletişim, bilgi paylaşımı, sevgi ve hoşgörü bu eserin ortaya çıkmasında etkili olmuştur. Bu nedenle, konuların doğruluğunu ve anlaşılabilirliğini test etmede her zaman katkılarını gördüğüm öğrencilerime, sektör temsilcilerine ve bu çalışmadaki Döviz Türev Ürünler ve İşleyişi bölümünü yazarak katkıda bulunan Kastamonu Üniversitesi Öğretim Üyesi Yard. Doç. Dr. Tolga Ulusoy a ve Forfating başlıklı konuyu yazarak katkıda bulunan Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Alaplı MYO Öğretim Elemanı Savaş Tekoğlu na teşekkürü bir borç biliyorum. Ayrıca akademik yaşantımda desteklerini esirgemeyen saygıdeğer Rektörüm Prof. Dr. Bektaş Açıkgöz e, kitabın basımını gerçekleştiren Beta Yayınlarının sahibi Sayın Seyhan Satar a ve yöneticisi Erhan Sancı ya teşekkür borçluyum. Son olarak, bu eserin hazırlanması sırasında hoşgörü gösteren kızlarıma ve değerli eşim Aysun a, sevgilerimi sunuyorum. Bu çalışma ile uluslararası mevzuat ve dış ticaretin finansmanı bağlamında insan kaynağı yetiştiren yükseköğretim kurumlarına ve dış ticaret alanında faaliyet gösteren tüm işletmelere bundan önce yapılan tüm çalışmalar gibi ışık tutulması hedeflenmiştir. Bu eserin Türkiye nin dış ticaretine ivme kazandırması temennisiyle! kayaferudun@gmail.com. dr. ferudun kaya
Eğitimdir ki, bir milleti hür, bağımsız, şanlı, yüksek bir toplum halinde yaşatır, veya bir milleti kölelik ve yoksulluğa terk eder. M. Kemal ATATÜRK
İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm DIŞ TİCARET İŞLEMLERİ 1. KONU DIŞ TİCARETİN ÖNEMİ VE GELİŞİM SÜRECİ GİRİŞ... 3 1. 1. Türkiye Dış Ticaretinin Gelişim Süreci... 6 2. KONU İHRACAT İŞLEMLERİ 2. İHRACAT İŞLEMLERİ... 16 2. 1. İhracat Rejimi Kararı... 19 2. 1. 1. İhracat Serbestîsi Kararı ve İhracatın Koordinasyonu... 20 2. 1. 2. İhracat Bedeli Dövizlerin Yurda Getirilmesi... 21 2. 2. İhracat Türleri... 21 2. 3. İhracat Bedelinin Tahsil Şekilleri... 24 2. 4. İhracat Bedelinin Tahsil Süreleri... 24 2. 5. İhracat Bedelinin Tahsili... 25 2. 6. İhracat Denetimleri... 27 2. 7. Geçici Depolama Yerlerine Getirilen Eşyaların Bekleme Süreleri... 28 2. 8. Dış Ticaret Sermaye Şirketleri... 28 2. 8. 1. Dış Ticaret Sermaye Şirketlerinin Gelişimi... 28 2. 8. 2. Dış Ticaret Sermaye Şirketi Olabilmenin Şartları... 28 2. 8. 3. Dış Ticaret Sermaye Şirketi Statüsünün Geri Alınması... 29 2. 8. 4. Dış Ticaret Sermaye Şirketlerinin Avantajları... 30 2. 9. İhracatçı İşletmelerin Başlıca Finansman Yöntemleri... 30 3. KONU İTHALAT İŞLEMLERİ 3. İTHALAT İŞLEMLERİ... 31 3. 1. Genel Esaslar... 32 3. 1. 1. İthalatın İşleyiş Süreci... 35 3. 2. Komisyon Bedellerinin İthalat Bedelinden Mahsubu... 35 3. 3. İthalat Hesabının Kapatılması... 36 3. 4. İthalat İşlemlerinde Müeyyide Uygulamaları... 37 3. 5. İthalat Denetimleri... 37
3. 6. Kesin İthalat Başvurularında İstenilen Belgeler... 38 3. 7. Bedelsiz İthalat... 38 3. 7. 1. Bedelsiz İthalat Hakkından Yararlanma Koşulları... 38 3. 7. 2. Bedelsiz İthalatta Yetkili Gümrük İdareleri... 40 3. 7. 3. Bedelsiz İthalat Hakkından Yararlanamayacak Kimseler... 40 3. 7. 4. Bedelsiz İthalata Müracaat Süreleri... 40 3. 7. 5. Bedelsiz İthalat İzni Verilebilecek Kimseler... 41 3. 7. 6. Bedelsiz İthalata Müracaatta Aranacak Belgeler... 41 3. 7. 6. 1. Bedelsiz İthalat Başvurularında İbraz Edilecek Belgeler... 41 3. 7. 6. 2. Türkiye Gümrük Bölgesi Dışında Sürdürülen Ekonomik Bir Faaliyetin Türkiye Gümrük Bölgesine Naklinin Şartları ve Müracaatta Aranacak Belgeler... 42 3. 7. 6. 3. Bedelsiz İthalat Kapsamında Yurda Getirilecek Olan Otomobiller İçin Mali Yükümlülükler ve Oranları... 42 3. 8. İthalatta Dikkat Edilecek Hususlar... 43 3. 9. İthalat Süreci... 44 3. 10. İthalatçı İşletmelerin Başlıca Finansman Yöntemleri... 46 4. KONU KAMBİYO MEVZUATI 4. KAMBİYO MEVZUATI... 47 4. 1. Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar... 48 4. 1. 1. Kambiyo İşlemlerinde Kullanılan Bazı Kavramlar... 48 4. 1. 2. Türk Parası ve Dövize İlişkin Hükümler... 50 4. 1. 3. Sermaye Hareketleri... 53 4. 1. 4. Usul ve Müşterek Hükümler... 56 4. 1. 5. Görünmeyen İşlemler... 58 4. 1. 5. 1. Görünmeyen İşlemler Listesi... 58 4. 1. 5. 2. Merkez Bankası Şubelerince Yapılacak İşlemler... 62 4. 2. İhracat Bedeli Dövizlerin Yurda Getirilmesi... 62 4. 3. Dış Ticaret İşlemlerinde Kambiyo Yükümlülükleri... 63 4. 4. Kambiyo İşlemlerinde Kullanılan Belgeler... 63 4. 4. 1. Döviz Alım Belgesi (DAB)... 63 4. 4. 2. Döviz Satım Belgesi (DSB)... 64 4. 4. 3. Türk Parası Transfer Bildirim Formu... 65 4. 4. 4. Kambiyo Senedi / (The Bill of Exchange)... 66
5. KONU DIŞ TİCARETTE KULLANILAN ÖDEME ŞEKİLLERİ 5. DIŞ TİCARETTE KULLANILAN ÖDEME ŞEKİLLERİ... 68 5. 1. Peşin Ödeme (Advance Payment/Prepayment)... 68 5. 2. Mal Mukabili Ödeme (Açık Hesap/Open Account)... 71 5. 3. Kabul Kredili Ödeme (Acceptance Credit)... 73 5. 4. Karşı Ticaret (Counter-Trade)... 74 5. 5. Konsinye İhracat (Konsinyasyon Consıgnatıons)... 77 5. 6. Mahsuben Ödeme... 78 5. 7. Vesaik Mukabili Ödeme/Poliçeli Satış... 79 5. 8. Akreditif (Letter Of Credıt-L/C)... 83 5. 8. 1. UCP 600... 84 5. 8. 3. 1. UCP 600 deki Farklılıklar... 84 5. 8. 2. Akreditif İşleminin Özellikleri... 86 5. 8. 3. Akreditifin İşlemlerinin Aşamaları... 89 5. 8. 4. Akreditif Türleri... 90 5. 8. 4. 1. Cayılabilir (Kabilirücu) Akreditif / Revocable... 91 5. 8. 4. 2. Cayılamaz (Gayri Kabilirücu) Akreditif / Irrevocable... 91 5. 8. 4. 3. Teyitli Akreditif (Confirmed L/C)... 91 5. 8. 4. 4. Teyitsiz Akreditif (Unconfirmed L/C)... 92 5. 8. 4. 5. Döner (Rotatif) Akreditif (Revolving Credit L/C)... 92 5. 8. 4. 6. Peşin Ödemeli (Kırmızı Şartlı) Akreditif (Red-Clause L/C)... 92 5. 8. 4. 7. Yeşil Şartlı Akreditif (Gren-Clause L/C)... 92 5. 8. 4. 8. Karşılıklı Akreditif (Back-To-Back L/C)... 93 5. 8. 4. 9. Devredilebilir Akreditif (Transferable L/C)... 93 5. 8. 4. 10. Garanti Akreditifi / Teminat Akreditifi (Stand-by Credits)... 93 5. 8. 4. 11. Yetki Mektupları... 94 5. 8. 4. 12. Vadeli (Ödenmesi Ertelemeli) Akreditif (Deffered Payment)... 94 5. 8. 4. 13. Akreditifin Başlıca Faydaları... 94 5. 8. 4. 14. Akreditif İşlemlerinde Görülen Başlıca Sorunlar... 95 6. KONU DIŞ TİCARET İŞLEMLERİNDE SÖZLEŞMENİN ÖNEMİ 6. DIŞ TİCARET İŞLEMLERİNDE SÖZLEŞMENİN ÖNEMİ... 96 6. 1. Dış Ticarette Uyuşmazlıkların Uluslararası Tahkim Yöntemi ile Çözümü... 97 6. 2. Tahkim Çeşitleri... 98 6. 2. 1. Geçici (Ad Hoc) Tahkim... 98 6. 2. 2. Kurumsal Tahkim... 98 6. 2. 2. 1. Kurumsal Tahkimin Başlıca Görevleri... 98
7. KONU ULUSLARARASI TESLİM ŞEKİLLERİ VE KURALLAR: INCOTERMS 7. ULUSLARARASI TESLİM ŞEKİLLERİ VE KURALLAR: INCOTERMS... 99 7. 1. Dış Ticaret İşlemlerinde Teslim Şekilleri... 101 7. 1. 1. Ticari İşletmede Teslim / Ex Works (EXW)... 102 7. 1. 2. Taşıyıcıya Teslim / Free CARRIER (FCA)... 102 7. 1. 3. Gemi Doğrultusunda Teslim / Free Alongside Ship (FAS)... 103 7. 1. 4. Gemi Bordasında Teslim / Free on Board (FOB)... 104 7. 1. 5. Mal Bedeli veya Navlun / Cost and Freight (CFR)... 105 7. 1. 6. Mal Bedeli, Sigorta ve Navlun / Cost, Insurance and Freight (CIF)... 105 7. 1. 7. Taşıma Ücreti Ödenmiş Olarak Teslim / Carriage Paid To (CPT)... 106 7. 1. 8. Taşıma Ücreti ve Sigorta Ödenmiş Olarak Teslim/ Carriage and Insurance Paid To (CIP)... 107 7. 1. 9. Sınırda Teslim/ Delivered At Frontier (DAF)... 107 7. 1. 10. Gemide Teslim/ Delivered Ex Ship (DES)... 108 7. 1. 11. Rıhtımda Teslim (Gümrük Vergi ve Harçları Ödenmiş Olarak)/ Delivered Ex Quay (Duty Paid) (DEQ)... 109 7. 1. 12. Gümrük Resmi Ödenmemiş Olarak Teslim/ Delivered Duty Unpaid (DDU)... 110 7. 1. 13. Gümrük Resmi Ödenmiş Olarak Teslim / Delivered Duty Paid (DDP)... 111 8. KONU GÜMRÜK REJİMLERİ 8. GÜMRÜK REJİMLERİ... 113 8. 1. İhracat Rejimi... 114 8. 1. 1. İhracat Sayılan Satış ve Teslimler... 115 8. 1. 2. Vergi, Resim ve Harç İstisnası... 115 8. 1. 3. Gümrük Vergilerinin Hesaplanması... 116 8. 2. Dâhilde İşleme Rejimi... 117 8. 2. 1. Dâhilde İşleme İzin Belgesinin Esasları... 117 8. 2. 2. Dâhilde İşleme Rejimi ile İlişkili Kuruluşlar... 119 8. 2. 3. Dâhilde İşleme İzin Belgesinin Alınması... 119 8. 2. 4. Dâhilde İşleme İzin Belgelerinin Süresi... 119 8. 2. 5. Dâhilde İşleme İzin Belgelerinin Kapatılması... 120 8. 2. 6. Dâhilde İşleme İzin Belgesi Kapsamında Yurt İçi Alımlar... 120 8. 3. Gümrük Antrepo Rejimi... 121 8. 4. Gümrük Kontrolü Altında İşleme Rejimi... 126 8. 5. Geçici İthalat Rejimi... 127 8. 6. Hariçte İşleme Rejimi... 130 8. 7. Transit Rejimi... 133 8. 8. Serbest Dolaşıma Giriş Rejimi... 135
9. KONU DIŞ TİCARET İŞLEMLERİNİ DESTEKLEYEN BAŞLICA KAMU KURULUŞLARI 9. DIŞ TİCARET İŞLEMLERİNİ DESTEKLEYEN KAMU KURULUŞLARI... 141 9. 1. Dış Ticaret Müsteşarlığı... 141 9. 2. Türk Exımbank... 143 9. 3. İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi (İGEME)... 144 9. 3. 1. İGEME Faaliyetleri... 145 9. 3. 2. İGEME İl Temsilcilikleri... 145 10. KONU DIŞ TİCARETTE DEVLET YARDIMLARI MEVZUATI 10. DIŞ TİCARETTE DEVLET YARDIMLARI MEVZUATI... 147 10. 1. İhracata Yönelik Devlet Yardımları Kararının Amacı... 149 10. 2. İhracata Yönelik Devlet Yardımları Kapsamında Yer Alan Başlıca Tanımlar 149 10. 3. Başlıca Devlet Yardımları... 150 10. 3. 1. Uluslararası Nitelikteki Yurt İçi İhtisas Fuarlarının Desteklenmesi... 151 10. 3. 2. Çevre Maliyetlerinin Desteklenmesi... 151 10. 3. 3. Araştırma- Geliştirme (Ar-Ge) Yardımı... 152 10. 3. 4. İstihdam Yardımı... 154 10. 3. 5. Yurt Dışı Fuar Katılımlarının Desteklenmesi... 155 10. 3. 6. Yurt Dışında Ofis-Mağaza Açma, İşletme ve Marka Tanıtım Faaliyetlerinin Desteklenmesi... 156 10. 3. 7. Yurt Dışı Fuar Katılımlarının Desteklenmesi Türk Ürünlerinin Yurtdışında Markalaşması, Türk Malı İmajının Yerleştirilmesi ve Turqualıty nin Desteklenmesi... 157 10. 3. 8. Pazar Araştırması ve Pazarlama Desteği... 159 10. 3. 9. Eğitim ve Danışmanlık Yardımı... 160 11. KONU SERBEST BÖLGELER VE SINIR TİCARET MERKEZLERİ 11. SERBEST BÖLGELER VE SINIR TİCARET MERKEZLERİ... 161 11. 1. Serbest Bölgeler... 161 11. 1. 1. Serbest Bölgelerin Kurulması ve İşletilmesindeki Temel Amaçlar... 162 11. 1. 2. Serbest Bölgelerin İşlevleri... 162 11. 1. 3. Türkiye de Bulunan Serbest Bölgeler... 162 11. 1. 4. Serbest Bölgelerde Sağlanan Teşvik ve Avantajlar... 163 11. 1. 5. Serbest Bölgelerde Faaliyet Ruhsatı Alabilmek İçin Başvuru İşlemleri... 165 11. 2. Sınır Ticaret Merkezleri (STM)... 167
12. KONU DIŞ TİCARET İŞLEMLERİNDE VERGİ UYGULAMALARI 12. DIŞ TİCARET İŞLEMLERİNDE VERGİ UYGULAMALARI... 168 12. 1. Gümrük Vergileri... 168 12. 1. 1. Eşyanın Gümrük Kıymeti... 170 12. 1. 2. İhtisas Gümrüğü... 171 12. 2. Dış Ticaret İşlemlerinde KDV Uygulamaları... 171 12. 2. 1. İthalatta Gümrük Vergileri... 171 12. 2. 1. 1. İthalat İşlemlerinde KDV Uygulaması... 172 12. 2. 2. İhracat İşlemlerinde KDV Uygulaması... 173 12. 2. 2. 1. İhracat Teslimi ve Yurtdışındaki Müşteriler İçin Yapılan Hizmetler... 174 12. 2. 2. 2. KDV nin İade İşlemleri... 175 12. 2. 2. 3. İhracat İstisnasından Doğan KDV nin İadesi İçin Aranılan Belgeler... 178 12. 2. 3. Gümrük İdarelerince Alınan Katma Değer Vergisine İlişkin Hükümler... 179 12. 3. Anti Damping Vergisi ve Telafi Edici Vergi... 180 12. 4. Dâhilde İşleme İzin Belgesi... 180 12. 5. Yolcu İşlemleri... 182 12. 5. 1. Yolcuların Beraberinde Getirebilecekleri ya da Götürebilecekleri Para ve/veya Ziynet Eşya Miktarı... 182 12. 5. 2. Posta Yoluyla Gelen Eşya Muafiyeti... 182 12. 5. 3. Hediyelik Eşya Muafiyeti... 183 12. 5. 4. Vergileri Ödenmek Suretiyle Posta Yoluyla veya Yolcu Beraberinde Eşya Getirilmesi... 184 12. 5. 5. Zati Eşya Muafiyeti... 185 İkinci Bölüm DIŞ TİCARET FİNANSMANI 1. KONU DIŞ TİCARETİN BAŞLICA FİNANSMAN YÖNTEMLERİ 1. DIŞ TİCARETİN BAŞLICA FİNANSMAN YÖNTEMLERİ... 191 1. 1. Türk Eximbank Kredileri... 194 1. 1. 1. Kısa Vadeli Krediler... 195 1. 1. 2. Orta ve Uzun Vadeli Krediler... 195 1. 1. 2. 1. Orta ve Uzun Vadeli İhracatta Sevkıyat Öncesi Finansman... 196 1. 1. 2. 2. Orta ve Uzun Vadeli İhracatta Sevkıyat Sonrası Finansman... 197 1. 1. 2. 3. Ülke Kredi / Garanti Programları... 197
1. 2. Ticari Bankalardan Sağlanan İhracat Kredileri... 197 1. 3. Prefinansman Kredileri... 198 1. 3. 1. Prefinansman Kredisinin Temini... 199 1. 3. 2. Prefinansman Kredisinin Kullanımı... 199 1. 3. 3. Prefinansman Kredilerinin Vadesi... 200 1. 3. 4. Prefinansman Kredilerinin Devri... 200 1. 3. 4. 1. Aktarım... 201 1. 3. 5. Prefinansman Kredilerinin Ödenmesi (Kapatılması)... 201 1. 3. 5. 1. Prefinansmanın Mahsup Suretiyle Ödenmesi... 201 1. 3. 5. 1. 1. İhracat Bedelleri İle Mahsup Edilmek Suretiyle Ödenmesi... 201 1.3. 5. 1. 2. Döviz Kazandırıcı Hizmet Bedelleriyle Mahsup Edilmek Suretiyle Ödeme... 203 1.3. 5. 1. 3. Prefinansman Kredisinin İhracat, Belge Kapsamındaki İhracat Sayılan Satış ve Teslimler İle Döviz Kazandırıcı Faaliyetlere İlişkin Bedellerle Tasfiyesi... 203 1. 4. Karşı Ticaret / (Counter-Trade)... 204 1. 4. 1. Karşı Ticaretin Çeşitleri... 205 1. 4. 2. Karşı Ticaretin Faydaları ve Sakıncaları... 207 1. 5. Teminat Mektupları... 208 1. 5. 1. Teminat Mektubunun Tarafları... 211 1. 5. 2. Stand By L/C Garanti Akreditifleri (Şarta Bağlı Teminat Mektubu)... 212 1. 5. 3. Teminat Mektubunun Tazmini... 213 1. 5. 4. Bankanın Sorumluluğunun Sona Ermesi... 213 1. 5. 5. Dış Ticarette Kullanılan Garanti (Teminat) Mektupları... 213 1. 5. 5. 1. Harici Garanti... 214 1. 5. 5. 2. Kontrgaranti (Counterguarantee)... 215 1. 6. Yurtdışı İhracat Kredi Kurumlarından Sağlanan Krediler - (ECA)... 216 1. 6. 1. Başlıca ECA Kuruluşları... 219 1. 6. 2. GSM Kredisi... 219 1. 6. 3. US Exim Kredisi... 220 1. 6. 4. Hermes Kredileri... 220 1. 7. Finansal Kiralama (Leasing)... 220 1. 7. 1. Leasing Nedir?... 221 1. 7. 2. Tarafları... 223 1. 7. 3. Leasing Türleri... 223 1. 7. 4. Leasing'e Konu Olabilecek Mallar... 224 1. 7. 5. Leasing'in Avantajları... 225 1. 7. 6. Mevzuat ve Değişiklikler... 228 1. 7. 7. Leasing in Yasal Ana Unsurları... 229
1. 8. Faktöring... 234 1. 8. 1. Faktöring Şirketlerin Yapamayacakları İş ve İşlemler... 238 1. 8. 2. Faktöring İşlemi Yapmaya Uygun Başlıca Sektörler... 238 1. 8. 3. Faktöringin Maliyeti... 238 1. 8. 4. Faktöring İşleyişi... 239 1. 8. 5. Faktöringin Türleri... 240 1. 8. 5. 1. Yurtiçi Faktöring... 240 1. 8. 5. 1. 1. Yurtiçi Faktöring Yoluyla Sağlanacak Avantajlar... 240 1. 8. 5. 2. Yurtdışı Faktöring... 241 1. 8. 5. 2. 1. İhracat Faktöring... 241 1. 8. 5. 2. 1. 1. İhracat Faktöring i Türleri... 242 1. 8. 5. 2. 1. 2. İhracat Faktöring i Yoluyla Sağlanacak Avantajlar 242 1. 8. 5. 2. 2. İthalat Faktöring... 243 1. 8. 5. 2. 2. 1. İthalat Faktöring i Yoluyla Sağlanacak Avantajlar 243 1. 8. 6. Faktöring - Bankacılık İlişkileri... 243 1. 9. Forfaiting... 244 1. 9. 1. Forfaiting İşleminin İşleyişi... 244 1. 9. 2. Forfaiting İşleminin Yürütülmesi... 245 1. 9. 3. Forfaiting İşleminde Aranan Garantiler... 247 1. 9. 4. Forfaiting Finansmanında Riskler... 247 1. 9. 5. Forfaiting Finansmanının Taraflara Maliyeti... 248 1. 9. 6. Forfaiting Finansmanının Taraflara Sağladığı Avantajlar ve Dezavantajlar 249 1. 9. 6. 1. İhracatçıya Sağladığı Avantajlar ve Dezavantajlar... 249 1. 9. 6. 2. İthalatçıya Sağladığı Avantajlar ve Dezavantajlar... 249 1. 9. 6. 3. Forfaiter e Sağladığı Avantajlar ve Dezavantajlar... 249 1. 9. 6. 4. Garantör e Sağladığı Avantajlar ve Dezavantajlar... 250 1. 9. 7. Türkiye'de Forfaiting Uygulaması... 250 1. 10. IBAN (International Bank Account Number)... 250 1. 10. 1. IBAN ın Hesap Sahiplerine Sağladığı Kolaylıklar... 251 1. 10. 2. IBAN Kullanımı... 251 1. 10. 3. IBAN Standardı (IBAN Nasıl Oluşturulur?)... 252 1. 10. 4. IBAN ın Elektronik Ortamda ve Kâğıt Ortamındaki Gösterilişi... 253
Üçüncü Bölüm TÜREV ÜRÜNLER VE İŞLEYİŞİ 1. KONU TÜREV ÜRÜNLER VE İŞLEYİŞİ 1. TÜREV ÜRÜNLER VE İŞLEYİŞİ... 257 1. 1. Futures (Vadeli İşlemler)... 258 1. 1. 1. Future Piyasaların Özellikleri... 258 1. 1. 2. Yapılacak Olan Kontrat İçin Gerekli Şartlar... 259 1. 1. 3. Takasodası (Clearing House)... 260 1. 1. 4. Future İşlemlerde Yükümlülükler... 261 1. 1. 4. 1. Başlangıç Teminatı (İnitial Margin)... 261 1. 1. 4. 2. Devamlılık Teminatı (Maintenance Margin)... 261 1. 1. 4. 3. Değişim Teminatı (Variation Margin)... 261 1. 1. 5. Future Piyasaların Amacı... 262 1. 1. 6. Future Piyasaların İşleyişi... 263 1. 1. 6. 1. Vadeli İşlemlerde Yatırımcı Türleri... 263 1. 1. 6. 2. Bir future borsasında işlemler nasıl yapılır... 263 1. 1. 6. 3. Vadeli İşlem Sözleşmesinin Sonlandırılması... 264 1. 1. 7. Future Piyasalarda Sözleşme Türleri... 265 1. 2. SWAP... 265 1. 2. 1. Swap Piyasaları ve İşlemleri... 265 1. 2. 2. Swap Piyasalarının İşleyişi... 265 1. 2. 3. Swap Çeşitleri... 267 1. 2. 3. 1. Faiz Swapları... 267 1. 2. 3. 2. Para Swapları... 268 1. 2. 3. 3. Swap Opsiyonları (Swaptions)... 268 1. 2. 4. Swaplarda Riskler... 269 1. 2. 5. Swapların Yararları... 270 1. 3. Forward Piyasaları... 270 1. 3. 1. Forward Piyasanın İşleyişi... 271 1. 3. 2. Forward Çeşitleri... 272 1. 4. Opsiyon Piyasaları... 275 1. 4. 1. Opsiyonlar ile İlgili Kavramlar... 276 1. 4. 2. Opsiyon Çeşitleri... 277 1. 4. 2. 1. Alım (Call) Opsiyonları ve Opsiyonun Alım ve Satımı... 278 1. 4. 2. 2. Satım (Put) Opsiyonları ve Opsiyonun Alım ve Satımı... 282 1. 4. 3. Opsiyon Piyasalarının Katılımcıları... 285
1. 4. 3. 1. Riskten Kaçınanlar (Hedgers)... 285 1. 4. 3. 2. Spekülatörler (Speculators)... 286 1. 4. 3. 3. Arbitrajcılar (Arbitrage)... 286 1. 4. 4. Opsiyon Piyasalarında Teminatlar... 286 1. 4. 5. Opsiyon Alım-Satım Stratejileri... 287 1. 4. 5. 1. Örtülü Alım (Varlık Alımı Yap-Varlık Üzerine Yazılmış Opsiyonu Sat) İşlemi... 287 1.4. 5. 2. Korumalı Satım (Varlık Al-Varlık Üzerine Yazılmış Satım Opsiyonu Al) İşlemi... 287 1. 4. 5. 3. Açığa Korumalı (Varlığı Açığa Sat-Varlık Üzerine Yazılmış Alım Opsiyonu Satın Al) İşlem... 288 1. 4. 6. Opsiyon Fiyatlandırılması ve Temel Varsayımlar... 288 1. 4. 6. 1. Binom Opsiyon Fiyatlandırma Modeli (Binomial Option Pricing Model 289 1. 4. 6. 2. Black-Scholes Opsiyon Fiyatlandırma Modeli... 289 2. KONU VADELİ İŞLEM VE OPSİYON BORSASI VOB 2. Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası - VOB... 291 2. 1. Vadeli İşlem Piyasalarının Temel Fonksiyonları... 294 2. 2. Vadeli İşlem Piyasalarının Tarihi Gelişimi... 294 2. 3. Vadeli İşlem Sözleşmesi Yapılmasındaki Temel Amaçlar... 296 2. 3. 1. Korunma... 296 2. 3. 1. 1. Korunma Türleri... 296 2. 3. 1. 1. 1. Uzun Pozisyonlu Korunma... 296 2. 3. 1. 1. 2. Kısa Pozisyonlu Korunma... 297 2. 3. 1. 1. 3. Çapraz Korunma... 298 2. 3. 2. Yatırım... 298 2. 3. 3. Arbitraj... 298 2. 4. Vadeli İşlem Sözleşmelerinde Kullanılan Başlıca Terimler... 299 2. 5. Pazarlar... 305 2. 5. 1. VOBİS (İşlem Sistemi)... 306 2. 6. İşlem Yöntemleri... 307 2. 7. İşlem Teminatları... 307 2. 7. 1. İşlem Teminatı Olarak Kabul Edilebilecek Kıymetler... 308 2. 7. 2. İşlem Teminatı Kompozisyonu... 308 2. 7. 3. İşlem Teminatlarının Değerlerinin Güncellenmesi... 308 2. 8. Takas Esasları... 309 2. 8. 1. Takasbank... 309 2. 8. 2. Takas Kurumunun İşlevi... 309 2. 8. 3. Takas süreleri... 310 2. 9. Temerrüt... 310 2. 9. 1. Teminat Tamamlama Çağrısı... 310
2. 10. Garanti Fonu... 311 2. 11. Fiyat Sabitleme Seansları... 312 2. 12. Hesap Tipleri... 313 2. 13. Piyasa Yapıcılığı... 313 2. 14. VOB da İşlem Gören Sözleşmeler ve Piyasanın İşleyişi... 315 2. 14. 1. Sözleşme Kodları... 315 2. 14. 2. VOB da İşlemler... 317 2. 14. 3. VOB da Emir... 318 2. 14. 3. 1. VOB da Emir Yöntemleri... 318 2. 14. 3. 2. Emir Türleri... 319 2. 14. 3. 3. Emir Süreleri... 319 2. 15. Vadeli İşlem Sözleşmelerine Bir Örnek... 320 2. 16. VOB İle Korunma İşlemi Örnekleri... 324 2. 16. 1. Döviz vadeli işlem sözleşmeleri kullanılarak yapılan korunma işlemi örneği.. 324 2. 16. 2. Faiz vadeli işlem sözleşmeleri kullanılarak yapılan korunma işlemine örneği. 325 2. 16. 3. Endeks vadeli işlem sözleşmeleri kullanılarak yapılan korunma işlemi örneği 327 EKLER... 329 1. Başlıca Ekonomik Göstergeler... 331 2. Dış Ticaret Değerleri... 331 3. Kamu Finansmanı... 332 4. Uluslararası Standart Sanayi Sınıflamasına Göre Yıllık İhracat... 332 5. Uluslararası Standart Sanayi Sınıflamasına Göre Yıllık İthalat... 332 6. Ödemeler Dengesi... 333 7. Geniş Ekonomik Grupların Sınıflamasına (GEGS) Göre İhracat... 334 8. En Çok İhracat Yapılan Ülkeler... 334 9. En Çok İthalat Yapılan Ülkeler... 335 10. Ülke Gruplarına Göre Yıllık İthalat... 335 11. Ülke Gruplarına Göre Yıllık İhracat... 336 12. İhraç değeri yüksek maddeler... 336 13. İthal Değeri Yüksek Maddeler... 337 14. Ülkeler İtibarı İle İzin Verilen Yabancı Sermaye... 337 15. İhracatımızda İlk 20 Fasıl... 338 16. İthalatımızdaki İlk 20 Fasıl... 338 17. Bölgeler İtibariyle İhracat... 339 18. Bölgeler İtibariyle İthalat... 339 19. Geniş Ekonomik Grupların Sınıflamasına (Gegs) Göre İhracat... 339 20. Türkiye den İhracı Yasak Mallar Listesi... 340 21. Türkiye den İhracı Ön İzne Bağlı Mallar Listesi... 341 22. Ülkeler İtibarı İle İzin Verilen Yabancı Sermaye... 342 23. Sektörel Dış Ticaret Şirketleri Listesi... 343 KAYNAKÇA... 345
KISALTMALAR AB: BSMV: C/H: DAB: DBT: DFİF: DİİB: DSB: DTH: EXİMBANK: GB: GKS: KDV: KGV: KKDF: MÜSTEŞARLIK: TCMB: TEBLİĞ: TL: TPKK: TPTB USD: Avrupa Birliği Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi Cari Hesap Bankalarca Düzenlenen Döviz Alım Belgesi Döviz Beyan Tutanağı Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu Dâhilde İşleme İzin Belgesi Bankalarca Düzenlenen Döviz Satım Belgesi Döviz Tevdiat Hesabı Türkiye İhracat Kredi Bankası AŞ Gümrük Beyannamesi Genel Kredi Sözleşmesi Katma Değer Vergisi Kambiyo Gider Vergisi Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası İhracat, İhracat Sayılan Satış ve Teslimler ile Döviz Kazandırıcı Hizmet ve Faaliyetlerde Vergi, Resim ve Harç İstisnası Hakkındaki Tebliğ Türk Lirası Türk Parasının Kıymetini Koruma Mevzuatı Türk Parası Transfer Belgesi Amerikan Doları