EDATLAR(İLGEÇ) Tek başlarına anlamları olmayan, kendisinden önce ve sonra gelen kelimeler arasında değişik anlam ilgileri kuran kelimelere edat denir. Edatlar çekim eki alırsa adlaşır. Başlıca Edatlar: için, kadar, sanki, gibi, kadar, için, üzere, -e kadar, göre, ile, diye,-den ötürü, -den dolayı, mi, yalnız, -e karşı, sanki, ancak, -den beri, -e doğru vs. Tek başlarına iken isim, sıfat, zarf, bağlaç olarak kullanılabilir. Bu durumda edat olmaktan çıkar: Karşı köyde akrabaları vardı. (sıfat) Derenin karşısına geçtik. (ad) Her söylenene karşı çıkıyor. (birleşik fiilde isim) Bana doğruyu söyle. (isim) Doğru söze ne denir? (sıfat) Lütfen doğru oturun. (zarf) Beride bir adam duruyor. (isim) Beri taraf oldukça dikenli. (sıfat) Biraz beri gel. (zarf) Bir ömür boyu yalnız yaşadı. (zarf) Biz bu dünyada hep yalnızız. (isim) Parkta oturan yalnız adam onun babasıydı. (sıfat) Meyveler güzel, yalnız biraz renksiz. bağlaç Edatların Özellikleri: 1. Tek başlarına anlam taşımazlar: dolayı, göre, gibi, için, rağmen vb. 2. Cümlede iki kavram ( iki kelime veya kelime grubu) arasında anlam ilgisi kurmaya yararlar: senin kadar çalışkan, akıllı düşman gibi. 3. Çekime girmeyen bağımsız kelimeler olduğu için dildeki eksiz unsurlardır: ama, dahi, dek, gibi, ne...ne, hatta, hem...hem, kadar vb. 4.Cümleden çıkarıldığında cümleyi bozması ya da cümlede anlam değişikliğine uğratması, 5. Bir nesne veya eylemi karşılamayan yardımcı kelimelerdir: Size göre yanlış olabilir. 6. Tek başına cümlenin öğesi olamaz, diğer kelime türleri ile birleşerek cümlede özne, tümleç veya yüklem görevini üstlenebilir. 7. Örnekleri az olmakla birlikte bazı çekim edatları isim gibi de kullanılabilir: Bu kadarı yeter de artar bile. Sizin gibisini görmedim. 8. Bazı edatlar biçim bakımından kelime; işlev bakımından isim çekimi eki durumunda bulunabilir: Bu elbiseyi kızım için aldım. (=Bu elbiseyi kızıma aldım.) 9.Genelde cümle başında kullanılmaması gerekir. BAŞLICA EDATLAR gibi Benzetme edatlarındandır. Benzetme ilgisiyle ismi nitelerse sıfat grubu, fiili nitelerse zarf grubu kurar. Yalın hâldeki kelimelerle birlikte kullanılır. Benzetme, eşitlik anlamları katar. Birlikte kullanıldığı kelime ile birlikte sıfat, zarf ve isim olabilir. Adamın demir gibi bileği vardı.

Yataktan kalktığı gibi dışarı fırladı. Güneş gibi başı göklere erdi. Kurşunlar, yağmur gibi yağıyordu. Uyandığı gibi yataktan fırladı. O anda utançtan ölecek gibiydi. Onun gibisi nerede bulunur? Bu edatın yerini bazı ekler alabilir: Şöyle garip bencileyin. Kadınsı bir gülüşü vardır onun. İnsanca konuşmasını bilmiyor musun? Delicesine seviyordu onu. Çocuksu bakışları vardı. İpeğimsi kumaşı eline aldı. için Amaç, neden, özgülük, görelik, karşılık bildirir. -dik için şeklinde neden-sonuç -mek için şeklinde amaç-sonuç ilişkisi kurar. Hakkında, nedeniyle, yüzünden, maksadıyla anlamlarını ifade eder. Yalın hâldeki ya da iyelik eki almış kelimelerle birlikte kullanılır. İsim olarak kullanıldığında üzerine ek alabilir. Bu edatla kurulan söz öbekleri, cümlede genellikle edat tümleci olarak kullanılır. Çalışmak için başvurdu.(amaç) Sınavı kazanmak için çalışmak gerekir.(amaç) Sıkıldığı için dışarı çıktı. (neden) Bu ayakkabıyı babam için aldım (özgülük) Bu iş için kaç lira ödedin? (karşılık) Senin için sorun yok tabi. (görelik) Bizim için ne diyorlar? (hakkımızda) Sizin için üç kişilik yer ayrıldı. (aitlik) Tüm bu hazırlıklar bizim içindi. (isim, yüklem) Vatan için ölenler yüreğimizde yaşarlar. (amaç, özne) Not1: -e yönelme hâl eki ve üzere, -e göre, diye edatları bazı durumlarda bu edatın yerini tutabilir: Bu ayakkabıyı babam için aldım babama aldım. Uyumak için odasına çekildi uyumak üzere Senin için iyi bir gündü sana göre Ne için söyledin sanki? ne diye Not2: -ce eki için edatının yerini tutabilir. Bence hava hoş. ile Araç, alet, neden, zaman, birliktelik ilgisi kurar. İle edatı -le şeklinde bitişik de yazılabilir. ne ile, kiminle sorularına cevap verir.

Ankara ya uçakla giderler. (araç) Bizi boş vaatlerle kandırdılar. (araç) Hasan yaşlı annesiyle oturuyordu. (beraberlik) Arabanın gürültüsüyle irkildi. (neden) Baharla birlikte leylekler de geldi.(zaman) Sözünüzü balla kesiyorum. (araç) Yar ile sohbet ne güzel. (birliktelik Not: ile kelimesi ve gibi kullanılırsa bağlaç olur. Bir çay ile simit aldım. (çay ve simit) sanki Benzetme edatıdır. san ve ki nin birleşiminden oluşmuştur. Bu edatı bulunduran cümlelerde sanmak, zannetmek anlamları vardır. benzetme, uyarı, sözüm ona, sözde, inanmama anlamları katar. Sanki gece olmuş. Biri kapıyı çalıyor sanki. Sanki bütün kabahat benim. Aldın da ne kazandın sanki? Gelseydi ne olurdu sanki? Sanki bu da mı güzel? Kısa öyküde daha başarılı sanki. Not: sanki edatıyla gibi edatı bir arada kullanılırsa anlatım bozukluğu ortaya çıkar: Sanki beni dövecek gibiydi. (yanlış) kadar, -e kadar Benzetme edatlarındandır. Yalın hâldeki veya e yönelme eki almış kelimelerle kullanılır. kadar şeklinde kullanıldığında üzerine ek alabilir. Karşılaştırma, benzerlik, eşitlik, yaklaşıklık, ölçü anlamları katar. Melek kadar saf biri.( benzerlik) Biz de onlar kadar başarılıyız. (eşitlik, benzerlik, ölçüsünde) Sabaha kadar çalıştı.( zaman) Gül kadar güzelsin. (benzerlik) Mektubu okuyunca köyünü görmüş kadar sevindi. (gibi) Bir ton kadar kömür almış (ölçü, aşağı yukarı) Yüz kadar asker evin önünden geçti. (ölçü, aşağı yukarı) *Birlikte kullanıldığı kelimeyle isim, sıfat ya da zarf oluşturur. Biz bu kadarına da alışığız. (isim) İçmiş kadar olduk. (zarf) Ne kadar güçlü bir adam... (zarf) Evin deniz kadar havuzu var. (sıfat) *Ad tamlamasında ad (tamlanan) olarak da kullanılabilir. Tembelliğinde bu kadarını da görmemiştim.

üzere, üzre Amaç, koşul, zamanda yakınlık, gibilik anlamları katar. Sorunu halletmek üzere gidiyorum. (amaç, için) Kitabı yarın vermek üzere alabilirsin. (şartıyla, koşul) On dakika konuşmak üzere kürsüye çıktı. (için, amaç) Acele edin, güneş batmak üzere. (zamanda yakınlık) Konuştuğumuz üzere yarın buluşacağım. (gibilik) *Bu edatın üzerine ek gelebilir: Tam da yola çıkmak üzereydik. -e göre Yönelme hâl ekiyle birlikte kullanılır, yani bu eki almış kelimelerden sonra gelir. Kendi üzerine de ek alabilir. Görelik, uygunluk, yönünden, bakımından ve karşılaştırma anlamları katar. Başbakana göre enflâsyon düşük.(açısından) Ayağını yorganına göre uzat. (bakarak, ölçüsünde, uygunluk, kadar) Allah dağına göre kış verir.(uygunluk) Anlatılanlara göre ikisi de suçluymuş. (bakılırsa, yönünden) Siz bana göre daha gençsiniz. (karşılaştırma) Kemal, Hasan a göre daha uzundu.(karşılaştırma) Bana göre ayakkabınız var mı? (uygunluk) * -ce eki bu edatın yerini tutabilir. Bence bu iş burada biter. (bana göre) karşı -e yönelme hâl ekiyle kullanılarak için, hakkında, yönelme, ilgili olma anlamları katar. Zaman bildiren kelimelere eklenip doğru, sularında anlamları katar ve zarf öbeği oluşturur. Edebiyata karşı ilgim vardı.(hakkında, yönelik) Denize karşı bir balkonu var.(yönelik) Yağmur sabaha karşı yeniden başlamıştı.(doğru) Sabaha karşı uyuyabildim. (zarf öbeği) Not: karşı kelimesi isim ve sıfat olarak kullanılabilir; birleşik fiil yapabilir. Karşı köyde akrabaları vardı. (sıfat) Derenin karşısına geçtik. (ad) Her söylenene karşı çıkıyor. (birleşik fiil) diye Amaç ve neden ilgileri kurar. Terfi edeyim diye yağcılık yapıyor. (amaç) Yağmur yağıyor diye dışarı çıkmadı. (neden)

doğru Yönelme eki ile birlikte kullanılarak yön bildirir. Zamanda yakınlık bildirerek zarf öbeği de oluşturur. Ad, sıfat ve zarf da olabilir. Bu durumlarda edat değildir. Ormana doğru yürüdük. Bana doğru bakıyor. Akşama doğru geldiler. (zarf öbeği) Bana doğruyu söyle. isim Doğru söze ne denir? sıfat Lütfen doğru oturun. zarf dolayı, ötürü Ayrılma hâl ekiyle birlikte neden ilgisi kurar. Zayıflıktan dolayı sık sık hastalanıyor. Çalışmadığından ötürü canı sıkılıyor. -den ekiyle de aynı anlam sağlanır. Sıkıldığımdan dışarı çıktım. karşın, rağmen Yönelme ekiyle birlikte karşıtlık ilgisi kurar. Çok uğraşmama karşın başaramadım. Tanımamasına rağmen onu takdir ediyordu. beri -den ayrılma hâl ekiyle birlikte eylemin başlangıç yerini ve zamanını belirler. Dün akşamdan beri görülmedi. Okuldan beri hiç susmadı. Yıllardan beri bu köyde yaşamaktalar. Kar, sabahtan beri yağıyor. Not: beri kelimesi ad, sıfat, zarf da olabilir. Bu durumda edat değildir. Beride bir adam duruyor. Beri taraf oldukça dikenli. Biraz beri gel. yalnız İsim, sıfat, zarf ve bağlaç olarak kullanılabilen bu kelime sadece, bir tek anlamına gelmek şartıyla edat olarak da kullanılabilir. Bu yönüyle diğer kelime türlerinden ayırt edilebilir. Bir ömür boyu yalnız yaşadı.(tek başına, zarf) Biz bu dünyada hep yalnızız. (tek başına, isim) Parkta oturan yalnız adam onun babasıydı. (tek, sıfat) Meyveler güzel, yalnız biraz renksiz. (ama, bağlaç) Cebinde yalnız yol parası vardı. (sadece, edat) Beni yalnız sen anlarsın.(sadece, bir tek) Not:

Yalnız sözcüğü bazen edat bazen bağlaç olarak kullanılır. Eğer yalnız sözcüğü sadece, bir tek anlamında kullanılırsa edat; çelişen iki yargıyı bağlıyorsa yani ama, fakat, lakin anlamında kullanılıyorsa bağlaç olarak kullanılır. Yalnız benim için bak yeşil yeşil. ( Edat- sadece anlamında) Seninle gelirim yalnız bana yardım edeceksin.( Bağlaç- ama, lakin, fakat anlamında) ancak yalnız, sadece, özgülük, sınırlandırma, olsa olsa anlamları katar. Seni ancak ebediyyetler eder istiab (sadece) Onu ancak para ilgilendirir.(sadece, bir tek) Bu işten ancak Hasan Usta anlar. (sadece) Bu kömür ancak üç ay yeter. (en fazla, olsa olsa) Sabah çıktılarsa akşama ancak gelirler.(belki, ihtimal) değil İsim cümlelerinin yüklemini olumsuzlaştırır. Olumsuz eyle cümlelerini olumlu; olumluları olumsuz yapar. Yolumu kesen bu değildi. Bu haberi duymamış değiliz. Bu haberi duymuş değiliz. mi Soru edatıdır. Farklı anlam ilgileri kurar. Ek alabilir. Babanız İstanbul dan döndü mü?(soru) Onu gördüm mü sinirleniyorum.(zaman) Kahvaltını yaptın mı hemen okula gidiyorsun.(zaman) Güzel mi güzel bir çocuktu.(pekiştirme) Çalıştın mı her şeyi başarırsın.(koşul)