Aşk, üç harften oluşan, ancak herkes için ayrı bir anlam taşıyan dev bir sözcük. Yüzyıllarca şairlerin, filozofların, bilim adamlarının tanımlamaya çalıştığı, herkesin kendince yaşadığı, yaşamak istediği ya da yaşamaktan kaçtığı bir duygu aşk. Kimi zaman sanata, kimi zaman günlük sohbetlere, kimi zaman da en duygulu yazılara konu olmuştur. Sinema dünyasında ise vazgeçilmez bir unsurdur aşka teğet geçmeyen bir film bulmak son derece zor olacaktır. Aşk Nedir? Bu soruyu yanıtlamaya yönelik yapılan tanımlamalardan biri, Robert J. Sternberg e aittir. Sternberg aşkı üç boyutuyla anlatmaya çalışır: Bağlılık/karar,. Üçgen aşk teorisine göre aşk, bu üç boyutuyla bir üçgene benzer. Boyutlarının durumuna göre üçgenin şekli de farklılık gösterir. Bir boyut ne kadar yoğun yaşanıyorsa, üçgenin ilgili kenarı o kadar uzar. Dolayısıyla ortaya çeşit çeşit üçgen çıkar. Aynı zamanda aşkın büyüklüğü üçgenin alanıyla da orantılıdır. Üçgen büyüdükçe yaşanan aşk da büyür. Her ilişki tek bir üçgenden oluşmaz. İlişkinin iki kişi arasında olduğunu düşünürsek, herkesin ideal üçgeni, yani istediği hayal ettiği bir aşk üçgeni vardır. Bir de gerçekte var olan kişinin algısına bağlı olan gerçek üçgen bulunur. Diğer kişinin de bir ideal bir gerçek üçgeni olduğunu eklersek, sonuç olarak her ilişkide 2 gerçek 2 ideal üçgenden oluşan 4 üçgen bulunduğunu görürüz. İnsanların ideal gerçek üçgenleri arasındaki uyuşmazlığın büyüklüğü ise yaşanan memnuniyetsizlik sıkıntılarla orantılıdır. 1 / 5
Aşkın Boyutları Üçgen aşk teorisine göre aşkı oluşturan boyutlar bağlılık/karar, tır. Bağlılık/kar ar, kişinin ilişki kararını sadakatini içeren boyuttur. Tutku, daha çok cinsel fiziksel çekimi temsil eder çoğunlukla ilişkilerin başlaması bu boyuttaki hızlı artışla gerçekleşir. Yakınlık ise ilişkide duygusal olarak paylaşımı, samimiyeti simgeler. Tutku bir anda oluşup, hızla artan, fakat zamanla azalabilen bir boyuttur aşk ilişkilerini arkadaşlık gibi diğer ilişki türlerinden ayırır. Bağlılık/karar ise zamanla oluşabilen ya göre genelde daha yavaş artan boyutlardır. Ancak bu boyutların her zaman her ilişkide bulunmadığını da unutmamak gerekir. Boyutlar aynı ilişki içinde boyutlar farklılık gösterebileceği gibi, farklı ilişkilerde de değişiklik gösterebilir. Aşk Her Yerde (Lo Actually, 2003) Richard Curtis in yazdığı yönettiği Aşk Her Yerde, bir yılbaşı öncesinde İngiltere de yaşanan 8 farklı ilişkiyi gözler önüne serer. Bunlardan ilki sevgilisi erkek kardeşinin ihanetine uğrayan, dolayısıyla sevgilisiyle ilişkisinde /karar boyutunda sorun yaşayan yazar Jamie nin yardımcısı Aurelia ile yaşadığı aşktır. Birbirlerinin dilinden anlamayan, sınırlı iletişimlerine rağmen birbirlerine karşı öncelikle hissetmeye başlayan bu ikili, yine de iletişim kurmayı başarır ilişkide boyutu da ortaya çıkar.bağlan ma konusunda bir karar almaları ise başta mümkün olmaz. Sadece yakınlığın bulunduğu bu ilişki romantik aşk tır. Ayrılık sürecinden sonra birbirlerinin dillerini öğrenmeleri Jamie nin Aurelia ya evlenme teklifi ile ise üçüncü boyut olan kararı da gerçekleşir tam aşk 2 / 5
olarak adlandırılan eşkenar üçgen oluşur. Sternberg e göre ideal olan da bu üçgendir. Filmdeki Başbakan ın Amie nin ilişkisi de benzer bir süreç sergiler. Ancak boyutunda sınırlı paylaşımın yansıtılması sonucu sadece bağlılık/karar boyutlarının ön plana çıkmasıyla aptalca aşk olarak nitelendirilen bir ilişkiden bahsetmek mümkündür. Emma Harry ise filmdeki en eski çifttir. İlişkilerinde /karar boyutunda bir sorun yok gibi görünse de Harry nin asistanı Mia ile boyutunda yakınlaşması, bunun aksini düşündürür. Emma Harry, uzun süreli evliliklerde sıkça karşılaşılan eksikliğini kısmen yansıtan bir çift olmasına rağmen, boyutunda güçlü bir ilişkileri olduğu dikkati çeker. Sadakat konusunda yaşanan sorundan sonra tekrar bir araya gelmelerinin de ilişkilerindeki bu güçlü yöne dayandığı söylenebilir. Aşk üçgeni bağlamında bakıldığında uzun süreli ilişkiler evliliklerde bağlılık/karar boyutlarının bulunması, boyutunda ise eksiklik olması bu tip ilişkilerin arkadaşça aşk olarak adlandırılmasına neden olmuştur. Filmde Mia ile Harry nin yaşadığı sadece boyutuyla var olan ilişkiler ise lu aşk olarak nitelendirilir. Colin in Amerika da barda tanıştığı kızlarla yaşadığı ilişki de bu aşk türüne dahildir. Filmdeki en umutsuz mutsuz sonla biten ilişki süreci ise Karl Sarah arasında yaşanır. Tutkulu aşk olarak nitelendirilebilecek bir boyutta kalan bu ilişkide Karl, Sarah nın kardeşi ile ilgili durumunu paylaşmada yetersiz kaldığından oluşamaz Sarah nın istediği süreci ise hiç gerçekleşemez. 3 / 5
Judy John ise meslekleriyle tezat bir şekilde filmdeki en utangaç çifttir. Sternberg, yakın ilişkilerin başlama sürecinde nun ilk en güçlü boyut olduğunu belirtir; ancak Judy John için, nun ortaya çıkmasına çok uygun şartlar mevcut olsa da öncelikle değil oluşur. Tu tku ise tan sonra gelir. Sadece boyutunun bulunduğu süreçte ilişkiler genelde hoşlanma şeklinde nitelendirilir. Filmde tek bir aşk boyutunun gözlendiği bir başka çift ise, Peter Juliet tir. Bu çiftin aralarında ya da ya dair bir paylaşım yansıtılmaz, ancak evlilik karaıyla beraber bir kararı rildiği anlaşılır. İlişkilerde sadece /karar boyutunun bulunduğu bir ilişki bilimsel olarak boş aşk şeklinde değerlendirilir. Filmdeki en masum şaşırtıcı ilişki ise annesini kaybeden ama aşık olduğu kızdan başka bir şey düşünemeyen Sam in ilişkisidir. Sam, annesiyle aynı adı taşıyan Joanna ya son anda duygularını ifade eder boyutunun yanında bir ay sonra /karar boyutunun da oluştuğu görülür. İlişkilerinde konusunda net bir şey yansıtılmasa da aslında seyirci, boyutunun da ortaya çıktığına inanma arzusu taşımaya, dolayısıyla tam üçgen beklentisi oluşturmaya başlar. Sternberg in üçgen çeşitlerine bağlı olarak belirlediği bu aşk çeşitleri, bir film üstünden de görüldüğü gibi kişiye ilişkilere göre farklılık göstermektedir. Bu anlamda, ne kadar ilişki varsa o kadar üçgen olduğunu söylemek doğru olacaktır. Bunun yanında ideal gerçek üçgenler ile bireylerin ilişkilerini nasıl algıladığını da düşünürsek aslında aşkı tanımlamanın pek kolay olmadığı açıktır. Belki de üç basit harften oluşan aşkın karmaşık yapısı, tanımlamayı da bu 4 / 5
derece imkansızlaştırmaktadır. * Yazar: Dr. Burcu Sevim Kaynak: http://ajanspsikoloji.com 5 / 5