Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması
Avukat Erhan GÜNAY HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI Yasal Süreç ve Hukuki Nitelik Önkoşul ve Koşulları Denetim Süresi ve Denetimli Serbestlik Tedbirleri Hagb Sonuçları Kesinleşmiş Hükümlerde Hagb Hagb Yasa Yolu Başvurusu Lehe Kanun Uygulaması Hagb, Kimi Kurumlarla Karşılaştırılması Hagb, Uygulanmayacak Suçlar Hagb, Duraksama Yaratan Durumlarda Öğreti Görüşü İlgili Mevzuat Ankara, 2010
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Erhan GÜNAY Hukuk Kitapları Dizisi: 998 ISBN 978-975-02-1122-5 Birinci Baskı: Ocak - 2010 Seçkin Yayıncılık San. ve Tic. A.Ş. Bu kitabın her türlü yayın hakkı Seçkin Yayıncılık San. ve Tic. A.Ş. ye aittir. Yayınevinin yazılı izni olmadan, tanıtım amaçlı toplam bir sayfayı geçmeyecek alıntılar hariç olmak üzere, hiçbir şekilde kitabın tümü veya bir kısmı herhangi bir ortamda yayımlanamaz ve çoğaltılamaz. Sayfa Tasarımı: Ömer Candan Kapak Tasarımı: İsmail Çam Yayın ve Dağıtım: Merkez: Seçkin Yayıncılık, Sağlık Sokak No: 21 06410 Sıhhiye, ANKARA Tel: (0 312) 435 30 30 (Pbx), Faks: (0 312) 435 24 72 Şube: Ankara Adliye Sarayı K Blok Zemin Kat Sıhhiye, ANKARA Tel: (0-312) 309 52 48 Şube: Abidei Hürriyet Caddesi 179/E (Şişli Ceza Adliyesi Altı) Şişli İSTANBUL Tel: (0-212) 234 34 77 Şube: Strazburg Cd. No: 23 Sıhhiye - ANKARA Tel: (0312) 230 52 62 / ankarasube@seckin.com.tr Web Adresi: www.seckin.com.tr, E posta: yayin@seckin.com.tr Baskı: Seçkin Yayıncılık A.Ş., Tel: (0 312) 435 30 30
Önsöz Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumu, hukukumuza ilk kez 15.07.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanununun 23. maddesiyle çocuk failler yönüyle girmiştir. Daha sonra büyükler yönüyle 19.12.2006 tarihinde yürürlüğe giren 5560 sayılı Kanunun 23. maddesiyle 5271 sayılı CYY 231. maddesine 5-14. fıkralar eklenmek suretiyle kapsam genişletilmiştir. Ve nihayet 08.02.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5728 sayılı Yasa ile CYY, m.231/5 ve 14. fıkralar değiştirilerek son şekli çocuklar ve büyükler için birlikte düzenlenmiştir. Uygulamada yerel ceza mahkeme kararları Yargıtay Özel Dairesince yoğun biçimde hükmün açıklanmasının geri bırakılması değerlendirmesinin yapılması gerekçesiyle bozulduğu gözlenmektedir. Dosyanın yerel mahkemeye bozularak iadesi üzerine uyma kararı veren mahkemeler, mahkumiyet hükmünü hükmün açıklanmasının geri bırakılması yönüyle tartışmakta ve genelde koşullarının varlığı halinde bu yönde kararlar vermektedirler. Kitabımız dokuz ve bir ek bölüm halinde tertip edilerek sunulmuştur. Birinci bölümde; hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumunun yasal süreci ve hukuki niteliği ile ilgili Yargıtay Kararları, İkinci bölümde; anılan kurumun önkoşul ve koşulları ile ilgili Yargıtay Kararları, Üçüncü bölümde; denetim süresi ve denetimli serbestlik tedbirleri ile ilgili Yargıtay Kararları, Dördüncü bölümde; bu kurumun sonuçları ve ilgili Yargıtay Kararları, Beşinci bölümde; kesinleşmiş hükümlerde hükmün açıklanmasının geri bırakılması uygulaması ve ilgili Yargıtay Kararları, Altıncı bölümde; anılan kuruma karşı Yasa yolu başvurusu ve ilgili Yargıtay Kararları, Yedinci bölümde; hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında lehe kanun uygulaması ve ilgili Yargıtay Kararları, Sekizinci bölümde; hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumunun kimi kurumlarla karşılaştırılması ile ilgili Yargıtay Kararları, Dokuzuncu bölümde; hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının uygulanmayacağı suçlar ile ilgili Yargıtay Kararları, ayrıntılı biçimde anlatılmıştır. Ek bölümde ise; uygulamada hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verildiğinde duraksama yaratan durumlar ile bu konuda çözüm üreten öğretinin görüşlerine yer verilmiştir.
6 Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Kitaba konu yapılan hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumunun aleyhinde ya da lehinde birçok görüşler varsa da bizce hakkında bu türlü karar verilen suçlu kişi, oldukça uzun 5 yıllık (çocuklar için 3 yıl) denetim süresince yaşam tarzını dikkat edeceği için suçlunun ıslahı ve toplumun korunması yönüyle yararlı olmuştur. Anayasa Mahkemesinin 12.03.2009-1007/14, 2009/48 s. kararında da ifade edildiği üzere; Hükmün açıklanmasının geri bırakılması ile ilgili kurallar, kurumun tamamı gözetilerek değerlendirilmelidir. Kurum yalnızca sanığın menfaat ve çıkarları düşünülerek getirilmiş olmayıp, önemli ölçüde toplum menfaati ve kamu düzeninin korunması amaçlanmıştır. Mukayeseli hukukta suç ve suçlu ile mücadele, suç işlenmesinin önlenmesi ve caydırıcılık açısından bu ve buna benzer kurumlara geniş biçimde yer verildiği görülmektedir şeklinde kurumun getiriliş amacından söz edilmektedir. Bu düşünce ile kitabımın meslektaşlarım hakim, savcı ve avukatlar ile konuyla ilgilenen herkese yararlı olması diler saygılar sunarım. Erhan Günay Milâs
İçindekiler Önsöz... 5 BİRİNCİ BÖLÜM YASAL SÜREÇ VE HUKUKİ NİTELİĞİ I. YASAL SÜREÇ... 13 A. Çocuklar Yönüyle... 13 B. Büyükler Yönüyle... 15 C. İlgili Kanun Maddeleri... 16 1. Çocuklara İlişkin... 16 2. Büyüklere İlişkin... 17 İlgili Yargıtay Kararları... 23 II. HUKUKİ NİTELİĞİ... 26 A. Koşullu Bir Düşme Nedeni Olması... 26 B. Yargıtay Görüşü... 27 İKİNCİ BÖLÜM HÜKMÜN AÇIKLANMASININ ERTELENMESİNDE ÖNKOŞUL VE KOŞULLAR I. ÖN KOŞULLAR... 29 A. Uzlaşma Yönüyle... 29 1. Uzlaşma Ön Koşulu... 29 2. Uzlaşma ve Zorunlu Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması... 31 3. Uzlaşmanın Gereğinin Yerine Getirilmemesi... 32 4. Uzlaşmanın Gereklerinin Yerine Getirilmesi... 33 5. Türk Ceza Kanununda Uzlaşmaya Bağlı Suçlar... 33 6. Uzlaşma Kapsamı Dışına Çıkarılmış TCK Kapsamındaki Suçlar... 36 7. TCK. Kapsamında Soruşturulması ve Kovuşturulması Şikayete Bağlı Suçlar... 39 İlgili Yargıtay Kararları... 40 B. Mahkumiyet Yönüyle... 59 1. Mahkumiyet Ön Koşulu... 59 2. Mahkumiyet Dışındaki Diğer Hüküm ve Kararlar... 62 İlgili Yargıtay Kararları... 67 II. KOŞULLAR... 71 A. Genel Olarak... 71
8 Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması B. Suç ve Cezaya İlişkin Koşullar... 72 1. Suça İlişkin... 72 2. Cezaya İlişkin... 73 İlgili Yargıtay Kararları... 83 C. Sanığa İlişkin Koşullar... 95 1. Sanığın Daha Önce Kasıtlı Bir Suçtan Mahkum Olmamış Olması... 95 a. Adli Sicil Kaydındaki Terimlerin Anlamı... 100 b. Adli Sicil ve Arşiv Kayıtlarının Silinmesi... 102 c. İlgili Yasa Maddeleri... 104 2. Sanığın Yeniden Suç İşlemeyeceği Hususunda Mahkemeye Kanaat Gelmesi... 122 İlgili Yargıtay Kararları... 124 3. Yargılamaya Konu Suç Nedeniyle (Varsa) Uğranılan Zararın Giderilmiş Olması... 131 a. Zararı Tazmin Yükümlüsü... 135 b. Zararın Taksitler Halinde Ödenmesi... 137 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM DENETİM SÜRESİ VE DENETİMLİ SERBESTLİK TEDBİRLERİ I. DENETİM SÜRESİ... 147 II. DENETİMLİ SERBESTLİK TEDBİRLERİ... 150 İlgili Yargıtay Kararları ve Anayasa Mahkemesi Kararı... 151 III. DENETİM SÜRESİNDE DAVA ZAMANAŞIMI... 158 İlgili Yargıtay Kararları... 159 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASININ SONUÇLARI I. HUKUKİ SONUÇ DOĞURMAMASI... 171 II. HAPİS CEZASI ERTELENEMEZ VE KISA SÜRELİ OLSA DA SEÇENEK YAPTIRIMA ÇEVRİLEMEZ... 172 III. DENETİM SÜRESİNİN İYİ HALLİ GEÇİRİLMESİ... 174 IV. DENETİM SÜRESİNİN İYİ HALLİ GEÇİRİLMEMESİ... 175 V. MAHSUS SİSTEME KAYDI... 179 VI. YARGILAMA GİDERLERİNDEN SORUMLULUK... 181 VII. KAYIT VE İNFAZ İŞLEMLERİ... 181 İlgili Yargıtay Kararları ve Anayasa Mahkemesi Kararı... 182
İçindekiler 9 BEŞİNCİ BÖLÜM KESİNLEŞMİŞ HÜKÜMLERDE HÜKMÜN AÇIKLANMASININ ERTELENMESİ DEĞERLENDİRMESİ I. KANUNUN YÜRÜRLÜK TARİHİNDE YARGITAY CEZA DAİRESİNDEKİ DOSYALAR... 207 II. KANUNUN YÜRÜRLÜK TARİHİNDEN ÖNCE KESİNLEŞMİŞ VE İNFAZ EDİLMEKTE OLAN HÜKÜMLER... 207 III. DAVA ZAMANAŞIMI UYGULANMAYACAĞI... 207 IV. KANUNUN YÜRÜRLÜK TARİHİNDE KESİNLEŞMEMİŞ ANCAK HÜKME BAĞLANMIŞ DOSYALAR... 207 V. UYGULAMA... 208 İlgili Yargıtay Kararları... 210 ALTINCI BÖLÜM YASA YOLU BAŞVURUSU I. İTİRAZ KANUN YOLU... 227 II. İTİRAZ VE TEMYİZ BİRLİKTE... 232 III. KESİNLEŞMİŞ HÜKÜMLERDE YASA YOLU... 234 IV. YENİDEN DEĞERLENDİRME YÖNÜYLE BOZMA... 235 V. KANUN YARARINA BOZMANIN ETKİSİ... 238 İlgili Yargıtay Kararları... 244 YEDİNCİ BÖLÜM LEHE KANUN UYGULAMASI I. YASAL SÜREÇ... 299 II. HER SUÇ YÖNÜYLE LEHE KANUN BELİRLEMESİ... 300 İlgili Yargıtay Kararları... 301 SEKİZİNCİ BÖLÜM HÜKMÜN AÇIKLANMASININ ERTELENMESİ İLE KİMİ KURUMLARIN KARŞILAŞTIRILMASI I. CYY, m.231/8 ile 5275 s. CGTİHK, m.108/4, 5, 6 (DENETİM SÜRESİ YÖNÜYLE)... 327
10 Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması II. CYY, m.231/6-b ile TCY, m.62/2 (SÜBJEKTİF KOŞULLAR YÖNÜYLE)... 327 III. TCY, m.51 ile CYY, m.231 (ERTELEME KOŞULLARI VE SONUÇLARI YÖNÜYLE)... 329 A. Süre... 329 B. Adli Para Cezası... 330 C. Önceki Mahkumiyet... 330 D. Failin Durumu... 330 E. Zararın Giderilmesi... 331 F. Denetim Süresi... 331 G. Denetim Süresinin Geçirilmesi... 331 H. Tekerrür... 332 İ. Lehe Kanun... 332 IV. TCY, m.50 ile CYY, m.231/7 (SEÇENEK YAPTIRIM YÖNÜYLE)... 335 V. CYY, m.171/2-5 ile CYY, m.231 (KOŞULLARI YÖNÜYLE)... 337 VI. TCY, m.58 ile CYY, m.231 (ÖNCEKİ MAHKUMİYET HÜKMÜ YÖNÜYLE)... 340 İlgili Yargıtay Kararları... 344 DOKUZUNCU BÖLÜM HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI HÜKMÜNÜN UYGULANMAYACAĞI SUÇLAR I. İNKILAP KANUNLARINDA YER ALAN SUÇLAR... 369 II. 01.03.2008 YÜRÜRLÜK TARİHLİ 5739 SAYILI KANUN İLE GETİRİLEN DÜZENLEMELER... 380 İlgili Yargıtay Kararları... 385 III. TCY, m.191 KAPSAMINDA YER ALAN UYUŞTURUCU VEYA UYARICI MADDE SATIN ALMAK, KABUL ETMEK VEYA BULUNDURMAK SUÇLARI... 388 İlgili Yargıtay Kararları... 389 IV. DİSİPLİN VE TAZYİK HAPSİNİ GEREKTİREN FİİLLER... 404 A. 5271 s. CYY Kapsamında Yer Alan Fiiller... 404 B. 2004 s. İİY Kapsamında Yer Alan Fiiller... 406 V. KARŞILIKSIZ ÇEK KEŞİDE ETMEK SUÇU... 412 İlgili Yargıtay Kararı... 412 VI. İMAR KİRLİĞİNE SEBEP OLMA SUÇU... 413 İlgili Yargıtay Kararı... 415 VII. HÜKMEDİLMESİ GEREKEN CEZA MİKTARI YÖNÜYLE... 416
İçindekiler 11 İlgili Yargıtay Kararları... 417 EK BÖLÜM HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASINDA DURAKSAMA YARATAN DURUMLARDA ÖĞRETİNİN GÖRÜŞÜ I. HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI KARARI İLE BİRLİKTE GÜVENLİK TEDBİRİNE ÖRNEĞİN MÜSADERE KONUSUNDA BİR KARAR VERİLECEK MİDİR?... 419 II. HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI KARARININ MEMURİYETE/KAMU GÖREVİNE ETKİSİ NEDİR?... 420 III. HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI KARARINA KARŞI BERAAT ETMESİ GEREKTİĞİ YA DA DAHA AZ BİR CEZA İLE CEZALANDIRILMASI VEYA DAHA AĞIR BİR CEZA İLE CEZALANDIRILMASI GEREKTİĞİ NEDENLERİNE DAYANARAK İTİRAZA KONU EDİLDİĞİNDE, MERCİ İTİRAZI YERİNDE BULARAK MAHKUMİYETİ KALDIRIP BERAAT KARARI VEREBİLİR Mİ?... 427 IV. SİLİNME KOŞULLARI OLUŞSUN YA DA CEZA ADLİ SİCİLDEN SİLİNSİN, KİŞİ HAKKINDA HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASINA KARAR VERİLEMEYECEK MİDİR?... 431 V. HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI AF SAYILIP, SUÇ PATLAMASINA YOL AÇMAYACAK MIDIR?... 433 VI. MAHKUMİYET HÜKMÜ İLE BERABER GÜVENLİK TEDBİRLERİNE DE HÜKMEDİLMESİ HALİNDE, MAHKEMECE KURULAN BU MAHKUMİYET HÜKMÜNÜN AÇIKLANMAMASI DURUMUNDA, GÜVENLİK TEDBİRİNE İLİŞKİN HÜKÜM AÇIKLANMAYACAK MIDIR?... 434 VII. DENETİM SÜRESİ İÇİNDE KASTEN YENİ SUÇUN İŞLENMESİ VE BUNA İLİŞKİN HÜKMÜN KESİNLEŞMESİ ŞART OLDUĞUNA GÖRE, KESİNLEŞMEYE KADAR MAHKEME NE TÜRLÜ KARAR VERMELİDİR?... 437 VIII. MAKUL SÜREYİ AŞAN SÜRE SONUNDA BERAAT KARARI VERİLMESİ, İHAS NE AYKIRILIK SAYILACAK MIDIR?... 437 IX. HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI HÜKMÜ, ERTELEME AÇISINDAN SANIK ALEYHİNE SONUÇ DOĞURUR MU?... 438 X. FAİLİN VEYA MAĞDURUN UZLAŞMAK İSTEMEMESİ DURUMUNDA YANİ UZLAŞMANIN BAŞARISIZ OLDUĞU HALDE SANIK HAKKINDA KURULAN MAHKUMİYET HÜKMÜNÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASINA KARAR VERİLEBİLİR Mİ?... 439
12 Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması XI. HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI KARARINA KARŞI İTİRAZ MERCİİ, HÜKÜMDE YAPILAN YANLIŞLIKLARI NE YÖNDE DENETİME TABİ TUTARAK İNCELEYEBİLECEKTİR?... 440 XII. HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI KURUMU İLE UZLAŞMA VE KAMU DAVASININ ERTELENMESİ KURUMLARI ARASINDA NE GİBİ BİR İLİŞKİ VARDIR?... 442 XIII. TEDBİRE İLİŞKİN KARAR, SANIĞIN TEMYİZİ ÜZERİNE HÜKÜMDEN SONRA YÜRÜRLÜĞE GİREN YASA UYARINCA HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI DEĞERLENDİRMESİ YÖNÜYLE BOZMAYA KONU OLABİLİR Mİ?... 444 İLGİLİ MEVZUAT 1. DENETİMLİ SERBESTLİK VE YARDIM MERKEZLERİ İLE KORUMA KURULLARI KANUNU... 447 2. DENETİMLİ SERBESTLİK VE YARDIM MERKEZLERİ İLE KORUMA KURULLARI YÖNETMELİĞİ... 458 Kaynakça... 529 Yazarın Yayınlanmış Eserleri... 531 Kavram Dizini... 533