Hasta Bilgilendirme Formu Türkçe 32 Böbrek kanseri tanı ve sınıflaması Altı çizili terimler sözlükte listelenmiştir. Tümörün evre, alt grup ve agresifliği sınıflamayı oluşturur. Çoğu böbrek kanseri hastası asemptomatiktir yani hastalığı işaret eden özgün belirtiler bulunmaz. Çoğu böbrek tümörü rutin ultrason veya sırt ağrısı benzeri belirtiler için yapılan benzer görüntüleme işlemleri sırasında bulunur. Böbrek tümörünün farklı tipleri olduğu için, size özgü durumu daha iyi anlamak için doktorunuz bir takım testler yapar. Bunlar tıbbi özgeçmiş alma ve taramalardır. Bazen aile hikayesi de alınır. BT veya MRI tümörün boyutunu, lokal venlere, lenf nodlarına veya çevre dokulara yayılıp yayılmadığını saptar. İleri tedaviler için bu önemlidir. Ayrıca fizik muayene ile kan ve idrar testleri de yapılabilir. Tarama sonuçlarınızla üroloğunuz hastalığınızın evresini tanımlayabilir. Cerrahi veya biyopsi sırasında alınan tümör dokusunun incelenmesi ile patolog tümör alt grubunu ve agresif olup olmadığını belirler. Böbrek tümörünün sınıflandırılması hastaya özgü prognozun tahmin edilmesinde kullanılır. Kişisel prognozunuza göre doktorunuz sizinle en iyi tedavi yolağını tartışır. Bazı durumlarda böbrek fonksiyon kontrolü için ek testlere ihtiyacınız olabilir. Bu, tek böbreğiniz veya diyabet, yüksek tansiyon, kronik enfeksiyon ve böbrek hastalığı nedeniyle böbrek yetmezliği riski taşıyorsanız önemlidir. Tanı sırasında belirtiler Böbrek kanseri genellikle asemptomatik olmasına rağmen, 10 kişiden birinde yan ağrısı ve idrar kan gibi belirtiler olabilir. Bu hastalığın ilerlediğinin işareti olabilir. Bazı insanlarda da paraneoplastik sendrom denilen durum görülebilir. Bunlar vücutta oluşan Sayfa 1 / 6
herhangi bir kanser tipi tarafından oluşan ve yüksek kan basıncı, kilo kaybı, ateş, anemi, kas kitlesi kaybı ve iştah kaybı gibi reaksiyonlardır. Böbrek kanseri ile ilişkili sendromlar sıklıkla karaciğer enzimleri ve trombosit değişiklikleri içerir. Bu değişiklikler belirtilere neden olmayıp genelde testler sırasında saptanır. Kemik ağrısı veya inatçı öksürük kanserin vücudun başka yerlerine de yayıldığının belirtisi olabilir. Bu metastatik hastalık olarak bilinir. Doktorunuzun kullanabileceği terimler Selim tümör: Diğer organlara yayılmayan ve kanserojen olmayan büyüme. Habis tümör: Sürekli veya hızlı büyüyen kanseröz büyüme. Habis tümörler vücudun başka bir yerine sıçrayabilir ki buna metastaz denir. Metastatik hastalık: Tümörün diğer organlara veya lenf nodlarına sıçradığı zamandır. Renal: Böbreklerle ilgili. Tanı araçları Böbrek tümörlerinin tanı ve sınıflamasında görüntüleme çok önemlidir. En yaygın görüntüleme yöntemleri ultrason, CT ve MRI dır. Bazı durumlarda tümörün özel karakterlerinin daha fazla belirlenmesi için biyopsi alınır. Kontrastlı tarama Tümör saptandıktan sonra, doktorun habis olup olmadığını bilmek ister. Karın ve uyluğun kontrastlı ultrason, BT veya MRI taraması bu konuda bilgi verir. BT ve MRI ayrıca Tümörün yeri ve boyutu Büyümüş lenf nodu olup olmadığı Adrenal bez, karaciğer, dalak ve pankreas gibi komsu organlara yayılıp yayılmadığı İdrar yollarının tümörden etkilenip etkilenmediğini gösterir. Kontrastlı taramada kontrast madde kolunuzdaki bir damardan içeri enjekte edilir. Tarama sırasında alınan görüntülerde kontrast madde arter ve venleri farklı renklerde belirgin hale getirir. Bu tip tarama radyoloğa tümörü değerlendirme imkânı verir. Sonuçlar alacağınız tedavide yol gösterici olur. Kontrast madde alerjiniz varsa, MRI veya kontrastsız BT yapılabilir. Doktorunuz kanserin akciğerlere yayılmış olabileceğini düşünürse BT tarama gibi ek testler yaptırırsınız. Kemik ağrısı veya epilepsi nöbetleri gibi belirtilerini olursa kemik ve beyin taramasına ihtiyacınız olabilir. Bu taramalar kanserin kemik veya beyine yayılımını anlamak için yapılır. Sayfa 2 / 6
Böbrek tümör biyopsisi Böbrek tümör biyopsisi sırasında tümör dokusundan bir veya daha fazla örnek alınır. Önce lokal anestezi yapılır. Daha sonra doktor cildinizden bir iğne sokar ve ultrason veya BT görüntüleme kullanarak tümörü saptar. Doku örnekleri gelecek tedavilerin belirlenmesi amacıyla patolog tarafından incelenir. Böbrek tümörü böbrek kanserinin tanısında kullanılan standart bir işlem değildir. Şu durumlarda biyopsi gerekir: Tarama sonuçlarınız yeterince net değilse Aktif izlem ile tedavi edilebilecek kadar küçük tümörünüz varsa Radyofrekans ablasyon veya kriyoablasyon ile tedavi edilebilecek kadar küçük tümörünüz varsa Biyopsiler idrarda kanamaya sebep olabilir. Nadiren ciddi kanama yapabilirler. Tümör biyopsisi genelde zararsız bir işlemdir. Sınıflama Böbrek tümörleri evrelerine, alt tiplerine ve tümör hücrelerinin agresiflik derecelerine göre sınıflandırılır. Sizin alacağınız tedavi programı, bu 3 faktöre göre belirlenir. Evreleme sistemi Tümör evresi tümörün ne kadar ilerlediğini ve lenf nodları veya diğer organlara metastaz yapıp yapmadığını gösterir. Böbrek tümörü evrelendirmesi Tümör Nod Metastaz (TNM) sınıflandırmasına dayanır. Ürolog tümörün boyu ve yayılımına (T) bakar ve ne kadar ilerlediğini 4 evrede tespit eder. Lenf nodu tutulup tutulmadığını (N) veya kanser vücudun diğer kısımlarına sıçramış mı (M) kontrol eder. Böbrek tümörleri metastaz yaparsa genellikle akciğerler veya beyine yayılırlar. Şekil 15 değişik evreleri göstermektedir. Adrenal bez 7cm den küçük tümör Böbrek Kaval ven Aort 7cm den büyük tümör Lenf nodları Renal fasya Renal ven Ureter Şekil 1. Böbreğe sınırlı 7cm e kadar ulaşan tümör evre 1 tümördür. Şekil 2. 7cm den büyük ancak böbreğe sınırlı tümör evre 2 tümördür. Sayfa 3 / 6
Böbrek Adrenal bez Tümör Kaval ven Aort Büyümüş lenf nodları Renal fasya Lenf nodları Tümörün böbrek dışına büyümesi Renal fasya dışına tümör büyümesi Renal ven Ureter Şekil 3. Evre 3 tümör renal ven böbrek etrafındaki yağlı doku (perirenal yağ) veya kaval vene yayılmıştır. Şekil 4. Evre 4 tümör renal fasyayı aşıp böbrek dışına ve adrenal beze yayılmıştır. Bu evrede bir veya birkaç büyümüş lenf nodu tutulabilir. Beyin metastazı Akciğer metastazı Böbrek tümörü Kemik metastazı Şekil 5. Metastazlar. Metastatik böbrek kanseri akciğerler kemik ve beyine yayılabilir. Sayfa 4 / 6
Tümör alt tipi Evrelemenin yanında böbrek tümörünün alt tipi de önemlidir. Bu alt tip patolog tarafından histopatolojik inceleme denen bir işlemle saptanır. Uzman biyopsi ile veya cerrahi ile çıkarılan tümör dokusunu inceler. Böbrek kanserinin tanısında biyopsi her zaman yapılan bir işlem değildir. Çoğu zaman tümörün alt tipi ameliyata kadar bilinmez. Böbrek tümörlerinin farklı alt tipleri vardır. Renal hücreli karsinomlar böbrek tümörlerinin büyük kısmını oluşturur (yaklaşık %80-85). Bunların da en sık alt tipleri berrak hücreli renal hücreli karsinom (%80) olup, %10 unu papiller renal hücreli karsinom, %5 ini kromofob renal hücreli karsinom oluşturur. Geriye kalan %5 i toplayıcı kanal renal hücreli karsinomu (Bellini kanal karsinomu) ve yaygın olmayan ve ailesel olan çeşitleri oluşturur. Eğer nadir görülen bir böbrek tümörünüz varsa, doktorunuz farklı tedavi alternatifleri hakkında sizi bilgilendirecektir. Tedavi alternatifleri farklı disiplinlerden bir doktor ekibi tarafından sizin için en iyi yaklaşımı bulmak için anlatılacaktır. Selim Tümörler Böbrekteki bazı tümörler kanserojen değildir. Bunlar selim böbrek tümörleri olarak bilinir. Böbreğin selim tümörlerinden en sık görülenleri onkositoma ve anjiolipomadır. Tarama yöntemleri ile tanımlanamadıkları için onkositomalara genellikle histopatolojik inceleme ile tanı konur. Bu tümörler için en sık uygulanan tedavi yaklaşımı parsiyel nefrektomi ve aktif izlemdir. Bu tedavi alternatifleri hakkında daha fazla bilgi için Lokalize Böbrek Kanseri bölümünü okuyunuz. Anjiomiyolipoma (AML) selim bir tümördür. Kadınlarda 4 kat daha sıklıkta oluşur. Ultrason BT veya MRI ile taramayla veya tümör kanar veya belirtilere sebep olursa tanı konur. AML selim tümör olmasına rağmen büyümeye devam ederse kendiliğinden kanama riski artar. Cerrahi ile çıkarılması gereken durumlar: Büyük AML varsa (4cm den büyük tümör) 45 yaşından genç kadın hasta Belirtilere sebep olan tümör Hastaneden uzakta veya ulaşımı zor yerde yaşama Genellikle AML parsiyel nefrektomi ile çıkarılır. Ancak bazı durumlarda tüm böbreği çıkarmak gerekebilir. Aşırı kanamalı böbrek varlığında radikal nefrektomi önerilir. Tıbbi Ekip Ürolog: İdrar yolları sağlığı ve hastalıkları uzmanı Onkolog: Bütün kanser tipleri konusunda uzman Üro-onkolog: Ürolojik kanserler örneğin mesane, böbrek, prostat ve testis kanseri konularında uzman. Patolog: Hastalıkların özel karakterlerini anlamak için doku, kan veya idrarı inceleyen tıbbi uzman. Kanser tedavisinde patolog tümörün tanısında ve sınıflandırılmasında yardımcı olur. Radyolog: Görüntüleme yöntemlerinde özelleşmiş tıbbi uzman. Radyolog X-ışını, ultrason, BT, MRI veya diğer yöntemlerle tümörün tanı ve takibini yapar. Sayfa 5 / 6
Böbrek kistleri Böbrekteki bazı kitleler tümör değil kisttir. Bu sıvı dolu keseler böbreğin üzerinde bulunur ve BT ile kolayca tanınır. Kistler habis olabilirler. Bu durumda cerrahi ile çıkarılmaları gerekir. Dereceleme sistemi Sınıflamanın 3. maddesi tümör hücrelerinin ne kadar agresif olduklarının değerlendirilmesidir. Bunu saptamada en sık kullanılan sistem Fuhrman nükleer derecedir. Patolog tümörünüzü 1 den 4 e kadar derecelendirir. Kişisel Prognoz Tanı ve sınıflamadan sonra doktorunuz değişik tedavi ve takip yöntemleri hakkında sizi bilgilendirecektir. Önerilen tedavi yöntemi TNM evrelemesi, Fuhrman derecesi ve tümörün alt tipine göre yapılır. Sınıflama sonrası kişisel prognozunuz tahmin edilebilir. Ancak bunun beklenmeyen gelişmelerin hesaba katmayan bir öngörü olduğunu aklınızdan çıkarmayın. Bu bilgilendirme formu Mayıs 2014 de güncellendi. Bu kitapçık EAU Hasta Bilgilendirilmesinin Böbrek Kanseri bölümüdür. Bu hastalık hakkında genel bilgi içerir. Kişisel tıbbi durumunuz hakkında özel sorularınız varsa doktorunuza veya profesyonel tıbbi bakım veren diğer yerlere danışabilirsiniz. Hiçbir broşür doktorunuzla yaptığınız görüşmenin yerini tutamaz. Bu bilgilendirme formu Avrupa Üroloji Birliği (EAU) ile EAU Üro-onkoloji bölümü (ESOU), Genç Akademik Ürologlar (YAU) Böbrek Hücreli Kanser Çalışma Grubu ve Avrupa Üroloji Hemşireleri Birliği (EAUN) nin ortak çalışması sonucu üretilmiştir. Bu broşürlerdeki içerik EAU Kılavuzları ile aynı doğrultudadır. Bu ve diğer ürolojik hastalıklar hakkındaki bilgileri web sitemizde bulabilirsiniz: http://patients.uroweb.org/tr Katkıda bulunanlar: Dr. Bülent Akdoğan Dr. Sabine D. Brookman-May Prof. Dr. Martin Marszalek Dr. Andrea Minervini Prof. Dr. Haluk Özen Dr. Alessandro Volpe Sn. Bodil Westman Ankara, Türkiye Münih, Almanya Viyana, Avusturya Floransa, İtalya Ankara, Türkiye Novaro, İtalya Stokholm, İsveç Sayfa 6 / 6