İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Deniz Hukuku Anabilim Dalı Deniz Ticareti Hukuku - 2015 -. 4-5 / 5 / 2015 Tek, Çift ve II. Öğretim Lisans Dersleri
Taşıyanın Hakları - 2/34 3.5 TAŞIYANIN HAKLARI Ders Kitabı: Rayegân Kender / Ergon Çetingil / Emine Yazıcıoğlu, Deniz Ticareti Hukuku, Temel Bilgiler, Cilt I, 14. Baskı, İstanbul 4/2014, s. 235-239.
Taşıyanın Hakları - 3/34 I. Uygulanacak Hükümler A) Milletlerarası Sözleşme Taşıyanın Hakları alanında yok B) Kanunlar İhtilâfı 1. Sözleşmeden Doğan Edimler Navlun sözleşmesi ( N/S ) hakkında geçerli olan hukuk =
Taşıyanın Hakları - 4/34 a) Seçim serbest (MÖHUK m. 29 f. 1) b) Yoksa Seçenekli çözüm (f. 2 c. 1): Taşıyanın esas işyeri Eğer aynı zamanda yükleme veya boşaltma veya taşıtanın işyeri ise Değilse =? Ağırlıklı edim (m. 24 f. 4) = Taşıyanın esas işyeri!
Taşıyanın Hakları - 5/34 Sebep: kaynak hükümle uyumsuzluk Ayrıntılı bilgi için bkz. KA, MÖHUK Reformu Hakkında, Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 2003, Yıl: 23, Sayı: 1-2 (Prof. Dr. Gülören Tekinalp e Armağan), (s. 89-113), s. 105-109.
Taşıyanın Hakları - 6/34 2. Edimelerin Aynî Güvencesi MÖHUK m. 21 f. 2 Taşınmakta olan eşya üzerindeki aynî haklar = Varma yeri hukuku Türkiye de boşaltılan eşya = TürkH Yurt dışında boşaltılan eşya = YabancıH.
Taşıyanın Hakları - 7/34 C) Türk Hukuku TTK m. 1193-1207 uyarınca sistematik: B) Taşıyanın hakları I- Navlun ödenmesini istem hakkı II- Hapis hakkı (Dikkat: m. 1201 f. 1: N/S den doğan bütün alacaklar ) III- Üçüncü kişi gönderilenin durumu (Dikkat: m. 1203 f. 1: bütün alacaklar ).
Taşıyanın Hakları - 8/34 Diğer alacaklar =? TTK uyarınca örn.: m. 1145 1148, 1165: Tazminat m. 1155, 1171: Sürastarya parası m. 1158-1160, 1154: Yüklemenin hiç veya süresinde yapılmaması, fesih tazminatı m. 1161: Yer değiştirme giderleri m. 1208: Tazminat, vs. vs. Taşıyanın hakları navlun ile sınırlı değil.
Taşıyanın Hakları - 9/34 II. Navlun Hakkı A) Miktar 1. Sözleşme Özgürlüğü Taraflar kararlaştırabilir: miktar, ödeme zamanı ve yeri, diğer modaliteler Uygulama: istisnasız kararlaştırılır. Yoksa: yükleme zamanında ve yerindeki piyasa navlunu (m. 1195 f. 1).
Taşıyanın Hakları - 10/34 2. Yedek (Yorum) Kurallar(ı) a) Taşınan eşyanın ölçüsü, tartısı veya sayısı na göre navlun (m. 1193 f. 1): = Gönderilene teslim (!) edilen miktar. b) Geminin, N/S nin ifası için kullanıldığı zaman a göre navlun (m. 1194) Uygulamada yok denecek kadar seyrek Diğer yedek kurallar:, m. 1221 f. 1 c. 2, m. 1222 f. 2.
Taşıyanın Hakları - 11/34 c) N/S de kararlaştırılmış olandan fazla eşya yüklenmişse: N/S de navlun kararlaştırılmışsa, navlun/eşya oranına göre ek ödeme (m. 1195 f. 2), N/S de navlun kararlaştırılmış değilse, yükleme zamanında ve yerindeki piyasa navlunu (m. 1195 f. 1).
Taşıyanın Hakları - 12/34 d) Sözleşme veya yasa uyarınca saptanan bedel = Götürü Bedel Kural: Navlun dışında alacak veya masraf istenemez (m. 1196 = TBK m. 480 f. 1) Örn. (f. 1): pey akçesi, prim, bahşiş; (f. 2): Gemiciliğin olağan ve olağanüstü giderleri Aksine sözleşme yoksa (f. 2): (Yargıtay 11. HD müdahalesi).
Taşıyanın Hakları - 13/34 e) Eşyanın Zarar Görmesi Hâlleri aa) Hasar Taşıyan sorumlu (olsa bile): navlun ödenir Taşıyan sorumsuz: navlun ödenir bb) Zıya Taşıyan sorumlu (olsa bile): navlun ödenir Taşıyan sorumsuz: navlun ödenmez, meğerki ayıplı eşya (TTK m. 1199 f. 1-2).
Taşıyanın Hakları - 14/34 cc) Uygulama Daima kararlaştırılır (geçerli): İngilizce Lost/not lost kaydı = Freight shall be deemed earned ship and/or cargo lost or not lost = Geminin ve/veya eşyanın zarar görüp görmediğine bakılmaksızın, navlun hak edilmiş sayılır.
Taşıyanın Hakları - 15/34 f) Müşterek Avarya ( M/A ) Hâlleri M/A hakkındaki özel hükümler (= TTK m. 1272 1285) Uygulanır: TTK m. 1196 f. 3 ( götürü bedel kuralının yerine) TTK m. 1199 f. 3 ( Taşıyan sorumsuz ise navlun ödenmez kuralının yerine).
Taşıyanın Hakları - 16/34 B) Muacceliyet Boşaltma limanında: Eşyanın tesliminin istendiği anda ve Her hâlde, boşaltma süresinin sonunda TTK m. 1197 f. 1 (= TBK m. 479 f. 1) Boşaltma süresinin sonu = alacaklı temerrüdünün başlangıcı = TTK m. 1174 f. 1 = TBK m. 107-109.
Taşıyanın Hakları - 17/34 C) Ödeme 1. Kural: Sözleşme özgürlüğü Uygulamada daima: Para (nakit, banka) 2. İfa Uğruna Bırakma Zarar görmüş olsun / olmasın: Eşya, navlun yerine (= ifa uğruna) bırakılamaz (TTK m. 1198 f. 1).
Taşıyanın Hakları - 18/34 D) Borçlu TTK m. 1138 f. 1: Taşıyan, navlun karşılığında (...) denizde taşımayı üstlenir. Borçlu =? Çözüm - TTK m. 1200 f. 1 (yeni): Navlunun borçlusu = Taşıtan. Kural: Diğer alacaklar (örn. sürastarya parası) için de geçerli.
Taşıyanın Hakları - 19/34 III. Hapis Hakkı A) Terim Sorun: E-TTK da uyumsuz terminoloji hapis hakkı./. rehin hakkı özdeş Sebep: Alman ve İsviçre Kaynakları Çözüm: TTK ile TMK (= İsviçreMK) uyumu Tüm TTK hükümleri: TMK m. 950-953 uyarınca hapis hakkı
Taşıyanın Hakları - 20/34 Acente: m. 119 Eşya taşıma (genel): m. 891-892 Yolcu taşıma (genel): m. 913 Taşıma işleri komisyoncusu: m. 923, m. 925 Gemi kirası, zaman çarteri: m. 1128(2), 1136(3) Denizde eşya taşıma: m. 1201 Denizde yolcu taşıma: m. 1254 Müşterek avarya, kurtarma: m. 1275, m. 1315
Taşıyanın Hakları - 21/34 B) Hükümleri 1. Güvence sağlanan alacaklar: N/S den doğan bütün alacaklar (TTK m. 1201 f. 1) 2. Sorun: Hangi yolculuğun alacakları? Çözüm: Yalnızca eşyanın taşındığı (son) yolculuk (f. 2) 3. Sorun: Eşyanın tümü mü, bir kısmı mı? Çözüm: Yalnızca alacağı karşılayacak kadar, müşterek avarya ve kurtarma hariç (f. 3)
Taşıyanın Hakları - 22/34 4. Sorun: 30 günlük takip hakkı (E-TTK m. 1077 f. 3) TMK m. 950 f. 1 e ( zilyetlik şart!) aykırı; Çözüm: Hükümet Tasarısı da terk edilmişti; DTO ısrarı üzerine TTK m. 1201 f. 1 c. 2 nin ikinci yarısı eklendi ve hapis hakkından doğan yetkilerin kullanılması olanağı tanındı.
Taşıyanın Hakları - 23/34 5. Çekişmeli tutarın yatırılması ve teminat Taşıyanın alacakları hakkında uyuşmazlık: TTK m. 1202 f. 1 ve 2 (1) Hak: Çekişmeli tutarın yatırılması Sonuç: Eşyanın teslimi zorunlu (2) Hak: Taşıyan yatırılmış tutarı alabilir Şart: Taşıyanın teminat göstermesi.
Taşıyanın Hakları - 24/34 C) Paraya Çevrilmesi 1. Defter Tutulması (TTK m. 1398 f. 1) Sorun: E-TTK döneminde, rehin ve hapis haklarının icrasında açık hüküm yok Çözüm: Hapis hakkı için defter tutulması İİK m. 270 ve 271, bu Kanun (!) hükümleri uyarınca eşya üzerinde doğan hapis hakkının paraya çevrilmesinde de uygulanır.
Taşıyanın Hakları - 25/34 2. Usul İİK m. 270 f. 3 uyarınca eşyanın defterinin yapılması (TTK m. 1398 f. 1) Eşya muhafaza altında (İİK m. 271) Sonra: 15 gün içinde Rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip (TTK m. 1398 f. 2 ve İİK m. 270 f. 3) Seçenekler:
Taşıyanın Hakları - 26/34 a) İlâmlı alacak (TTK m. 1399): İlâmlı rehin takibi İtiraz: Yalnızca hapis hakkı (ilâmda yoksa) Devam: Hapis hakkına itirazın iptali davası, veya Haciz yoluyla takip (İİK m. 147)
Taşıyanın Hakları - 27/34 b) İlâmsız alacak (TTK m. 1400): İlâmsız rehin takibi İtiraz: - Alacak - Hapis hakkı - Her ikisi Devam: İtirazın iptali davası (İİK m. 147).
Taşıyanın Hakları - 28/34 Hapis hakkı ve paraya çevrilmesi hakkında ayrıntılı bilgi için bkz. KA, Gemi ve Yük Alacaklısı Haklarının Kullanılmasında Yargılama Usulü ve İcra, XIV. Ticaret Hukuku ve Yargıtay Kararları Sempozyumu (4-5/4/1997), Ankara 1997, s. 216 ve s. 221 KA, Türk Ticaret Kanunu Tasarısına göre Deniz Hukukunda Cebrî İcra, (Arıkan, ISBN: 975-6145- 91-9), İstanbul 2006 (Doçentlik Tezi), 12-13.
Taşıyanın Hakları - 29/34 IV. 3. Kişi Konumundaki Gönderilen in ( GL ) Durumu A) Sorun Denizaşırı satış sözleşmesi: CIF ( Sif ) Cost, Insurance, Freight (Semen, Sigorta Primi, Navlun) Satıcı: N/S kuracak = Taşıtan Alıcı: Konişmento uyarınca eşyayı teslim alacak = 3. kişi GL
Taşıyanın Hakları - 30/34 B) İlke N/S / Konişmento = 3. kişi (GL) lehine: sözleşme / emtea senedi 3. kişiye borç yükleyemez! Mümkün: HAVALE = Taşıtan (= havale eden), gönderileni (= havale ödeyicisi), taşıyana (= havale alıcısı) ödeme yapmaya yetkili kılabilir (TBK m. 555).
Taşıyanın Hakları - 31/34 C) İlkeye Göre Yeni Düzenleme TTK m. 1203 (= TBK m. 557 f. 1) GL, N/S veya Konişmento (Dikkat: TBK m. 560 f. 1) uyarınca eşyayı teslim almak için başvuruda bulunursa N/S veya Konişmento da ödemeye yetkili kılındığı tüm alacakları ödemekle yükümlü olur. Dikkat: m. 1237 f. 3 ( Atıf ).
Taşıyanın Hakları - 32/34 Hapis hakkı: yalnızca GL tarafından (havalesi) kabul edilen borçlar için (TTK m. 1204 f. 1) Birden çok konişmento: ayrı ayrı (f. 3) Alacaklar tahsil edilemezse: Taşıtan borçlu kalır (TTK m. 1025 1207 = TBK m. 556 f. 1-2, m. 558) Çünkü kural: borçlu = taşıtan (TTK m. 1200 f. 1).
Taşıyanın Hakları - 33/34 Denizaşırı Satış Sözleşmesi ve Navlun Sözleşmesi uyarınca tarafların eşleştirilmesi ile TTK m. 1237 f. 3 ( atıf ) hakkında ayrıntılı bilgi için bkz. KA, Yeni Türk Hukuku Uyarınca Incorporation, FIOST ve Arbitration London Kayıtları ile Bazı Güncel Yargıtay Kararlarının Değerlendirilmesi, Deniz Hukuku Dergisi 2006 (Basım Tarihi: Ekim 2011), Yıl: 11, Sayı: 1-4, s. 241-342.
Taşıyanın Hakları - 34/34 V. Zamanaşımı Taşıyanın bütün alacakları için: 1 yıl (TTK m. 1246 f. 1) Muaccel olduğu tarihten (f. 2).