ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR 2016 YILI RAPORU

Benzer belgeler
ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM VERİLERİ BÜLTENİ

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM VERİLERİ BÜLTENİ

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR 2015 YILI RAPORU

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR 2013 YILI RAPORU

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM VERİLERİ BÜLTENİ

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM VERİLERİ BÜLTENİ

2010 TÜRKİYE VE İZMİR ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM GİRİŞLERİ DEĞERLENDİRMESİ

UDY Akışları Önündeki Risk Faktörleri

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM VERİLERİ BÜLTENİ

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR 2012 YILI RAPORU

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM VERİLERİ BÜLTENİ

Uluslararası Doğrudan Yatırımlar Raporu HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI YABANCI SERMAYE GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ULUSLARARASI DOGRUDAN YATIRIMLAR

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2012

Berlin Ekonomi Müşavirliği Verilerle Türkiye-Almanya Ekonomik İlişkiler Notu VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR DEĞERLENDİRME RAPORU

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2013

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR 2010 YIL SONU DEĞERLENDİRME RAPORU

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2011

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM VERİLERİ BÜLTENİ

Ocak 2007 Uluslararası Doğrudan Yatırım Verileri Bülteni

tepav TÜRKİYE YE GELEN VE TÜRKİYE DEN GİDEN DOĞRUDAN YATIRIMLARDAKİ GELİŞMELER KASIM 2017 Ocak2018 N DEĞERLENDİRME NOTU

tepav TÜRKİYE YE GELEN VE TÜRKİYE DEN GİDEN DOĞRUDAN YATIRIMLARDAKİ GELİŞMELER Aralık 2017 Şubat2018 N DEĞERLENDİRME NOTU

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU LANSMANI 21 HAZİRAN 2016 İSTANBUL

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL

ÖZEL SEKTÖRÜN YURTDIŞINDAN SAĞLADIĞI KISA VADELİ KREDİ BORCU İSTATİSTİKLERİ Ağustos İstatistik Genel Müdürlüğü Ödemeler Dengesi Müdürlüğü

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM VERİLERİ BÜLTENİ

tepav TÜRKİYE YE GELEN VE TÜRKİYE DEN GİDEN DOĞRUDAN YATIRIMLARDAKİ GELİŞMELER Nisan 2018 Haziran2018 N DEĞERLENDİRME NOTU

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2008

Türkiye, 2012 yılında dünyada uluslararası doğrudan yatırım liginde iki basamak yükseldi

tepav TÜRKİYE YE GELEN VE TÜRKİYE DEN GİDEN DOĞRUDAN YATIRIMLARDAKİ GELİŞMELER Şubat 2018 Nisan2018 N DEĞERLENDİRME NOTU

EKONOMİK GÖRÜNÜM MEHMET ÖZÇELİK

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2017 KASIM AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU. İTKİB Genel Sekreterliği. Hazırgiyim ve Konfeksiyon Ar-Ge Şubesi.

tepav TÜRKİYE YE GELEN VE TÜRKİYE DEN GİDEN DOĞRUDAN YATIRIMLARDAKİ GELİŞMELER Aralık2018 N DEĞERLENDİRME NOTU

DOĞRUDAN YABANCI YATIRIM

tepav TÜRKİYE YE GELEN VE TÜRKİYE DEN GİDEN DOĞRUDAN YATIRIMLARDAKİ GELİŞMELER Ocak2019 N DEĞERLENDİRME NOTU

İSTANBUL TİCARET ODASI İSTANBUL DA YABANCI SERMAYE GÖSTERGELERİ

İHRACATTA VE İTHALATTA TL KULLANIMI

2010 YILI OCAK-MART DÖNEMİ TÜRKİYE DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ İHRACATI DEĞERLENDİRMESİ

2010 OCAK MART DÖNEMİ HALI SEKTÖRÜ İHRACATININ DEĞERLENDİRMESİ

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2017 ŞUBAT AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU

2010 OCAK NİSAN DÖNEMİ HALI SEKTÖRÜ İHRACATININ DEĞERLENDİRMESİ

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2017 MAYIS AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU. İTKİB Genel Sekreterliği Hazırgiyim ve Konfeksiyon Şubesi

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER. (Ağustos 2015)

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR 2006 YILI RAPORU

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2017 EKİM AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU. İTKİB Genel Sekreterliği. Hazırgiyim ve Konfeksiyon Ar-Ge Şubesi.

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2017 NİSAN AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU. İTKİB Genel Sekreterliği Hazırgiyim ve Konfeksiyon Şubesi

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2017 TEMMUZ AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU. İTKİB Genel Sekreterliği Hazırgiyim ve Konfeksiyon Ar-Ge Şubesi.

Şubat 2013, Sayı: 7 Intrade, Fatih Üniversitesi Uluslararası Ticaret Bölümü Aylık Dış Ticaret Bülteni 1 $24 $22 $20 $18 $16 $14 $12 $10 $8 $6 $4 $2 $0

Büyüteç. Dünyada ve Türkiye de Yabancı Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Etkileri. Prof. Dr. Gülden Ülgen GİRİŞ

DÜNYA PLASTİK SEKTÖR RAPORU PAGEV

2010 ŞUBAT AYI HALI SEKTÖRÜ İHRACATININ DEĞERLENDİRMESİ

AYDIN TİCARET BORSASI

TÜRKİYE EKONOMİSİNDEKİ SON GELİŞMELER

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu)

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2012 NİSAN İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME

Türkiye Ekonomisindeki Son Gelişmeler

AÇIKLANAN SON EKONOMİK GÖSTERGELERDE AYLIK DEĞERLENDİRME RAPORU

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2016 AĞUSTOS AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU. İTKİB Genel Sekreterliği Hazırgiyim ve Konfeksiyon Ar-Ge Şubesi

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2006

2012 Nisan ayında işsizlik oranı kuvvetli bir düşüş ile 2012 Mart ayına göre 0,9 puan azalarak % 9 seviyesinde

TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER (NİSAN 2015)

Ekonomi Bülteni. 15 Haziran 2015, Sayı: 15. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2011 OCAK - ARALIK İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME

HALI SEKTÖRÜ. Ekim Ayı İhracat Bilgi Notu. TDH AR&GE ve Mevzuat Şb. İTKİB Genel Sekreterliği. Page 1

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi

tepav TÜRKİYE YE GELEN VE TÜRKİYE DEN GİDEN DOĞRUDAN YATIRIMLARDAKİ GELİŞMELER Eylül2018 N DEĞERLENDİRME NOTU

Uluslararası UDY Akışları

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2018 KASIM AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU ARALIK 2018 İTKİB GENEL SEKRETERLİĞİ HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON AR-GE ŞUBESİ

SERAMİK SEKTÖRÜ NOTU

Türkiye Ekonomisindeki Son Gelişmeler

SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ VE SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ SEKTÖRÜNDE DÜNYA İTHALAT RAKAMLARI ÇERÇEVESİNDE HEDEF PAZAR ÇALIŞMASI

AYDIN TİCARET BORSASI

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü 2016 Eylül Ayı İhracat Bilgi Notu

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2010 OCAK - MART İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME

Ekonomi Bülteni. 14 Kasım 2016, Sayı: 44. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 22 Haziran 2015, Sayı: 16. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2012 TEMMUZ İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME

Ekonomik Rapor Tablo 140. Dış Ticaret Göstergeleri

HALI SEKTÖRÜ. Kasım Ayı İhracat Bilgi Notu. TDH AR&GE ve Mevzuat Şb. İTKİB Genel Sekreterliği. Page 1

Ekonomi Bülteni. 06 Temmuz 2015, Sayı: 18. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

2010 OCAK AYI HALI SEKTÖRÜ İHRACATININ DEĞERLENDİRMESİ

ÜLKELERİN 2015 YILI BÜYÜME ORANLARI (%)

İÇİNDEKİLER (*) 1- Özel Sektörün Yurtdışından Sağladığı Uzun Vadeli Kredi Borcu ( Eylül)

2014 YILI EYLÜL AYI TÜRKİYE DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ İHRACATI DEĞERLENDİRMESİ

2010 OCAK HAZİRAN DÖNEMİ HALI SEKTÖRÜ İHRACATININ DEĞERLENDİRMESİ

5.21% -11.0% 25.2% 10.8% % Eylül 18 Ağustos 18 Eylül 18 Ekim 18 AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ ÖZET GÖSTERGELER. Piyasalar

tepav TÜRKİYE YE GELEN VE TÜRKİYE DEN GİDEN DOĞRUDAN YATIRIMLARDAKİ GELİŞMELER Kasım2018 N DEĞERLENDİRME NOTU

Ekonomi Bülteni. 15 Ağustos 2016, Sayı: 32. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

TÜFE de Türkiye geneli yıllık enflasyon %7,88, TR21 Bölgesinde ise %7,85 olarak gerçekleşti

GÜVEN ENDEKSLERİ. Kaynak: TCMB & TÜİK SANAYİ SEKTÖRÜ

13 Eylül Trump Vergi Reformunda Israrcı. 13 Eylül 2017

AYDIN TİCARET BORSASI

2014 YILI EKİM AYI TÜRKİYE DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ İHRACATI DEĞERLENDİRMESİ

2014 YILI TEMMUZ AYI TÜRKİYE DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ İHRACATI DEĞERLENDİRMESİ

TÜFE de Türkiye geneli yıllık enflasyon %7,76 TR21 Bölgesinde ise %7,65 olarak gerçekleşti

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü 2017 Mart Ayı İhracat Bilgi Notu

Transkript:

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR 2016 YILI RAPORU Eylül 2017 TEŞVİK UYGULAMA VE YABANCI SERMAYE GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

İÇİNDEKİLER A. ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM GÖSTERGELERİ... 1 1. 2016 YILI GENEL DEĞERLENDİRMESİ... 1 1.1. Dünya Ekonomisinde Uluslararası Doğrudan Yatırımlar... 1 1.2. Türkiye de Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişleri... 10 1.2.1.Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişi Bileşenleri... 10 1.2.2.Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişlerinin Sektörlere Göre Dağılımı... 12 1.2.3. Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişlerinin Ülkelere Göre Dağılımı... 15 1.2.4. Birleşme ve Satın Alma İşlemlerinde Uluslararası Doğrudan Yatırımlar... 16 1.3. Türkiye de Uluslararası Sermayeli Şirket Sayıları... 19 1.3.1. Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Sektörel Dağılımı... 21 1.3.2. Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Yatırımcı Ülkelere Göre Dağılımı... 22 1.3.3. Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Sermaye Büyüklüklerine Göre Dağılımı... 23 1.3.4. Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Bulundukları İllere Göre Dağılımı... 26 1.4. Uluslararası Yatırımcıların Türkiye deki Yatırım Projeleri... 34 2. TÜRKİYE DEKİ YATIRIMCI ÜLKELER... 48 B. ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLARI ARTIRMAYA YÖNELİK FAALİYETLER... 61 1. YATIRIM ORTAMINI İYİLEŞTİRME ÇALIŞMALARI... 61 1.1. 2016 Yılı YOİKK Çalışmaları... 61 1.2. Yatırım Danışma Konseyi... 64 1.3. Türkiye Tecrübe Paylaşım Programı... 65 1.4. Türkiye nin Yatırım Yeri Endekslerindeki Konumu... 66 2. YATIRIMLARIN KARŞILIKLI TEŞVİKİ VE KORUNMASI ANLAŞMALARI... 67

TABLOLAR Tablo 1: En Fazla UDY Çeken On Ülke ve Türkiye 2014-2016 (Milyar ABD Doları)... 5 Tablo 2: En Fazla UDY Stoku Olan On Ülke ve Türkiye (2016)... 8 Tablo 3: 1996 2016 Döneminde Uluslararası Doğrudan Yatırım Bileşenleri (Milyon Dolar)... 12 Tablo 4: Sektörlere Göre Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişleri, 2016... 13 Tablo 5: Sektörlere Göre Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişleri 2007-2016 (Milyon ABD Doları)... 15 Tablo 6: Ülkelere Göre Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişleri 2015-2016 (Milyon Dolar)... 15 Tablo 7: 2016 Yılında En Büyük Beş Birleşme ve Satın Alma İşlemi... 18 Tablo 8: Yıllar İtibarıyla Kuruluş Türlerine Göre Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Sayısı... 19 Tablo 9: Uluslararası Sermayeli Şirket Sayılarının Sektörlere Göre Dağılımı... 21 Tablo 10: Uluslararası Sermayeli Şirket Sayısının Ülkelere Göre Dağılımı... 22 Tablo 11: Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Sayılarının Sermaye Büyüklüğü Açısından Yıllara Göre Dağılımı (2012-2016)... 23 Tablo 12: Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Sermaye Büyüklüğü Açısından Sektörlere Göre Dağılımı (2015-2016)... 24 Tablo 13: Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Sermaye Büyüklüğü Açısından Ülkelere Göre Dağılımı (2015-2016)... 25 Tablo 14: Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Sayılarının İllere Göre Dağılımı (İlk 10 İl)... 26 Tablo 15: Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Faaliyette Bulundukları İllerin Sektörlere Göre Dağılımı (1954-2016)... 29 Tablo 16: Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Yatırım Projeleri... 34 Tablo 17: 2016 yılında Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Yatırım Projelerinin Sektörel Dağılımı... 36 Tablo 18: 2012-2016 Yılları Arasında Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Yatırım Projelerinin Sektörel Dağılımı... 37 Tablo 19: 2012-2016 Yılları Arasında Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Yatırım Projelerinin Yatırım Tutarına Göre İlk 20 İl Bazında Dağılımı (Milyon Dolar)... 40 Tablo 20: 2012-2016 Yılları Arasında Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Yatırım Projelerinin İlk 20 İl Bazında Dağılımı (Adet)... 41 Tablo 21: 2016 yılındaki Yatırım Projelerinin Destekleme Sınıfına ve Sektörlere Göre Dağılımı (Adet - Milyon Dolar)... 44 Tablo 22: 2016 Yılında Yatırım Tutarı 30 Milyon Dolardan Fazla Olan Yatırım Projeleri (Adet - Milyon Dolar)... 45 Tablo 23: 2016 Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişi (Milyon Dolar)... 48 Tablo 24: 2007-2016 Yılları Arasında Uluslararası Yatırım Girişi (Milyon Dolar)... 48 Tablo 25: İlk 10 Ülkenin Uluslararası Doğrudan Yatırımları ve Şirket Sayıları... 49 Tablo 26: Türkiye Tarafından İmza Edilen ve Yürürlüğe Giren YKTK Anlaşmaları... 68 Tablo 27: Türkiye Tarafından İmza Edilen ve Onay Süreci Devam Eden YKTK Anlaşmaları... 69

HARİTALAR Harita 1: 2016 Yılında Kurulan Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Bulundukları İllere Göre Dağılımı... 27 Harita 2: 1954-2016 Yılları Arasında Faaliyette Bulunan Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Bulundukları İllere Göre Dağılımı... 28 Harita 3: Marmara Bölgesi... 30 Harita 4: Ege Bölgesi... 31 Harita 5: Akdeniz Bölgesi... 31 Harita 6: Karadeniz Bölgesi... 32 Harita 7: İç Anadolu Bölgesi... 32 Harita 8: Doğu Anadolu Bölgesi... 33 Harita 9: Güneydoğu Anadolu Bölgesi... 33 Harita 10: 2012-2016 Yılları Arasında Yatırım Projelerinin İl Bazında Dağılımı... 38 Harita 11: 2012-2016 Yılları Arasında Yatırım Projelerinin Tutarlarının İl Bazında Dağılımı... 39 Harita 12: Yatırımlara Yönelik Devlet Destekleri Sisteminin Bölgesel Yapısı... 42 Harita 13:2016 Yılında Yatırım Projelerinin Destekleme Sınıfına Göre İllerdeki Dağılımı (Milyon Dolar)46 Harita 14: 2016 Yılında Yatırım Projelerinin Destekleme Sınıfına Göre İllerdeki Dağılımı (Adet)... 47

GRAFİKLER Grafik 1: Yurt İçi Uluslararası Doğrudan Yatırımın Ülke Gruplarına Göre Dağılımı... 4 Grafik 2: Yurt Dışı Uluslararası Doğrudan Yatırımın Ülke Gruplarına Göre Dağılımı... 7 Grafik 3: 1997-2016 Döneminde Türkiye de Uluslararası Doğrudan Yatırımlar...11 Grafik 4: Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişinin Sektörel Dağılımı 2016...14 Grafik 5: Piyasaya Giriş Şekillerinin Yıllık Dağılımı 2012-2016...20 Grafik 6: Piyasaya Giriş Şekillerinin Yıllar İtibarıyla Sektörel Dağılımı (2014-2016)...20 Grafik 7: 2016 Yılındaki Proje Adedinin Bölgelere Göre Dağılımı...43 Grafik 8: 2016 Yılındaki Projelerin Yatırım Tutarlarının Bölgelere Göre Dağılımı...43 Grafik 9: 2016 Yılında Bölgesel ve Sektörel Teşvik Sisteminden Yararlanan İmalat Sektörü Yatırımlarının Dağılımı...45 Grafik 10: Hollanda Menşeli Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişleri ve Şirketler...50 Grafik 11: İngiltere Menşeli Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişleri ve Şirketler...52 Grafik 12: Azerbaycan Menşeli Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişleri ve Şirketler...53 Grafik 13: Almanya Menşeli Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişleri ve Şirketler...54 Grafik 14: İspanya Menşeli Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişleri ve Şirketler...55 Grafik 15: ABD Menşeli Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişleri ve Şirketler...56 Grafik 16: Katar Menşeli Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişleri ve Şirketler...57 Grafik 17: Avusturya Menşeli Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişleri ve Şirketler...58 Grafik 18: İsviçre Menşeli Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişleri ve Şirketler...59 Grafik 19: Japonya Menşeli Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişleri ve Şirketler...60

A. ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM GÖSTERGELERİ 1. 2016 YILI GENEL DEĞERLENDİRMESİ 1.1. Dünya Ekonomisinde Uluslararası Doğrudan Yatırımlar Dünya da uluslararası doğrudan yatırımlar (UDY) 2016 yılında zayıf ekonomik büyüme ve çok uluslu şirketlerin kararlarını etkileyecek nitelikte makroekonomik adımları da içeren bazı politika riskleri sebebiyle %2 oranında hafif bir şekilde azalarak 1,76 trilyon ABD Dolarına gerilemiştir. Ülke grupları ve bölgeler itibariyle bakıldığında ise UDY performansının ülkeden ülkeye farklılık arz ettiği ve büyük satın alma işlemleri, firmalar arası kredi işlemleri ve bazı şirket yapılandırma faaliyetlerinin performans çeşitliliğinde etkili olduğu görülmektedir. Küresel düzeyde UDY akımlarının ülke ve sektör dağılımlarına ilişkin referans kaynaklardan birisi olarak kabul edilen ve 2016 yılına yönelik nihai verileri ve değerlendirmeleri içeren Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD) Dünya Yatırım Raporu 2017 yılının Haziran ayında yayımlanmıştır. UNCTAD raporuna 1 göre; dünya genelinde 2015 yılında % 34 lük artış gösteren UDY akımları, 2016 yılında % 2 oranında azalarak 1,76 trilyon ABD Dolarına gerilemiştir. Gelişmiş ülkelere yönelen UDY akımları %5 oranında artışla 1,03 trilyon ABD Doları tutarına yükselmiştir. Bu tutarla gelişmiş ülkelere yönelen UDY akımları küresel krizden sonraki dönemdeki zirve noktasına ulaşmıştır. Gelişen ülkelere (gelişmekte olan ülkeler ve geçiş ekonomileri) yönelen UDY akımları ise %9,6 oranında azalarak 714 milyar ABD Dolarına gerilemiştir. Gelişmiş ülkeler performansı alt bileşenler itibariyle incelendiğinde birbirinden farklılaşan eğilimler gözlenmektedir. Avrupa Bölgesi ne gerçekleştirilen UDY akımları 2016 yılında %5,8 oranında azalırken, ABD de görülen %12,3 lük artış söz konusu azalışı telafi etmiştir. İlaveten, Avustralya da doğrudan yatırımların yaklaşık 2,5 kat artması ile Japonya da istisnai 11,4 milyar ABD Doları tutarındaki UDY akımı da gelişmiş ülke performansına katkı sağlamıştır. Avrupa içerisinde ise UDY performansını etkileyen birkaç husus bulunmaktadır. Bunların arasında en önemlisi İngiltere de gerçekleşen olağan dışı büyük 1 World Investment Report, Haziran 2017, UNCTAD 1

seviyedeki (mega deals) birleşme satın alma işlemlerinin Bölge performansına katkısıdır. Bu işlemler neticesinde İngiltere de doğrudan yatırımlar 2016 yılında 7,5 kattan fazla artarak 253,8 milyar ABD Dolarına yükselmiştir. Bunun yanında İrlanda, Fransa ve Almanya gibi önde gelen ülkelerde, şirket içi yeniden yapılandırma (corporate reconfiguration) faaliyetlerinin bir uzantısı olarak bağlı şirketlerin (affiliate) ana firmaya olan kredi ödemeleri UDY akımlarını azaltıcı etki yapmıştır. Bunun yanında 2015 yılında 70,4 milyar ABD Doları UDY ile Avrupa da ikinci en fazla UDY çeken ülke konumuna yükselmiş olan İsviçre de, 2016 yılında UDY akımlarının, şirket yapılandırma faaliyetleri sebebiyle, ülkeye yapılan UDY akımlarının net tutarının 26 milyar ABD Doları düzeyinde bir sermaye çıkışı ile negatif olarak gerçekleşmesi, Avrupa da doğrudan yatırımları azaltan bir başka unsur olmuştur. Sonuç olarak, İngiltere de görülen şiddetli UDY artışının diğer ülkeler tarafından telafi edildiği, ortak bir eğilimden söz edilemeyen Avrupa da 32 ülkenin 19 unda UDY akımları 2016 yılında azalış kaydetmiştir. ABD nin UDY akımlarında, son yıllarda vergiden kaçınma hamlelerinin etkisi net bir şekilde görülebilmektedir. 2016 yılında da 391,1 milyar ABD Doları UDY ile geçtiğimiz yılın ardından tarihi rekorunu tazeleyen ABD, tek başına küresel UDY akımlarının dörtte birini teşkil etmiştir. 2016 Nisan ayında yürürlüğe giren yeni vergiden kaçınmayı önlemeye yönelik yeni kanunun, önümüzdeki yıllarda UDY akımlarını etkilemesi muhtemel görülmektedir. Gelişen ülkeler arasında ise Asya ülkelerinde UDY akımlarının 2016 yılında %9,6 oranında azaldığı görülmektedir. Asya daki alt bölgeler itibariyle bakıldığında Doğu Asya da görülen %18,2 lik düşüşün çoğunlukla Hong Kong daki UDY azalışından kaynaklandığı görülürken, Güney Doğu Asya da azalış bölgesel merkez konumundaki Singapur da görülen zayıf performansın etkisiyle %20,2 seviyelerine ulaşmıştır. Batı Asya Bölgesi nde UDY akımları %2 oranında azalırken, Güney Asya Bölgesi ise Hindistan daki güçlü performans sayesinde %5,7 oran ile UDY akımlarının arttığı tek alt Bölge olmuştur. Gelişen ülkelerin ödemeler dengesi finansman kalemleri ana başlıklar halinde incelendiğinde UDY akımları, diğer finansman kalemleri olan portföy akımları, cari transferler ve kalkınma yardımlarından daha fazla pay almaya devam etmekte ve istikrarlı formu ile önemini sürdürmektedir. Latin Amerika ülkelerindeki UDY akımları, zayıf seyreden emtia fiyatları ve devam eden ekonomik durgunluk sebebiyle %14 oranında gerilerken, geçiş ekonomilerinde 2

geçtiğimiz yıl ambargo ve zayıf ekonomik büyüme sebebiyle sert bir şekilde daralan UDY akımları, 2016 yılında özellikle Rusya daki yüksek bedelli özelleştirmeleri ve Kazakistan da madencilik yatırımlarına istinaden 2 kata yakın bir artış sergilemiştir. 2017 yılına ilişkin olarak farklı nitelikteki olumlu ve olumsuz etkisi olabilecek faktörler öngörüde bulunmayı zorlaştırmaktadır. Dünya genelinde beklenen ılımlı ekonomik büyüme, hisse fiyatlarındaki yukarı yönlü eğilim ve ticaret hacmindeki toparlanma tahmini, olumlu öngörülerin temelini teşkil etmekte, çokuluslu şirket yöneticilerinin önümüzdeki döneme ilişkin yatırım iştahları da bu görünümü desteklemektedir. 2017 yılı ilk dönemi itibariyle açıklanan yeni yatırım ve birleşme satın alma verileri de 2016 yılına göre artışa işaret etmektedir. Diğer taraftan, İngiltere nin AB den çıkış kararı, ABD nin Trans Pacific Partnership (TPP) den çekilmesi ve Kuzey Amerika Serbest Ticaret Bölgesi (NAFTA) müzakerelerini korumacı bir tutum ile yenilemek istemesi ve AB deki seçim iklimi, UDY akımları üzerinde aşağı yönlü bir baskı unsuru oluşturmaktadır. Ayrıca ABD deki çok uluslu şirketleri hedefleyen potansiyel vergi reformu, en önemli yatırımcı ülke konumundaki ABD nin yurtdışı UDY akımlarını, ABD li ana şirketlerin dağıtılmayan kâr tercihlerini kökten etkilemek suretiyle yönlendirebilecektir. Bu gelişmeler ışığında 2017 ve 2018 yılında küresel UDY akımlarının %5 lik ılımlı artışlarla sırasıyla 1,8 ve 1,85 trilyon ABD Doları seviyesinde gerçekleşeceği öngörülmektedir. Küresel krizden bu yana UDY akımlarından gelişen ülkelerin aldığı pay Dünya ekonomisindeki faaliyetlerinin ve entegrasyonlarının artışına paralel şekilde yükselirken, 2013 ve 2014 yıllarında gelişmiş ülkeleri geride bırakmıştır. Ancak 2015 ve 2016 yıllarında gelişmiş ülkelerdeki birleşme ve satınalma işlemlerinin etkisiyle, gelişmiş ülkeler küresel UDY paylarını yeniden öne geçirmiştir. 2015 ve 2016 yıllarında gelişmiş ülkelerin Dünya UDY akımlarından aldığı pay sırasıyla %56 (984,1 milyar ABD Doları) ve %60 a (1,03 trilyon ABD Doları) ulaşırken, gelişen ülkelerin payı ise sırasıyla %44 (789,9 milyar ABD Doları) ve %40 a (714,1 milyar ABD Doları) gerilemiştir (Grafik 1). 2016 yılında UDY çeken ülkeler arasında da ilk 10 ülkeden 6 sı gelişen ülkelerden oluşmaktadır. 2016 yılında ABD de gerçekleştirilen UDY akımları bir önceki yıla kıyasla % 12,3 oranında artarak 391,1 milyar ABD Doları tutarına ulaşmıştır. Bu tutarla Dünya da lider UDY çeken ülke konumundaki ABD yi, büyük çaplı işlemlerin etkisiyle 253,8 milyar ABD 3

Doları UDY ile tarihi açıdan olağandışı bir performans sergileyen İngiltere takip ederken, Çin 133,7 milyar ABD Doları ile 3. sırada yer almıştır. Küresel UDY akımlarında bölgesel bazda en fazla UDY girişi Avrupa ya gerçekleşmiştir. % 31 lik pay (533 milyar ABD Doları) ile ilk sırada yer alan Avrupa yı %25 lik pay ile Asya (443 milyar ABD Doları), % 24 lük pay ile Kuzey Amerika (425 milyar ABD Doları) ve %8 lik pay ile Latin Amerika (142 milyar ABD Doları) takip etmektedir. Kaynak: Dünya Yatırım Raporu (World Investment Report) 2017, UNCTAD Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından IMF Altıncı El Kitabı na göre düzenlenen ödemeler dengesi revizyonlarındaki güncellemeleri içermeyen Rapor a göre, Türkiye ye gelen UDY akımları 2016 yılında 12 milyar ABD Doları olarak açıklanmıştır. Bu tutar, TCMB verilerine göre 12,3 milyar ABD Doları olarak ilan edilmiştir. Bu tutarla, Türkiye, dünyada 2016 yılında en fazla uluslararası doğrudan yatırım çeken ülkeler arasında 24 üncü ülke (Tablo 1); gelişen ülkeler arasında ise 12 nci ülke olarak yer almıştır. 4

Tablo 1: En Fazla UDY Çeken On Ülke ve Türkiye 2014-2016 (Milyar ABD Doları) 2014 2015 2016 Sıra Ülke UDY Sıra Ülke UDY Sıra Ülke UDY 1 ABD 171,6 1 ABD 348,4 1 ABD 391,1 2 Çin 128,5 2 İrlanda 188,3 2 İngiltere 253,8 3 Hong Kong 113,0 3 Hong Kong 174,4 3 Çin 133,7 4 Singapur 74,0 4 Çin 135,6 4 Hong Kong 108,1 5 Brezilya 73,1 5 Singapur 70,6 5 Hollanda 92,0 6 Kanada 59,1 6 İsviçre 70,4 6 Singapur 61,6 7 Hollanda 53,3 7 Hollanda 68,8 7 Brezilya 58,7 8 İngiltere 44,8 8 Brezilya 64,3 8 Avustralya 48,2 9 Avustralya 40,3 9 Fransa 47,0 9 Hindistan 44,5 10 İrlanda 37,4 10 Hindistan 44,1 10 Rusya Fed. 37,7 22 Türkiye 12,5 18 Türkiye 17,3 24 Türkiye 12,0 Dünya Toplamı 1.323,9 Dünya Toplamı 1.774,0 Dünya Toplamı 1.746,4 Kaynak: World Investment Report (WIR) 2017, UNCTAD Türkiye nin 2016 yılında dünya genelindeki UDY akımlarından aldığı pay %0,7, gelişen ülkeler arasındaki payı ise %1,7 seviyesinde gerçekleşmiştir. Türkiye nin UDY akımlarından aldığı pay küresel değer zincirlerine olan entegrasyonu ile birlikte kayda değer bir düzeye ulaşmıştır. Türkiye nin de içinde bulunduğu Batı Asya Bölgesi nde UDY akımları 2008 yılından bu yana kesintisiz her yıl azalmaktadır. Küresel krizin ardından bölgesel gerginlikler ve zayıf petrol fiyatlarının söz konusu seyirde önemli rol oynadığı değerlendirilmekte iken, Türkiye çeşitli yapıdaki UDY sektörel dağılımı ile diğer Bölge ülkelerinden ayrılmaktadır. Batı Asya Bölgesi nde Türkiye 2012 2015 döneminde olduğu gibi 2016 yılında da en çok UDY çeken lider ülke konumunu devam ettirmiş, bunun yanında payını giderek artırarak Bölge deki toplam yatırımların % 43 ünü tek başına çekmeyi başarmıştır. Rapora göre, 2016 yılında dünya genelinde yurt dışına yapılan doğrudan yatırımlar ise 2015 yılına göre %8,9 oranında azalarak 1 trilyon 452 milyar ABD Doları seviyesinde gerçekleşmiştir. Gelişmiş ülkelerin 2016 yılında yurt dışına yaptığı yatırımlar 2015 yılına göre %11 oranında azalarak 1 trilyon 43 milyar ABD Dolarına gerilerken, toplam yatırımların %72 sini oluşturmuştur. Gelişen ülkelerin gerçekleştirdiği yurtdışı yatırımlar ise %3 oranında azalarak 409 milyar ABD Doları tutarına gerilemiş ve toplam yurtdışına yapılan doğrudan yatırımların %28 ini oluşturmuştur. Avrupa da yurtdışı UDY akımlarında görülen %23 oranındaki düşüşün nedenlerini incelediğimizde, AB içinde İrlanda ve Almanya da 5

görülen sırasıyla %73 ve %63 lük azalışlar öne çıkmaktadır. Bu iki ülkede görülen azalışın net tutarı 180 milyar ABD Doları tutarında olup, Bölge performansını doğrudan etkileyebilecek hacimdedir. İrlanda ve Almanya da görülen yatırım azalışında geçtiğimiz yıl büyük boyutlara varan şirket içi mülkiyet yapılandırmalarının bir yansıması olarak, bağlı şirketler arasındaki borç ilişkilerinin negatif katkısı dikkat çekmektedir. Almanya da satın alma işlemlerinin de bu eğilimde oluşunun katkı yaptığı; Avrupa genelindeki gerilemede İsviçre nin yurtdışı doğrudan yatırımlarının %70 oranında düşmesinin de (73 milyar ABD Doları) (yapılandırma faaliyetlerinden kaynaklanan) etkili olduğu değerlendirilmektedir. Hollanda ve İngiltere de görülen artışların ise söz konusu azalışları bir ölçüde telafi ettiği görülmektedir. Kuzey Amerika da ise yurtdışı UDY akımları 2016 yılında yatay bir seyir izlemiştir. Gelişen ülkeler arasında ise tüm alt bölgelerde yurtdışı UDY akımları zayıf bir görünüm sergilerken Çin de görülen %44 oranındaki artış oldukça dikkat çekicidir. Çin de 183,1 milyar ABD Doları na ulaşan yurtdışı UDY akımları, gelişen ülkelerin %45 gibi oldukça önemli bir kısmını oluşturmuştur. Bu tutarla Dünya da 2016 yılında en fazla yurtdışı UDY gerçekleştiren 2. ülke konumuna erişen Çin de, imalat ve hizmet alanında çeşitli satın alma birleşme faaliyetlerinin bu performansı sürüklediği görülürken, Çin vatandaşlarının Avustralya, ABD ve İngiltere gibi ülkelerdeki gayrimenkul alımlarının da söz konusu artışa katkı yaptığı ifade edilmektedir. 2016 yılında, en fazla uluslararası doğrudan yatırım yapan ülkeler sıralamasında ise ABD yine 299 milyar ABD Doları ile birinci sırayı almıştır. ABD yi Çin (183,1 milyar ABD Doları) ve Hollanda (173,7 milyar ABD Doları) takip etmiştir. Diğer ülkeler ise Japonya, Kanada, Hong Kong, Fransa, İrlanda, İspanya, Almanya, Lüksemburg, İsviçre, Güney Kore ve Rusya olarak sıralanmaktadır. Türkiye ise 2015 yılında 4,8 milyar ABD Doları tutarında dış yatırımı ile 38. sırada iken, 2016 yılında 2,9 milyar ABD Doları dış yatırım ile 37. sırada yer almıştır. Türkiye nin son yıllarda yurtdışı yatırımlarının da arttığı görülmekte, UNCTAD tarafından Dünya da Yatırım Destek Ajansı yetkilileri ile gerçekleştirilen anket sonuçları, Türkiye nin gelişen ülkeler arasında öne çıkan yatırımcı ülkelerden olduğuna işaret etmektedir. 6

Kaynak: Dünya Yatırım Raporu, 2017 UNCTAD Raporu na göre 2016 yılı itibari ile dünya toplam UDY stoku %6,1 oranında artış ile 26,7 trilyon ABD Doları na ulaşmıştır. En fazla UDY stokuna sahip ülke sıralamasında ABD, Hong Kong ve Çin ilk üç sırada yer almıştır. Çin böylece tarihinde ilk kez en fazla UDY stoku olan ülkeler sıralamasında ilk 3 ülke arasında yer almıştır. Türkiye ise 2016 yılında 132,9 milyar ABD Doları değerinde stok rakamına ulaşmıştır. 2015 yılında %17 seviyesinde olan uluslararası doğrudan yatırım stokunun GSYH ya oranı da 2015 yılında %16 seviyesinde gerçekleşmiştir. Dünya UDY stokunun sektörel tahmininin yapıldığı son yıl olan 2015 yılı rakamlarına göre, küresel UDY stokunun %63 ü hizmetler sektöründe, %27 si imalat sektöründe, %10 u ise tarım ve madencilik sektöründe gerçekleşmiştir. Hizmetler içinde, finans, iş faaliyetleri, ticaret ve telekomünikasyon sektörlerinin öne çıktığı, imalat sektöründe ise kimya, gıda, elektronik, motorlu araç ve petrol ürünleri alt sektörlerinin önde geldiği dikkat çekmektedir. Rapor da sektörel dağılıma ilişkin ilave bir tespit daha yapılmaktadır. Buna göre; hizmetler kalemi altında en fazla payı alan iş faaliyetleri alt sektöründe, holdingler aracılığıyla gerçekleştirilen UDY akımlarının hizmetler kalemine kaydedildiği, ancak işleme taraf olan ortak şirket imalat veya diğer sektörlerde faaliyette bulunabildiğinden, hizmetler sektöründeki UDY tutarının gerçekte olduğundan yüksek görünebileceği vurgulanmaktadır. Son yıllarda UDY akımlarının gelişmiş ve gelişen ülke 7

dağılımları nispeten dengeli olsa da bu durumun henüz UDY stokuna yansımadığı ve bu alanda gelişmiş ülkelerin hâlâ ön planda oldukları görülmektedir. Tablo 2: En Fazla UDY Stoku Olan On Ülke ve Türkiye (2016) Sıra Ülke UDY Stoku (Milyar ABD Doları) 1 ABD 6.391 2 Hong Kong 1.591 3 Çin 1.354 4 İngiltere 1.197 5 Singapur 1.096 6 Kanada 956 7 İrlanda 840 8 Hollanda 801 9 İsviçre 793 10 Almanya 771 35 Türkiye 2 132,9 Kaynak: Dünya Yatırım Raporu, 2017 Komple Yeni (Greenfield) Yatırımlar Küresel çapta uluslararası doğrudan yatırımların temelini sınır ötesi birleşme ve satın alma işlemleri ile komple yeni yatırımlar oluşturmaktadır. 2016 yılında dünya genelinde komple yeni yatırım proje tutarı bir önceki yıla göre %7 oranında artarak 828 milyar ABD Doları olarak gerçekleşmiştir. Komple yeni yatırımlar gelişmiş ülkelerde %9 oranında azalarak 247 milyar ABD Doları olarak gerçekleşirken, gelişen ülkelerde ise %16 artış yaşanmıştır. 2016 yılında açıklanan yeni yatırım projelerinin büyük bölümü geçtiğimiz yıllarda da olduğu üzere (%70 lik pay ile) gelişen ülkelerde gerçekleşmiştir. Yeni yatırımların sektörel bileşimine baktığımızda ise hizmetler sektörü bir önceki yıla göre artarken, imalat sektöründeki yatırımların azaldığı görülmektedir. Hizmetler sektöründeki komple yeni yatırımlar %15 oranında artarak 481 milyar ABD Doları olarak gerçekleşirken, imalat sektöründeki yatırımlar ise %9 oranında azalarak 292 milyar ABD 2 Türkiye deki doğrudan yatırım stokuna ilişkin veriler, belli kriterlere göre seçilen yabancı sermayeli şirketlerden yıl sonlarında anket yoluyla sağlanan ve söz konusu şirketlerin defter ve piyasa değerlerini içeren bilgilerden derlenmektedir. Bu kapsamda, İMKB de hisselerinin alım-satımı yapılan şirketlerin piyasa değerleri için İMKB de oluşan piyasa değerleri; diğer şirketler için ise defter değerlerinin İMKB tarafından yayımlanan ilgili sektöre ait piyasa değeri/defter değeri oranı ile çarpılmasıyla bulunan veriler kullanılmaktadır. 8

Doları olarak gerçekleşmiştir. Tarım ve madencilik sektörlerindeki komple yeni yatırımlar ise %56 oranında artarak 54 milyar ABD Doları seviyesinde gerçekleşmiştir. UNCTAD raporuna göre, Türkiye ye gelen uluslararası doğrudan yatırımlar 2016 yılında azalmasına karşın, Türkiye de planlanan komple yeni yatırım projeleri % 54 oranında artarak 8,8 milyar ABD Doları seviyesine yükselmiştir. Son 10 yıllık dönemde Türkiye de gerçekleştirilen komple yeni yatırım projeleri ortalamasına baktığımızda ise 12,8 milyar ABD Doları proje bedeli, birleşme ve satın alma işlemleri ile birlikte Türkiye de orta vadeli doğrudan yatırım potansiyeline işaret etmesi açısından önemlidir. Birleşme ve Satın Alma İşlemleri UNCTAD ın çeşitli kaynaklardan derlediği bilgilere göre, 2016 yılında dünya genelindeki sınır ötesi birleşme ve satın alma işlemlerinin toplam değeri, 2012 ve 2013 yıllarındaki azalıştan sonra 2014 ve 2015 yılında tekrar artışa geçmiş, 2016 yılında ise %18 lik artışla 869 milyar ABD Doları seviyesine çıkmıştır. Bu yükselişte, gelişmiş ülkelerdeki sınır ötesi birleşme ve satın alma değerinin %24 artışla 794 milyar ABD Dolarına ulaşmasının önemli payı olmuştur. 2016 yılında sınır ötesi birleşme ve satın alma işlemlerinde gelişmiş ülkelerin payı %91 e çıkarken, gelişen ülkelerin payı %9 a gerilemiştir (2015 yılında gelişmiş ülkelerin payı %87 iken, gelişen ülkelerin payı %13 idi). Sektörel bazda dağılım incelendiğinde ise, 2016 yılında sınır ötesi birleşme ve satın alma işlemlerinin tutarında, tüm ana sektörlerde; imalat sektörü, hizmetler sektörü ve tarım ve madencilik sektöründe artış yaşanmıştır. 2016 yılında sınır ötesi birleşme ve satın alma işlemlerinin %46 sını imalat sektörü, %44 ünü ise hizmetler sektörü oluşturmaktadır. 2016 yılında, sınır ötesi birleşme ve satın alma işlemlerinde imalat sektörü %2 lik artışla 403 milyar ABD Doları olarak gerçekleşirken, hizmetler sektörü ise %25 lik artışla 383 milyar ABD Doları tutarına ulaşmıştır. Buradan hareketle; 2016 yılı global satın alma ve birleşme işlemlerinin tutarında sektörel bağlamda imalat sektörünün hızını koruduğu, hizmetler sektörünün payını artırdığı görülmektedir. Tarım ve madencilik sektörlerindeki satın alma ve birleşme işlemleri ise 2,4 katına çıkarak 83 milyar ABD Doları tutarında gerçekleşmiştir. UNCTAD raporuna göre, 2016 yılında Türkiye deki sınır ötesi birleşme ve satın alma işlemlerinin toplam değeri ise 2015 yılına göre %38 lik düşüşle 1,9 milyar ABD Doları olarak gerçekleşmiştir. Bu durumun, Türkiye nin 2016 yılı uluslararası doğrudan yatırım girişindeki düşüşe paralel olduğu değerlendirilmektedir. 9

1.2. Türkiye de Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişleri 1.2.1.Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişi Bileşenleri 3 2000 li yılların başından itibaren dünya ekonomisinin ve dünyada yapılan yatırımların artan hacminin yanı sıra, Türkiye de yürütülen istikrarlı ve öngörülebilir politikalar ile ekonominin büyümesi sayesinde Türkiye ye yönelik uluslararası doğrudan yatırımlar kayda değer biçimde artmıştır. Özellikle, 2005 yılından itibaren artış eğilimi içerisine giren ve 10 milyar ABD Dolarının üzerine çıkan uluslararası doğrudan yatırım girişleri, 2007 yılında tarihinin en yüksek seviyesi olan 22 milyar ABD Dolarına ulaşmış, ancak 2008 yılından itibaren tüm dünyayı etkisi altına alan ekonomik kriz sebebiyle azalan küresel doğrudan yatırım akımlarından Türkiye de etkilenmiştir. 2010 yılından itibaren tekrar artışa geçen uluslararası doğrudan yatırımlar, 2011 yılında 16,2 milyar ABD Doları ile yüksek bir değere ulaşırken, 2012, 2013 ve 2014 yıllarında 12-13 milyar ABD Doları bandında gerçekleşmiş, 2015 yılında ise 17,6 milyar ABD Doları ile krizden sonraki en yüksek değerine ulaşmıştır (Grafik 3). Türkiye ye gelen toplam uluslararası doğrudan yatırım tutarı 1975-2004 döneminde sadece 19,6 milyar ABD Doları seviyesinde iken, 2005-2016 yılları arasında yaklaşık 9 kat artarak 175,2 milyar ABD Dolarına ulaşmıştır. TCMB tarafından IMF Altıncı El Kitabı esas alınarak açıklanan ödemeler dengesine göre, Türkiye de 2015 yılında 17 milyar 550 milyon ABD Doları olan UDY akımları, 2016 yılında %30 oranında azalışla 12 milyar 302 milyon ABD Dolarına ulaşmıştır. 2016 yılında Türkiye ye gelen uluslararası yatırımlar, menfur darbe girişimi ve yakın coğrafyasındaki olumsuz gelişmeler nedeniyle 2015 yılının altında kalsa da, çeşitli yatırım avantajları dolayısıyla 12 milyar ABD Doları eşiğinin üzerine çıkmayı başarmıştır. 3 Uluslararası doğrudan yatırım girişi, 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu na göre Türkiye de faaliyette bulunan şirketlerin yurt dışından yaptıkları, TCMB ödemeler dengesi istatistiklerinde sermaye ve diğer sermaye olarak sınıflandırılan kalemlere ilişkin transferlerin net tutarı ile yabancıların gayrimenkul edinimlerine istinaden transfer edilen tutarı içermektedir. 10

Bu durum, Türkiye ye gelen uluslararası doğrudan yatırımlarda uzun vadeli ve kalıcı yatırım kararlarında, Türkiye nin ekonomik ve yasal yapısının sağlamlığına olan güvenin etkili olduğuna işaret etmektedir. Kaynak: TCMB 2016 yılında Türkiye de toplam 12,3 milyar ABD Doları tutarında gerçekleşen uluslararası doğrudan yatırımların, 8,4 milyar ABD Dolarlık kısmı sermaye bileşeninden, 3,9 milyar ABD Dolarlık kısmı ise yabancıların gayrimenkul alımlarından oluşmaktadır (Tablo_3). 11

Tablo 3: 1996 2016 Döneminde Uluslararası Doğrudan Yatırım Bileşenleri 4 (Milyon Dolar) Uluslararası Doğrudan Yatırım (Net Yükümlülük Oluşumu) 1996-2006 (Birikimli) 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 43.369 22.047 19.851 8.585 9.099 16.182 13.628 12.896 12.828 17.550 12.302 Sermaye (Net) 35.046 18.394 14.713 6.184 6.221 14.145 10.128 9.322 8.370 11.710 6.279 Giriş (Yatırım) 37.244 19.137 14.748 6.266 6.256 16.136 10.761 9.890 8.631 12.074 6.888 Çıkış (Tasfiye) 2.198 743 35 82 35 1.991 633 568 261 364 609 Diğer Sermaye a 1.219 727 2.201 619 384 24 864 525 137 1.684 2.133 Gayrimenkul (Net) 7104 2.926 2.937 1.782 2.494 2.013 2.636 3.049 4.321 4.156 3.890 Kaynak: TCMB a)uluslararası sermayeli şirketlerin yabancı ortaklarından aldığı kredi 1.2.2.Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişlerinin 5 Sektörlere Göre Dağılımı Son 10 yıla ait uluslararası yatırımların sektörel bazda dağılımı incelendiğinde, 38,4 milyar ABD Doları ile finans ve sigorta faaliyetleri sektörünün ilk sırada yer aldığı görülmektedir. Finans-sigorta sektörünün ardından en fazla UDY çeken sektörler sırasıyla; imalat sektörü (29,7 milyar ABD Doları), enerji sektörü (15,7 milyar ABD Doları), toptan ve perakende ticaret sektörü (6,8 milyar ABD Doları) ve ulaştırma ve depolama hizmetleri sektörü (4,6 milyar ABD Doları) olmuştur. 2016 yılında ise, Türkiye deki uluslararası yatırımlar açısından ilk üç sektör; imalat (1,7 milyar ABD Doları), finans-sigorta (1,7 milyar ABD Doları) ve enerji (740 milyon ABD Doları) sektörleri olmuş, uluslararası doğrudan yatırımların %59 u bu üç sektörde gerçekleşmiştir (Tablo 4). Söz konusu üç sektörde de azalış görülmüş olup, imalat sektöründe %60, finans-sigorta sektöründe %52, enerji sektöründe ise %45 azalış meydana gelmiştir. 4 Raporda, TCMB tarafından 2017 yılı Mayıs ayı içerisinde yayımlanan ödemeler dengesinde yer alan 2016 yılı verileri kullanılmıştır. TCMB tarafından yayımlanan geçmiş yıllara ilişkin ödemeler dengesi verileri, gerekli oldukça geriye dönük olarak revize edilmektedir. 5 2016 yılında gerçekleşen nakit UDY girişlerine göre 12

Tablo 4: Sektörlere Göre Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişleri 6, 2016 Kaynak: TCMB (Milyon ABD Doları) 2016 yılında toplam 1,7 milyar ABD Doları tutarındaki yatırım ile imalat sektörü en fazla UDY çeken sektör olmuştur. Söz konusu işlemler arasında Ülker Bisküvi Sanayi A.Ş. hisselerinin %21 inin İngiliz Pladis Foods Limited firmasına devri sonucu İngiltere den transfer edilen 347,3 milyon ABD Doları, Polisan Boya San. ve Tic. A.Ş. nin %50 sinin Japon Kansai Paint tarafından satın alınmasına istinaden transfer edilen 113,5 milyon ABD Doları ile Bosch San. ve Tic. A.Ş. de gerçekleştirilen sermaye artışına ilişkin transfer öne çıkan işlemlerdir. Sıra Sektör Sermaye Girişi Oran (%) 2016 yılında imalat sektöründen sonra en fazla UDY çeken finans-sigorta sektöründe gerçekleşen işlemlerin başında, Odea Bank A.Ş. de gerçekleştirilen sermaye artışlarına istinaden Lübnan, ABD ve İngiltere den transfer edilen toplam 339,3 milyon ABD Doları, Alternatif Bank hisselerinin tamamen Commercial Bank of Qatar a satılmasına istinaden Katar dan transfer edilen 324,2 milyon ABD Doları sermaye ve Bank of China Turkey A.Ş. nin kurulmasına istinaden Çin den transfer edilen 300 milyon ABD Doları öne çıkan işlemler olarak görülmektedir. 1 İmalat 1.711 24,8 2 Finans ve Sigorta Faaliyetleri 1.705 24,8 3 Enerji 740 10,7 4 Toptan ve Perakende Ticaret 602 8,7 5 Ulaştırma ve Depolama 544 7,9 6 İnşaat 308 4,5 7 Gayrimenkul Faaliyetleri 277 4,0 8 İnsan Sağlığı ve Sosyal Hizmet Faaliyetleri 273 4,0 9 Konaklama ve Yiyecek Hizmeti Faaliyetleri 235 3,4 10 Madencilik ve Taşocakçılığı 216 3,1 Diğer 349 5,1 Toplam 6.888 100,0 6 Uluslararası yatırımcıların Türkiye deki yeni veya mevcut şirketleri ile iştirak ettikleri yerli sermayeli şirketlerdeki ortaklık paylarına ilişkin transferlerdir. Uluslararası sermayeli şirketlerin yurt dışındaki ortaklarından kullandıkları kredilere ilişkin diğer sermaye bileşeni ile yabancıların gayrimenkul edinimlerine istinaden transfer edilen tutarları içeren gayrimenkul bileşeni dahil değildir. 13

2016 yılında en fazla UDY çeken sektörler sıralamasında 3. sırada yer alan enerji sektöründe ise, Global Power Enerji San. ve Tic. A.Ş. nin kurulmasına istinaden Aruna Servicios Integrales A.S. tarafından transfer edilen sermaye, OMV Samsun Elektrik Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. de gerçekleştirilen sermaye artışına istinaden Avusturya menşeli OMV Gas & Power Gmbh tarafından gerçekleştirilen sermaye transferi ile Socar Turkey Yatırım A.Ş. de gerçekleştirilen sermaye artışları öne çıkmaktadır. 2016 yılında öne çıkan bir başka sektör olan toptan ve perakende ticaret sektörüne bakıldığında ise Lukoil Eurasia Petrol A.Ş. de gerçekleştirilen sermaye artışı sebebiyle Lukoil Europe Holdings tarafından transfer edilen sermaye ile Klöckner Pentaplast Turkey Ambalaj Maddeleri A.Ş. deki sermaye artışına istinaden Klöckner Pentaplast Gmbh tarafından transfer edilen sermayenin dikkat çeken işlemler olduğu görülmektedir. Buna ilaveten, ulaştırma ve depolama sektöründe ise yıl içinde farklı dönemlerde Tanap Doğalgaz İletim A.Ş. ye Azeri Canub Qaz Dahlizi Qsc, Southern Gas Coridor Closed Joint Stock Company ve İngiliz BP International Limited tarafından gerçekleştirilen muhtelif tutarlardaki sermaye transferleri öne çıkmaktadır. Kaynak: TCMB 14

Tablo 5: Sektörlere Göre Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişleri 2007-2016 (Milyon ABD Doları) Sektörler 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 Toplam İmalat 4.131 3.972 1.640 924 3.599 4.519 2.209 2.742 4.225 1.711 29.672 Finans ve Sigorta Faaliyetleri 11.717 6.136 817 1.621 5.883 2.084 3.415 1.470 3.516 1.705 38.364 Enerji 567 1.055 2.153 1.824 4.293 773 1.795 1.131 1.338 740 15.669 Toptan ve Perakende Ticaret 234 2.088 389 435 707 221 379 1.136 598 602 6.789 Ulaştırma ve Depolama 679 96 230 183 221 130 364 594 1.524 544 4.565 İnşaat 287 337 209 310 301 1.427 178 232 106 308 3.695 Gayrimenkul Faaliyetleri 448 453 210 241 300 174 128 252 171 277 2.654 İnsan Sağlığı ve Sos. Hizm. Faaliyetleri 176 147 105 112 232 546 106 204 58 273 1.959 Konaklama ve Yiyecek Hizm. 33 25 55 113 122 16 59 24 11 235 693 Faaliyetleri Madencilik ve Taşocakçılığı 336 145 89 136 146 188 717 382 207 216 2.562 Toplam 19.137 14.748 6.266 6.256 16.136 10.761 9.890 8.631 12.074 6.888 121.253 Kaynak: TCMB 1.2.3. Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişlerinin 7 Ülkelere Göre Dağılımı Tablo 6: Ülkelere Göre Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişleri 2015-2016 (Milyon Dolar) Sıra Ülke 2015 2016 Sermaye Girişi Oran (%) Sıra Ülke Sermaye Girişi Oran (%) 1 İspanya 2.305 19,1 1 Hollanda 955 13,9 2 ABD 1.619 13,4 2 İngiltere 950 13,8 3 Lüksemburg 1.252 10,4 3 Azerbaycan 652 9,5 4 Hollanda 1.184 9,8 4 Almanya 430 6,2 5 Azerbaycan 839 6,9 5 İspanya 409 5,9 6 Belçika 767 6,4 6 ABD 390 5,7 7 Rusya 747 6,2 7 Katar 375 5,4 8 İngiltere 585 4,8 8 Avusturya 361 5,2 9 Çin 451 3,7 9 İsviçre 350 5,1 10 Almanya 355 2,9 10 Japonya 329 4,8 Toplam 12.074 100,0 Toplam 6.888 100,0 Kaynak: TCMB Kaynak: TCMB 7 Uluslararası yatırımcıların Türkiye deki yeni veya mevcut şirketleri ile iştirak ettikleri yerli sermayeli şirketlerdeki ortaklık paylarına ilişkin transferlerdir. Uluslararası sermayeli şirketlerin yurt dışındaki ortaklarından kullandıkları kredilere ilişkin diğer sermaye bileşeni ile yabancıların gayrimenkul edinimlerine istinaden transfer edilen tutarları içeren gayrimenkul bileşeni dahil değildir. 15

2016 yılında uluslararası doğrudan yatırım girişlerinin ülkelere göre dağılımında ilk üç sırada Hollanda, İngiltere ve Azerbaycan yer almaktadır. 2015 yılında Avrupa ülkelerinin yanı sıra, son dönemde devam eden Asya ülkeleri ilgisinin yine devam ettiği görülmektedir. Ancak, diğer bölgelerden gelen uluslararası yatırımlarda artış yaşanmasına rağmen, AB üyesi ülkeler ve ABD Türkiye ye yapılan uluslararası doğrudan yatırımlardaki ağırlığını korumaktadır. Bunun yanında 2016 yılı özelinde yatırımcı ülkelerin doğrudan yatırım tutarlarının birbirlerine yakın seyretmesi, yatırımcı ülke çeşitliliğinin doğal bir sonucu olup, bu durum orta vadede doğrudan yatırım seyrinin dalgalanmasını azaltmaktadır. 1.2.4. Birleşme ve Satın Alma İşlemlerinde Uluslararası Doğrudan Yatırımlar 8 2016 yılı, Türkiye nin bulunduğu coğrafyada olumsuz gelişmelerin sürdüğü ve menfur darbe girişiminin gerçekleştiği, bu nedenle ekonomik potansiyelin altında performans gösterilen bir yıl olmuştur. Buna rağmen, krize karşı direncin yüksek olması ve çeşitli yatırım avantajlarını barındırması dolayısıyla, doğrudan yatırımlar 2016 yılında 12 milyar ABD Dolarının üzerinde gerçekleşmiştir. 2016 yılında, dünyanın pek çok ülkesindeki ekonomik daralma ve büyüme hızında yavaşlama gibi nedenlerle azalan birleşme ve satınalma faaliyetlerine paralel olarak, Türkiye ye de yerli ve uluslararası yatırımcı ilgisi bir önceki yıla göre gerilemiştir. Birleşme ve satın alma işlemleri verilerinde her ne kadar paralellik söz konusu olsa da farklı analiz ve hesaplama yöntemleri kullanılması sebebiyle çeşitli kuruluşlar tarafından hazırlanan raporlarda işlem adedi ve değeri açısından farklılıklar görülebilmektedir. Söz konusu raporlara göre, 2016 yılı, global ölçekte birleşme ve satınalma hacminde düşüşün yaşandığı, işlem sayısının bir önceki yıl ile benzer seviyede seyrettiği bir yıl olurken, ABD Merkez Bankası FED in ek-faiz artışı beklentisi, gelişmekte olan ülkelerde büyüme hızlarının düşmesi, Brexit sürecinin Avrupa Birliği nde istikrarsızlık yaratma ihtimali, gelişmiş ülkelerde ekonomik toparlanmanın yavaşlaması, Ortadoğu da yaşanan siyasi 8 Kaynaklar: Annual Turkish M&A Review 2016, Deloitte Birleşme ve Satın Alma İşlemleri 2016 Raporu, Ernst & Young 16

belirsizlikler, göçmen krizi gibi pek çok negatif durum dünyada olduğu gibi, Türkiye de de birleşme ve satın alma işlemlerini olumsuz yönde etkilemiştir. Ernst & Young ın birleşme ve satın alma raporunda, 2016 yılında hem işlem adedinin hem de işlem hacminin bir önceki yıla göre önemli seviyede gerilediği belirtilmektedir. 2016 yılında, Türkiye de toplam 243 adet birleşme ve satın alma işlemi gerçekleşirken, işlem hacmi de önceki yıla göre önemli seviyede gerileyerek, değeri açıklanmış işlemlerin toplamı 4,6 milyar ABD Doları olarak gerçekleşmiştir (2015 yılında 10,7 milyar ABD Doları olarak gerçekleşmiştir). Rapora göre, işlem değeri 100 milyon Doların üzerinde olan işlem sayısı 17 olurken (önceki yıl 21 olarak gerçekleşmiştir), KOBİ boyutundaki şirketlerin ilgisinin ve yaptığı yatırımların 2016 yılında da devam ettiği görülmektedir. Değeri açıklanmayan işlemlerle birlikte 2016 yılında toplam işlem hacminin 7 milyar ABD Doları seviyesinde olduğu tahmin edilmektedir (bu değer 2015 yılında 15 milyar ABD Doları seviyesinde olmuştur). Deloitte tarafından hazırlanan birleşme ve satın alma raporu verilerine bakıldığında ise, 2016 yılında Türkiye de toplam 248 birleşme ve satın alma işlemi gerçekleştiği görülmektedir. İşlem hacmi ise 7,7 milyar ABD Doları (2015 yılında 16,4 milyar ABD Doları) seviyesinde gerçekleşmiştir ki bu rakam, 2015 yılına göre %53 lük düşüş anlamına gelmektedir. Her iki raporda da Türkiye nin toplam birleşme ve satın alma değerlerinin düştüğü ifade edilse de açıklanmayan işlem tutarlarının farklılık yaratabilmesinin mümkün olduğu belirtilmiştir. Ernst & Young ın raporuna göre uluslararası yatırımcılar, 2016 yılında %54 lük pay ve 2,5 milyar ABD Dolarlık (2015 yılında 6,6 milyar ABD Doları) işlem hacmi ile yerli yatırımcıları (2,1 milyar ABD Doları) geride bırakmıştır. İşlem adedinde ise, yerli yatırımcılar son yıllarda olduğu gibi 2016 yılında gerçekleştirdikleri 150 adet işlem ile 93 işlem gerçekleştiren uluslararası yatırımcıların önünde yer almıştır. Deloitte un raporunda ise, uluslararası yatırımcılar 2016 yılında gerçekleştirdikleri 3,8 milyar ABD Doları değerindeki işlem hacmi (2015 yılında 11,5 milyar ABD Doları) ile %49 luk paya sahip olmuştur (yerli yatırımcıların işlem hacmi ise 3,9 milyar ABD Dolarıdır). İşlem adedi bakımından ise uluslararası yatırımcılar 93 adet işlem ile %37 lik paya sahiptir (yerli yatırımcılar 155 adet işlem gerçekleştirmiştir). 17

Uluslararası yatırımcıların 2016 yılında gerçekleştirdiği işlemler incelendiğinde, geçtiğimiz yıllarda olduğu gibi, adet bazında AB ülkeleri ve ABD nin ağırlıklarını koruduğu görülmektedir. Ernst & Young ın raporuna göre, en çok işlem yapan ülkeler arasında ABD ve AB ülkelerinin yanı sıra Japonya, BAE, Katar, Kanada ve İsviçre bulunmaktadır. 2016 yılında ABD, işlem adedi bazında 20 işlem ile ilk sırada yer alırken, ABD yi İngiltere (9 işlem) ve Japonya (8 işlem) takip etmiştir. İşlem hacmi açısından 2016 yılında ABD, toplam 819 milyon ABD Doları işlem hacmi ile uluslararası yatırımcılar arasında ilk sırada yer alırken, Güney Kore 689 milyon ABD Doları işlem hacmiyle 2. sırada yer almıştır. AB ülkelerinde İngiltere ve Almanya ön plana çıkarken, Asya kaynaklı Katar, Japonya ve Çin yatırımları da dikkat çeken diğer yatırımlar olmuştur. Deloitte un raporuna göre ise, Avrupalı ve Uzakdoğulu yatırımcılar toplam işlem hacminin %31 erlik kısmını, Kuzey Amerikalı yatırımcılar ise %20 lik kısmını oluşturarak listenin ön sırasında yer almıştır. İşlem adedi bakımından ise, Avrupalı yatırımcılar 41 işlem, Kuzey Amerikalı ve Uzakdoğulu yatırımcılar 17 şer işlem, Körfez ülkeleri ise 12 işlem gerçekleştirmiştir. Ayrıca Rapor a göre, uluslararası yatırımlar teknoloji, internet-mobil servis, enerji ve imalat sektörlerinde yoğunlaşmıştır. Satın Alınan Şirket Tablo 7: 2016 Yılında En Büyük Beş Birleşme ve Satın Alma İşlemi Satın Alan Şirket Satın Alınan Hisse (%) Satın Alan Şirketin Ülkesi Tutar (Milyon ABD Doları) Mars Entertainment CJ Group, IMM Private Equity 100 Güney Kore 689 Uluslararası Finans Kurumu ABD, (IFC), Avrupa İmar ve Odeabank 23,6 İngiltere, 265 Kalkınma Bankası (EBRD), BAE, Lübnan Özel Yatırımcılar Alternatifbank Commercial Bank of Qatar 25 Katar 225 Rönesans Holding IFC 5,3 ABD 215 Tab Gıda Goldman Sachs, ABD, İngiltere, 10 EBRD, Credit Suisse İsviçre 150 Mado Venture Capital Bank, Al Sraiya Holding 40 Katar, Bahreyn 150 Kaynak: Ernst & Young, Deloitte Güney Kore menşeli Mars Entertainment Group un tamamının yaklaşık 689 milyon ABD Doları bedelle CJ CGV tarafından satın alınması işlemi, 2016 yılının en büyük hacimli birleşme ve satın alma işlemi olmuştur. 2016 yılındaki önemli büyüklükteki birleşme ve satın alma işlemleri ağırlıklı olarak finans, eğlence, gıda, imalat, inşaat ve enerji sektörlerinde gerçekleşmiştir. 18

1.3. Türkiye de Uluslararası Sermayeli Şirket Sayıları 9 2016 yılı sonu itibarıyla Türkiye de 53.156 adet uluslararası sermayeli şirket faaliyette bulunmaktadır. Bu şirketlerin 46.478 adedi uluslararası sermayeli şirket ve şube kuruluşu, 6.678 adedi ise yerli sermayeli şirketlere yapılan uluslararası sermaye iştirakidir (Tablo 8). Tablo 8: Yıllar İtibarıyla Kuruluş Türlerine Göre Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Sayısı 1954-2011 ( Birikimli ) Yıl Yeni İştirak Şube Toplam 23.235 5.272 737 29.244 2012 3.595 569 87 4.251 2013 3.480 205 93 3.778 2014 4.420 205 78 4.703 2015 5.292 222 85 5.599 2016 5.277 205 99 5.581 Genel Toplam 45.299 6.678 1.179 53.156 Geçici Veriler, Kaynak: Ekonomi Bakanlığı Uluslararası sermayeli şirket sayısında; 2013 yılındaki %11 lik düşüşün ardından takip eden iki yıl boyunca %24,5 ve %19 oranlarında artış gerçekleşmiş ve 2015 yılında son beş yıldaki en yüksek seviyeye ulaşılmıştır. 2016 yılında %0,3 oranında bir düşüşle bu seviye korunmuştur. 2016 yılı sonu itibarıyla Türkiye de faaliyette bulunan 53.156 adet uluslararası sermayeli şirketin %79 u limited şirketlerden, %18,8 i anonim şirketlerden, geri kalan %2,2 lik bölümü ise komandit, kolektif, adi şirket, iş ortaklığı ve adi komandit şirketlerden oluşmaktadır. 9 Uluslararası sermayeli şirket sayıları tasfiye, %100 yerli sermayeli şirket statüsüne geçiş gibi nedenlerle değişmektedir. Bu rakamlar belli dönemlerde revize edilmektedir. 19

Yeni İştirak Yeni İştirak Yeni İştirak Yeni İştirak Yeni İştirak Yeni İştirak Yeni İştirak Adet Grafik 5: Piyasaya Giriş Şekillerinin Yıllık Dağılımı (2012-2016) 6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 0 2012 2013 2014 2015 2016 Yeni İştirak Şube Geçici Veriler, Kaynak :Ekonomi Bakanlığı 2012-2016 yılları arasında yeni şirket ve şube kuruluşlarının toplam uluslararası sermayeli şirketler içerisindeki ortalama payı %87,4 seviyesindedir (Grafik 5). 7.000 6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 0 Grafik 6: Piyasaya Giriş Şekillerinin Yıllar İtibariyle Sektörel Dağılımı (2014-2016) İmalat Sanayii İnşaat Geçici Veriler, Kaynak : Ekonomi Bakanlığı Toptan ve Perakende Ticaret Oteller ve Lokantalar 2014 2015 2016 Ulaştırma, Haberleşme ve Depolama Gayrimenkul Kiralama ve İş Faaliyetleri Diğer Toplumsal, Sosyal ve Kişisel Hizmet Faaliyetleri 20

Türkiye de yatırımları olan uluslararası sermayeli şirketlerin, başta toptan ve perakende ticaret olmak üzere, gayrimenkul kiralama ve iş faaliyetleri ile ulaştırma, haberleşme ve depolama sektörlerinde faaliyette bulundukları görülmektedir (Grafik 6). 1.3.1. Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Sektörel Dağılımı 2016 yılı sonu itibarıyla Türkiye deki 53.156 adet uluslararası sermayeli şirketin, 19.615 adedinin toptan ve perakende ticaret, 8.625 adedinin gayrimenkul kiralama ve iş faaliyetleri ve 6.627 adedinin de imalat sanayi sektörlerinde faaliyette bulunduğu görülmektedir. İmalat sanayinde uluslararası sermayeli şirket sayısı bakımından kimyasal madde ve ürünler imalatı birinci sırada yer alırken, tekstil ürünleri imalatı ile gıda ürünleri, içecek ve tütün imalatı takip eden alt sektörler konumundadır (Tablo 9). Tablo 9: Uluslararası Sermayeli Şirket Sayılarının Sektörlere Göre Dağılımı Sektörler 1954-2011 2012 2013 2014 2015 2016 1954-2016 ( Birikimli ) Toplam Tarım, Avcılık, Ormancılık ve Balıkçılık 465 53 39 70 47 82 756 Madencilik ve Taşocakçılığı 626 19 24 17 26 21 733 İmalat Sanayii 4.711 324 323 382 464 423 6.627 Gıda Ürünleri, İçecek-Tütün İmalatı 499 20 16 13 15 12 575 Tekstil Ürünleri İmalatı 468 19 18 40 64 70 679 Kimyasal Madde ve Ürünlerin İmalatı 520 37 37 49 36 29 708 B.Y.S. Makine ve Teçhizat İmalatı 397 28 28 37 28 23 541 Motorlu Kara Taşıtı, Römork ve Yarı- Römork İmalatı 252 12 11 10 20 18 323 Diğer İmalat 2.575 208 213 233 301 271 3.801 Elektrik, Gaz ve Su 666 149 141 141 179 136 1.412 İnşaat 2.729 335 305 359 492 557 4.777 Toptan ve Perakende Ticaret, 9.123 1.885 1.636 2.169 2.400 2.402 19.615 Oteller ve Lokantalar 1.773 93 83 101 113 136 2.299 Ulaştırma, Haberleşme ve Depolama Hizmetleri 2.666 438 393 505 591 568 5.161 Mali Aracı Kuruluşların Faaliyetleri 318 28 25 12 17 19 419 Gayrimenkul Kiralama ve İş Faaliyetleri 4.678 693 639 715 963 937 8.625 Diğer Toplumsal, Sosyal ve Kişisel Hizmet Faaliyetleri 1.489 234 170 232 307 300 2.732 Toplam 29.244 4.251 3.778 4.703 5.599 5.581 53.156 Geçici Veriler, Kaynak: Ekonomi Bakanlığı 2012-2016 yılları arasında faaliyette bulunan uluslararası sermayeli şirketlerin sektörel dağılımına bakıldığında, toptan ve perakende ticaret; gayrimenkul kiralama ve iş faaliyetleri ve ulaştırma, haberleşme ve depolama sektörlerinin ilk üç sırada yer aldığı görülmektedir. 2012 ve 2016 yıllarındaki toplam şirket sayıları karşılaştırıldığında toptan ve perakende 21

ticaret sektöründe %78,2 oranında bir artış yaşanmıştır. Bunu %73,3 ile elektrik, gaz ve su sektörü ve %66,3 ile gayrimenkul kiralama ve iş faaliyetleri sektörleri izlemektedir (Tablo 9). 1.3.2. Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Yatırımcı Ülkelere Göre Dağılımı 53.156 adet uluslararası sermayeli şirketin ülke gruplarına göre dağılımında, AB ülkeleri 21.751 girişimle birinci sırada yer almaktadır. AB ülkeleri içinde de Almanya 6.876 adet, İngiltere 2.993 adet ve Hollanda 2.708 adet ile Türkiye de en fazla şirketi olan ilk üç AB ülkesi olarak sıralanmaktadır (Tablo 10). 2016 yılında kurulan 5.581 adet uluslararası sermayeli şirketin, 1.120 adedi AB ülkeleri, 3.204 adedi Yakın ve Ortadoğu ülkeleri ve 380 adedi ise diğer Asya ülkeleri ortaklı şirketlerdir (Tablo 10). Tablo 10: Uluslararası Sermayeli Şirket Sayısının Ülkelere Göre Dağılımı Ülkeler 1954-2011 2012 2013 2014 2015 2016 1954-2016 ( Birikimli ) Toplam AB Ülkeleri 15.151 1.536 1.351 1.308 1.285 1.120 21.751 Almanya 4.768 483 415 376 434 400 6.876 Hollanda 1.959 173 157 143 151 125 2.708 İngiltere 2.276 171 163 137 152 94 2.993 İtalya 910 107 103 101 91 64 1.376 Diğer AB Ülkeleri 5.238 602 513 551 457 437 7.798 Diğer Avrupa Ülkeleri (AB Hariç) 3.270 418 341 321 351 274 4.975 Afrika Ülkeleri 606 151 207 306 390 403 2.063 Kuzey Amerika 1.407 150 135 112 152 147 2.103 A.B.D. 1.194 113 106 92 125 106 1.736 Kanada 213 37 29 20 27 41 367 Orta ve Güney Amerika, Karayipler 159 18 24 17 23 16 257 Yakın ve Orta Doğu Ülkeleri 6.213 1.636 1.372 2.268 2.991 3.204 17.684 Diğer Asya 2.109 303 317 326 377 380 3.812 Çin Halk Cum. 441 55 71 96 95 84 842 Güney Kore Cum. 184 29 29 25 14 11 292 Diğer 1.484 219 217 205 268 285 2.678 Diğer Ülkeler 329 39 31 45 30 37 511 Toplam 29.244 4.251 3.778 4.703 5.599 5.581 53.156 Geçici Veriler, Kaynak : Ekonomi Bakanlığı 22

1.3.3. Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Sermaye Büyüklüklerine Göre Dağılımı Türkiye deki uluslararası sermayeli şirketlerin sermaye büyüklüğüne göre dağılımına bakıldığında, sermayeleri 50.000 ABD Dolarının altında olan şirketlerin toplam şirket sayısı içindeki payları 2012-2016 yılları arasında artış eğilimi göstermiştir. Sermayeleri 50.000-200.000 ABD Doları arasında olan uluslararası sermayeli şirketlerin sayıları ise 2012-2014 yıllarında düşüş gösterirken 2015 ve 2016 yılında artışa geçmiştir. Sermaye büyüklükleri 200.000-500.000 ABD Doları arasında olan uluslararası sermayeli şirketler ile sermayeleri 500.000 ABD Dolarının üstünde olanların sayısı ise 2012-2016 yıllarında düşüş eğilimi izlemiştir. Sermaye büyüklüğü 500.000 ABD Doları üzerinde olan uluslararası sermayeli şirketlerin toplam şirket sayısı içindeki payı ise 2016 yılında %3 seviyesindedir. (Tablo 11). Tablo 11: Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Sayılarının Sermaye Büyüklüğü Açısından Sermaye Tutarı (Dolar) Şirket Sayısı Geçici Veriler, Kaynak: Ekonomi Bakanlığı Yıllara Göre Dağılımı (2012-2016) 2012 2013 2014 2015 2016 Toplam İçindeki Payı (%) Şirket Sayısı Toplam İçindeki Payı (%) Şirket Sayısı Toplam İçindeki Payı (%) Şirket Sayısı Toplam İçindeki Payı (%) Şirket Sayısı Toplam İçindeki Payı (%) <50.000 2.009 47,3 2.218 58,7 3.440 73,1 4.201 75,0 4.216 75,5 50.000-200.000 1603 37,7 1098 29,1 808 17,2 1.001 17,9 1011 18,1 200.000-500.000 258 6,1 202 5,3 241 5,1 190 3,4 185 3,3 >500.000 381 9,0 260 6,9 212 4,5 208 3,7 169 3,0 Toplam 4.251 100,0 3.778 100,0 4.703 100,0 5.599 100,0 5.581 100,0 23

2016 yılında kayıtlı sermayesi 500.000 ABD Dolarının üzerinde olan 169 adet uluslararası sermayeli şirket kurulmuş olup, bu şirketlerin 55 adedi toptan ve perakende ticaret sektöründe, 24 adedi gayrimenkul kiralama ve iş faaliyetleri sektöründe, 17 adedi imalat sanayinde, 16 şar adedi inşaat ile ulaştırma, haberleşme ve depolama hizmetleri sektörlerinde ve 13 adedi elektrik, gaz ve su sektöründe faaliyette bulunmaktadır (Tablo 12). Tablo 12: Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Sermaye Büyüklüğü Açısından Sektörlere Göre Dağılımı (2015-2016) Sektörler <50.000 50.000-200.000 2015 2016 Sermaye Tutarı (Dolar) 200.000 200.000 50.000 - - >500.000 Toplam <50.000-200.000 500.000 500.000 >500.000 Toplam Tarım, Avcılık, Ormancılık ve Balıkçılık 33 11 3 0 47 57 17 4 4 82 Madencilik ve Taşocakçılığı 14 8 3 1 26 14 2 3 2 21 İmalat Sanayi 312 99 23 30 464 293 92 21 17 423 Gıda Ürünleri, İçecek ve Tütün İmalatı 11 2 2 15 10 2 0 0 12 Tekstil Ürünleri İmalatı 41 20 1 2 64 51 16 2 1 70 Kimyasal Madde ve Ürünlerin İmalatı 21 7 3 5 36 21 6 1 1 29 B.Y.S. Makine ve Teçhizat İmalatı 16 7 2 3 28 15 4 2 2 23 Motorlu Kara Taşıt, Römork İmalatı 16 3 1 20 11 6 0 1 18 Diğer İmalat 207 60 16 18 301 185 58 16 12 271 Elektrik, Gaz ve Su 133 12 13 21 179 96 20 7 13 136 İnşaat 331 118 27 16 492 389 124 28 16 557 Toptan ve 1.76 Perakende Ticaret, 5 488 66 81 2.400 1.796 480 71 55 2.402 Oteller ve Lokantalar 88 20 4 1 113 118 14 2 2 136 Ulaştırma, Haberleşme ve Depolama Hizm. 471 89 19 12 591 446 90 16 16 568 Mali Aracı Kuruluşların Faal. 8 2 7 17 7 5 1 6 19 Gayrimenkul Kiralama ve İş Faal. 785 123 25 30 963 770 121 22 24 937 Diğer Toplumsal, Sosyal ve Kişisel Hizmet Faaliyetleri 261 31 7 9 307 230 46 10 14 300 Toplam 4.201 1.001 190 208 5.599 4.216 1.011 185 169 5.581 Geçici Veriler, Kaynak: Ekonomi Bakanlığı 24

2016 yılında kayıtlı sermayesi 500.000 ABD Dolarının üzerinde olan 169 adet uluslararası sermayeli şirketin 69 u AB ülkelerinin yatırımcılarının ortağı olduğu şirketlerdir (Tablo 13). Bu ülkeler arasında Hollanda 18 adet şirket ile ön plana çıkmaktadır. Tablo 13: Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Sermaye Büyüklüğü Açısından Ülkelere Göre Ülkeler <50.000 50.000-200.000 Dağılımı (2015-2016) 2015 2016 200.000-500.000 Sermaye Tutarı (Dolar) >500.000 Toplam <50.000 50.000-200.000 200.000-500.000 >500.000 Toplam AB Ülkeleri 987 148 54 96 1.285 882 123 46 69 1.120 Almanya 353 52 14 15 434 321 48 14 17 400 Hollanda 99 22 7 23 151 86 18 3 18 125 İngiltere 108 22 7 15 152 71 9 7 7 94 İtalya 67 9 6 9 91 44 9 6 5 64 Diğer AB Ülkeleri 360 43 20 34 457 360 39 16 22 437 Diğer Avrupa Ülkeleri (AB 274 47 13 17 351 218 35 14 7 274 Hariç) Kuzey Afrika Ülkeleri 266 60 13 3 342 251 62 15 5 333 Diğer Afrika Ülkeleri 46 2 0 0 48 58 10 1 1 70 Kuzey Amerika 127 14 4 7 152 114 20 6 7 147 A.B.D. 105 11 3 6 125 82 14 3 7 106 Kanada 22 3 1 1 27 32 6 3 0 41 Orta ve Güney Amerika, 17 2 2 2 23 9 4 0 3 16 Karayipler Yakın ve Orta Doğu Ülkeleri 2.193 657 88 53 2.991 2.344 718 86 56 3.204 Diğer Asya 274 67 16 20 377 312 35 17 16 380 Diğer Ülkeler 17 4 0 9 30 28 4 0 5 37 Toplam 4.201 1.001 190 207 5.599 4.216 1.011 185 169 5.581 Geçici Veriler, Kaynak :Ekonomi Bakanlığı 25

1.3.4. Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Bulundukları İllere Göre Dağılımı 53.156 adet uluslararası sermayeli şirketin illere göre dağılımında, 32.311 adet şirket ile İstanbul birinci sırada yer almaktadır. Antalya 4.936 adet, Ankara 2.931 adet ve İzmir ise 2.418 adet şirket ile İstanbul u takip etmiştir (Tablo 14). Tablo 14: Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Sayılarının İllere Göre Dağılımı (İlk 10 İl) İller Şirket Sayısı (1954-2016) Toplam Uluslararası Sermayeli Şirket Sayısı İçindeki Payı (%) Şirket Sayısı (2016) Toplam Uluslararası Sermayeli Şirket Sayısı İçindeki Payı (%) İSTANBUL 32.311 60,8 3.502 62,7 ANTALYA 4.936 9,3 274 4,9 ANKARA 2.931 5,5 225 4,0 İZMİR 2.418 4,5 175 3,1 MUĞLA 1.709 3,2 340 6,1 MERSİN 1.613 3,0 53 0,9 GAZİANTEP 1.180 2,2 330 5,9 BURSA 726 1,4 211 3,8 AYDIN 674 1,3 18 0,3 HATAY 653 1,2 42 0,8 Diğer İller 4.005 7,5 411 7,4 Toplam 53.156 100 5.581 100 Geçici Veriler, Kaynak :Ekonomi Bakanlığı 26

Harita 1: 2016 Yılında Kurulan Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Bulundukları İllere Göre Dağılımı Geçici Veriler, Kaynak : Ekonomi Bakanlığı 27

Harita 2: 1954-2016 Yılları Arasında Faaliyette Bulunan Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Bulundukları İllere Göre Dağılımı Geçici Veriler, Kaynak : Ekonomi Bakanlığı 28

53.156 adet uluslararası sermayeli şirketin %62,7 sinin faaliyette bulunduğu İstanbul ilinde, uluslararası sermayeli şirketlerin en yoğun olduğu alanlar sırasıyla toptan ve perakende ticaret, gayrimenkul kiralama ve iş faaliyetleri ile imalat sanayi sektörleridir (Tablo 15). Tablo 15: Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Faaliyette Bulundukları İllerin Sektörlere Göre Dağılımı (1954-2016) Sektörler İstanbul Antalya Ankara İzmir Muğla Tarım, Avcılık, Ormancılık ve Balıkçılık 227 135 32 87 46 Madencilik ve Taşocakçılığı 321 34 131 62 20 İmalat Sanayii 4.019 288 341 448 163 Gıda Ürünleri, İçecek ve Tütün İmalatı 281 60 28 39 25 Tekstil Ürünleri İmalatı 472 29 11 8 13 Kimyasal Madde ve Ürünlerin İmalatı 478 38 25 29 19 B.Y.S. Makine ve Teçhizat İmalatı 326 45 39 13 13 Motorlu Kara Taşıtı, Römork, Yarı-Römork İm. 136 21 11 2 10 Diğer İmalat 2.326 255 227 197 83 Elektrik, Gaz ve Su 840 69 236 94 14 İnşaat 2.412 766 318 181 135 Toptan ve Perakende Ticaret, 12.479 1.022 896 874 953 Oteller ve Lokantalar 957 647 90 82 34 Ulaştırma, Haberleşme ve Depolama 3.314 646 153 182 178 Hizmetleri Mali Aracı Kuruluşların Faaliyetleri 361 10 16 11 0 Gayrimenkul Kiralama ve İş Faaliyetleri 5.504 1.077 482 285 136 Diğer Toplumsal, Sosyal ve Kişisel Hizmet 1.877 242 236 112 30 Faaliyetleri Toplam 32.311 4.936 2.931 2.418 1.709 Geçici Veriler, Kaynak : Ekonomi Bakanlığı Türkiye deki 53.156 adet uluslararası sermayeli şirketin %65 i Marmara, %15,1 i Akdeniz, %9,5 i Ege, %6,7 si İç Anadolu bölgelerinde; %3,7 si de diğer bölgelerde faaliyette bulunmaktadır. Uluslararası sermayeli şirketlerin en yoğun olduğu toptan ve perakende ticaret, imalat sanayi, gayrimenkul kiralama ve iş faaliyetleri ile ulaştırma, haberleşme ve depolama hizmetleri sektörleri en fazla Marmara bölgesinde faaliyette bulunmaktadır (Harita 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9). 29

Uluslararası Sermayeli Şirket Sayılarının Bölgelere Göre Sektörel Dağılımı Harita 3: Marmara Bölgesi 30

Harita 4: Ege Bölgesi Harita 5: Akdeniz Bölgesi MERSİN 31

Harita 6: Karadeniz Bölgesi Harita 7: İç Anadolu Bölgesi 32

Harita 8: Doğu Anadolu Bölgesi Harita 9: Güneydoğu Anadolu Bölgesi 33

1.4. Uluslararası Yatırımcıların Türkiye deki Yatırım Projeleri 2012-2016 yılları arasında uluslararası sermayeli şirketlerce başlatılan toplam 1.159 adet proje kapsamında toplam 40,4 milyar ABD Doları tutarında yatırım yapılması öngörülmektedir. 2016 yılında uluslararası sermayeli şirketlerce gerçekleştirilmesi planlanan projeler için 229 adet yatırım teşvik belgesi düzenlenmiştir. Bu projelerde öngörülen yatırım tutarı ise yaklaşık 10,2 milyar ABD Dolarıdır (Tablo 16). Tablo 16: Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Yatırım Projeleri Komple Yeni Yatırım Tevsi Diğer Yatırım Türleri a Toplam Proje Sayısı (Adet) Toplam Yatırım (Milyon Dolar) Proje Sayısı (Adet) Toplam Yatırım (Milyon Dolar) Proje Sayısı (Adet) Toplam Yatırım (Milyon Dolar) Proje Sayısı (Adet) Yatırım (Milyon Dolar) 2012 109 1.726 81 2.513 33 262 223 4.501 2013 99 3.907 75 977 57 2.932 231 7.817 2014 116 3.345 89 1.937 47 227 252 5.509 2015 103 10.080 78 2.031 43 286 224 12.397 2016 125 2.440 65 7.326 39 416 229 10.183 Genel 552 21.498 388 14.784 219 4.124 1.159 40.407 Toplam Kaynak: Ekonomi Bakanlığı a) Modernizasyon, Ürün Çeşitlendirmesi, Entegrasyon 2016 yılında başlatılan 229 projenin, %54,6 sı mal veya hizmet üretimine yönelik komple yeni yatırım, %28,4 ü tevsi ve %17 si modernizasyon, ürün çeşitlendirmesi ve entegrasyon amaçlı yatırım projesidir. Başlatılan 125 adet komple yeni yatırım projesi için öngörülen 2,4 milyar ABD Doları yatırım tutarı toplam yatırım tutarının %24 ünü, 65 adet tevsi yatırımı için öngörülen 7,3 milyar ABD Doları yatırım tutarı toplam yatırım tutarının %72 sini, kalan 416 milyon ABD Dolarlık 39 adet modernizasyon, ürün çeşitlendirmesi ve entegrasyon amaçlı yatırım projesi ise toplam yatırım tutarının %4 ünü oluşturmaktadır. Komple yeni yatırımlar, son beş yıllık dönemde başlatılan projelerin adet olarak yaklaşık %48 ini, yatırım tutarı olarak da yaklaşık %53 ünü teşkil etmektedir. Uluslararası sermayeli şirketlerin 2016 yılında başlattıkları projelerin sektörel dağılımında toplam yatırım tutarı bakımından ulaştırma, haberleşme ve depolama faaliyetleri sektörü 6,6 milyar ABD Doları yatırım tutarı ve %65 pay ile ağırlıklı bir konuma sahiptir (Tablo 17). Bu sektörde Pegasus Hava Taşımacılığı A.Ş. nin toplam 6,1 milyar ABD Dolarlık yatırımı ön plana çıkmaktadır. 34

İkinci sırada yer alan enerji sektörü 1,7 milyar ABD Doları yatırım tutarı ve %16,6 paya sahiptir. Bu tutar içinde Emba Elektrik Üretim A.Ş. nin toplam 1,2 milyar ABD Dolarlık ve Verbena Enerji San. ve Tic. A.Ş. nin 451 milyon ABD Dolarlık yatırım projeleri, 2016 yılında sektördeki önde gelen projelerdir. 2016 yılında enerji sektörünü %8,9 pay ile otomotiv sektörü takip etmektedir. Bosch San.ve Tic.A.Ş. nin 405 milyon ABD Doları tutarındaki projesi ile Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. nin 280 milyon ABD Doları tutarındaki yatırımları sektördeki önemli projelerdir. Ayrıca, 2016 yılında Gaziantep Hastane Sağ. Hiz. İşlt. Yat. A.Ş. tarafından gerçekleştirilmesi öngörülen toplam 87 milyon ABD Doları tutarındaki yatırım sağlık sektöründe, Frito Lay Gıda San. ve Tic. A.Ş. tarafından gerçekleştirmesi planlanan 60 milyon ABD Doları tutarındaki yatırım gıda imalatı sektöründe ve KRK Trading International Group Dış Ticaret İthalat İhracat Ltd. Şti. nin 56 milyon ABD Doları tutarındaki yatırımı güneş enerjisi paneli modülü imalatındaki diğer önemli projelerdir. 2012 yılından itibaren imalat ile enerji sektörlerinde başlatılan yatırım projelerinin toplam yatırım tutarının önemli bir bölümünü oluşturduğu görülmektedir (Tablo 18). Son 5 yılda bu sektörlerin ortalama yatırım tutarı 2,7 milyar ABD Dolarıdır. 35

Tablo 17: 2016 yılında Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Yatırım Projelerinin Sektörel Dağılımı Sektörler Komple Yeni Proje Sayısı (Adet) Yatırım Tutarı (Milyon Dolar) Proje Sayısı (Adet) 36 Tevsi Yatırım Tutarı (Milyon Dolar) Modernizasyon, Ürün Çeşitlendirmesi, Entegrasyon Proje Sayısı (Adet) Yatırım Tutarı (Milyon Dolar) Proje Sayısı (Adet) Toplam Yatırım Tutarı (Milyon Dolar) Sektörlerin Toplam İçindeki Payları (%) TARIM, AVCILIK 3 8 0 0 0 0 3 8 1,31 0,08 MADENCİLİK 2 3 1 1 0 0 3 4 1,31 0,04 Metal Cevheri Madenciliği 2 3 1 1 0 0 3 4 1,31 0,04 İMALAT SANAYİİ 76 579 58 674 32 364 166 1.616 72,49 15,87 Gıda ve İçecek 18 120 8 42 8 13 34 176 14,85 1,72 Tekstil 3 6 2 14 1 2 6 21 2,62 0,21 Kimya 7 76 0 0 2 2 9 78 3,93 0,77 B.Y.S. Makine ve Teçhizat İmalatı 12 113 7 14 2 20 21 147 9,17 1,44 B.Y.S. Elektrikli Makine Ve Cihazların İmalatı 2 2 3 33 0 0 5 35 2,18 0,34 Motorlu Kara Taşıtı, Römork ve Yarı-Römork İmalatı 3 155 15 460 4 295 22 910 9,61 8,94 Ana Metal Sanayii 0 0 2 2 1 2 3 4 1,31 0,04 Metal Eşya Sanayii 3 7 5 23 3 1 11 32 4,80 0,31 Kağıt ve Kağıt Ürünleri İmalatı 3 11 4 19 3 9 10 39 4,37 0,39 Plastik ve Kauçuk Ürünleri İmalatı 7 16 7 14 6 14 20 44 8,73 0,43 Metalik Olmayan Diğer Mineral Ürünlerin İmalatı 2 4 1 4 1 3 4 11 1,75 0,11 Metal Atık ve Hurdaların Yeniden Değerlendirilmesi 3 2 0 0 0 0 3 2 1,31 0,02 Diğer İmalat 13 67 4 49 1 2 18 117 7,86 1,15 ELEKTRİK, GAZ VE SU 28 1.661 2 25 0 0 30 1.686 13,10 16,56 OTELLER VE LOKANTALAR 5 54 0 0 4 15 9 69 3,93 0,68 ULAŞTIRMA, HABERLEŞME VE DEPOLAMA 5 15 4 6.626 0 0 9 6.641 3,93 65,22 FAALİYETLERİ Destekleyici ve Yardımcı Ulaştırma Faaliyetleri 3 7 1 20 0 0 4 26 1,75 0,26 Havayolu Taşımacılığı 0 0 1 6.117 0 0 1 6.117 0,44 60,07 Telekomünikasyon 1 0 2 490 0 0 3 490 1,31 4,82 Su Yolu Taşımacılığı 1 8 0 0 0 0 1 8 0,44 0,08 GAYRİMENKUL, KİRALAMA VE İŞ FAALİYETLERİ 3 31 0 0 0 0 3 31 1,31 0,31 SAĞLIK 1 87 0 0 3 37 4 124 1,75 1,22 DİĞER HİZMET FAALİYETLERİ 2 2 0 0 0 0 2 2 0,87 0,02 TOPLAM 125 2.440 65 7.326 39 416 229 10.183 100,00 100,00 Kaynak: Ekonomi Bakanlığı Proje Sayısı (Adet) (%) Yatırım Tutarı (%)

Tablo 18: 2012-2016 Yılları Arasında Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Yatırım Projelerinin Sektörel Dağılımı Sektörler Proje Sayısı (Adet) 2012 2013 2014 2015 2016 Toplam Toplam Toplam Toplam Proje Proje Proje Proje Yatırım Yatırım Yatırım Yatırım Sayısı Sayısı Sayısı Sayısı (Milyon (Milyon (Milyon (Milyon (Adet) (Adet) (Adet) (Adet) Dolar) Dolar) Dolar) Dolar) Toplam Yatırım (Milyon Dolar) Tarım, Avcılık 166 11 5 28 5 12 5 26 3 8 Madencilik 9 176 14 33 9 85 6 655 3 4 İmalat Sanayii 157 2.743 178 5.139 191 2.266 160 1.897 166 1.616 Elektrik, Gaz ve Su 9 793 8 1.297 11 899 17 8.821 30 1.686 Oteller ve Lokantalar 9 124 11 84 17 228 12 92 9 69 Ulaştırma, Haberleşme ve Depolama Faaliyetleri 23 608 7 121 9 960 8 163 9 6.641 Eğitim Hizmetleri 1 1 1 1 0 0 2 2 0 0 Gayrimenkul, Kiralama Ve İş Faaliyetleri 4 6 2 2 1 1 3 233 3 31 Sağlık 4 23 4 782 8 1.049 9 501 4 124 Diğer Hizmet Faaliyetleri 0 17 1 330 1 10 2 7 2 2 Toplam 223 4.501 231 7.817 252 5.509 224 12.397 229 10.183 37

Harita 10: 2012-2016 Yılları Arasında Yatırım Projelerinin İl Bazında Dağılımı Kaynak: Ekonomi Bakanlığı 38

Harita 11: 2012-2016 Yılları Arasında Yatırım Projelerinin Tutarlarının İl Bazında Dağılımı Kaynak: Ekonomi Bakanlığı 39

2016 yılında uluslararası sermayeli şirketlerin yatırım projelerinin iller bazında dağılımı incelendiğinde, yatırım tutarı bakımından havayolu taşımacılığının ağırlıkta olduğu İstanbul un ve enerji sektörü ile Adana nın ilk iki sırada geldiği görülmektedir. 2012-2016 yılları arasındaki yatırımların il bazında dağılımında tutar açısından İstanbul un 7,7 milyar ABD Dolarlık yatırım projesi ile ilk sırada olduğu görülmektedir. İstanbul u Kocaeli (3,7 milyar ABD Doları) ve Bursa (3,4 milyar ABD Doları) takip etmektedir (Tablo 19). Tablo 19: 2012-2016 Yılları Arasında Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Yatırım Projelerinin Yatırım Tutarına Göre İlk 20 İl Bazında Dağılımı (Milyon Dolar) İller 2012 2013 2014 2015 2016 2012-2016 İSTANBUL 209 459 447 397 6.228 7.740 KOCAELİ 836 1.106 769 423 561 3.696 BURSA 964 1.739 221 71 444 3.439 ADANA 298 14 6 397 1.210 1.925 ANKARA 49 94 1.191 16 57 1.407 ERZİNCAN 115 2 473 490 32 1.112 İZMİR 218 124 130 393 67 932 SAKARYA 178 39 554 51 17 839 HATAY 894 0 45 15 1 954 MANİSA 156 67 81 193 172 669 TEKİRDAĞ 56 456 57 134 41 744 KARAMAN 15 749 2 10 3 778 AKSARAY 0 73 242 303 2 619 KIRKLARELİ 10 2 23 1 459 496 KAYSERİ 18 485 6 87 2 598 ESKİŞEHİR 76 201 189 9 62 536 ÇANKIRI 0 492 1 0 60 554 MERSİN 38 281 170 26 11 526 BİNGÖL 0 550 0 0 0 550 SİİRT 0 20 353 0 0 374 Kaynak: Ekonomi Bakanlığı 40

2012-2016 yılları arasında uluslararası sermayeli şirketlerin yatırımlarının il bazında dağılımında proje adedi olarak ilk iki sırada İstanbul (142 proje) ve Kocaeli (130 proje) yer almaktadır. Bu iki ili, İzmir (85 proje) ve Bursa (83 proje) takip etmektedir (Tablo 20). Tablo 20: 2012-2016 Yılları Arasında Uluslararası Sermayeli Şirketlerin Yatırım Projelerinin İlk 20 İl Bazında Dağılımı (Adet) İller 2012 2013 2014 2015 2016 2012-2016 İSTANBUL 30 24 28 22 38 142 KOCAELİ 34 19 29 22 26 130 İZMİR 12 21 23 19 10 85 BURSA 18 16 23 15 11 83 ANKARA 12 11 11 11 11 56 TEKİRDAĞ 12 12 11 12 9 56 MANİSA 9 11 15 8 11 54 GAZİANTEP 3 4 11 14 10 42 ADANA 5 6 3 7 13 34 MERSİN 6 4 8 7 9 34 ANTALYA 6 7 8 4 8 33 AYDIN 5 3 5 7 6 26 SAKARYA 3 4 9 4 5 25 BALIKESİR 4 5 3 5 6 23 ESKİŞEHİR 5 6 4 2 4 21 MUĞLA 5 1 6 4 4 20 KONYA 2 2 5 8 2 19 DÜZCE 2 8 3 2 2 17 HATAY 8 0 3 3 1 15 ŞANLIURFA 3 3 4 1 4 15 Kaynak: Ekonomi Bakanlığı 2016 yılının bölgesel ve sektörel yapısı incelendiğinde, projelerin adet ve yatırım tutarları açısından, uluslararası sermayeli şirketlerin ağırlıklı olarak faaliyet gösterdiği 1. Bölge de yoğunlaştığı görülmektedir (Grafik 7-8). 41

Harita 12: Yatırımlara Yönelik Devlet Destekleri Sisteminin Bölgesel Yapısı Kaynak: Ekonomi Bakanlığı 42

Grafik 7: 2016 Yılındaki Proje Adedinin Bölgelere Göre Dağılımı 4. Bölge 5% 5. Bölge 6% 6. Bölge 3% 3. Bölge 18% 1. Bölge 49% 2. Bölge 19% Grafik 8: 2016 Yılındaki Projelerin Yatırım Tutarlarının Bölgelere Göre Dağılımı 3. Bölge 3% 4. Bölge 1% 5. Bölge 1% 6. Bölge 0% 2. Bölge 18% 1. Bölge 77% Kaynak: Ekonomi Bakanlığı 43

10,2 milyar ABD Doları tutarındaki yatırımların 2,4 milyar ABD Doları Genel Sistem, 76 milyon ABD Doları Büyük Ölçekli Proje, 7,7 milyar ABD Doları ise Bölgesel destek unsurlarından yararlandırılmıştır (Tablo 21). Tablo 21: 2016 yılındaki Yatırım Projelerinin Destekleme Sınıfına ve Sektörlere Göre Dağılımı (Adet - Milyon Dolar) Bölgesel Büyük Ölçekli Genel Toplam Destek sınıfı Yatırım Yatırım Yatırım Yatırım Adet Adet Adet Tutarı Tutarı Tutarı Tutarı Adet Enerji 3 1 0 0 1.683 29 1.686 30 Hizmetler 6.331 20 0 0 540 11 6.871 31 İmalat 1.386 94 76 2 160 69 1.622 165 Madencilik 4 3 0 0 0 0 4 3 Toplam 7.725 118 76 2 2.382 109 10.183 229 Kaynak: Ekonomi Bakanlığı 2016 yılında Genel Sistemden yararlanan yatırımlarda enerji sektörü, Bölgesel Sistemden yararlanan yatırımlarda hizmetler sektörü ilk sırada yer almaktadır. Büyük Ölçekli Yatırımların Teşvikine yönelik destek unsurlarından yararlanan projeler ise imalat sektöründedir. Bölgesel Sistemden yararlanan hizmetler sektöründe 6,1 milyar ABD Dolarıyla havayolu taşımacılığı yatırımı önemli paya sahiptir. İmalat sektörü içerisinde ilk sırada, 541 milyon ABD Doları yatırım tutarı ve %65 lik pay ile otomotiv sektörü yer almaktadır (Grafik 9). Otomotiv sektörünü %11 lik pay ile plastik sektörü, %6 şarlık pay ile gıda ve makina sektörleri izlemiştir. 44

Grafik 9: 2016 Yılında Bölgesel ve Sektörel Teşvik Sistemlerinden Yararlanan İmalat Sektörü Yatırımlarının Dağılımı Gıda 11% Makine 6% Otomotiv 65% Kimya 6% Güneş Enerjisi Panel Modülü 5% Diğer 3% Diğer Ulaşım Araçları 3% B.Y.S. Elektrikli Makine 1% Kaynak: Ekonomi Bakanlığı 2016 yılında düzenlenen toplam 10,2 milyar ABD Doları tutarındaki 229 adet projeden 14 adedinin yatırım tutarı 30 milyon ABD Dolarının üzerinde olup, bunların toplam yatırım tutarı 9,4 milyar ABD Dolarıdır. Gerçekleştirilmesi planlanan 14 adet projenin sektörel dağılımında yatırım tutarı açısından hizmetler sektörü, proje sayısı açısından ise imalat sektörü ilk sırada yer almaktadır (Tablo 22). Tablo 22: 2016 Yılında Yatırım Tutarı 30 Milyon Dolardan Fazla Olan Yatırım Projeleri (Adet - Milyon Dolar) Bölgesel Büyük Ölçekli Genel Toplam DESTEK SINIFI Yatırım Yatırım Yatırım Yatırım Adet Adet Adet Adet Tutarı Tutarı Tutarı Tutarı Enerji 0 0 0 0 2 1.608 2 1.608 Hizmetler 3 6.240 0 0 1 490 4 6.730 İmalat 7 1.026 1 55 0 0 8 1.081 Toplam 10 7.266 1 55 3 2.097 14 9.419 Kaynak: Ekonomi Bakanlığı 45

Harita 13: 2016 Yılında Yatırım Projelerinin Destekleme Sınıfına Göre İllerdeki Dağılımı (Milyon Dolar) 46 Kaynak: Ekonomi Bakanlığı

Harita 14: 2016 Yılında Yatırım Projelerinin Destekleme Sınıfına Göre İllerdeki Dağılımı (Adet) Kaynak: Ekonomi Bakanlığı 47

2. TÜRKİYE DEKİ YATIRIMCI ÜLKELER Türkiye de son 10 yıllık dönemdeki (2007-2016 dönemi) UDY verileri ülkesel bazda incelendiğinde, ilk sırada 15,9 milyar ABD Doları ile Hollanda yer almaktadır. Hollanda dan sonra en fazla UDY gerçekleştiren ülkeler sırasıyla ABD (10,2 milyar ABD Doları), Lüksemburg (8,7 milyar ABD Doları), Avusturya (8,6 milyar ABD Doları) ve İngiltere (8,5 milyar ABD Doları) olmuştur. 2016 yılında ise, Türkiye deki uluslararası doğrudan yatırım girişi 10 bakımından ilk 10 ülke Hollanda, İngiltere, Azerbaycan, Almanya, İspanya, ABD, Katar, Avusturya, İsviçre ve Japonya olarak sıralanmaktadır. Hollanda, İngiltere, Azerbaycan, Almanya, İspanya, ABD ve Avusturya son 10 yıllık dönemdeki toplam doğrudan yatırımlarda olduğu gibi, 2016 yılında da ilk 10 yatırımcı ülke arasında yer almayı başarmıştır. Ayrıca, 2007 2016 döneminde ilk 10 sırada yer alan ülkelerin, 8 i AB üyesi ülkelerdir. Tablo 23: 2016 Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişi (Milyon Dolar) Tablo 24: 2007-2016 Yılları Arasında Uluslararası Yatırım Girişi (Milyon Dolar) Sıra Ülke Sermaye Yüzde (%) 1 Hollanda 955 13,9 2 İngiltere 950 13,8 3 Azerbaycan 652 9,5 4 Almanya 430 6,2 5 İspanya 409 5,9 6 ABD 390 5,7 7 Katar 375 5,4 8 Avusturya 361 5,2 9 İsviçre 350 5,1 10 Japonya 329 4,8 Kaynak: TCMB Diğer 1.687 24,5 Toplam 6.888 100 Sıra Ülke Sermaye Yüzde (%) 1 Hollanda 15.872 14,3 2 ABD 10.172 9,2 3 Lüksemburg 8.695 7,8 4 Avusturya 8.636 7,8 5 İngiltere 8.469 7,6 6 Almanya 7.801 7,0 7 İspanya 7.509 6,8 8 Azerbaycan 4.891 4,4 9 Fransa 4.127 3,7 10 Yunanistan 4.003 3,6 Kaynak: TCMB Diğer 30.612 27,6 Toplam 110.787 100 10 Uluslararası yatırımcıların Türkiye deki yeni veya mevcut şirketleri ile iştirak ettikleri yerli sermayeli şirketlerdeki ortaklık paylarına ilişkin transferlerdir. Uluslararası sermayeli şirketlerin yurt dışındaki ortaklarından kullandıkları kredilere ilişkin diğer sermaye bileşeni ile yabancıların gayrimenkul edinimlerine istinaden transfer edilen tutarları içeren gayrimenkul bileşeni dahil değildir. 48

Ayrıca, 2016 yılında Azerbaycan (özellikle 2011 yılından beri Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Petrol Şirketi Socar firmasının yaptığı yatırımlar) ve Japonya (özellikle 2010 yılından itibaren finans, enerji ve imalat sektörlerine yapılan yatırımlar) öne çıkan diğer ülkeler olurken, Körfez ülkeleri arasında özellikle Katar dan finans ve toptan-perakende sektörlerine gelmeye devam eden yatırımlar, son yıllarda Asya ülkelerinin Türkiye ye artan ilgisinin sürdüğünü göstermektedir. ABD ve AB ülkelerinin yanı sıra son yıllarda Türkiye ye Asya ülkelerinden yapılan yatırımlar, Türkiye nin dünyanın farklı bölgelerinden yatırım çeken bir ülke haline geldiğini ve yatırım kaynaklarının çeşitlendiğini göstermektedir. Tablo 25: İlk 10 Ülkenin Uluslararası Doğrudan Yatırımları ve Şirket Sayıları Sıra Ülke Toplam Şirket Sayısı* Türkiye ye Yapılan UDY** (2016) (Milyon Dolar) Dünya Genelinde Ülke Dışına Yapılan UDY Toplamı *** (2016) (Milyon Dolar) 1 Hollanda 2.708 955 173.658 2 İngiltere 2.993 950-12.614 3 Azerbaycan 1.974 652 2.574 4 Almanya 6.876 430 34.558 5 İspanya 653 409 41.789 6 ABD 1.736 390 299.003 7 Katar 112 375 7.902 8 Avusturya 873 361-2.208 9 İsviçre 831 350 30.648 10 Japonya 217 329 145.242 Kaynaklar: * Geçici Veriler, Ekonomi Bakanlığı ** TCMB *** UNCTAD 49

Hollanda Hollanda sermayeli uluslararası doğrudan yatırımlar, 2016 yılında son yıllarda olduğu gibi yüksek seyretmiş, 1 milyar ABD Doları eşiğine yakın bir değer olan 955 milyon ABD Doları olarak gerçekleşmiş, bu değer ile 2016 yılı toplam uluslararası doğrudan yatırım girişleri sıralamasında (2006, 2007 ve 2014 yıllarında olduğu gibi) ilk sırada yer almıştır. Kaynak: Ekonomi Bakanlığı, TCMB 2016 yılında, Lukoil Eurasia Petrol A.Ş. ye Lukoil Europe Holdings B.V. tarafından transfer edilen 307 milyon ABD Doları işlem ile Fina Holding A.Ş. ye ve Fiba Sağlık Yatırımları A.Ş. ye Fiba Capital Investments B.V. tarafından transfer edilen toplam 211 milyon ABD Doları tutarındaki işlemler yılın en önemli işlemleridir. Bunun yanı sıra, Hollanda sermayeli şirketler tarafından gerçekleştirilen birleşme ve satınalma ile sermaye artışına istinaden bir çok transfer gerçekleşmiştir. 50

Türkiye de 2016 yılında; şirket, şube kuruluşu veya hisse devri yoluyla 125 adet şirket Hollanda sermayeli olmuştur. Genel toplamda ise Hollanda, 2.708 adet şirket ile Türkiye de en çok uluslararası sermayeli şirkete sahip 5. ülke konumundadır. İngiltere 2016 yılında dünyada en çok yatırım çeken 2. ülke olan İngiltere, Türkiye de de başlıca yatırımcı ülkelerden biri olarak 2016 yılında en çok yatırım yapan 2. ülke olmuştur. Kümülatif bazda da Türkiye de en fazla doğrudan yatırım gerçekleştiren 5. ülke olan İngiltere, 2016 yılında da 950 milyon ABD Doları tutarında yatırım gerçekleştirmiştir. En son 2014 yılında 1 milyar ABD Doları yatırım yapan İngiltere, 2016 yılında da bu değere yakın bir seviyeye ulaşmıştır. 2016 yılında İngiltere kaynaklı yatırımlar imalat, enerji ve finans sektörlerinde yoğunlaşmıştır. 2016 yılındaki işlemler arasında; Ülker Bisküvi Sanayi A.Ş. hisselerinin %21 inin İngiliz Pladis Foods Limited firmasına devri sonucu transfer edilen toplam 347 milyon ABD Doları ile TT Hotels Turkey Otel Hizmetleri Tur. ve Tic. A.Ş. ye First Choice Holidays Limited tarafından, C.P Standart Gıda SA ya CPF Investment Limıted firması tarafından, Odea Bank a Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) tarafından ve Tanap Doğalgaz İletim A.Ş. ye BP Int. Ltd. tarafından gerçekleştirilen transferler önde gelen işlemler olmuştur. Türkiye de 2016 yılında; şirket, şube kuruluşu veya hisse devri yoluyla 94 adet şirket, İngiltere sermayeli olmuştur. Genel toplamda ise, 2.993 adet ile İngiltere Türkiye de en çok uluslararası sermayeli şirkete sahip 4. ülke konumundadır. 51

Kaynak: Ekonomi Bakanlığı, TCMB Azerbaycan 2011 yılından bu yana Türkiye deki doğrudan yatırımları önemli düzeye ulaşan Azerbaycan, enerji sektörü başta olmak üzere son yıllarda istikrarlı doğrudan yatırım yapan ülkeler arasında yer almaktadır. 2016 yılında ise, Azerbaycan kaynaklı 652 milyon ABD Doları tutarında yatırım gerçekleşmiştir. 2016 yılında, Azerbaycan menşeli doğrudan yatırımların önemli bir bölümü ülkenin doğrudan yatırım eğilimlerine paralel şekilde enerji sektörüne ve bunun yanı sıra inşaat sektörüne gerçekleşmiştir. Tanap Doğalgaz İletim A.Ş. de ve Socar Turkey Enerji A.Ş. de gerçekleştirilen sermaye transferleri Azeri kaynaklı doğrudan yatırımların önemli bir kısmını teşkil etmiştir. 52

Kaynak: Ekonomi Bakanlığı, TCMB Türkiye de 2016 yılında; şirket kuruluşu, şube kuruluşu veya hisse devri yoluyla 174 adet şirket Azerbaycan sermayeli olmuştur. Genel toplamda ise 1.974 adet ile Azerbaycan Türkiye de en çok uluslararası sermayeli şirkete sahip 8. ülke konumundadır. Almanya Türkiye de en çok uluslararası sermayeli şirkete sahip ülke konumunda olan Almanya doğrudan yatırım performansı açısından da en önde gelen ülkelerden biridir. 2013 yılında yaklaşık 2 milyar ABD Doları tutarında doğrudan yatırım ile lider yatırımcı ülke konumunda bulunan Almanya özellikle imalat, enerji ve finans sektörlerinde istikrarlı bir yatırımcıdır. 2016 yılında ise 430 milyon ABD Doları yatırım tutarıyla 2015 yılı performansını (2015 yılında 355 milyon ABD Doları) geride bırakmıştır. 53

Kaynak: Ekonomi Bakanlığı, TCMB Başta Bosch San. ve Tic. A.Ş. de, Ergo Grubu Holding A.Ş. de ve Klöckner Pentaplast Turkey Ambalaj Maddeleri A.Ş. de gerçekleşen sermaye artışlarına istinaden transfer edilen yüksek meblağlar olmak üzere, çok sayıda muhtelif sermaye artışı Almanya kaynaklı doğrudan yatırımlarda önemli rol oynamıştır. Türkiye de 2016 yılında; şirket kuruluşu, şube kuruluşu veya hisse devri yoluyla 400 adet şirket Almanya sermayeli olmuştur. Genel toplamda ise, 6.876 firma ile Almanya, Türkiye de en çok uluslararası sermayeli şirkete sahip ülke konumundadır. 54

İspanya 2015 yılında, 2011 yılındaki 2,25 milyar ABD Doları yatırım tutarını geride bırakarak, 2,31 milyar ABD Doları yatırım tutarı ile en yüksek değerine ulaşan İspanya kaynaklı doğrudan yatırımlar, 2016 yılında 409 milyon ABD Doları seviyesinde gerçekleşmiştir. 2016 yılı İspanya kaynaklı uluslararası doğrudan yatırımlarda, Aruna Servicios Integrales S.L. firması tarafından Global Power Enerji San. ve Tic. A.Ş. ye transfer edilen sermaye önemli bir yer tutarken, birçok muhtelif transfer diğer önemli işlemler arasında yer almıştır. Türkiye de 2016 yılında; şirket kuruluşu, şube kuruluşu veya hisse devri yoluyla 41 adet şirket İspanya sermayeli olurken, genel toplamda ise, 653 adet İspanya sermayeli şirket faaliyet göstermektedir. Kaynak: Ekonomi Bakanlığı, TCMB 55

ABD Ülkemizde enerji, sigorta, kimyasal madde ve gıda imalatı gibi sektörler başta olmak üzere oldukça aktif bir yatırımcı ülke olan ABD, birikimli olarak Hollanda dan sonra en fazla doğrudan yatırım gerçekleştiren 2. ülke konumundadır. 2016 yılında Odea Bank A.Ş. nin hisselerinin belli bir kısmının satın alınmasına istinaden International Finance Corporation (IFC) tarafından transfer edilen 109 milyon ABD Doları öne çıkan işlemlerin başında gelmektedir. Bunlara ilaveten aktif pek çok ABD ortaklı şirket, yıl içerisinde muhtelif sermaye transferleri gerçekleştirmiştir. Kaynak: Ekonomi Bakanlığı, TCMB Türkiye de 2016 yılında, şirket, şube kuruluşu veya hisse devri yoluyla 106 adet şirket ABD sermayeli olmuştur. Genel toplamda ise ABD, 1.736 adet ile Türkiye de en çok uluslararası sermayeli şirkete sahip 9. ülke konumundadır. 56

Katar Katar 2011 yılından bu yana Dünya da doğrudan yatırımlarını artıran bir ülke olarak dikkat çekmekteyken, Türkiye ye olan ilgisinin bu süreçte oldukça canlı olduğu görülmektedir. 2013 yılında 469 milyon ABD Doları doğrudan yatırım ile Türkiye de en fazla doğrudan yatırım gerçekleştiren 8. ülke olan Katar, 2015 yılında 350 milyon ABD Doları, 2016 yılında ise 375 milyon ABD Doları doğrudan yatırım gerçekleştirmiştir. 2016 yılında Katar tarafından ülkemizde gerçekleştirilen doğrudan yatırımların çok önemli bir bölümü, Alternatif Bank A.Ş. deki %37 hisse payının Commercial Bank of Qatar tarafından satın alınmasına istinaden transfer edilen 324 milyon ABD Doları tutarındaki sermayeden kaynaklanmıştır. Böylece Alternatif Bank A.Ş. nin %100 hisse sahipliği Commercial Bank of Qatar a geçmiştir. Kaynak: Ekonomi Bakanlığı, TCMB Türkiye de 2016 yılında; şirket kuruluşu, şube kuruluşu veya hisse devri yoluyla 33 adet şirket Katar sermayeli olmuştur. Genel toplamda ise, 112 adet ile Katar, Türkiye de en çok uluslararası sermayeli şirkete sahip 56. ülke konumundadır. 57

Avusturya Kümülatif bazda Türkiye deki 3. yatırımcı ülke olan Avusturya, 2009, 2010 ve 2011 yıllarında ülkemizde lider doğrudan yatırımcı ülke olmuştur. Geçmişte Türkiye de çoğunlukla enerji sektörü yatırımları ile dikkat çeken Avusturya nın imalat ve ulaştırma sektörlerinde de önemli işlemlere imza attığı görülmektedir. 2016 yılında; OMV Samsun Elektrik Üretim San. ve Tic. A.Ş. ye OMV Gas & Power GMBH tarafından, Türk Henkel Kimya San. ve Tic A.Ş. ye Henkel Central Eastern Europe Gesellschaft Mbh tarafından ve Dentaş Ambalaj ve Kağıt San. A.Ş. ye Mosburger GMBH tarafından gönderilen transferler öne çıkan işlemler olmuştur. Kaynak: Ekonomi Bakanlığı, TCMB Türkiye de 2016 yılında; şirket, şube kuruluşu veya hisse devri yoluyla 33 adet şirket, Avusturya sermayeli olmuştur. Genel toplamda ise, 873 adet ile Avusturya Türkiye de en çok uluslararası sermayeli şirkete sahip 13. ülke konumundadır. 58

İsviçre Yıllar itibariyle İsviçre den ülkemize gelen doğrudan yatırımlar aşağıdaki grafikte görüldüğü gibi belirli bir seviyede istikrar arz etmektedir. 2012 yılında 454 milyon ABD Doları doğrudan yatırım ile yatırımcı ülkeler arasında 7. sırada yer alan İsviçre, 2016 yılında da 350 milyon ABD Dolarlık doğrudan yatırım ile 9. sırada yer almıştır. 2016 yılında İsviçre sermayeli firmalar tarafından gerçekleştirilen doğrudan yatırımlarda, Bodrum Gayrimenkul Yatırım İnşaat Taah. Tur. A.Ş. de gerçekleştirilen sermaye artışına istinaden Akita Business LTD tarafından transfer edilen tutar ile MSC Gemi Acenteliği A.Ş. de gerçekleştirilen sermaye artışına istinaden United Agencies Ltd. tarafından transfer edilen tutar önde gelen yatırımlar olmuştur. Kaynak: Ekonomi Bakanlığı, TCMB Türkiye de 2016 yılında; şirket kuruluşu, şube kuruluşu veya hisse devri yoluyla 56 adet şirket İsviçre sermayeli olmuştur. Genel toplamda ise, 831 firma ile İsviçre, Türkiye de en çok uluslararası sermayeli şirkete sahip 15. ülke konumundadır. 59

Japonya Yıllar itibariyle bakıldığında Dünya da ABD den sonra en önemli yurtdışı yatırımcı ülke konumunda olan Japonya nın 2010 yılından itibaren ülkemize olan ilgisi devam etmekte ve imalat, finans, sigorta, enerji ve altyapı gibi farklı sektörlere yayılmaktadır. 2013 yılında 439 milyon ABD Doları doğrudan yatırım ile en çok doğrudan yatırım gerçekleştiren 9. ülke olan Japonya, 2016 yılında da 329 milyon ABD Doları tutarındaki doğrudan yatırım ile yatırımcı ülkeler arasında 10. sırada yer almıştır. 2016 yılında Japonya nın önde gelen boya üreticisi Kansai Paint Co. Ltd. nin Polisan Boya hisselerinin %50 sini satın almasına istinaden transfer edilen 113,5 milyon ABD Doları sermaye ile IHI Infrastructure Systems Co. Ltd. Türkiye İstanbul Şubesi ne IHI Infrastructure Systems Co. Ltd tarafından transfer edilen sermaye önde gelen Japonya menşeli doğrudan yatırımlar olmuştur. Kaynak: Ekonomi Bakanlığı, TCMB Türkiye de 2016 yılında; şirket kuruluşu, şube kuruluşu veya hisse devri yoluyla 11 adet şirket Japonya sermayeli olmuştur. Genel toplamda ise, 217 firma ile Japonya, Türkiye de en çok uluslararası sermayeli 43. ülke konumundadır. 60