Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku

İçindekiler I Prof.Dr. Nur Centel Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof.Dr. Hamide Zafer Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Ceza Muhakemesi Hukuku Yenilenmiş ve Gözden Geçirilmiş 10. Bası Beta

II Yayın No : 2940 Hukuk Dizisi : 1447 1. Bası - Ocak 2003 - İSTANBUL 5. Bası - Ocak 2008 - İSTANBUL 6. Bası - Kasım 2008 - İSTANBUL 7. Bası - Kasım 2010 - İSTANBUL 8. Bası - Ekim 2011 - İSTANBUL 9. Bası - Ekim 2012 - İSTANBUL 10. Bası - Eylül 2013 - İSTANBUL ISBN 978-605 - 377-965 - 0 Copyright Bu kitabın bu basısı için Türkiye deki yayın hakları BETA Basım Yayım Dağıtım A.Ş. ye aittir. Her hakkı saklıdır. Hiçbir bölümü ve paragrafı kısmen veya tamamen ya da özet halinde, fotokopi, faksimile veya başka herhangi bir şekilde çoğaltılamaz, dağıtılamaz. Normal ölçüyü aşan iktibaslar yapılamaz. Normal ve kanunî iktibaslarda kaynak gösterilmesi zorunludur. Dizgi : Beta Basım A.Ş. Baskı -Cilt : Yazın Basın Yayın Matbaacılık Turizm Tic. Ltd. Şti. (Sertifika No: 12028) İkitelli Organize Sanayi Bölgesi Çevre Sanayi Sitesi 8. Blok No: 38-40-42-44 Başakşehir/İSTANBUL Tel: (0212) 565 01 22 - (0212) 565 02 55 Kapak Tasarım : Prof.Dr. Nur Centel/Prof.Dr. Hamide Zafer/Gülgonca Çarpık Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. (Sertifika No: 16136) Narlıbahçe Sok Damga Binası No: 11 Cağaloğlu - İSTANBUL Tel : (0-212) 511 54 32-519 01 77 Fax: (0-212) 511 36 50 www.betayayincilik.com

III ONUNCU BASIYA ÖNSÖZ Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımız onuncu yılda onuncu basıya ulaşmış bulunmaktadır. Kitaba ilgi gösteren öğrencilerimize ve meslektaşlarımıza teşekkür ederiz. Bize mutluluk veren bu aşamada geriye dönüp baktığımızda geçen yıllarda yeni yayınları izlemenin yanı sıra yoğun yasama faaliyetine paralel olarak sürekli güncelleme yaptığımızı görmekteyiz. Belirtelim ki, Anayasa Mahkemesi, özellikle uzun tutukluluk süreleriyle ilgili bireysel başvuruları kabul etmeye ve ceza muhakemesi hukuku alanında ilk içtihatlarını oluşturmaya başlamıştır. Bu gelişmeler doğrultusunda kitabımıza, 24. Anayasa Mahkemesi ne Bireysel Başvuru başlıklı bir bölüm eklenmiştir. 10. Basıdaki en önemli yeniliği kanımızca bu bölüm oluşturmaktadır. Kitabımızın Eylül 2012 tarihli 9. Basısı en son 3. Yargı Paketi olarak anılan 6352 sayılı Yasa ile getirilen değişiklikleri içermekteydi (RG 5.7.2012, No.28344). Bu Yasa ile özel yetkili ağır ceza mahkemelerinin kuruluşunu ve yetkilerini gösteren CMK m.250-252 yürürlükten kaldırılmış; buna karşılık 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu nun 10. maddesi ile özel yetkili ağır ceza mahkemeleri yeniden düzenlenmiştir. Bu Yasa dan sonra, özellikle tutuklama koruma tedbiri ile ilgili düzenlemelerde, önemli değişiklikler söz konusu olmuştur. 4.7.2012 Gün ve 6353 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile Adli Sicil Kanunu nun 13. maddesine ikinci fıkra eklenerek kamu kurumu ile kuruluşlarına adli sicil ve arşiv kaydı sorgulama yetkisi tanınmıştır (RG 12.7.2012, No.28351). 24.01.2013 Gün ve 6411 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile Ceza Muhakemesi Kanunu nun tercümandan yararlanma hakkını düzenleyen 202. maddesine fıkra eklenerek sanığa iddianamenin okunması ile esas hakkındaki mütalâadan sonra sözlü savunmasını kendisini daha iyi ifade edeceğini beyan ettiği başka bir dilde yapma hakkı tanınmış ve bu savunmaya ilişkin tercüman masraflarının sanık tarafından karşılanması kabul edilmiştir (RG 31.1.2013, No.28545). 6411 Sayılı Kanun ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun da da değişiklik yapılarak hükümlülerin yanı sıra tutukluların da hastalık veya ölüm nedeniyle ailelerini ziyaret etmelerine olanak sağlanmıştır (CGİK m.116). 7.2.2013 Gün ve 6415 sayılı Terörizmin Finansmanın Önlenmesi Hakkında Kanun ile fon sağlanması veya toplanması yasak olan fiiller sayılmış (m.3) ve Terörizmin Finansmanı Suçu (m.4) tanımlanmıştır (RG 16.2.2013, No.28561).

IV Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku 4. Yargı Paketi olarak da anılan 11.04.2013 gün ve 6459 sayılı İnsan Hakları ve İfade Özgürlüğü Bağlamında Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile AİHM içtihatları doğrultusunda tutuklama koruma tedbirine ilişkin değişiklikler yapılmıştır (RG 30.4.2013, No.28633). Tutuklamaya itiraz halinde, Cumhuriyet savcısından görüş alınması durumunda, bu görüşün şüpheli, sanık veya müdafiine bildirileceği ve onların da üç gün içinde görüş açıklayabilecekleri hükme bağlanmıştır (CMK m.270/2). Böylece, savunma hakkının önemli unsurlarından olan çelişmeli muhakeme ilkesinin gereği yerine getirilmiştir. Yine 6459 sayılı Yasa ile, tutukluluğun denetlenmesi söz konusu olduğunda, sulh ceza hakiminin, tutukluluk halinin devam edip etmeyeceğine ilişkin kararını, şüpheli veya müdafiini dinlemek suretiyle vereceği (CMK m.108/1), yani tutukluluğun denetim muhakemesinin duruşmalı yapılacağı öngörülmüştür. Belirtelim ki, uygulamada duruşmaların SEGBİS aracılığıyla ancak müdafi hazır bulundurulmadan yapıldığı yönünde şikâyetler bulunmaktadır. Uygulamada ise hükmen tutukluluk sürelerinin, başka bir anlatımla kanun yollarında geçen sürelerin tutukluluk süresinden sayılmayacağına ilişkin Yargıtay Ceza Genel Kurulu nun 12.4.2011-1-51/42 gün ve sayılı kararı, bireysel başvuru incelemeleri kapsamında Anayasa Mahkemesi tarafından da benimsenmiştir (AyMK, 2012/239-2/7/2013; 2012/1137-2/7/2013, RG 18.7.2013, No.28711; 4.7.2013-100/84, RG 2.8.2013, No.28726). Anayasa Mahkemesi, 4.7.2013-100/84 sayılı kararı ile Türk Ceza Kanununun 305, 318, 319, 323, 324, 325 ve 332 nci maddeleri hariç olmak üzere, İkinci Kitap Dördüncü Kısmın Dört, Beş, Altı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlarda, Ceza Muhakemesi Kanununda öngörülen tutuklama süresi iki kat olarak uygulanır biçimindeki TMK m.10/5. fıkranın iptaline ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazete de yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesine karar vermiştir. Anayasa Mahkemesi, uzatmalarla birlikte on yıllık tutukluluk süresi öngören hükmün, ilk derece mahkemelerince sanığın suçlu bulunarak mahkûm edilmesinden sonraki sürecin tutukluluk olarak değerlendirilmediği de dikkate alındığında, dava konusu kuralda düzenlenen azami tutukluluk süresinin demokratik bir hukuk devletinde kabul edilemeyecek kadar uzun olduğunu, bu yönüyle kuralda tutuklamanın adeta bir ceza olarak uygulanmasına olanak tanındığını, böylece tutuklama tedbiriyle ulaşılmak istenen hukuki yarar ile kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı arasındaki makul dengenin kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı aleyhine bozulmasına neden olunduğunu kabul etmiştir (RG 2.8.2013, No.28726). Bu Anayasa Mahkemesi kararının, tutukluluk sürelerinin ve yargılama sürecinin adil yargılanma hakkını zedelemeden kısalmasına hizmet edeceğini ümit ediyoruz. 25.04.2013 Gün ve 6462 sayılı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Yer Alan Engelli Bireylere Yönelik İbarelerin Değiştirilmesi Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkındaki Kanun da geçen sakat ibareleri engelli ibaresine çevrilmiştir (RG 3.5.2013, No.28636). 650 sayılı KHK ile değiştirilmiş olan adli tatil süresi ve İnfaz Kanunu na ilişkin değişiklikler Anayasa Mahkemesi nin 18.07.2012 gün ve 2011-113/2012-108 sayılı kararı ile iptal edilmiştir (RG 1.1.2013, No.28515). 650 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile CMK m.331/1, CGİK m.85 ve 116 değiştirilmiş; ancak bu KHK, bir yetki kanununa

Önsöz V dayanmadığı gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi nin 18.7.2012 gün ve 2011-113/2012-108 sayılı kararı ile iptal edilmiştir (RG 1.1.2013, No.28515). İptal kararı ile doğan boşluk 27.6.2013 gün ve 6494 sayılı Yargı Hizmetleri ile İlgili Olarak Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile doldurulmuştur (RG 7.7.2013, No.28700). Bu Kanun ile adli tatil süreleri ile tutukluların hastalık ve ölüm nedeniyle ailelerini ziyaretlerine ilişkin KHK düzenlemeleri yasalaşmıştır. 12.7.2013 Gün ve 6495 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile Terörle Mücadele Kanunu nun yardıma ilişkin hükümleri değişmiştir (TMK m.21, Ek m.1) (RG 2.8.2013, No. 28726). 2.7.2012 Gün ve 6352 sayılı Kanun un 95. maddesi ile Ceza Muhakemesi Kanunu na Elektronik işlemler başlıklı 38/A maddesi eklenmişti. Bu hükme göre, her türlü ceza muhakemesi işlemlerinde Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) kullanılır. Bu işlemlere ilişkin her türlü veri, bilgi, belge ve karar UYAP vasıtasıyla işlenir, kaydedilir ve saklanır. Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin Kullanılması Hakkında Yönetmelikle (RG 20.9.2011 No.28060) de ceza muhakemesinin doğrudan doğruya yapılması gereken ifade, sorgu, dinleme gibi işlemlerinin SEGBİS aracılığıyla yapılması kabul edilmiştir. Süreç bize, ceza dosyalarının da zaman içinde fiziki olarak varlığını yitireceğinin sinyallerini vermektedir. Bu sürecin bir ayağı daha tamamlanmış ve 1.6.2005 tarihli ve 25832 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Cumhuriyet Başsavcılıkları ile Adlî Yargı İlk Derece Ceza Mahkemeleri Kalem Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik yürürlükten kaldırılarak Cumhuriyet Başsavcılıkları ile Adlî Yargı İlk Derece Ceza Mahkemeleri Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik kabul edilmiştir (RG 6.8.2013, No.28730). Kalemler, yazı işlerine dönüştürülmüş ve yazı işleri hizmetleri elektronik ortam esas alınarak yeniden düzenlenmiştir. Belirtelim ki, kitabımızın baskıya girmek üzere olduğu şu günlerde çoktan 5. Yargı Paketi nden söz edilmeye başlanmış ve tutukluluk süreleri ile ilgili düzenlemelerin yolda olduğunun sinyalleri verilmiştir. Kitabımızın 10. Basısı da önceki basılar gibi mevzuattaki tüm bu değişiklikler ışığında tekrar gözden geçirilmiş, yeni yayınlar ve içtihatlar olabildiğince dikkate alınmıştır. Kitabımızı, her zamanki gibi özenli bir biçimde yayına hazırlayan sevgili Gülgonca Çarpık a içten sevgi ve teşekkürlerimizi iletiyoruz. Ayrıca, kitaplarımızın daima en kısa sürede yayınlanmasını sağlayan sayın Seyhan Satar ile tüm Beta çalışanlarına da çok teşekkür ederiz. İstanbul/Haydarpaşa, Eylül 2013 Prof.Dr. Nur Centel / Prof.Dr. Hamide Zafer

VI Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku

Önsöz VII DOKUZUNCU BASIYA ÖNSÖZ İlk basısı Ocak 2003 yılında yapılan Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımızın dokuzuncu basısını hayata geçirmiş olmaktan dolayı mutluyuz. Meslektaşlarımıza ve müstakbel hukukçular olan öğrencilerimize kitaba gösterdikleri ilgi nedeniyle teşekkür ederiz. Kitabımızın sekizinci basısını Ekim 2011 de yapmıştık. Bu tarihten sonra medyada öne çıkan muhakeme hukuku sorunu, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı bünyesinde görev yapan özel yetkili Cumhuriyet savcısının, CMK m.251 deki yetkilerine dayanarak KCK operasyonları kapsamında Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşar Yardımcısını ifade vermeye çağırması oldu. Müsteşar Yardımcısının ifadeye gitmemesi üzerine Cumhuriyet savcısı yakalama kararı çıkarılması için nöbetçi ağır ceza mahkemesine (mahkemenin hakimlik görevi yapan üyesine) başvurdu ve Müsteşar Yardımcısının da aralarında bulunduğu dört kişi hakkında yakalama kararı çıkarıldı. Bu uygulamanın dayanağı, Ceza Muhakemesi Kanunu m.251 de, özel yetkili ağır ceza mahkemelerinin görev alanına giren suçlarda soruşturmanın Cumhuriyet savcılarınca bizzat ve bu suçlar görev sırasında veya görevden dolayı işlenmiş olsa bile doğrudan yapılmasının öngörülmüş bulunmasıydı. Söz konusu hükmün terörle mücadelede kritik bir görev ifa eden üst düzey bürokrata karşı uygulanması, özel yetkili ağır ceza mahkemelerinin görevine giren suçların soruşturma ve kovuşturmasına ilişkin hükümlerin değiştirilmesine yönelik çalışmaları bir anlamda hızlandırmış oldu. Bu bağlamda, önce 17.2.2012 gün ve 6278 sayılı Yasa ile 1.11.1983 gün ve 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu nun 26. maddesi yeniden düzenlendi. Bununla MİT mensuplarının veya belirli bir görevi ifa etmek üzere kamu görevlileri arasından Başbakan tarafından görevlendirilenlerin, görevlerini yerine getirirken görevin niteliğinden doğan veya görevin ifası sırasında işledikleri iddia olunan ya da 5271 sayılı Kanun un 250. maddesinin ilk fıkrasına göre kurulan ağır ceza mahkemelerinin görev alanına giren suçlardan dolayı haklarında soruşturma yapılması Başbakanın iznine bağlandı (RG 18.2.2012 No.28208). Böylece, önceki yasa-sonraki yasa; genel yasa-özel yasa tartışmalarına son verilmiş oldu. Daha sonra, 27.4.2012 gün ve 6301 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun un 2. maddesiyle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun un 116. maddesine eklenen bir fıkrada tutuklulara izin verilmesi konusu düzenlendi (RG 10.5.2012 No.28288). Nihayet 5 Temmuz 2012 tarihli Resmi Gazete de yayınlanan 2.7.2012 gün ve 6352 sayılı Yargı Hizmetlerinin Etkinleştirilmesi Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması ve Basın Yayın Yoluyla İşlenen Suçlara İlişkin Dava ve Cezaların Ertelenmesi Hakkında Kanun la birlikte ceza muhakemesi alanında kapsamlı düzenlemeler yürürlüğe girdi. 6352 sayılı Yasa da tutuklama ile gerekçesinin nasıl olması gerektiği bir kez daha gösterildi ve adli kontrol tedbiri için öngörülen süre sınırı kaldırıldı. Gerekçe, uygulamamızda ihsası rey olarak algılanmaktadır. Gerekçe gösterilmesi halinde ihsası rey nedeniyle hakimlerin reddi taleplerinin artacağından duyulan endişe ile gerekçenin sağlayacağı yarar vicdanlarda sürekli yarışmaktadır. Bu nedenle kanımızca, suçluluğu ifade etme ile şüpheyi ifade etme arasındaki fark ortaya koyulmadığı sürece bu sorunun yasal düzenlemelerle çözülmesi zordur. Bu konunun bir an önce adil bir çözüme ulaşması içten dileğimizdir. Öte yandan, 6352 sayılı Yasa ile CMK m.250-252 yürürlükten kaldırıldı; 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu nun 10. maddesi yeniden düzenlenerek Bölge Ağır Ceza Mahkemesi veya Terör Suçları Ağır Ceza Mahkemesi olarak adlandırılabilecek yeni mahkemeler/daireler görevlendirildi. Bu yasal değişiklikle, özel mahkemelerin görev alanına giren suçların soruşturulması ve kovuşturulması evrelerinde söz konusu olan savunma hakkına ilişkin çok sayıda sınırlandırmanın kaldırılmış bulunması olumlu bir gelişmedir. 31.3.2011 Gün ve 6217 sayılı Yargı Hizmetlerinin Hızlandırılması Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun un 13. maddesiyle 492 sayılı Kanun un (1) sayılı Tarifesinde değişiklik yapılmış ve ceza davalarında temyiz harcı öngörülmüş; bu konuda başvurunun yapıldığı tarihteki harç miktarlarının esas alınaca-

VIII Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku ğı ifade edilmişti. Anayasa Mahkemesi, bu düzenlemeyi mahkemeye erişim hakkını düzenleyen Anayasa nın 36. maddesine aykırı bularak iptal etmiştir. Yüksek Mahkeme nin bu konudaki gerekçesi, ödeme gücü olmayanlara etkili adli yardım sağlayacak bir sistemin itiraz konusu kuralla birlikte düzenlenmemiş olması ve genel olarak ceza yargılaması alanında harçlar dahil yargılama giderlerinden muafiyet sağlayan adli yardım düzenlemesinin bulunmamasıdır (AyM, 20.10.2011-54/142, RG 29.12.2011 No.28157). Bu arada Anayasa Mahkemesi nce suçtan zarar görenin kovuşturma evresinde vekili aracılığıyla tutanak ve belgelerden örnek almasını düzenleyen CMK m.234/1-b(3) hükmündeki vekili aracılığı ile ibaresi de iptal edilmiştir (AyM, 17.5.2012-37/69, RG 21.7.2012 No.28360). Kitabımızın dokuzuncu basısı mevzuattaki tüm bu değişiklikler ışığında tekrar gözden geçirilmiş, kitapta bazı konular yeniden değerlendirilmiş ve yeni yayınlar olabildiğince dikkate alınmıştır. Kitabımızı, her zamanki gibi özenli bir biçimde yayına hazırlayan sevgili Gülgonca Çarpık a içten sevgi ve teşekkürlerimizi tekrarlarız. Ayrıca, kitaplarımızın daima en kısa sürede yayınlanmasını sağlayan sayın Seyhan Satar ile tüm Beta çalışanlarına da çok teşekkür ederiz. İstanbul, 15 Eylül 2012 Prof.Dr. Nur Centel / Prof.Dr. Hamide Zafer SEKİZİNCİ BASIYA ÖNSÖZ Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımızın sekizinci basısını hayata geçirmiş olmaktan dolayı mutluyuz. Meslektaşlarımıza ve müstakbel hukukçular olan öğrencilerimize kitaba gösterdikleri ilgi nedeniyle teşekkür ederiz. Kitabın gelişim sürecini ve ceza muhakemesine ilişkin henüz güncelliğini yitirmemiş sorunları hızlıca tanımak isteyen okuyucularımıza, önceki önsözleri de okumalarını öneririz. Mevzuatta sık sık yapılan değişiklikler kitabın da kısa aralıklarla yenilenmesini gündeme getirmektedir. Bu durum sürekli yoğun çalışmayı gerektirmekle birlikte, bu süreci kitaba mevzuat değişikliğini işlemekle yetinmeyip yazdıklarımızı eleştirel gözle tekrar tekrar okuyarak gerekli değişiklikleri yapma, yeni yayınlar ile yeni içtihatları değerlendirme fırsatı olarak gördüğümüz için de bir anlamda yararlı olmaktadır. Nitekim bu basıda da kitap tekrar gözden geçirilmiş, bazı kurumlar yeniden değerlendirilmiş, güncel Yargıtay içtihatları ile Anayasa Mahkemesi kararları ve yeni yayınlar olabildiğince kitaba yansıtılmıştır. Kitapta, geçtiğimiz dönemde yürürlüğe giren anayasal ve yasal hükümler gözönüne alınmıştır. Ceza muhakemesinde doğrudan değişiklik öngören başlıca yasalar şunlar olmuştur: 11.12.2010 Gün ve 6087 sayılı Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Kanunu (RG 18.12.2010 No.27789); elektronik ortamda tebligatı düzenleyen 11.1.2011 gün ve 6099 sayılı Tebligat Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG 19.1.2011 No.27820); Yargıtay ceza dairelerinin sayısını artıran ve soruşturma, kovuşturma veya davayla ilgili olarak yaptıkları işlem, yürüttükleri faaliyet veya verdikleri her türlü kararlar nedeniyle hakimler ve savcılar aleyhine doğrudan tazminat davası açılmasını yasaklayan 9.2.2011 gün ve 6110 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG 14.2.2011 No.27846); Kovuşturmaya yer olmadığı kararlarına itiraz merciinin en yakın yer ağır ceza mahkemesi olarak belirlenmesi, asliye ceza mahkemelerinde savcılık makamının görev yapmaması, kanun yoluna başvurunun harca bağlanması gibi birçok değişiklik öngören 31.3.2011 gün ve 6217 sayılı Yargı Hizmetlerinin Hızlandırılması Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG 14.4.2011 No.27905). Ayrıca kitapta, ceza muhakemesini dolaylı olarak ilgilendiren yeni yasalar da yeri geldikçe gösterilmiştir. Bu yasalar ise şunlardır: Yürürlük tarihi 1 Temmuz 2012 olarak belirlenmiş bulunan 11.1.2011 gün ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (RG 4.2.2011 No.27836), yürürlük tarihi 1 Ekim 2011 olarak belirlenmiş olan 12.1.2001 gün ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (RG 4.2.2011 No.27836). Öte yandan, adli tatilin süresini değiştiren ve tutuklu haklarını genişleten Adalet Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair 650 sayılı Kanun Hükmünde Kararname de (RG 26.8.2011 No.28037) ceza muhakemesi bakımından gözden geçirilmiştir. Bu vesileyle, kanun hükmünde kararnamelerle yasaların değiştirilmesinin ne ölçüde hukuki olduğuna burada değinilmese de, bu yöntemle yasaların değiştirilmesinin, yasal değişikliklerin izlenmesini çok zorlaştırdığını belirtmek gerekir.

Önsöz IX Ceza muhakemesi hukukuna ilişkin kuralların giderek artan ölçüde yasama organı yerine yürütme organı tarafından konulması da ayrı bir eleştiri konusudur. Örneğin, ceza muhakemesi hukukunda sanık hakları bakımından en önemli değişikliklerden biri kısa süre önce yönetmelik hükümleriyle gerçekleştirilmiştir. Cumhuriyet Başsavcılıkları ile Adli Yargı İlk Derece Ceza Mahkemeleri Kalem Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 1. madde ile Cumhuriyet Başsavcılıkları ile Adli Yargı İlk Derece Ceza Mahkemeleri Kalem Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik 45. madde değiştirilmiş; müdafiin yanı sıra şüphelinin de soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleme ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alma yetkisi tanınmıştır. Aynı haktan mağdur ya da şikâyetçi ile suçtan zarar görenin de yararlanması kabul edilmiştir (RG 24.12.2010 No.27795). Olması gereken, bu değişikliğin yasama yoluyla yapılmasıydı; sözkonusu hakkın en kısa sürede yasal güvenceye kavuşturulması yerinde olacaktır. Aynı şekilde Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin Kullanılması Hakkında Yönetmelikle muhakeme hukukuna ilişkin önemli değişiklikler öngörülmüştür (RG 20.9.2011 No.28060). Özellikle duruşmanın doğrudan doğruyalığı ve sözlülüğü ilkeleri ile ilgili önemli düzenlemeler içeren bu Yönetmeliğin de Ceza Muhakemesi Kanunu içine alınması yerinde olacaktır. Bu Yönetmeliğe göre, soruşturma ve kovuşturma aşamasında kabul edilen mazeretleri nedeniyle hazır bulunamayan kişi, ceza infaz kurumunda bulunan kişi, tedavi kurumunda bulunan kişi, hakim veya mahkeme kararı ile yakalanan kişi Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) ile dinlenebilir ve SEGBİS aracılığıyla duruşmaya katılabilir. Sistemin yaygın bir şekilde kurulup işletilmesi halinde özellikle yargı çevresi dışında yakalanan kişilerin yirmidört saat içinde yetkili hakim veya mahkeme önüne çıkartılamamasından doğan hak ihlali bertaraf edilebilecektir. Sistemin en kısa sürede bütün yargı çevrelerinde kurulmasını, işletilmesini ve bu değişikliklerin yasa güvencesine kavuşturulmasını diliyoruz. Ceza muhakemesi alanında geçtiğimiz dönemin gündemindeki sorunlar arasında tutuklamanın süresi ile sıklığının önde geldiğini söylemek ise yanlış olmasa gerektir. Ayrıca, Yargıtay Üçüncü Ceza Dairesi nin temyiz aşamasında geçen tutukluluk süresinin, 5271 sayılı CMK nun 102/1. maddesinde gösterilen üst sürenin hesabında gözönüne alınmayacağına dair 14175/20 sayılı içtihadı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi nin bazı kararlarıyla uyumlu olsa da iç hukuk bakımından tartışmaya açıktır. Yargının hızlı işleyememesi, tutukluluk sürelerinin esnetilmesi için yollar aranmasına neden olmaktadır. Öte yandan, tutuklama kararlarının doyurucu olmayan gerekçelerle yenilenmesi, buna karşılık yargılama sürecinin kısaltılamaması yargılamanın adilliğine gölge düşürmekte ve şüpheli/sanık, yargılama mağduruna dönüşmektedir. Geçtiğimiz dönemde yaşanan bir başka sorun ise istisnai nitelikte olan iletişimin denetlenmesi, teknik araçlarla izleme gibi koruma tedbirlerine sık ve koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediği yeterince denetlenmeden başvurulmuş olmasıdır. Kitabın ilgilenenler için yararlı olmasını diliyor, Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de kitabı özenli biçimde baskıya hazırlayan Gülgonca Çarpık a, kısa sürede yayınlanmasını sağlayan Seyhan Satar a ve tüm çalışanlarına teşekkürlerimizi tekrarlıyoruz. 1 Ekim 2011, İstanbul Prof.Dr. Nur Centel / Prof.Dr. Hamide Zafer YEDİNCİ BASIYA ÖNSÖZ Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımızın yedinci basısını gerçekleştirmiş olmaktan dolayı mutluyuz. Meslektaşlarımıza ve müstakbel hukukçular olan öğrencilerimize kitaba gösterdikleri ilgi nedeniyle teşekkür ederiz. Kitabın gelişim sürecini ve ceza muhakemesine ilişkin henüz güncelliğini yitirmemiş sorunları tanımak isteyen okuyucularımıza, önceki önsözleri de okumalarını öneririz. Bu basıda kitap tekrar gözden geçirilmiş, bazı kurumlar yeniden değerlendirilmiş, güncel Yargıtay içtihatları ile yeni yayınlar olabildiğince kitaba yansıtılmıştır. Kitapta, geçtiğimiz dönemde yürürlüğe giren anayasal ve yasal hükümler gözönüne alınmıştır. Değişiklik getiren başlıca yasalar, 7 Mayıs 2010 tarih ve 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun, 22 Temmuz 2010 tarih ve 6008 sayılı Terörle Mücadele Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ve 26 Haziran 2009 tarih ve 5918 sayılı Türk Ceza Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun olmuştur. Belirtelim ki, 2005 yılından itibaren yürürlüğe giren mevzuat değişiklikleri henüz yargının yavaş işlemesi ve

X Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku temel hak ihlalleri sorunlarına çözüm üretememiştir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde Türkiye aleyhine yapılmış 14.000 e yakın başvuru bulunmaktadır. Bu sayı, ülkemizde bireylerin yargılamanın adil olduğu konusunda önemli ölçüde güven bunalımı yaşadıklarının işaretidir. Türkiye, aleyhine başvuru yapılan ülkeler arasında ikinci sıradadır. Yargılamanın adil olmasının ve ceza muhakemesine ilişkin yasaların ihlal edilmemesinin başvuru sayısını azaltacağı kuşkusuzdur. Belirtelim ki, adil yargılanma hakkına dahil ilkelerin tümü muhakeme hukukuna ilişkindir (İHAS m.6). Muhakeme süreci, doğası itibariyle bireye ve bireyin sosyal ilişkilerine zarar verir. Bu sürecin adil olmaması, yarattığı maddi ve manevi baskıyı artırarak insanlık onurunu zedeler (İHAS m.3). Adil bir muhakeme, yasakoyucu ile muhakeme sürecine katılan tüm süjelerin ve medyanın sorumluluğundadır. Adil muhakeme, ancak el birliğiyle güvence altına alınabilir. Adil bir muhakeme sonucunda oluşan hüküm de adil olacaktır. Ancak adil, şaibeden uzak bir beraat hükmü, sanığa karşı toplumsal önyargıların ortadan kalkmasını ve onun toplumda yeniden huzurlu bir şekilde yaşamını sürdürmesini sağlayacaktır. Bunun gibi, mahkûmiyetin de ancak adil olanı, cezanın özel önleme işlevini yerine getirmesine hizmet edecektir. Adil olmayan mahkûmiyetler, yargıya olan güvenin sarsılmasına, bu mekanizmayı bozma girişimlerinin artmasına ve zaman içinde devletin temel fonksiyonlarından birini yerine getiremez hale gelmesine, başka bir anlatımla devletin devlet olma niteliğinin zarar görmesine neden olacaktır. Bu basının önsözünü, saygıyla andığımız, ülkemiz ceza muhakemesi hukukunun öncüleri olan ve aramızdan ayrılmış bulunan ünlü hukukçuların sözleriyle tamamlamak istiyoruz. Prof.Dr. Faruk Erem ceza muhakemesinin toplum ve birey yaşamındaki önemini şöyle açıklıyor: Ceza Usulü kadar, yeryüzünde insanları hiç bir şey alakadar etmez. Ceza Usulü kusurlu bir memlekette huzur yoktur. Garraud un dediği gibi, ceza kanununu ihlal etmemek elimizdedir. Fakat kimse, haksız yere takibata uğramayacağından emin değildir. Güven duygusu nun sosyal değeri küçümsenemez. Ceza Usulü ile bunun uygulaması güven duygusunu temin edebilmelidir, (Ferri den aktaran F.Erem, Diyalektik Açısından Ceza Yargılaması Hukuku, Ankara 1986, 57). Prof.Dr. Nurullah Kunter ise ceza muhakemesinin amacı ile suç isnadı altında bulunanlar için sadece mahkemelerce değil, toplumun her kesimi tarafından dikkate alınması gereken çağdaş ilke konusunda şöyle diyor: Gayesi icabı hakikati araştıran, dolayısıyla fertlerin hak ve hürriyetleri ile toplumun menfaatini uzlaştırmağa çalışan Ceza Muhakemesi Hukuku fertleri, bu arada da sanığı korumaktadır... sanığın haklarının korunması ve sanığa yüklenen isnatların hatta sanığın ikrarının doğru olup-olmadığının Mahkemelerce araştırılması ve şüpheden sanığın faydalanması gerektiğini hatırlatması bakımından bu ilke bugün de değerini koruduğundan, İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinde (m.11) olduğu gibi ufak bir farkla Anayasamızda da yer almıştır. Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz, Ay m.38/4, (N.Kunter, Muhakeme Hukuk Dalı Olarak Ceza Muhakemesi Hukuku, İstanbul 1989, 30). Kitabın ilgilenenler için yararlı olmasını diliyor, Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de kitabı özenli biçimde baskıya hazırlayan Gülgonca Çarpık a, kısa sürede yayınlanmasını sağlayan Seyhan Satar a ve tüm çalışanlarına teşekkürlerimizi tekrarlıyoruz. 10 Kasım 2010, İstanbul Nur Centel / Hamide Zafer ALTINCI BASIYA ÖNSÖZ Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımızın değişen mevzuata göre yeniden yazılmış beşinci basısı bir yıldan kısa bir sürede tükendi. Kitaba gösterilen ilgiden dolayı meslektaşlarımıza ve müstakbel hukukçular olan öğrencilerimize teşekkür ederiz. Kitapla yeni tanışacak olan okuyucuların önceki önsözleri de okumalarını öneririz. Mevzuattaki değişikliklerin devam etmesi yayınların sürekli gözden geçirilmesini gerektirmektedir. Geçen basının önsözünde de değindiğimiz gibi, her yeni bası bizim için bir sonraki basının hazırlıklarının başlangıcı olduğundan bu çalışmaları keyifle yapmaktayız. Ancak, itiraf etmeliyiz ki yasaların içerdiği dili özensiz, başka hüküm-

Önsöz XI lerle çelişen, sistematikten yoksun düzenlemeler bilimsel çalışmaları zorlaştırmakta ve yerleşmeye başlayan bazı yanlış uygulamalar ülkemizde hukuk devleti ilkelerinin benimsenmesi konusundaki umutlarımızı azaltmaktadır. Burada çarpıcı bir örnek vermeyi uygun görmekteyiz. Bilindiği gibi, Ceza Muhakemesi Yasasa m.94 e göre, yakalama müzekkeresiyle aranan ve yetkili yargı çevresinin dışında ele geçirilen kişi yakalandığı yere en yakın sulh ceza hakimi önüne çıkarılır ve bu hakim tarafından serbest bırakılmadığı takdirde, en kısa sürede yetkili hakim veya mahkemeye gönderilmek üzere tutuklanır. Uygulamada, bu tutuklamaya yol (sevk) tutuklaması denilmektedir. Yasa da, tutuklama kararından söz edilmekte ise de bu karar CMK m.100 uyarınca verilen bir tutuklama kararı olmayıp yakalanan kişinin şahsında yanlışlık olmadığını tespit eden bir karardır. Ancak, bu şekilde yakalanan kişinin yetkili yargı çevresine gönderilmesi uygulamada aylarca sürmekte, ortada teknik anlamda bir tutuklama kararı bulunmadığından itiraz edilememekte ve tutukluluğun denetlenmesi de sözkonusu olmamaktadır. Yakalama emri ile ihzar kurumuna ilişkin yasal düzenlemelerin örtüşmesi, uygulamada Cumhuriyet savcılarının ihzar yetkilerini kullanmak yerine yakalama emrine başvurmayı tercih etmelerine yol açmaktadır. Bu da başka yargı çevresinde bulunan şüphelilerin özgürlüklerinin yol tutuklaması adı altında uzun süreli kısıtlanmasına sebebiyet vermektedir. Oysa, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihatları na göre, İHAS m.5 uyarınca yakalanan kişinin en geç dört gün içinde yakalamanın koşullarını değerlendirecek bir hakim önüne çıkarılması gerekmektedir. Türk uygulamasında ise yol tutuklaması kararını veren hakim yargısal değil, adli-idari bir işlevi yerine getirmektedir. Bu nedenle, uygulama güvenlik hakkını zedelemektedir. Sorunun Türkiye yi Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde zor duruma sokacağı ortadadır. Uygulamada, yol tutuklaması ile tutulan kişinin ifadesi alınmak üzere yakalama emrini talep eden Cumhuriyet savcısının önüne mi yoksa yakalama emrini veren hakimin önüne mi çıkartılacağı konusunda da farklı şekilde davranılmaktadır. Bu durum, yasaların doğru uygulanabilmesinin iyi bir alt yapıyı gerektirdiğini bir kez daha ortaya koymaktadır. 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Yasası nın yürürlüğe girdiği tarih olan 1 Haziran 2005 ten itibaren üç yılı aşkın bir süre geçtiği halde, yasa hükümlerinin yorumlanmasında ve uygulanmasında yaşanan sıkıntılar sona ermemiştir. Örneğin, kararların, özellikle tutuklama taleplerinin ve kararlarının somut olaylarla desteklenmemesi, kısacası gerekçe gösterilmemesi, belirli suçlar bakımından tutuklamanın zorunlu olduğuna dair anlayış tüm eleştirilere rağmen devam etmektedir. Bir başka sorun ise özellikle CMK m.250 ye göre görev yapan özel yetkili ağır ceza mahkemelerinin görev alanına giren suçların soruşturulması aşamasında, müdafiin dosyaya ulaşmasının hakim kararıyla engellenmesinin neredeyse kural haline gelmesidir. Bu durum özellikle tutuklu sanıklar açısından müdafiin itiraz etme hakkını önemli ölçüde kısıtlamaktadır. Dosyadaki tüm belgelere ulaşamayan müdafi bu hakkı kullanmakta zorlanmaktadır. Bilindiği gibi, iddia, savunma ve yargılama makamlarının maddi gerçeğin bulunmasında ortak menfaati vardır. Bu süjeler birbirlerinin karşısında değil, yanında yer almaktadır. Ceza muhakemesinde süjelerin ortak amacı kendi konumlarına uygun olarak maddi gerçeğe ulaşmak olmalıdır. Bu amaç her bir süjeyi sınırlamaktadır. Ancak uygulamada, süjelerin genellikle bu amaca uygun davranmadıkları gözlemlenmektedir. Bu durum, bireylerin yeterliliği veya yetersizliğinden değil, kurumsal olarak süjelerin meslek alt kültüründen kaynaklanmaktadır. Kanımızca, Türk adalet sistemindeki uygulama sorunları, tam olarak ne alt yapı ve ne de hukuk kurallarının eksikliği ile açıklanabilir. Sorunların oluşmasında bu eksikliklerin yadsınamayacak bir payı bulunmakla birlikte, asıl etken, hukukun üstünlüğüne olan inancın zayıflığıdır. Hakimlik, savcılık veya avukatlık stajına başlayan genç hukukçular fakültede öğrendiklerinizi unutun ve yeni bir sayfa açın; uygulama ile teori birbirinden farklıdır tümceleriyle meslek hayatına atılmaktadır. Bu anlayışla başlatılan sürecin, hukuka dayalı bir adalet üretmesi son derece zordur. Bu basıda kitap yeniden gözden geçirilmiş, bazı kurumlar yeniden değerlendirilmiş ve yeni kaynaklar ile içtihatlar olabildiğince kitaba yansıtılmaya çalışılmıştır. Bu vesileyle kitabı, Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de özenli biçimde baskıya hazırlayan sevgili Gülgonca Çarpık a ve çok kısa sürede yayınlanmasını sağlayan sayın Seyhan Satar ile tüm Beta çalışanlarına içtenlikle teşekkür ederiz. Haydarpaşa, 6 Kasım 2008 Nur Centel / Hamide Zafer

XII Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku BEŞİNCİ BASIYA ÖNSÖZ Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımızın beşinci basısını gün ışığına çıkarmış olmaktan dolayı mutluyuz. Her yeni bası bizim için aslında bir sonraki basının hazırlıklarının başlangıcı olmaktadır. Mevzuatta sık sık kapsamlı değişiklikler yapılması, Anayasa Mahkemesi nin iptal kararları vermeye başlaması, yayınların sürekli gözden geçirilmesini gerektirdiği gibi; yasaların dil bakımından özensiz olması, içerik yönünden ise sistematikten yoksun ve mevcut yasalarla çelişkili hükümler taşıması da bilimsel çalışmaları zorlaştırmaktadır. Adli arama için Ceza Muhakemesi Kanunu 116. maddede aranan makul şüphe kavramının, Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu ek madde 6 ile kuvvetli şüphe ye dönüştürülmüş olması bunun en yakın örneğini teşkil etmektedir. Yasa yapma tekniğindeki zaaflar ve sürekli değişiklikler, bilimsel çalışmaların niteliğini olumsuz etkilemekte; çalışmalar yasal değişiklikleri farklı bir üslupla yeniden ortaya koymaktan öteye geçememekte; kurumların eski öğreti ve yaratılacak yeni öğreti çerçevesinde anlamlandırılması eksik kalmaktadır. Önceki basıdan günümüze kadar geçen dönemde 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5252 sayılı Yürürlük Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu, 5320 sayılı Yürürlük Kanunu, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu, 5402 sayılı Denetimli Serbestlik ve Yardım Merkezleri ile Koruma Kurulları Kanunu ve 2559 sayılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu nda çeşitli değişiklikler yapılmıştır. Özellikle 02.06.2007 gün ve 5681 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile getirilen değişiklikler kapsamlı olmuş, teşhis, olay yeri incelemesi işlemleri de yasal düzenlemeye kavuşturulmuştur. Bunun gibi, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu nda oniki maddede yapılan kapsamlı değişiklikle tutuklama, adli kontrol, zorla getirme, zorunlu müdafilik, kamu davasının ertelenmesi, hükmün ertelenmesi, uzlaşma konuları ele alınmıştır. Yine bu dönemde Anayasa Mahkemesi 5326 sayılı Kabahatler Kanunu ile 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun a ilişkin iptal kararları vermiş, Yargıtay ise ceza muhakemesi kurumlarının uygulanmasına ilişkin önemli içerikte içtihatlar çıkarmaya başlamıştır. Bu basıda kitap yukarıda değinilen kapsamlı yasa değişiklikleri, Anayasa Mahkemesi iptal kararları ile Yargıtay İçtihatları ışığında tümüyle gözden geçirilmiş, yeni kaynaklardan yararlanılmış ve gerekli genişletmeler yapılmıştır. Bu vesileyle, kitabın tashihlerinde bize yardım eden asistanımız Ar.Gör.Gülfem Pamuk a, kitabı Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de özenli biçimde baskıya hazırlayan Gülgonca Çarpık a, kısa sürede yayınlanmasını sağlayan Seyhan Satar a ve tüm Beta çalışanlarına içtenlikle teşekkür ederiz. Haydarpaşa, 24 Kasım 2007 Nur Centel / Hamide Zafer DÖRDÜNCÜ BASIYA ÖNSÖZ Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımızın yeni mevzuata göre yeniden yazılmış üçüncü basısı bir yıldan kısa bir sürede tükendi. Kitaba gösterilen ilgiden dolayı meslektaşlarımıza ve öğrencilerimize teşekkür ederiz. 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe giren 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, içerik yönünden, yürürlükten kaldırdığı 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu nu büyük ölçüde izleyen bir yasa olmuştur. Yeni Yasa yla getirilen değişiklikler, gözlemlerimize göre, yasal düzeyde kalmış ve henüz uygulamaya yansıtılamamıştır. Yasa nın hukukçular tarafından içselleştirilemediğini söylemek yanlış olmayacaktır. Bu durum, ülkemizde yasal değişikliklerden çok anlayışlarda değişme sağlanması gerektiği görüşümüzü doğrulamaktadır. Yasa, davaların makul sürede bitirilmesi ve temel hak ihlallerinin önlenmesi konularında gelişme yaratamamıştır. Uygulamadaki çelişkilere ve sorunlara örnek olarak şu hususları gösterebiliriz: İddianamenin iadesi kurumu, savcıların kısmen olması gerektiği biçimde iddianame hazırlamalarına yaramış; ancak, kısmen de gerekmediği halde iadelere yol açarak makul sürede yargılanma hakkının ihlali sonucunun daha sık doğmasına sebebiyet vermiştir. Bu aşamada sanığın iddianameden haberdar olmamasının, savunma hakkının kullanılması ile çelişmeli muhakeme açısından önemli bir eksiklik olduğu da burada vurgulanmalıdır. Yasa da, tutuklama nedeninin varsayılması konusunda katalog suçlara yer verilmesi, endişelerimizi haklı çıkaracak biçimde, otomatik tutuklamalara yol açmıştır. Tutuklama kararları, yine gerekçesiz olarak klişe sözcük-

Önsöz XIII lerle verilmiş; Yasa da mutlaka gerekçe belirtilmesinin öngörülmesi hiç etkili olmamıştır. Tutuklama kararlarına ilişkin gerekçelerde kuvvetli şüpheyi gösterecek deliller yer almamakta; böylece, temel hak ve özgürlükler hiçe sayıldığı gibi; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi nde yeni ihlal kararları çıkmasına da zemin hazırlanmaktadır. Uygulamayı çok değiştireceği ileri sürülen tanıklara doğrudan doğruya soru sorma ya ilişkin Yasa hükmü, beklenen sonucu doğuramamıştır. Bunda, hakim aracılığıyla soru sorma alışkanlığından henüz kurtulamamış olma kadar; duruşmalara yeterli hazırlıkla çıkmamanın da etkisi olsa gerektir. Bunun gibi, yeni bir kurum olan uzlaşma, kapsadığı suçlar ile öngörülen koşullar açısından uygulanamaz bir kurum şeklinde yürürlüğe girmiş, bunun doğal sonucu olarak da beklenen yarar sağlanamamıştır. Bu basıda kitap tümüyle gözden geçirilmiş, yeni kaynaklardan yararlanılmış ve gerekli genişletmeler yapılmıştır. Kitapta özellikle, kolluk başlığı altında resmi kolluk-özel sektör kolluğu ayrımı yeniden ele alınmış, koruma tedbiri olarak arama ile yeni bir kurum olan uzlaşma konuları genişletilmiş ve kitaba kabahatlere ilişkin muhakeme usulü eklenmiştir. Bu vesileyle, kitabın tashihlerinde bize yardım eden değerli asistanımız Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Araştırma Görevlisi Aysun Altunkaş a, kitabı Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de özenli biçimde baskıya hazırlayan Gülgonca Çarpık a, çok kısa sürede yayınlanmasını sağlayan Seyhan Satar a ve tüm Beta çalışanlarına içtenlikle teşekkür ederiz. Haydarpaşa, 6 Ekim 2006 Nur Centel / Hamide Zafer ÜÇÜNCÜ BASIYA ÖNSÖZ Türk ceza muhakemesi hukukunun temel kaynağı olan 4.12.2004 gün ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe girdi. Bu Yasa, büyük ölçüde 1412 sayılı eski Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası nı izlemektedir. Geçmiş dönemde eksikliği duyulan bazı ceza muhakemesi kurumları yeni Yasa ya alınmış olmakla birlikte; bu eksikliklerin yeni bir Ceza Muhakemesi Yasası yla giderilmesi zorunlu değildi. 5271 Sayılı yeni Ceza Muhakemesi Yasası ndaki farklılıklar, 1412 sayılı eski Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası na ek maddelerle de aktarılabilecek niteliktedir. Nitekim, yeni bir Yasa yapmak yerine, mevcut yasasını ıslâh etme yolunu seçen ülkeler vardır. Bizde bu yolun tercih edilmemiş olması, yasalaşma sürecinin aceleye gelmesine ve Yasa da boşluklar, çelişkiler, kavram karışıklıkları bulunmasına sebebiyet vermiştir. Kitapta, yeri geldikçe bunlara değinilmekte ve olması gereken önerilmektedir. Ancak, Türkiye nin sorunu, davaların makul sürede bitirilememesi ve temel hak ihlallerinin önlenememesidir. Bunun için de, yasa değişikliğinden çok, anlayış ve uygulama değişikliği gerekmektedir. 2002 Yılında bu kitabı hazırlarken, aradan üç yıl geçmeden yeniden yazacağımız, bunun için ikimizin de, sağlığımızı etkileme pahasına, aylar boyu yine günümüzün neredeyse üçte ikisini bilgisayar başında geçireceğimiz aklımıza gelmemişti. Ancak, usul hukuku sevgisi ve yeni ceza muhakemesi hukukunu bir an önce okuyucuya aktarmanın vereceği mutluluğu yaşama isteği, tekrar aynı yorucu süreci, hiç tereddüt etmeden göze almamıza neden oldu. Kitabın, ilgilenenlere yararlı olmasını diliyoruz. Kitap, yeni Ceza Muhakemesi Yasası ile tüm diğer yeni mevzuat ışığında yeniden yazılmış, bu arada, daha önce inceleme fırsatını bulamadığımız çok sayıda kaynak gözden geçirilmiş, gerektiğinde yürürlükten kalkan yasalarla karşılaştırmalar yapılmış, ancak, kitabın kapsamının genişlememesine ve eski formatının korunmasına olabildiğince özen gösterilmiştir. Bu vesileyle, kitabı Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de özenli biçimde baskıya hazırlayan Gülgonca Çarpık a, çok kısa sürede yayınlanmasını sağlayan Seyhan Satar a ve tüm Beta çalışanlarına içtenlikle teşekkür ederiz. Haydarpaşa, 24 Kasım 2005 Nur Centel / Hamide Zafer

XIV Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku BİRİNCİ BASIYA ÖNSÖZ Ceza muhakemesi hukuku, kişi hak ve özgürlüklerini yakından ilgilendiren bir hukuk dalıdır. Bu anlamda ceza muhakemesi hukuku, devlete egemen olan özgürlük anlayışından çok etkilenir. Nitekim, otoriter bir devlet görüşü, devletle bireyin çatışan çıkarları arasında bir mücadele olan ceza muhakemesinde, devletin çıkarına öncelik tanır ve bireyin çıkarını geri plânda bırakır. Liberal demokratik bir devlet anlayışında ise kişi hakları olabildiğince geniş ve saygındır. Günümüzde çağdaş demokrasiler, kişi hak ve özgürlüklerine saygı temeline dayanmakta ve bu durum ceza muhakemesi hukukuna da yansımaktadır. İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki yeni siyasal oluşumlar, diğer uluslararası sözleşmelerin yanı sıra, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi nin yapılması ve İnsan Hakları Mahkemesi nin faaliyete geçmesi, ülkemizde demokrasinin öğrenilmesi ve özümsenmesi süreci, 1961 ve 1982 anayasalarını doğuran siyasal ve sosyo-ekonomik süreçler, hak ve özgürlük kavramlarının içeriğinin değişmesi, kapsamının genişlemesi ve küreselleşme ceza muhakemesi hukukunu etkilemiştir. Öte yandan, her alandaki teknik gelişmeler de suçun ve suçlunun araştırılmasında başvurulabilecek yeni yöntemlerin ortaya çıkmasına sebebiyet vermiştir. Ceza muhakemesi hukukumuzun temel kaynağı olan ve Alman Ceza Muhakemesi Yasası ndan alınarak 20.8.1929 da yürürlüğe giren 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu, bu gelişmeleri kısmen izlemiş ve bir çok kez değiştirilmiştir. Hatta, gelişmelere ayak uydurma çabası, bu alanda yeni Tasarılar yapılmasına da neden olmuş, ancak mevcut Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu Tasarısı (2000) henüz yasalaşamamıştır. Hukuk kurallarını insanlar oluşturduklarına göre, bu yolla kurulan sistemin de insanı ve onun haklarını ön plâna alan ilkeleri içermesi gerekir. Bunu yapmayan bir hukuk sisteminin çağdaş, demokratik ve insan haklarına saygılı olduğundan sözedilemez. Uluslararası sözleşmeler ve demokratik anayasal kurallar, yasakoyucunun bu alandaki takdir hakkının sınırlarıdır. Devlet, kuralların ihlal edilip edilmediğini araştırırken, bireysel çıkarların zarara uğratılması ihtimalini en aza indirmekle yükümlüdür. Bu kitapta yapılmak istenen, öncelikle ceza muhakemesi hukukunun şu andaki fotoğrafının tespit edilmesi, sonra da olması gerekenin belirtilmesi ve kaynak yasadaki değişikliklerin, karşılaştırmaya olanak sağlamak üzere, mümkün olduğunca yansıtılmasıdır. Kitapta ceza muhakemesi, deyim yerindeyse, dinamik biçimde, muhakemenin yürüyüşüne uygun olarak ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu durum, bazı ceza muhakemesi kurumlarının, değişik başlıklar altında birden fazla kere ele alınması zorunluluğunu beraberinde getirmiştir. Bakış açılarının değişikliği dolayısıyla, sözkonusu tekrar değinme lerin, gereksiz sayılmayacağı düşüncesindeyiz. Bu vesileyle, kitabın kavram dizininin oluşturulmasında ve tashihlerinin yapılmasında unutulmaz yardımlarda bulunan değerli meslektaşımız Av. Suna Çalışkan a teşekkürü zevkli bir görev saydığımızı burada belirtmek isteriz. Öte yandan, kitabı Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de, her zaman nazik, güler yüzlü ve titiz tutumuyla özenli biçimde baskıya hazırlayan Berrin Doğrul a, yayınlanmasını sağlayan Rahmi Arıkan a ve tüm çalışanlarına içtenlikle teşekkür ederiz. Nur Centel Hamide Zafer

İçindekiler XV İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM CEZA MUHAKEMESİ HUKUKUNUN TEMEL KAVRAMLARI 1. Giriş I. Kavram...3 II. Ceza ve muhakeme ilişkisinin kurulması ve sona ermesi...4 III. Ceza muhakemesi hukukunun işlevi...5 IV. Ceza muhakemesi hukukunun amacı...5 V. Ceza muhakemesi hukukunun medeni muhakeme hukukundan farkı...6 VI. Ceza muhakemesi hukukunun adli tıp ile ilişkisi...8 VII. Ceza muhakemesi hukukunun diğer hukuk dallarıyla ilişkisi...9 1. Ceza hukuku...9 2. İnfaz hukuku...11 3. Devletler hukuku...13 VIII. Ceza muhakemesinin yapısı-evre ve devreleri...15 2. Ceza Muhakemesi Hukukunun Kaynakları ve Yorum I. Kavram... 18 II. Ceza muhakemesi hukukunda yasallık ilkesi... 19 III. Ceza muhakemesi hukukunun temel kaynakları... 20 1. Anayasa... 20 2. Yasa... 23 a. Osmanlı dönemi... 23 b. Cumhuriyet dönemi... 26 aa. 1412 Sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu...26 bb. 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu...28 cc. Özel ceza muhakemesi yasaları...29 dd. Tamamlayıcı ceza muhakemesi yasaları...32 3. Uluslararası sözleşmeler... 32 IV. Ceza muhakemesi hukukunun yardımcı kaynakları... 36 1. Gelenek kuralları... 36 2. Ahlâk kuralları... 36 3. Mahkeme içtihatları... 37 4. Öğreti... 39

XVI Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku V. Ceza muhakemesi kaynaklarının yorumu... 39 1. Yorumun kapsamı... 39 2. Yorum araçları... 40 a. Yasanın metni... 40 b. Yasanın amacı...41 c. Mantık kuralları...42 d. Yasanın sistematiği...42 e. Kurumların tarihçesi...42 f. Hukukun genel ilkeleri...43 g. Karşılaştırmalı hukuk...44 3. Yorum türleri...44 a. Daraltıcı yorum...44 b. Genişletici yorum...45 VI. Ceza muhakemesinde kıyas...45 1. Kavram...45 2. Ceza muhakemesinde kıyasın sınırları...46 a. Sınırlayıcı hükümlerin söz konusu olması...46 b. İstisnai hükümlerin söz konusu olması...47 3. Amaca göre yorum ile kıyas arasındaki ilişki...47 3. Ceza Muhakemesi Yasalarının Zaman Yönünden Uygulanması I. Kavram...48 II. Yasaların yürürlüğe girmesi ve yürürlükten çıkması...49 1. Yürürlüğe girme...49 2. Yürürlükten çıkma...50 III. Yasaların yürürlük süreleri...50 IV. Yasaların yürürlüğü açısından ilkeler...51 1. Genel olarak...51 2. Yasaların derhal uygulanması...51 a. Kavram...51 b. İlkenin etkisi...53 c. İlkenin ceza muhakemesi şartları açısından uygulanması...54 d. İlkenin İçtihadı Birleştirme Kararları açısından uygulanması...55 e. İlkenin Anayasa Mahkemesi nin iptal kararları açısından uygulanması...56 3. Yasaların geriye yürümesi...56 4. Yasaların ileriye yürümesi...58 4. Ceza Muhakemesi Yasalarının Yer ve Kişi Yönünden Uygulanması I. Kavram... 58 II. Ceza muhakemesi yasalarının yer yönünden uygulanması... 59 III. Ceza muhakemesi yasalarının kişi yönünden uygulanması... 60

İçindekiler XVII 1. Genel olarak... 60 2. Haklarında muhakeme kuralları uygulanamayacak kişiler... 60 a. Cumhurbaşkanı... 60 b. Milletvekilleri... 61 aa. Kavram... 61 bb. Milletvekili sorumsuzluğu...62 cc. Milletvekili dokunulmazlığı...63 c. Diplomatlar...67 aa. Kavram...67 bb. Ayrıcalık ve bağışıklıkların kapsamı...68 d. Konsoloslar...69 e. Yabancı askerler...70 aa. Kavram...70 bb. Bağışıklıktan yararlanacak kişiler...71 cc. Bağışıklığın kapsamı...71 İKİNCİ BÖLÜM CEZA MUHAKEMESİNDE SORUŞTURMA EVRESİ VE İDDİANAMENİN DEĞERLENDİRİLMESİ 5. Soruşturma Evresinin İşlevi ve Özellikleri I. Kavram... 75 II. Soruşturma evresinin işlevi... 75 III. Suçun işlendiği şüphesi... 76 1. Kavram... 76 2. Ceza muhakemesinde şüphenin dereceleri... 76 a. Soruşturmayı başlatan şüphe-basit şüphe... 76 b. Makul şüphe... 78 c. Yeterli şüphe... 79 d. Kuvvetli şüphe... 79 IV. Suçun öğrenilmesi... 79 1. Re sen öğrenme... 79 2. İhbar yoluyla öğrenme... 79 3. Şikâyet yoluyla öğrenme... 81 a. Kavram... 81 b. Şikâyet etme hakkı bulunanlar... 82 aa. Gerçek kişiler...82 bb. Tüzel kişiler...83 cc. Avukatlar...84 c. Şikâyet süresi... 84 d. Şikâyet usulü... 86 e. Şikâyetin sirayeti-bölünmezliği... 87 4. Tutanakla öğrenme... 87

XVIII Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku 5. Diğer yollarla öğrenme...87 a. Talep...87 b. Yabancı devletin şikâyeti...88 c. Mütalâa...88 V. Soruşturma evresinin özellikleri...89 1. Soruşturmanın gizliliği...89 2. Soruşturmanın yazılılığı...91 3. Soruşturmanın dağınıklığı...93 4. Soruşturmanın kurala bağlı olmayışı...93 5. Soruşturmanın kamusallığı...95 6. Soruşturmanın mecburiliği...96 6. Soruşturma Evresinin Süjeleri I. Ceza muhakemesi sistemleri...97 II. Süje kavramı...98 III. İddia makamı...99 1. Toplumsal iddia süjesi olarak Cumhuriyet savcısı ve yardımcıları...99 a. Savcılığın örgütlenmesi... 100 aa. Savcılığın süje olarak ortaya çıkışı...100 bb. Savcılığın güncel örgütlenmesi...101 aaa. İlk derece adliye ceza mahkemeleri düzeyinde örgütlenme... 101 bbb. İkinci derece adliye ceza mahkemeleri düzeyinde örgütlenme... 104 ccc. Yargıtay daki örgütlenme... 104 b. Başsavcılığın görevi...104 aa. Soruşturma evresini yürütme...104 bb. Kovuşturma evresine katılma...106 cc. Karar ve hükümleri icra...106 dd. Bazı hukuk davalarını açma ve yürütme...106 c. Savcının konumu...106 aa. İddia faaliyetinin hukuki niteliği...106 bb. Savcı ile Adalet Bakanı arasındaki hiyerarşik bağlılık ve savcıların bağımsızlığı...108 cc. Savcıların başsavcıya bağlı oluşları...109 dd. Savcılığın bir taraf makam olup olmadığı...110 ee. Savcının reddi...111 ff. Savcının eylemi suçun unsurları bakımından değerlendirmesi ve içtihatlarla bağlı olup olmaması sorunu...113 gg. Savcının görevi dışında bir suç işlendiğinden şüphelenmesi...115 d. Savcı ve kolluk ilişkisi...115 aa. Genel olarak...115 bb. Resmi kolluğun görevleri...116 aaa. Genel olarak... 116 bbb. Kolluğun idari önleme- görevi... 117 ccc. Kolluğun adli görevi... 118 ddd. İdari ve adli görev ayrımının önemi... 120 eee. Kolluğun zor kullanma yetkisi... 121

İçindekiler XIX fff. Kolluğun silâh kullanma yetkisi... 123 cc. Özel güvenlik görevlilerinin yetki ve görevleri...125 aaa. Genel olarak... 125 bbb. Silâh bulundurma yetkisi... 126 ccc. Diğer yetkileri... 126 ddd. Görev alanları ve görev süreleri... 127 2. Toplumsal iddia süjesi olarak sulh ceza hakimi...128 a. Genel olarak...128 b. Sulh ceza hakiminin faaliyet alanı...128 3. Bireysel iddia süjesi olarak mağdur...130 IV. Savunma makamı...131 1. Savunmanın anlamı ve önemi...131 2. Savunma makamı süjeleri...131 3. Bireysel savunma süjesi olarak şüpheli/sanık...132 a. Şüpheli ve sanık kavramları...132 b. Şüpheli/sanığın savunma süjesi oluşu...134 c. Şüpheli/sanığın gerçek kişi olması...134 d. Şüpheli/sanığın kimliğinin bilinmemesinin soruşturma ve kovuşturmaya etkisi...135 e. Şüpheli/sanıkla devlet arasındaki muhakeme ilişkisinin kapsamı...136 f. Şüpheli/sanığın hakları...137 aa. Adil yargılanma hakkı...137 bb. Bağımsız-tarafsız-olağan hakim ilkesine uygun bir mahkemede aleni yargılanma hakkı...139 cc. Hak arama (mahkemeye başvurma) hakkı...140 dd. Makul sürede yargılanma hakkı...140 ee. Savunma hakkı...142 ff. Masumluk karinesinden yararlanma-lekelenmeme hakkı...148 gg. Suçta ve cezada kanunilik ilkesinden yararlanma hakkı...150 hh. İşkence ve onur kırıcı ceza ve muamelelere tâbi olmama hakkı...150 ıı. Kişisel bilgileri üzerinde serbestçe karar verme hakkı...151 ii. Kişi güvenliği ile ilgili haklar...152 aaa. Haklarını ve yapılan isnadı öğrenme hakkı... 152 bbb. Yakınlarına haber verilmesini isteme hakkı... 153 ccc. Hakim veya adli makam önüne çıkma-habeas Corpus hakkı... 154 ddd.yakalamaya karşı serbest bırakılmayı sağlamak için başvuru ve tutuklamaya itiraz hakkı... 154 eee. Tutuklu şüphelinin dosyayı inceleme hakkı... 155 fff. Güvenceyle salıverilmeyi isteme hakkı... 156 ggg. Haksız yakalama ve tutuklama halinde tazminat isteme hakkı...156 g. Şüpheli veya sanığın yükümlülükleri...156 aa. Koruma tedbirlerine ve soruşturma işlemlerine katlanma yükümlülüğü...157 bb. Hazır bulunma yükümlülüğü -Zorla getirme ihzar-...157 4. Diğer bireysel savunma süjeleri...159 a. Yasal temsilci ve eş...159 b. Mâlen sorumlu...161

XX Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku 5. Kolektif savunma süjesi olarak müdafi...161 a. Kavram...161 b. Müdafi ile savunulmanın önemi...162 c. Müdafiin hukuki durumu...163 aa. Görüşler...164 aaa. Müdafiin şüpheli/sanığın sınırlı temsilcisi olduğu görüşü...164 bbb. Müdafiin şüpheli/sanığın yardımcısı olduğu görüşü... 165 ccc. Müdafiin mahkemenin yardımcısı olduğu görüşü... 165 ddd. Müdafiin adalet organı olduğu görüşü... 165 bb. Değerlendirme...166 d. Müdafiin bağımsızlığı...167 aa. Yürütme karşısında bağımsızlık...167 bb. Savcı karşısında bağımsızlık...168 cc. Şüpheli/sanık karşısında bağımsızlık...168 dd. Mahkeme karşısında bağımsızlık...169 ee. Baro karşısında bağımsızlık...170 ff. Üçüncü kişiler ve medya karşısında bağımsızlık...170 e. Müdafi olabilme koşulları...171 f. Müdafilik yapılamayan haller...171 g. Müdafi mecburiyeti...172 h. Müdafiin görevlendirilmesi...173 aa. Re sen görevlendirme seçme-...174 bb. Baro tarafından görevlendirilme atanma-...175 ı. Müdafiin sayısı...176 i. Müdafiin yetkileri...177 aa. Dosyayı inceleme...177 aaa. Genel olarak... 177 bbb. İnceleme yeri ve süresi... 179 ccc. İnceleme yetkisinin sınırlandırılması... 180 ddd. Müdafiin incelemesi engellenemeyen belgeler... 181 eee. İnceleme sonucunda öğrenilen bilgilerin kullanılması... 181 bb. Suret alma...182 cc. Hazır bulunma...182 aaa. Soruşturma evresi... 182 bbb. Kovuşturma evresi... 183 dd. Doğrudan soru sorma...183 ee. Şüpheli veya sanıkla görüşme ve yazışma...184 aaa. Genel olarak... 184 bbb. Görüşme... 185 ccc. Yazışma... 186 ddd. Görüşme ve yazışmada uyulacak kurallar... 187 ff. Müdafie bildirme tebliğ-...187 gg. Kanun yoluna başvurma...188 j. Müdafiin ödevleri...189 aa. Savunmayı kurallara uygun olarak yapma...189 aaa. Genel olarak... 189 bbb. Müdafiin ödevlerine aykırı davranmasının sonuçları... 190

İçindekiler XXI a. Müdafiin görevden yasaklanması... 190 b. Müdafiin görevine son verilmesi... 192 g. Başka müdafi görevlendirilmesi... 194 d. Disiplin soruşturması ve adli soruşturma yapılması... 195 bb. Maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasına yardım etme...195 cc. Sır saklama...197 V. Süjeler arasında silâhların eşitliği...198 1. Genel olarak...198 2. Soruşturma evresinde silâhların eşitliği...199 7. Soruşturma Evresi İşlemleri-Delillerin Toplanması I. Delil serbestisi...201 II. Şüphe sebepleri ve delil kavramı...201 III. Delillerin özellikleri...202 IV. Delil türleri...204 1. Beyan delilleri...205 a. Şüpheli/sanık beyanı...205 aa. Kavram...205 bb. Ön bilgi toplaması ve kendiliğinden yapılan açıklamalar...206 cc. Cumhuriyet savcısının ve kolluğun ifade alması...208 aaa. Genel olarak... 208 bbb. Yakalama üzerine ifade alma... 209 ccc. Davet üzerine ifade alma... 209 ddd. Cumhuriyet savcısı ve kolluk tarafından alınan ifadenin hukuki değeri... 210 dd. Bilirkişinin ifade alması...211 ee. Sulh ceza hakiminin sorgusu...212 aaa. Yakalama üzerine sorgu... 212 bbb. Davet üzerine sorgu... 212 ff. Mahkeme önünde yapılan sorgu...213 gg. İfade ve sorgu yöntemi...214 hh. Yasak ifade alma ve sorgu yöntemleri...218 aaa. Genel olarak... 218 bbb. Yasak yöntemlere başvurabilecek kişiler... 218 ccc. Kötü davranma... 219 ddd. İşkence... 219 eee. İlaç verme... 220 fff. Yorma... 220 ggg. Aldatma... 220 hhh. Cebir veya tehditte bulunma... 221 ııı. İradeyi bozan diğer müdahaleler...221 iii. Yasaya aykırı yarar vaat etme... 222 ıı. Yasak ifade yöntemleri ile elde edilen ifadeleri içeren tutanakların delil değeri...222 b. Tanık beyanı...223 aa. Kavram...223 bb. Muhakemeye katılan diğer kişilerin tanıklığı...224

XXII Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku aaa. Hakimin tanıklığı... 224 bbb. Savcının tanıklığı... 225 ccc. Müdafiin tanıklığı... 226 ddd. Suç ortağının tanıklığı... 226 eee. Mağdurun tanıklığı... 227 fff. Bilirkişinin tanıklığı... 228 cc. Tanığın ödevleri...229 aaa. Hazır bulunma zorla getirme -ihzar... 229 bbb. Bildiklerini doğru olarak söyleme... 231 ccc. Yemin etme... 231 a. Yeminin şekli... 231 b. Yemin verilmeyen tanıklar...232 g. Tanığın bildiklerini söyleme ve yemin etme ödevine aykırı davranmasının yaptırımı... 232 dd. Tanığın hakları... 233 aaa. Tanıklıktan çekinme hakkı... 233 a. Nişanlılık, evlilik ve akrabalık nedeniyle çekinme... 233 b. Meslek nedeniyle çekinme... 234 bbb. Cevap vermekten çekinme hakkı... 237 ccc. Haklarını öğrenme hakkı... 237 ddd. Tazminat ve masraf alma hakkı... 238 eee. Korunma hakkı... 239 ee. Devlet sırrı niteliğindeki bilgilerle ilgili tanıklık...239 ff. Tanığın dinlenme usulü ve tanığa sorulacak sorular...240 aaa. Genel olarak... 240 bbb. Tanığın korunması-gizli tanık... 242 ccc. Mağdurların dinlenmesi... 244 gg. Tanıkların birbirleriyle ve şüpheliyle yüzleştirilmesi...244 hh. Tanığın erken dinlenmesi...245 ıı. Soruşturma evresinde düzenlenen tanık dinleme tutanaklarının değeri...246 c. Beyan delillerinin Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) üzerinden dinlenmesi...247 2. Belge delilleri...252 a. Kavram...249 b. Belge delillerinin okunması...250 3. Belirti delilleri...252 a. Bilirkişi mütalâası...253 aa. Genel olarak...253 bb. Bilirkişi görüşünün hukuki niteliği...254 cc. Bilirkişinin görevlendirilmesi...255 dd. Kural olarak bilirkişiye başvurma mecburiyetinin bulunmaması...256 ee. Bilirkişinin ödevleri...257 aaa. Hazır bulunma -bilirkişilik yapma... 257 bbb. Yemin etme... 259 ccc. Mühürlerin açılmasını ve yeniden konulmasını tutanakla belirtme... 259 ddd. Kendisini atayan merci ile ilişki içinde olma... 259 eee. İnceleme yapma ve sonuçlarını bildirme... 260

İçindekiler XXIII fff. Bilirkişinin görevini yapmamasının yaptırımı... 261 ff. Bilirkişinin erken dinlenmesi...262 gg. Bilirkişinin yetkileri...262 hh. Bilirkişinin hakları...263 aaa. Bilirkişilikten çekinme... 263 bbb. Ücret alma... 264 ıı. Bilirkişinin reddi...264 ii. Teknik müşavir-uzman mütalâası...264 jj. Bilirkişiye başvurma mecburiyeti bulunan haller...265 aaa. Genel olarak... 265 bbb. Sahte para ve değerler üzerinde yapılacak incelemeler... 266 ccc. Şüpheli veya sanığın bilincinin incelenmesi -gözlem altına alma... 266 ddd. Beden muayenesi ve vücuttan örnek alınması... 267 a. Genel olarak... 268 b. Bedene müdahalenin hukuki niteliği... 269 g. Bedene müdahalenin amacı... 271 d. Bedene müdahale ile ilgili bazı kavramlar... 271 c. Şüpheli veya sanığın beden muayenesi ve vücudundan örnek alınması... 272 i. Genel Olarak... ii. Müdahalenin koşulları... 273 1. Şüpheli veya sanık olma... 273 2. Müdahalenin sağlığa zarar verme tehlikesinin bulunmaması...274 3. Şüpheli veya sanığa isnat edilen suçla ilgili koşul... 274 4. Müdahaleye karar verilmesi... 275 iii. Müdahaleyi yapacak kişilerin özellikleri... 277 l. Diğer kişilerin beden muayenesi ve vücutlarından örnek alınması...278 i. Genel olarak... 278 ii. Müdahalenin koşulları... 279 iii. Tanıklıktan çekinme hakkı ve vücuda müdahale... 280 iv. Müdahaleyi yapacak kişilerin özellikleri... 280 v. Müdahalenin yapılması... 281 vi. Değerlendirme yasağı... 281 h. Vücudun muayenesi, örnek alma ve susma hakkı... 282 eee. Moleküler genetik incelemeler... 284 a. Moleküler genetik incelemenin konusu ve amacı... 284 b. Moleküler genetik incelemeye karar verecek merci... 285 g. Moleküler genetik inceleme sonuçlarının gizliliği... 285 fff. Ölünün adli muayenesi ve otopsi... 286 ggg. Zehirlenme şüphesi üzerine yapılacak işlem... 287 hhh. Belgenin sahteliğinin incelenmesi... 287 b. Keşif...288 aa. Kavram...288 bb. Keşfin konusu...288 aaa. Nesneler... 288 bbb. Belgeler... 289 ccc. Kişiler... 289 ddd. Olgular ve deneyler... 289 cc. Keşfe yetkili olanlar...289 dd. Keşif faaliyetinin yerine getirilmesi...290

XXIV Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku ee. Keşif tutanağının delil değeri...291 ff. Şüpheli veya sanığın keşif talebi...291 V. Soruşturma işlemleri örnekleri...291 1. Fizik kimliğin tespiti...292 a. Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu hükümlerine göre fizik kimliğin tespiti -parmak izi ve fotoğrafların kayda alınması...292 b. Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre fizik kimliğin tespiti...295 2. Yer gösterme...296 3. Olay yeri incelemesi...298 4. Teşhis...299 5. Durdurma...301 a. Genel olarak...301 b. Durdurmanın hukuki niteliği...302 c. Durdurma usulü...304 d. Kimlik sormaya ilişkin özellikler...307 8. Koruma Tedbirleri I. Kavram...309 II. Koruma tedbirlerinin sınıflandırılması...309 III. Koruma tedbirlerinin özellikleri...310 1. Yasayla düzenlenmiş olma...310 2. Geçici olma...310 3. Araç olma...310 IV. Koruma tedbirlerinin önşartları...311 1. Gecikmede tehlike bulunması...311 2. Haklı görünüş...311 3. Orantı bulunması...312 V. Koruma tedbirlerinin türleri...312 1. Yakalama-gözaltı...312 a. Müzekkeresiz (fiili) yakalamanın koşulları...313 aa. Resmi sıfatı bulunmayan kişilere özgü koşullar...313 aaa. Suçüstü halinin bulunması... 313 bbb. Failin kaçma tehlikesinin bulunması... 314 ccc. Failin kimliğinin belirlenememesi... 315 ddd. Şikâyet bulunması... 316 bb. Resmi sıfatı bulunan kişilere özgü koşullar...316 aaa. Tutuklama veya yakalama emri verilmesini gerektiren bir durumun bulunması...317 bbb. Gecikmede tehlike bulunması... 317 ccc. Amire başvurulamaması... 318 ddd. Şikâyet bulunması... 318 b. Müzekkeresiz (fiili) yakalamanın hükümleri ve sona ermesi...318 aa. Yakalamanın yerine getirilmesi...318 aaa. Yakalamanın şekli ve hakların hatırlatılması... 318 bbb. Yakalamanın zamanı ve yeri... 320

İçindekiler XXV bb. Yakalamanın ilgililere bildirilmesi...320 cc. Yakalama işleminin tutanağa bağlanması...321 dd. Gözaltına alma...321 ee. Gözaltına alınan şüphelinin sağlık kontrolünün yapılması...322 ff. Gözaltı süresi ve hakim önüne çıkarma...323 gg. Tekrar yakalama ve gözaltına alma yasağı...324 hh. Yakalama işleminin ve gözaltına ilişkin kararların denetlenmesi...325 ıı. Çocukların yakalanması ve gözaltına alınması...325 c. Müzekkereli yakalama...326 d. Özel yakalama ve gözaltı halleri...329 aa. Kimlik sorma sonucunda yakalama...329 bb. Olay yerinde alınan tedbirlere uyulmaması nedeniyle özgürlüğün kısıtlanması...330 cc. Geri verme yakalaması...330 dd. Duruşmanın düzenini sağlamak amacıyla yakalama...330 ee. Hükümlü ve tutukluların infaz kurumundan alınarak yeniden gözaltı birimine getirilmeleri...331 aaa. Genel olarak... 331 bbb. Kurum dışına çıkarmanın koşulları... 331 ff. Önleme yakalaması-idari yakalama...333 2. Tutuklama...334 a. Kavram...334 b. Tutuklamanın maddi koşulları...336 aa. Kuvvetli suç şüphesi...336 bb. Tutuklama nedenlerinin varlığı...336 aaa. Kaçma şüphesi... 337 bbb. Delilleri karartma şüphesi... 337 cc. Yasal karineler...338 c. Tutuklamanın biçimsel koşulları...339 aa. Tutuklama yasağının bulunmaması...339 bb. Muhakeme şartının gerçekleşmesi...339 cc. Sanığa güvence belgesi verilmemiş olması...340 dd. Tutuklamanın orantılı olması...340 ee. Hakim veya mahkeme kararı bulunması...340 aaa. Yetkili hakim... 340 bbb. Kararın verilmesi ve gerekçesi... 342 d. Tutuklamanın ihtiyariliği...344 e. Şüpheli ve sanığın yokluğunda tutuklama kararı verilmesi...344 f. Tutuklananın durumunun yakınlarına bildirilmesi...345 g. Tutukluluk süresi...346 h. Tutuklamaya ilişkin kararlara karşı kanun yolu...349 ı. Tutukluluğun denetlenmesi ve sona ermesi...351 i. Tutuklama kararının yerine getirilmesi...354 aa. Genel olarak...354 bb. Birden çok tutuklama kararı bulunması...356 cc. Tutuklama kararının yerine getirilmesinin ertelenmesi...356

XXVI Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku j. Tutuklu hakkında yapılacak işlem...357 aa. Tutuklunun hükümlülerden ayrı yerde bulundurulması...357 bb. Tutuklunun özgürlüğünün sınırlandırılması...357 cc. Tutuklunun giyimi ve çalışması...358 dd. Tutuklunun kendi ihtiyacını sağlaması...358 ee. Tutuklunun disiplin yaptırımlarına ve kısıtlayıcı önlemlere tâbi tutulması...359 ff. Tutuklunun zorla tedavi edilmesi ve beslenmesi...359 gg. Tutuklunun dış dünyayla ilişkisi...361 aaa. Radyo-televizyon-internetten yararlanma... 361 bbb. Yazılı iletişim kurma... 362 ccc. Sözlü iletişim kurma... 363 ddd. Dışarıdan hediye kabul etme... 363 eee. Tutukevinden dışarı çıkma... 364 hh. Müdafi ile yazışma ve görüşme...364 k. Tutuklu geçirilen sürenin mahkûmiyetten indirilmesi...365 aa. Genel olarak...365 bb. Özgürlük kısıtlanarak bir süre geçirilmesi...365 cc. Ceza mahkûmiyetinin bulunması...366 dd. İndirimin uygulanması...367 3. Adli kontrol: Tutuklamanın alternatifi...367 a. Kavram...367 b. Adli kontrol uygulanmasının koşulları...368 c. Adli kontrol tedbiri kapsamındaki yükümlülükler...369 d. Adli kontrol kararı vermeye yetkili merciler...370 e. Adli kontrol kararının değiştirilmesi ve sona ermesi...371 f. Adli kontrol kararına karşı kanun yolu...371 g. Adli kontrol kararının içerdiği yükümlülüklere uymamanın yaptırımı...371 h. Adli kontrolün cezadan mahsubu...372 4. Güvence gösterilmesi...372 a. Genel olarak...372 b. Güvencenin işlevi...372 5. Arama...374 a. Kavram...374 b. Aramanın hukuki niteliği...375 c. Aramanın koşulları...375 aa. Şüpheli ve sanık açısından...375 bb. Şüpheli olmayan kişiler açısından...376 d. Arama kararı ve emri vermeye yetkili merciler...376 e. Arama kararının ve emrinin unsurları...379 f. Aramanın yapılacağı zaman...379 g. Arama işleminin tutanağa bağlanması...379 h. Aramada hazır bulunabilecek olan kişiler...380 ı. Aramanın amacının bildirilmesi...380 i. Aramanın sonucu...381 j. Aramanın sonunda yapılacak bildirimler ve aramanın belgelenmesi...381

İçindekiler XXVII k. Aramada rastlantı sonucunda elde edilen delillere elkonulması...381 l. Avukat bürolarında arama...381 m. Önleme araması...383 6. Elkoyma...386 a. Kavram...386 b. Elkoymanın konusu...387 aa. Genel olarak...387 bb. Taşınmazlara, hak ve alacaklara elkonulması...388 c. Muhafaza altına alma ve elkoyma...390 d. Elkoyma karar ve emrinin verilmesi, denetlenmesi...391 e. Elkoyma işleminin yapılması...392 f. Elkonulamayacak eşya...392 aa. Mektuplar, belgeler...392 bb. Basın araçları...393 g. Elkonulan eşyanın iadesi...393 h. Elkonulan eşyanın korunması veya elden çıkarılması...393 ı. Rastlantı sonucunda elde edilen deliller...394 i. Özel elkoyma şekilleri...394 aa. Postada elkoyma...394 bb. Zorlama amaçlı elkoyma...395 aaa. Zorlama amaçlı elkoymanın önşartı: Sanığın kaçaklığına karar verilmesi...395 bbb. Zorlama amaçlı elkoymaya karar vermeye yetkili merci... 395 ccc. Zorlama amaçlı elkoyma tedbirinin uygulanabileceği suçlar... 396 ddd. Zorlama amaçlı elkoyma tedbirinin süresi... 396 cc. Basılmış eserlere elkoyma...396 j. Haksız elkoyma nedeniyle tazminat isteme hakkı...397 7. Bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, kopyalama ve elkoyma...397 a. Genel olarak...397 b. Tedbirin hukuki niteliği...398 c. Tedbirin koşulları...398 d. Tedbire karar vermeye yetkili olan merciler...398 e. Tedbirin uygulanma şekli...399 f. Tedbir kararına itiraz...399 g. Belirli kurumların bilgisayar program ve kütüklerinde arama...400 h. Değerlendirme...400 8. Şirket yönetimi için kayyım tayini...400 a. Tedbirin hukuki niteliği...400 b. Tedbirin uygulanabileceği suçlar...401 c. Tedbirin koşulları...402 d. Tedbire karar vermeye yetkili olan merciler...402 e. Tedbir kararının içeriği...402 f. Tedbirin uygulanma şekli ve süresi...402 g. Tedbir kararına karşı başvurulacak kanun yolu...403

XXVIII Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku h. Kaçak sanığa kayyım tayin edilmesi...403 9. Telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi...403 a. Genel olarak...403 b. Tedbirin hukuki niteliği...405 c. Tedbir ile elde edilen deliller...406 d. Tedbirin uygulanabileceği suçlar...407 e. Tedbirin koşulları...408 f. Tedbire karar verecek merci...409 g. Tedbir kararına karşı başvurulacak kanun yolu...410 h. Tedbir kararının yerine getirilmesi...410 ı. Tedbirin uygulanacağı kişiler ve tedbirin süresi...411 i. İletişim içeriklerinin yok edilmesi...412 j. Rastlantı sonucunda elde edilen deliller...413 k. Muhataba bildirme...414 l. Mobil telefonun yerini tespit...414 m.iletişimin önleme amaçlı denetlenmesi...415 10. Gizli soruşturmacı görevlendirme...418 a. Tedbirin hukuki niteliği...418 b. Tedbirin uygulanabileceği suçlar...419 c. Tedbirin koşulları...419 d. Tedbire karar vermeye yetkili merci...420 e. Gizli görevlinin yükümlülükleri...420 f. Tedbirin uygulanma şekli...420 g. Tedbirin süresi...420 11. Teknik araçlarla izleme...421 a. Tedbirin hukuki niteliği...421 b. Tedbir ile elde edilen deliller...422 c. Tedbirin uygulanabileceği suçlar...423 d. Tedbirin uygulanacağı alan...424 e. Tedbirin uygulanması...424 f. Tedbire karar vermeye yetkili merci...424 g. Tedbirin süresi...424 h. Tedbir sonucunda elde edilen kişisel verilerin yok edilmesi...425 ı. Rastlantı sonucunda elde edilen deliller...425 i. Kişilerin önleme amacıyla teknik olarak izlenmesi...426 12. İnternet ortamında yapılan yayınlara erişimin engellenmesi...427 a. Genel olarak...427 b. Tedbirin hukuki niteliği...427 c. Tedbirin uygulanabileceği suçlar...427 d. Tedbire karar vermeye yetkili merci...427 e. Tedbirin uygulanması...428 f. Tedbirin süresi...429 13. Tanık koruma tedbiri-gizli tanık...429

İçindekiler XXIX a. Genel olarak...429 b. Tedbirin hukuki niteliği...430 c. Tanık koruma tedbirinin kapsamına giren kişiler...430 d. Tedbirin koşulları...430 e. Uygulanacak tedbirler...431 f. Tedbire karar vermeye yetkili merci...432 aa. Adli merciler tarafından tedbire karar verilmesi...432 aaa. Karar mercileri... 432 bbb. Kararın alınması süreci ve özellikleri...433 ccc. Tedbirin süresi, değiştirilmesi ve kaldırılması... 433 ddd. Haklarında koruma tedbiri kararı alınan tanıkların dinlenmesi... 434 bb. Tanık Koruma Kurulu tarafından tedbire karar verilmesi...436 cc. Tedbiri uygulayacak merci...437 g. Gizlilik kuralı...437 VI. Koruma tedbirlerinin sebebiyet verdiği haksızlıkların giderilmesi...437 1. Kavram...437 2. Tazminat ödenecek haller...438 3. İlgiliyi uyarma yükümlülüğü...440 4. Tazminat davasının açılması ve görülmesi...440 a. Süre...440 b. Zarar görenin başvurması...441 c. Dilekçe bulunması...442 d. Ağır ceza mahkemesinin kararı...442 5. Kanun yolu...443 6. Tazminatın geri alınması ve rücu...444 7. Tazminat istenemeyecek haller...444 9. Soruşturmadan Sonuç Çıkarılması I. Genel olarak...444 II. İddianameyle ceza davası açılması...445 1. Ceza davasının açılmasına ilişkin ilkeler...445 a. Ceza davasının kamusallığı...445 b. Cezalandırmanın talep edilmesi -Davasız yargılama olmaz ilkesi-...446 c. Ceza davasının mecburiliği...447 aa. Kavram...447 bb. İlkenin istisnaları...448 2. İddianamenin unsurları...449 a. Suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe bulunması...449 b. İddianamenin diğer unsurları...452 aa. Yer ve madde yönünden yetkili mahkemenin gösterilmesi...453 bb. Şüphelinin ve diğer kişilerin kimliğine ilişkin bilgiler...454 cc. Suça ilişkin bilgiler...454 aaa. Yüklenen suçun unsurlarına ilişkin bilgiler... 454 bbb. Yüklenen suça uygulanması gereken yasa maddeleri... 455 ccc. Suçun işlendiği yer ve zamana ilişkin bilgiler... 456

XXX Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku ddd. Şikâyetin yapıldığı tarihin gösterilmesi... 457 eee. Suçun delilleri... 457 dd. Tutuklu işlerde iddianamenin özelliği...457 ee. İddianamenin sonuç kısmında yer alması gereken hususlar...458 c. Ceza davası açılmasının sonuçları...459 3. İddianamenin bildirilmesi...459 III. Kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi...460 1. Genel olarak...460 2. Yeterli şüphe oluşturacak delile ulaşılamaması...460 3. Kovuşturma olanağının bulunmaması...461 a. Muhakeme koşullarının gerçekleşmemesi...461 b. Cumhuriyet savcısının takdir yetkisini kullanması...462 aa. Kavram...462 bb. Etkin pişmanlık hali ile şahsi cezasızlık nedeni bulunması...462 cc. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi...463 aaa. Genel olarak...463 bbb. Ertelemenin koşulları... 464 a. Objektif koşullar... 464 b. Sübjektif koşullar... 465 ccc. Koşulsuz (uzlaşma nedeniyle) erteleme... 465 ddd. Erteleme süresi... 465 eee. Ertelemenin sonuçları... 465 fff. Erteleme kararının geri alınması... 466 ggg. Kanun yolu... 466 c. Önödeme...466 aa. Genel olarak...466 bb. Önödemenin hukuki niteliği...468 cc. Önödeme ile çözümlenecek uyuşmazlıklar...469 aaa. Para cezası... 469 bbb. Hapis cezası... 470 dd. Önödeme usulü...471 aaa. Soruşturma evresi... 471 bbb. İddianamenin değerlendirilmesi (ara muhakeme) aşaması... 474 ccc. Kovuşturma evresi... 474 d. Fail-Mağdur uzlaşması...475 aa. Kavram...475 bb. Uzlaşma çeşitleri...476 cc. Fail-mağdur uzlaşmasının hukuki niteliği...477 dd. Fail-mağdur uzlaşmasının koşulları...477 aaa. Uzlaşma kapsamına giren suç bulunması... 478 a. Şikâyete bağlı suçlar... 478 b. Diğer suçlar... 480 bbb. Suçun işlendiğine dair yeterli şüphe bulunması... 480 ccc. Uzlaşma önerisinin özgür iradeyle kabul edilmesi... 481 ddd. Edimin yerine getirilmesi... 482 ee. Fail-mağdur uzlaşmasının usulü...483

İçindekiler XXXI aaa. Soruşturma evresi... 483 a. Uzlaşma önerisinin yapılması... 483 b. Uzlaştırmacının tayini... 483 g. Uzlaştırmacının yetki ve görevleri... 484 d. Uzlaşmanın sonuçlanması... 485 c. Uzlaşmanın etkisi... 485 bbb. Kovuşturma evresi... 486 ff. Fail-mağdur uzlaşması sürecinde ortaya çıkan delillerin kullanılması sorunu...487 4. Kovuşturmaya yer olmadığı kararının bildirilmesi...487 5. Kovuşturmaya yer olmadığı kararının ortadan kaldırılması...488 a. Kovuşturma (itiraz) davası...488 aa. Kovuşturma (itiraz) davasının hukuki niteliği...489 bb. Kovuşturma (itiraz) davasını açabilecek olanlar...489 cc. Kovuşturma (itiraz) davasının açılması...489 dd. Kovuşturma (itiraz) davasının görülmesi...490 ee. Kovuşturma (itiraz) davası sonunda verilen kararlar...490 ff. Kanun yolu...491 b. Kovuşturmaya yer olmadığı kararının diğer yollarla ortadan kaldırılması...491 10. İddianamenin Değerlendirilmesi -Ara Muhakeme- I. 1412 Sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu dönemi...492 1. 1985 Tarihine kadar olan dönem...492 2. 1985 Tarihinden sonraki dönem...494 II. 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu dönemi...495 1. Genel olarak...495 2. İddianamenin değerlendirilmesi: Ara muhakeme...495 a. Yasal düzenleme...495 b. Ara muhakemenin yapılması...496 aa. Yetkili makam ve inceleme süresi...496 bb. İddianamenin kabulüne veya iadesine karar verilmesi...497 c. Değerlendirme...499 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM CEZA MUHAKEMESİNDE KOVUŞTURMA EVRESİ 11. Kovuşturma Evresinde Yargılama Makamı ve Yardımcıları I. Kovuşturma evresinin yargılama makamları...503 II. Adli yargı mahkemeler teşkilâtı...504 1. Tarihi gelişim...504 2. Adli yargı ceza mahkemelerinin güncel örgütlenmesi...507

XXXII Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku a. Genel olarak...507 b. Adli yargı ilk derece ceza mahkemelerinin örgütlenmesi...507 c. Adli yargı ikinci derece ceza mahkemelerinin örgütlenmesi...509 d. Yargıtay...510 III. Adli yargı ceza mahkemelerinin yetkisi...511 1. Ceza mahkemelerinin milli yetkisi...511 2. Ceza mahkemelerinin madde (görev) yönünden yetkisi...512 a. Kavram...512 b. Madde yönünden yetkiyi belirleme ölçütleri...512 aa. Nicesellik ölçütü...512 bb. Nitelik ölçütü...513 cc. Mahkemenin yapısı ölçütü...513 dd. Karma ölçüt...513 c. Madde yönünden yetki (görev) kuralları...513 aa. Sulh ceza mahkemelerinin madde yönünden yetkisi...513 bb. Asliye ceza mahkemelerinin madde yönünden yetkisi...514 cc. Ağır ceza mahkemelerinin madde yönünden yetkisi...514 d. Madde yönünden yetkili mahkemenin belirlenmesi...515 e. Madde yönünden yetki kurallarının istisnaları...515 aa. Bağlantı...515 bb. Madde yönünden yetkisizlik kararı verilememesi...516 f. Madde yönünden yetkisizlik iddiası...517 g. Madde yönünden yetkisiz hakimin işlemlerinin geçerliliği...518 h. Madde yönünden yetki uyuşmazlıkları...519 3. Ceza mahkemelerinin yer yönünden yetkisi...521 a. Kavram...521 b. Yerel yetki konusunda benimsenen sistemler...521 c. Yerel yetki kuralları...522 aa. Türkiye de işlenen suçlarda yetki...522 aaa. Genel kurallar... 522 a. Temel kural... 522 b. Yedek kurallar... 524 bbb. Genel kuralın istisnası... 524 ccc. Ülke içerisinde gemi veya hava taşıtında veya demiryolu taşıtında işlenen suçlarda yetki... 525 bb. Yabancı ülkede işlenen suçlarda yetki...526 cc. Ülke dışında Türk bayrağını taşıma yetkisine sahip deniz...526 veya hava taşıtlarında işlenen suçlarda yetki...526 d. Yerel yetkisizlik davası...527 e. Yerel yetki uyuşmazlıkları...528 f. Yer yönünden yetkisiz mahkemenin işlemleri...529 g. Yer yönünden yetki kurallarının istisnaları...529 aa. Bağlantılı uyuşmazlıkların birleştirilmesi...529 bb. Genel olarak davanın nakli...529

İçindekiler XXXIII cc. Afet nedeniyle davanın nakli...530 dd. İstinabe...531 4. Ceza mahkemelerinin kişi yönünden yetkisi...532 5. Ceza mahkemelerinin görev yönünden yetkisi...534 a. Genel olarak...534 b. Niyabet...534 c. Görev yönünden yetki uyuşmazlıkları...535 IV. İhtisas mahkemeleri...535 1. Adli yargı ceza mahkemelerinin özel yetkili daireleri...536 a. Basın mahkemeleri...536 b. Trafik mahkemeleri...537 2. Adli yargı dışı özel mahkemeler...537 a. Genel olarak...537 b. Adli yargı dışı özel mahkemeler ve yargılama birliği sorunu...538 V. Mahkemeye yardımcı teşkilât...539 1. Yazı işleri müdürü ve zabıt kâtibi...539 2. Mübaşir...541 12. Yargılama Makamını İşgal Eden Kişi Olarak Hakim I. Kavram...541 II. Hakim olma koşulları...541 III. Hakimin nitelikleri...542 1. Hakimin yargının- bağımsızlığı...543 a. Kavram...543 b. Gelişim süreci...543 c. Anayasalarda hakim bağımsızlığı...543 d. Uluslararası belgelerde hakim bağımsızlığı...544 e. Hakimin bağımsızlığının içeriği...545 aa. Emir almama...545 bb. Özgürce karar verme...545 cc. Sorumsuzluk...545 dd. Hukuka bağlı olma...546 f. Hakimin bağımsızlığının güvenceleri...546 aa. Yasama organına karşı güvenceler...546 bb. Yürütme organına karşı güvenceler...547 aaa. Hakimlik güvencesi... 547 a. Azledilememe... 548 b. Emekliye ayıramama... 548 g. Mâli güvence... 548 d. Yer ve kürsü güvencesi...548 bbb. Özlük işlerinin bağımsız bir kurul tarafından yürütülmesi... 549 cc. Yargılama organına karşı güvenceler...551 dd. Diğer güçlere karşı güvenceler...551

XXXIV Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku 2. Hakimin tarafsızlığı...553 a. Kavram...553 b. Tarafsızlığın güvenceleri...554 aa. Hakimin reddi...554 bb. Hakimin çekinmesi...554 c. Tarafsızlığın güvenceleri ve doğal hakim...555 aa. Doğal hakim ilkesi...555 bb. Hakimin reddi ve doğal hakim ilkesi...556 13. Muhakemenin Konusu Olan Uyuşmazlık I. Genel olarak...556 II. Muhakemenin konusunun sınırlandırılması...556 III. Muhakeme konusu olayın dogmatik olarak belirlenmesi...558 IV. Yargılanacak uyuşmazlığı belirlemenin önemi...559 1. Muhakemenin konusunun aynılığı...559 2. Muhakeme konusunun derdest olması...560 3. Muhakeme konusunun kesin hükümle çözümlenmiş olması...561 a. Ne bis in idem ilkesi...561 b. Ne bis in idem ilkesinin kapsamına girmeyen haller...563 c. Ceza muhakemesi ile medeni muhakeme arasındaki ilişki...564 d. Suçların içtimaında kesin hükmün kapsamının belirlenmesi...566 aa. Zincirleme suç...566 bb. Bileşik suç...568 14. Uyuşmazlıklar Arasında Bağlantı I. Kavram...568 II. Bağlantı çeşitleri...569 1. Tek yönlü bağlantı-karışık bağlantı...569 2. Dar bağlantı-geniş bağlantı...569 a. Dar bağlantı...569 b. Geniş bağlantı...570 III. Bağlantının sonuçları...571 1. Muhakemelerin birleştirilmesi...571 a. Birleştirmenin koşulları...572 aa. Uyuşmazlıklar arasında bağlantı bulunması...572 bb. Birleştirmede yarar bulunması...572 cc. Birleştirme olanağının bulunması...572 b. Birleştirme koşullarının değerlendirilmesi...573 c. Birleştirme usulü...574 d. Birleştirmenin sonuçları...576 aa. Madde (görev) yönünden yetki kurallarına istisna getirmesi...576 bb. Yer yönünden yetki kurallarına istisna getirmesi...577 cc. Görev yönünden yetki kurallarına istisna getirmesi...577 dd. Kanun yolunun kesinleşmeyi engelleyici etkisine istisna getirmesi...577

İçindekiler XXXV 2. Bekletici sorun veya nispi yargılama yapma...578 a. Bekletici sorun ve nispi yargılama yapmanın şartları...579 b. Bekletici sorun ve nispi yargılama şartlarının değerlendirilmesi...579 aa. Bekletici sorun sayma mecburiyeti-nispi yargılama yapma yasağı...579 bb. Bekletici sorun sayma yasağı-nispi yargılama yapma mecburiyeti...580 c. Bekletici sorun sayma veya nispi yargılama yapmanın fayda ve sakıncaları...581 15. Muhakeme Şartları I. Genel olarak...583 II. Olumlu-olumsuz muhakeme şartları...583 III. Muhakeme şartlarının kabul edilmesinin nedenleri...583 IV. Muhakeme şartlarının benzer kurumlardan farkı...584 V. Muhakeme şartlarının sınıflandırılması...585 VI. Şüpheden sanık yararlanır ilkesi ve muhakeme şartları...585 VII. Muhakeme şartlarının bulunmamasının sonuçları...586 1. Soruşturma evresi...586 2. Ara muhakeme...587 3. Kovuşturma evresi...587 4. Kanun yolu...588 VIII. Önemli bazı muhakeme şartları...589 1. Türk mahkemelerinin milli yargı yetkisinin bulunması...589 2. Mahkemenin yetkili olması...589 a. Mahkemenin madde (görev) yönünden yetkili olması...589 b. Mahkemenin yer yönünden yetkili olması...590 3. Şikâyetin gerçekleşmiş olması...590 4. Şikâyetten feragat edilmemiş veya vazgeçilmemiş olması...590 5. İzin verilmiş olması...592 6. Kusur yeteneğinin bulunması...594 7. Duruşma ehliyetinin bulunması...594 8. Ceza soruşturması yolunun açık olması...596 9. Dokunulmazlığın bulunmaması...596 10. Görülmekte olan dava bulunmaması...597 11. Kesin hüküm bulunmaması...597 12. Suçun zamanaşımına uğramamış olması...597 13. Yargılanacak kişinin hayatta olması...599 14. Askerlik hizmetinin yapılmış olması...599 IX. Muhakeme şartı olma niteliği tartışmalı haller...599 1. Sanığın fazla ömrünün kalmaması...600 2. Muhakeme süresinin çok uzaması...600

XXXVI Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku 16. Muhakeme İşlemleri I. Kavram...601 II. İşlemlerin maddi yapılarına göre sınıflandırılması...602 1. Sözlü işlemler...602 2. Yazılı işlemler...602 3. Eylemli işlemler...603 III. İşlemlerin işlemi yapan süjeye göre sınıflandırılması...604 1. Hakim işlemleri...604 2. Savcı işlemleri...604 3. Savunma işlemleri...604 IV. Muhakeme işlemlerinin unsurları...605 V. Muhakeme işlemlerinin bildirilmesi...606 1. Vasıtasız bildirimler...606 2. Vasıtalı bildirimler...607 VI. Muhakeme işlemlerinde süreler...609 1. Süreler ve gün verme...609 a. Süreler...609 b. Gün verme...611 2. Süresi içinde yapılamayan işlemlerde eski hale getirme...612 a. Kavram...612 b. Eski hale getirmenin hukuki niteliği...612 c. Eski hale getirme nedenleri...613 aa. Süreyi kusursuz geçirme...613 aaa. Mücbir sebep bulunması... 613 bbb. Sakınma olanağı bulunmayan olayların gerçekleşmesi... 614 ccc. Tebliğden haberdar olmama... 614 bb. Kanun yoluna başvuru hakkının bildirilmemesi...615 cc. Duruşmada bulunmama...615 aa. Süre ve istek koşulu...615 bb. Eski hale getirme isteyebilecek kişiler...616 cc. İspat külfeti ve kaçırılan işlemin yapılması...617 e. Eski hale getirme incelemesinin yapılması...618 aa. İncelemeyi yapacak merci ve inceleme zamanı...618 bb. Kararın verilmesi...618 f. Eski hale getirmenin etkisi...618 VII. Muhakeme işlemlerindeki sakatlıkların sonuçları...619 1. Yokluk...619 2. Butlan...620 17. Kovuşturma Evresinin Devreleri ve Görevi I. Kovuşturma evresinin (kamu davasının) devreleri...622 II. Kovuşturma evresinin (kamu davasının) görevi...622

İçindekiler XXXVII 18. Kamu Davasının Duruşma Hazırlığı Devresi I. Duruşma hazırlığı devresinin amacı ve görevi...623 II. Duruşma hazırlığı devresinin makamları...623 III. Duruşma hazırlığında yapılacak işlemler...625 1. Duruşma gününün belirlenmesi...625 2. İddianamenin sanığa bildirilmesi...625 3. Duruşma için çağrı kâğıtlarının (davetiyelerin) çıkartılması...627 a. Sanığın davet edilmesi...627 b. Müdafiin davet edilmesi...628 c. Tanık ve bilirkişilerin davet edilmesi...628 d. Suçtan zarar görenin davet edilmesi...629 e. Sanığın yasal temsilcisinin ve eşinin davet edilmesi...629 4. Delillerin toplanması...629 5. Erken dinleme...632 6. Erken keşif ve muayene...633 7. Erken sorgu...634 8. Diğer işlemler...634 19. Kamu Davasının Duruşma Devresi I. Duruşma devresinin amacı...635 II. Duruşmaya hakim olan ilkeler...636 1. Duruşmanın yoğunluğu...636 2. Duruşmanın doğrudan doğruyalığı...637 3. Duruşmanın sözlülüğü...638 4. Maddi gerçeğin re sen araştırılması...639 5. Duruşmanın kamuya açıklığı...641 a. Kamuya açıklığın önemi ve anlamı...641 b. Kamuya açıklık ilkesine getirilen sınırlamalar...643 aa. Doğrudan aleniyetin kaldırılması...644 bb. Dolaylı aleniyetin kaldırılması...645 III. Duruşmaya katılan süjelerin hazır bulunması ve duruşmanın açılması...645 1. Genel olarak...645 2. Yargılama makamının oluşturulması...646 a. Hakimin davaya bakma mecburiyeti...646 b. Hakimin görevden alıkonulması...647 aa. Hakimin görevden alıkonulma nedenleri...647 aaa. Hakimin davaya bakamayacağı haller bulunması...647 bbb. Hakimin tarafsızlığını şüpheye düşüren diğer nedenler bulunması... 649 bb. Hakimin reddi...650 aaa. Ret istemi ve süresi...650 bbb. Ret isteminin incelenmesi...651 cc. Hakimin çekinmesi...652 dd. Görevden alıkonulan hakimin yapabileceği işlemler...652

XXXVIII Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku 3. İddia makamının oluşturulması...653 a. Cumhuriyet savcısının duruşmada hazır bulunması...653 b. Cumhuriyet savcısının duruşmadan yasaklanması...654 4. Zabıt kâtibinin hazır bulunması...654 5. Sanığın duruşmada hazır bulunması...654 a. Kural...654 b. İstisnalar...655 aa. Sanık ilk oturumda hazır bulunmaksızın duruşmanın açılabileceği haller...655 aaa. Sanığın ilk oturumda bulunma mecburiyetinden kurtarılması... 655 bbb. Sanığa yüklenen suçun yaptırımının hafif olması... 656 ccc. Sanığın derhal beraatine karar verilebilecek olması... 656 ddd. Sanığın kaçak olması... 656 bb. Sanığın duruşmada sorgusu yapıldıktan sonra hazır bulunma yükümlülüğünün istisnaları...657 aaa. Sanığın duruşmadan bağışık (vareste) tutulmayı istemesi... 657 bbb. Tutuklu sanığın duruşmada bulunma yükümlülüğünden kurtarılması... 657 ccc. Sanığın duruşmadan savuşması... 658 ddd. Olayın aydınlatılması için sanığın duruşma salonundan çıkarılması... 658 6. Müdafiin hazır bulunması...659 IV. Duruşmanın idaresi ve düzeni...660 V. Duruşmanın yürüyüşü...661 1. Genel olarak...661 2. İddianamenin okunmasının özelliği...662 3. Sanığa haklarının hatırlatılması ve sorgu...663 4. Delillerin ortaya konulması...664 a. Genel olarak...664 b. Tanık ve bilirkişinin dinlenmesi ve soru sorulması...664 aa. Dinlenme usulü...664 bb. Çapraz sorgu...665 cc. Naklen yayın yoluyla dinleme...667 c. Belge delillerinin okunması...667 aa. Genel olarak...667 bb. Rapor, belge ve yazıların okunması...668 cc. Duruşma sırasında duruşma salonu dışında yapılan işlemlere ait tutanakların okunması...668 dd. Soruşturma evresinde tutulan tutanakların okunması...668 aaa. Tanığın önceki beyanını içeren dinleme tutanaklarının okunması... 668 bbb. Sanığın önceki ifadesini içeren tutanakların okunması... 669 ccc. Önceden tutulmuş diğer tutanakların okunması... 671 d. Belirti delillerinin ortaya konulması...671 5. Delillerin toplanması -tevsii tahkikat- talebi...672 a. Genel olarak...672 b. Delil toplanması talebinin reddi...673 6. Sanığa ek savunma hakkı verilmesi...674

İçindekiler XXXIX 7. Esas hakkındaki görüşlerin alınması ve duruşmaya son verilmesi...675 VI. Ara kararların verilme usulü...676 VII. Duruşma işlemlerinin tutanağa bağlanması...677 1. Genel olarak...677 2. Duruşma tutanağının ispat gücü...679 20. Kamu Davasının Duruşmadan Sonuç Çıkarma Devresi I. Delillerin değerlendirilmesi...680 1. Genel olarak...680 2. Vicdani kanaat-ispat...680 3. İspatın kapsamı...683 4. Sıkı ispat-serbest ispat...685 5. Belli ve açık hususların ispatının gerekmemesi...686 6. Ceza muhakemesinde ispat külfeti sorunu...687 7. Şüpheden sanık yararlanır ilkesi...687 II. Hukuka aykırı delillerin değerlendirilmesi yasağı...689 1. Delil elde etme yasağı...690 2. Değerlendirme yasağı...691 a. Kavram...691 b. Karşılaştırmalı hukuk...693 c. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi nin konuya yaklaşımı...695 d. Türk hukuku...696 3. Hukuka aykırı delillerin uzak etkisi-zehirli ağacın meyvesi...700 4. Hukuka aykırı delillerin dosyadan çıkartılması sorunu...701 5. Hukuka aykırı işlem yapan kişilerin ceza sorumluluğu...703 III. Müzakere ve oy verme...703 IV. Hüküm çeşitleri ve hükmün unsurları...705 1. Genel olarak...705 2. Hüküm çeşitleri...705 a. Beraat kararı...705 b. Ceza verilmesine yer olmadığı kararı...706 c. Mahkûmiyet kararı...707 d. Güvenlik tedbiri kararı...708 e. Davanın reddi ya da düşmesi kararı...708 f. Durma kararı...710 3. Hükmün unsurları...711 a. Gerekçe...711 b. Olay...712 c. Sonuç...713 4. Hüküm fıkrası ve gerekçeli hüküm (ilâm)...713 a. Genel olarak...713 b. Hükmün belgelenmesi...713

XL Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku c. Hüküm fıkrası ile gerekçe arasında çelişki bulunması...714 5. Hükmün veya hüküm fıkrasının duruşmada açıklanması...714 6. Hükümdeki maddi hataların düzeltilmesi...716 V. Mahkûmiyet hükmünün veya hüküm fıkrasının duruşmada açıklanmasının geri bırakılması...717 1. Genel olarak...717 2. Geri bırakmanın koşulları...719 a. Objektif koşullar...719 b. Sübjektif koşul...721 3. Koşulsuz (uzlaşma nedeniyle) geri bırakma...721 4. Geri bırakma -denetim- süresi...722 5. Geri bırakmanın sonuçları...722 6. Geri bırakma kararının geri alınması...723 7. Kanun yolu...724 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM KANUN YOLLARI 21. Kanun Yollarına İlişkin Genel Bilgiler I. Kavram...729 II. Kanun yollarının sınıflandırılması...729 III. Kanun yollarına başvurabilecek kişiler...731 1. Genel olarak...731 2. Cumhuriyet savcısı...731 3. Şüpheli...732 4. Sanık...733 5. Avukat...733 a. Başvurma yetkisi...733 b. Başvurma yetkisinin kaldırılması...734 6. Şüpheli veya sanığın yasal temsilcisi ve eşi...735 7. Katılan...735 8. Diğer kişiler...736 IV. Kanun yoluna başvurma süresi...736 V. Kanun yoluna başvurma biçimi...737 1. Genel olarak...737 2. Mercide yanılmanın etkisi...738 VI. Kanun yolu başvurusundan feragat veya vazgeçme...739 VII. Reformatio in peius...740 22. Olağan Kanun Yolları I. Kavram...743 II. Olağan kanun yolları çeşitleri...743 1. İtiraz...743

İçindekiler XLI a. Genel olarak...743 b. İtiraz mercileri...744 c. İtirazın yapılması...744 d. İtirazın incelenmesi...745 e. İtirazın etkisi ve sonucu...745 2. 1412 Sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu na göre temyiz...747 a. Genel olarak...747 b. Temyize konu olan kararlar...747 c. Temyiz nedenleri...749 aa. Genel olarak...749 bb. Nispi temyiz nedenleri ve temyiz nedeni sayılmayan haller...751 cc. Mutlak temyiz nedenleri...752 d. Temyiz edilemeyen kararlar...754 e. Temyize başvurulması ve süre...754 f. Temyiz nedenlerinin belirtilmesi ve temyiz lâyihası...755 g. Temyize başvurmanın etkisi...756 h. Temyize başvurma süreci...756 ı. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı nın mütalâası -tebliğname...756 i. Temyizde maddi-hukuki inceleme...757 j. Yargıtay ın incelemesi...759 k. Yargıtay tarafından verilecek kararlar...761 l. Dosyanın esas mahkemesine gönderilmesi...763 m. Israr kararı...765 3. İstinaf...766 a. Genel olarak...766 b. İstinaf yoluna gidilemeyecek kararlar...768 c. İstinaf isteminin süresi ve şekli...768 d. İstinafa başvurabilecek olanlar...769 e. İstinaf incelemesi...769 f. İstemin reddi...769 g. İstinaf isteminin tebliği ve cevabı...770 h. Bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığının görevi...770 ı. Dosya üzerinde ön inceleme...770 i. Dosyanın esastan incelenmesi ve kovuşturma...771 j. Duruşma hazırlığı...771 k. İstinaf incelemesi...772 4. 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu na göre temyiz...772 a. Genel olarak...772 b. Temyize konu olan kararlar...773 c. Temyiz nedenleri...773 d. Hukuka kesin aykırılık nedenleri...774 e. Temyize başvurulması ve süre...775 f. Temyiz başvurusunun etkisi...775 g. Temyiz nedenlerinin belirtilmesi ve temyiz gerekçesi...775

XLII Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku h. Temyiz süreci...776 aa. Temyiz isteminin reddi...776 bb. Temyiz dilekçesinin tebliği...776 cc. Temyiz isteminin Yargıtay tarafından reddi...776 dd. Duruşmalı inceleme...777 ee. Duruşmada usul...777 ff. Yargıtay ın kararları...777 aaa. Temyiz isteminin esastan reddi veya hükmün bozulması... 777 bbb. Yargıtay ca hukuka aykırılığın düzeltilmesi (ıslah)... 778 gg. Dosyanın esas mahkemesine gönderilmesi...778 hh. Yargıtay da hükmün açıklanması...779 ı. Hükmün bozulmasının diğer sanıklara etkisi...779 i. Davaya yeniden bakacak mahkemenin işlemleri...779 23. Olağanüstü Kanun Yolları I. Kavram...780 II. Olağanüstü kanun yolları çeşitleri...780 1. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı nın itirazı...780 a. Genel olarak...780 b. İtiraz edilebilecek kararlar...781 c. Başvurabilecek kişiler ve başvuru süresi...782 d. Başvuru nedenleri...783 e. İnfazın geri bırakılması...783 f. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı nın sanık aleyhine itirazı...784 g. İnceleme...784 2. Kanun yararına bozma (Yazılı emir)...785 a. Genel olarak...785 b. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı nın re sen kanun yararına bozma yoluna başvurması...786 c. İnceleme ve karar çeşitleri...786 3. Yargılamanın yenilenmesi...788 a. Genel olarak...788 b. Başvurabilecek kişiler...788 c. Yargılamanın yenilenmesinde süre...789 d. Yenilenme yöntemi...789 e. Yargılamanın yenilenmesi talebinin etkisi...790 f. Yargılamanın yenilenmesi sebepleri...790 aa. Genel olarak...790 bb. Lehte yenilenme halleri...791 aaa. Sahte belge kullanılmış olması...791 bbb. Yalancı tanıklık yapılmış olması... 792 ccc. Hakimin suç işlemiş olması... 793 ddd. Dayanak hükmün kalkması... 793 eee. Yeni delil veya yeni olay ortaya çıkması... 793 fff. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi nin kararı... 794

İçindekiler XLIII cc. Aleyhte yenilenme halleri...794 aaa. Sahte belge kullanılması... 795 bbb. Hakimin suç işlemesi... 795 ccc. İkrar bulunması... 795 g. Talebin incelenmesi...796 aa. Genel olarak...796 bb. Bir suça dayanan yenileme talebinin incelenmesi...797 h. Yeniden muhakeme...797 BEŞİNCİ BÖLÜM ANAYASA DAKİ TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN KAMU GÜCÜNE KARŞI KORUNMASI 24. Anayasa Mahkemesi ne Bireysel Başvuru I. Genel olarak...801 II. Bireysel başvuruyu inceleyecek olan makam...802 III. Bireysel başvuru hakkına sahip olanlar...803 IV. Bireysel başvurunun konusu...804 V. Bireysel başvurunun koşulları...804 1. Genel yargı yollarının tüketilmiş olması...804 2. Bireysel başvuru süresi içinde başvuru yapılmış olması...805 VI. Bireysel başvuru usulü...806 VII. Kabul edilebilirlik kararı verilmesi...807 VIII. Esastan inceleme...808 IX. Anayasa Mahkemesi nin esastan inceleme sonunda verebileceği kararlar...809 X. Başvuru hakkının kötüye kullanılması...810 ALTINCI BÖLÜM DEVLET VE MAĞDUR İLİŞKİSİ 25. Mağdurun Hakları I. Genel olarak...813 II. Mağdurun ceza muhakemesindeki hakları...814 1. Genel olarak...814 2. Soruşturma evresi...814 3. Kovuşturma evresi...816 III. Mağdurun zararlarının devlet tarafından karşılanması...817 IV. Mağdurun hukuk mahkemelerinde tazminat istemesi...817 1. Genel olarak...817 2. Ceza davaları ile hukuk mahkemelerindeki şahsi hak davaları arasındaki ilişki...818 a. Tazminat davasında zamanaşımının belirlenmesi...818 b. Şikâyet hakkının kullanılması ile tazminat davaları arasındaki ilişki...818 V. Mağdurun zararlarının şüpheli veya sanık tarafından giderilebileceği haller...819

XLIV Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku 1. Uzlaşma...819 2. Erteleme...819 3. Kısa süreli hapis cezasına mahkûmiyet...820 4. Koşullu salıverme...820 5. Adli kontrol...820 26. Davaya Katılma I. Genel olarak...821 II. Katılma davası açmaya hakkı olanlar...822 1. Mağdur ve suçtan zarar gören gerçek kişiler...822 a. 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu na göre mağdur...822 b. 1412 Sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu na göre mağdur...824 c. Davaya katılma ehliyeti...825 2. Tüzel kişiler...825 3. Mâlen sorumlular...827 III. Katılma talebinin zamanı...827 IV. Katılma yöntemi...828 V. Katılmanın davaya etkisi...831 VI. Katılanın hakları...831 1. Genel olarak...831 2. Avukattan (vekilden) yararlanma...832 3. Davasından vazgeçme...832 4. Kanun yollarına başvurma ve başvuruyu geri alma...832 5. Kişisel haklarını isteme...834 6. Katılanın diğer hakları...834 VII. Katılanın yükümlülükleri...835 YEDİNCİ BÖLÜM ÖZEL MUHAKEME USULLERİ 27. Bölge Ağır Ceza Mahkemelerinin Görevine Giren Suçlarda Muhakeme Usulü I. Genel olarak...839 II. Bölge ağır ceza mahkemelerinin görev alanına giren suçlar...841 III. Bölge ağır ceza mahkemelerinin güncel örgütlenmesi...842 IV. Bölge ağır ceza mahkemelerinde görev yapan Cumhuriyet savcıları...843 V. Bölge ağır ceza mahkemelerinin görevine giren suçlarda soruşturmanın özellikleri...844 1. Yakalama ve gözaltı...845 2. Tutuklulukta geçecek süre...846 3. Koruma tedbirlerinin özellikleri...847 VI. Bölge ağır ceza mahkemelerinin görevine giren suçlarda kovuşturmanın özellikleri...848 VII. Bölge ağır ceza mahkemelerinin görevine giren suçlarda kanun yollarının özellikleri...848

İçindekiler XLV 1. Genel olarak...848 2. İtirazın özelliği...848 28. Gaip ve Kaçakların Muhakemesi I. Gaiplik ve kaçaklık kavramı...850 II. Gaiplik ve kaçaklık halleri...851 1. Bulunduğu yerin bilinmemesi...851 2. Yurtdışında olma...851 3. Yurtdışından getirilmesi uygun bulunmama...852 III. Gaip hakkında yapılabilecek işlemler...852 1. Genel olarak...852 2. İhtarda bulunulması...853 3. Güvence belgesi verilmesi...853 4. Delillerin toplanması...853 IV. Kaçakların yargılanması...854 1. Genel olarak...854 2. Kaçaklığa karar verilmesi...854 3. Kaçağın yargılanabileceği suçlar...855 4. Kaçak hakkında koruma tedbirlerine başvurulması...855 a. Elkoyma...855 b. Tutuklama ve güvence belgesi...856 5. Kanun yolu...856 29. İdari Yaptırım Muhakemesi I. Genel olarak...857 II. Kabahatler Kanunu nun kapsamı...857 III. İdari yaptırım kararı verilmesi...859 1. İdari mercilerin karar verme yetkisi...859 2. Cumhuriyet savcısının karar verme yetkisi...860 3. Mahkemenin karar verme yetkisi...860 IV. İdari yaptırım kararının içeriği...861 V. İdari yaptırım kararının tebliği...861 VI. İdari yaptırım kararlarının denetimi...862 1. İdari merciler ile Cumhuriyet savcılarının kararlarına karşı başvuru...862 a. Başvuru yeri, süresi ve şekli...862 b. Başvurudan vazgeçme ve kabul...864 c. Başvurunun incelenmesi...864 aa. Usule ilişkin inceleme...864 bb. Esasa ilişkin inceleme...864 cc. Karar çeşitleri...865 dd. Kanun yolu...865 2. Mahkeme kararlarına karşı itiraz...866

XLVI Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku SEKİZİNCİ BÖLÜM TÂLİ CEZA MUHAKEMELERİ 30. Müsadere Muhakemesi I. Kavram...871 II. Müsaderenin kapsamı...871 III. Müsadere ve elkoyma...872 IV. Müsadere usulü...873 1. Dava açılması ve yetkili mahkeme...873 2. Duruşma yapılması...873 3. Duruşma yapılmayan haller...874 4. Kanun yolu...874 5. Elkonulan eşyanın iadesi...874 31. Muhakeme Giderleri Muhakemesi I. Kavram...875 II. Ceza muhakemesinde ekonomiklik ilkesi...876 III. Muhakeme giderlerini üstlenecek kişiler...877 1. Mahkûmiyet kararı...877 2. Kısmen mahkûmiyet kararı...878 3. Birden çok kişinin mahkûmiyeti...878 4. Beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilmesi...878 5. Cumhuriyet savcısının kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz...878 6. Suç uydurma ya da iftira...878 7. Karşılıklı hakaret...878 8. Eski hale getirme...879 9. Kanun yollarına başvurma...879 IV. Muhakeme gideri kararı ve yerine getirilmesi...879 32. İnfaz Muhakemesi I. Kavram...880 II. İnfaz muhakemesinin konusu olabilecek uyuşmazlıklar...881 III. İnfaz muhakemesine konu olmayan haller...881 IV. Başvuruyu yapabilecek olan kişiler...882 V. İnfaz sırasında verilecek kararların mercii ve usulü...882 VI. Kanun yolu...883

İçindekiler XLVII AABD Ad.Bk. Adlî Teşkilât K. AHFD AİHM AİHS Arama Y. As. YD As.YGK AsMKYUK AÜ ASBFD Av.CMK Av.K. Ay AYİMBAM K. AyM AyMK AyMK. Bak. BerlVerfG BGH BGHSt Bilirkişi Y. BK BM BverfG BverfGE C. : Cilt C.savcısı : Cumhuriyet savcısı KISALTMALAR : Ankara Barosu Dergisi : Adalet Bakanlığı : Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun : Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi : Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi : Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi : Adlî ve Önleme Aramaları Yönetmeliği : Askeri Yargıtay Dairesi : Askeri Yargıtay Genel Kurulu : Askeri Mahkemeler Kuruluş ve Yargılama Usulü Hakkında Kanun : Ankara Üniversitesi : Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi : Avusturya CMK : 19.3.1969 Gün ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu : Anayasa : 26.9.2004 Gün ve 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun : Anayasa Mahkemesi : Anayasa Mahkemesi Kararı : 30.3.2011 Gün ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun, RG 3.4.2011 No.27894. : Bakınız : Verfassungsgerichthof des Landes Berlin (Berlin Eyalet Anayasa Mahkemesi) : Bundesgerichtshof (Alman Yüksek Mahkemesi) : Entscheidungen des Bundesgerichtshofs in Strafsachen (Federal Yüksek Mahkeme Kararları-Ceza Davaları) : Ceza Muhakemesi Kanuna Göre İl Adlî Yargı Adalet Komisyonlarınca Bilirkişi Listeleri-nin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik : 22.4.1926 Gün ve 818 sayılı Borçlar Kanunu : Birleşmiş Milletler : Bunderverfassungsgericht (Alman Federal Anayasa Mahkemesi) : Entscheidungen des Bunderverfassungsgericht (Alman Federal Anayasa Mahkemesi Kararları)

XLVIII Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku CD CHD CİGM CGİK CİK CİKYAS CMK CMUK CMKYUK CMK Yürürlük K. çev. ÇKK Der. DİHMİT K. Diss. DJZ dn. Ed. DriZ ETK EuGRZ FSEK geç. HSK HFD HSYK HSYKK HMK HUMK İB İBD İHAS İHEB İHFM İHK İİK İKBMS İnternet Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele K. : Ceza Dairesi : Ceza Hukuku Dergisi Journal of Criminal Law / Zeitschrift für Strafrecht : Ceza İşleri Genel Müdürlüğü : 13.12.2004 Gün ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun : 13.7.1965 Gün ve 647 Sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanun : Ceza İşlerinde Karşılıklı Adli Yardım Avrupa Sözleşmesi : 4.12.2004 Gün ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu : 4.4.1929 Gün ve 1412 Sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu : 23.3.2005 Gün ve 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun : 23.3.2005 Gün ve 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun : çeviren : 3.7.2005 Gün ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu : Derleyen : 1.11.1983 Gün ve 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilâtı Kanunu : Dissertation (Doktora Tezi) : Deutsche Juristenzeitung : dipnot : Editör : Deutsche Richterzeitung : 4.6.1937 Gün ve 3201 sayılı Emniyet Teşkilâtı Kanunu : Europäische Grundrechte Zeitschrift : 5.12.1951 Gün ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu : geçici : 24/02/1983 Gün ve 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu : Hukuk Fakültesi Dergisi : Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu : 11.12.2010 Gün ve 6087 sayılı Hakim ve Savcılar Yüksek Kurulu Kanunu : 12.1.2011 Gün ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu : 18/06/1927 Gün ve 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu : İstanbul Barosu : İstanbul Barosu Dergisi : İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi : İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi : İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası : 16.5.2001 Gün ve 4675 sayılı İnfaz Hakimliği Kanunu : 9.6.1932 Gün 2004 sayılı İcra İflas Kanunu : İşkenceye Karşı Birleşmiş Milletler Sözleşmesi : 4.5.2007 Gün ve 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun

Kısaltmalar XLIX JTGYY : Jandarma Teşkilâtı Görev ve Yetkileri Yönetmeliği JTK : 10.3.1983 Gün ve 2803 sayılı Jandarma Teşkilâtı Kanunu JuS : Juristiche Schulung K. : Kanun k.no. : kenar no Karş. : Karşılaştırınız KK : 30.3.2005 Gün ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu KTK : 13.10.1983 Gün ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. : madde MK : 22.11.2001 Gün ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu MSHS : Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi Muayene Y. : Ceza Mahkemesinde Beden Muayenesi, Genetik İncelemeler ve Fizik Kimliğin Tespiti Hakkında Yönetmelik N. : Numara NJW : Neue juristische Wochenschrift OLG : Oberlandesgericht (Alman Eyalet Yüksek Mahkemesi) Özel Güvenlik K. : 10.6.2004 Gün ve 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun PVSK : 4.7.1934 Gün ve 2559 sayılı Polis Vazife ve Selâhiyet Kanunu RG : Resmi Gazete S. : Sayı SEGBİS Y. : Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin Kullanılması Hakkında Yönetmelik SHÇEK : Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Tanık KK : 27.12.2007 Gün ve 5721 sayılı Tanık Koruma Kanunu TCK : 26.9.2004 Gün ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu TBK : 11.1.2011 Gün ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu TMK : 12.4.1991Gün ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu TTK : 29.6.1956 Gün ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu UMKK : 12.6.1979 Gün ve 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun UYAP Bilişim Sistemi : Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi vd. : ve devamı vs. : ve sair VUK : 4.1.1961 Gün ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu Y. : Yönetmelik yay. : Yayınlayan Yazı İşleri Hizmetleri Y. : Cumhuriyet Başsavcıları ile Adlî Yargı İlk Derece Ceza Mahkemeleri Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik Y.CD : Yargıtay Ceza Dairesi YCGK : Yargıtay Ceza Genel Kurulu YD : Yargıtay Dergisi YGİY : Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği Y.HD : Yargıtay Hukuk Dairesi YİBK YKD : Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı : Yargıtay Kararları Dergisi