Doğal Gaz Piyasasındaki Hedef Model Ne? Barış Sanlı 24 Eylül 2014 All Energy Turkey 24.9.2014 Barış Sanlı 1
Enerji İşleri Genel Müdürlüğü 24.9.2014 Barış Sanlı 2
www.enerji.gov.tr (Yayınlar/Raporlar) 24.9.2014 Barış Sanlı 3
Termik Santraller Raporu Adem Bilmez/Murat Çiftçi 24.9.2014 Barış Sanlı 4
Piyasa Gözlem Raporu Engin İlseven/Özgür Sarhan/Ömer Faruk Gümrükçü 24.9.2014 Barış Sanlı 5
EİGM Bülten Edit: Safiye Yalçın/Volkan Yaramış / Tüm EİGM 24.9.2014 Barış Sanlı 6
Esra Akgül/Latife Can/Müge Çelik/Tuba Baysal/Ozan Soydaş/Cem Üllenoğlu 24.9.2014 Barış Sanlı 7
Piyasa İzleme / İç Dökümanlar 24.9.2014 Barış Sanlı 8
EGE 24.9.2014 Barış Sanlı 9
Enerji İklim Yasin Dülgeroğlu 24.9.2014 Barış Sanlı 10
Giriş 24.9.2014 Barış Sanlı 11
Türkiye Doğal Gaz Talep Dinamikleri Kuraklık (+) => Elektrik (+), Doğal gaz (+) Sanayi tüketimlerinde kıpırdanma => baz yük etkisi (+) Yeni abone etkisi => kapasite/puant (+) (Anadolu +) Kullanma => Abone tüketimi (1100 m3 => 800 m3) (-) Zamanlama(fatura,senenin ilk soğuğu) (+) Bölgesel(Elektrik Santralleri) - Subjektif değerlendirmeler («Şanslıyız, uzun zamandır kışlar sıcak») 24.9.2014 Barış Sanlı 12
Konut Abone Başı Tüketim 24.9.2014 Barış Sanlı 13
Aralık 2013 24.9.2014 Barış Sanlı 14
Doğal Gaz Tüketim Gerçekleşmeleri 50 45 40 35 30 Diğer Tedarikçiler 30 26,4 34,6 0.1 BOTAŞ 36,1 0.5 34,4 2.8 36,9 6 43,8 44,2 44,8 3.5 5.1 8.6 47,6 8.6 25 20,6 21,7 20 15 10 17,1 17.1 20.6 21.7 26.4 30 34.5 35.6 31.6 30.9 38.7 40.7 36.2 39 5 0 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 24.9.2014 Barış Sanlı 15 Kaynak : BOTAŞ
Sektörel Doğal Gaz Tüketim Eğrisi 3,000 Elektrik Konut Sanayi Ne kadarı Aralık? Ne kadarı fatura etkisi? 2,500 2,000 1,500 1,000 500 0 24.9.2014 Barış Sanlı 16 Kaynak : BOTAŞ
Eski Çalışmalardan 24.9.2014 Barış Sanlı 17 http://www.barissanli.com/calismalar/2013/bsanli-nekiz_dogalgaz_arz_guvenligi-may2013.pdf
Eskişehir (3 yıllık ortalama) Kaynak: OSBÜK 24.9.2014 Barış Sanlı 18
Elektrik Santralleri 24.9.2014 Barış Sanlı 19 Kaynak : Termik Santraller Raporu
Elektrik Santralleri 24.9.2014 Barış Sanlı 20 Kaynak : Termik Santraller Raporu
Elektrik Doğal Gaz ilişkisi 24.9.2014 Barış Sanlı 21
Elektrikteki Durum Hidro Kapasitesi Marmara Bölgesi Yedek Doğal gaz Kapasitesi - İstanbul - Bursa - İzmir - Çevresel İzinler - Liman sorunları - Sanayi Mikro/Makro ölçekte doğal gaz bağımlılığı 24.9.2014 Barış Sanlı 22
Elektrik Doğal gaz İlişkisi Bakanlık - 30 Temmuz 2013 Acil Eylem Planları Bölgesel Planlama Master plan çalışmaları Kurum içi işbirliği? (EPDK Elektrik ve Doğalgaz Daireleri) Piyasa birliği? Elektrik şirketleri gaz/gaz şirketleri elektrik satmalı mı? Enerji.net? (Fiberoptik altyapıları) 24.9.2014 Barış Sanlı 23
Piyasa Etkileri - Marmara bölgesi elektrikte ayrı bir piyasa bölgesi olmalı mı? - Marmara enerji ringi? - Artan ithal ve yerli kömür santral girişi ve etkileri? 24.9.2014 Barış Sanlı 24
Mevzuat Bakışı Amaçlar/4646 Kanun Değişikliği 24.9.2014 Barış Sanlı 25
Değişen Piyasa Kavramı Piyasa neyi optimize ediyor? En kısa sürede para akışının geri dönmesi Bakanlık amacı ile uyumlu mu? 90 ların sorunlarına deva: Yeterli yatırım İstediğimiz teknoloji/kaynak mı? Risk (Yerli kaynaklar ) >> Risk (İthal Kaynaklar) Yerli Kaynaklar = Kaynak/Alan İşletmeciliği/imtiyazı + Dönüşüm İthal Kaynaklar = Hizmet alımı (boru/liman) + Dönüşüm Optimizasyon(Piyasa)= Optimizasyon(Enerji) + Optimizasyon(Kapasite)
Arz Güvenliği ne kadar geçerli? Enerji Güvenliği= Arz + Taşıma + Talep Arz= Güvenlik (Enerji/yıl, Kapasite/saat, Fiyat) Taşıma = min(kısıt), maksimum (Piyasa Erişilebilirliği) Talep= maksimum (Talep Esnekliği, sistem desteği) Yol gösterici planlama / Master Planlar / Fiyat Sinyalleri / Şeffaflık Güvenlik kavramı sadece aydan aya artan kurulu güç değil.
Enerji Kaynak ve Kurum Amaçları Kaynak Temel Amaç Fiyat Amacı Elektrik Yeterli, sürekli,.. Düşük Maliyetli Doğal gaz Kaliteli Ucuz Petrol Güvenli Ekonomik LPG Güvenli Ekonomik Enerji ve Tabii K. Bakanlığı Güvenlik, refah Milli Ekonominin gelişmesi ve güçlenmesi EPDK Eşitlik/Bağımsızlık Rekabet
4646-Hazırlık Süreci 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu, doğal gaz sektörünün ve piyasasının dinamik yapısına uyum amacıyla 2001 yılından beri 6 defa değiştirilmiştir. 8 Temmuz 2003 4918 sayılı Kanun 16 Haziran 2005 5367 sayılı Kanun 25 Mayıs 2007 5669 sayılı Kanun 23 Ocak 2008 5728 sayılı Kanun 9 Temmuz 2008 5784 sayılı Kanun 13 Şubat 2011 6111 sayılı Kanun Kanunun yayımı tarihinden itibaren bugüne kadar yaşanan gelişmeler göz önünde bulundurularak detaylı bir çalışma yapılmış ve değişiklik taslağı hazırlanmıştır. Taslakta, mevcut Kanunun 13 maddesinde değişiklik yapılmış ve taslağa 9 yeni madde (geçici maddeler dahil) eklenmiştir. 29
Çıkarılan ve Eklenen Tanımlar ÇIKARILAN TANIMLAR Dolaysız Hat Kullanıcı Birliği Mahalli Gaz Boru Hattı Ulusal İletim Sistemi Yatay Bütünleşik Tüzel Kişi EKLENEN TANIMLAR Dağıtım Bölgesi Dengeleme ve Uzlaştırma Piyasası Son Kaynak Tedarikçisi Organize Toptan Doğal Gaz Piyasaları Perakende Satış Sistem Kullanım Bedeli Sıvılaştırılmış Doğal Gaz (LNG) Terminal İşletme Şirketi Ulusal Sistem Operatörü Uluslararası Enterkonneksiyon Piyasa; İthalat, İletim, Depolama, Toptan Satış, İhracat, Şehir İçi Dağıtım, CNG ve LNG Satış ve LNG Terminal İşletmesi olarak yeniden tanımlanmaktadır. 24.9.2014 Barış Sanlı 30
BOTAŞ ın Yeniden Yapılandırılması BOTAŞ Doğal Gaz Ticareti & Diğer Faaliyetler (BOTAŞ) Doğal Gaz İletimi (Ulusal Sistem Operatörü) (BOTAŞ İLETİM A.Ş.) LNG Tesis İşletmesi ve Depolama Faaliyeti (BOTAŞ DEPO A.Ş.) Yeniden yapılandırma işleminin Hazine Müsteşarlığı, Devlet Personel Başkanlığı ve BOTAŞ ın görüşleri alınarak Bakanlık tarafından karara bağlanacağı hususu düzenlenmiştir. 24.9.2014 Barış Sanlı 31
Gas Target Model Türkiye nin de bir hedef doğal gaz piyasa modeli «hedef modeli» olmalı mı? 24.9.2014 Barış Sanlı 32
CEER vizyonu 3 temel ayak Doğru sinyalleri üreten toptan satış piyasaları Birbiri ile sıkıca bağlı piyasalar Güvenilir arz Ortak/Harmonize CAM BAL Basitleştirilmiş sınırlar arası ticaret Veri / Interoperability Hub lar arası kısa dönem kapasite ticareti 24.9.2014 Barış Sanlı 33
Hedef Model Adımları Kısıt yönetimi (2013) Kapasite Tahsisleri (2015) (Standart kapasite ürünleri) Gaz Dengeleme (2015) (İletimci bakışından piyasa tabanlı dengeleme) Interoperability(2015) (Gaz akış engellerini kaldırmak) Gaz tarife yapısı (2017) Türkiye için etkileri? Türkiye piyasa gelişimine etkileri? BOTAŞ kodları ENTSO-G ile ne kadar uyumlaştırılacak 24.9.2014 Barış Sanlı 34
İşleyen Doğal Gaz Toptan Satış Piyasası Parametreler Ticaret oranı (Churn ratio) «>8» Piyasa bölgesi büyüklüğü «>20 bcm» Arz kaynağı sayısı (ülke) «>3» HHI(Herfindahl Hirschman Index) «<2000» Kalan Arz Indeksi : N-1, 1=> en büyük arz kaynağı «>110%» 24.9.2014 Barış Sanlı 35
AB Değerlendirmesi 24.9.2014 Barış Sanlı 36
Bölgesel Piyasa Entegrasyonu 24.9.2014 Barış Sanlı 37
Türkiye Doğal Gaz Piyasası Hedef Piyasa Modeli Kriterler/Sorular/Beklentiler 24.9.2014 Barış Sanlı 38
Hedef Piyasa Modeli Tüm gaz kontratlarını dolduramazken, kış puantları Enerji/Kapasite ayrımı Arz Güvenliği N-1, master planlar, iletim kapasite projeksiyon raporları (ŞİD) Ayrık hedefler Dağıtım/Toptan Satış/İthalat Ticaretin Arttırılması Anlaşma esnekliği, Spot Boru Gazı, OTC Rekabetin arttırılması Şeffaflık 24.9.2014 Barış Sanlı 39
Nereye ulaşmaya çalışıyoruz? «Serbest piyasa» Artan özel sektör katılımı Artan ticaret (EPİAŞ, OTC) Kısa/uzun dönem fiyat sinyalleri (arz/kapasite) Etkin risk yönetimi (future/forward ürünler) Rekabet Şeffaflık 24.9.2014 Barış Sanlı 40
Teşekkürler 24.9.2014 Barış Sanlı 41