Yaşlılarda Psikofarm akoloji Uygulam a Prensipleri Yrd. Doç.Dr. Mehmet AK GATA Psikiyatri AD
ABD > 65 yaş, nüfusun %13 ancak reçete edilen tüm ilaçların % 35 > 70 yaş, hastaneye yatış 1/6 ilaç yan etkisi 70-79 yaş ilaç yan etkisi, 20-29 yaş a göre 7 kat fazla
Doz ayarlama Yaş? Tek başına endike değil. Kardiyovasküler işlemler Böbrek işlemleri İlaç metobolizmasındaki genetik / edinilmiş farklılıklar İlacın fizikokimyasal özellikleri
Farmakokinetik İlacın zamana göre plazma ve değişik dokulardaki konsantrasyonu İlaca bağlı istenmeyen etkilerin % 70-80 nin doz/konsantrasyon ile ilişkisi Donepezil/ galantamin ile tedavi edilen hastalarda sitokrom P4503A4 metobolizması engellenirse kolinerjik (bulantı, kusma, diare) yan etkiler
Farmakokinetik Pazarlama stratejisi: etkinliği göstermek için araştırmaların genç, sağlıklı, yüksek doz Farmakokinetik çalışmaların farklı gruplarda, farklı dozlarda yapılması gerekli Yaşa bağlı emilim, dağılım, metobolizma ve atılımda değişim
Farmakokinetik Emilim: mide boşalma zamanı, ince bağırsak kan akımı Dağılım: vücut yağı oranı arttıkça, yağa dağılan ilaçların(psikotropiklerin büyük çoğunluğu) yarı ömrü uzamaktadır Li ve digoksin gibi suda çözünen ilaçların dağılım hacimleri azalmakta ve güvenlik aralığı daralmaktadır Uzun yarı ömürlü ve yağda çözünen bzd (diazepam ve klonezapam), orta uzunlukta y.ö ve suda çözünebilirliği daha yüksek lorezapam a göre daha fazla düşme riski Serum albumin düzeyi azaldığından serbest ilaç düzeyi artar
Farmakokinetik Metobolizma: yağda çözünen bileşikleri daha suda dönüşebilen türevlerine dönüştürerek daha kolay atılımı Faz I: yükseltgenme/indirgenme Faz II: konjugasyon KC kitlesi ve kanlanmasının yaşla azalması CYP: faz I den sorumlu enzimlerde farklılık: genetik, kullanılan ilaçlar arasındaki etkileşimler Örn: 2D6 Kafkas ırkında kötü çalışır,difenhidramin inhibitör:venlafaksin kullandığında kardiyotoksik etki
Farmakokinetik Metobolizma: 2C19,işlevi yaşla azalır, Japonlarda kötü Fenitoin, warfarin(coumadin) ilaçların met. sorumlu, fluvaksamin ve fluoksetin tarafından inhibe edilir CYP3A4, KC kan akımı azalınca (25-65 yaş arasında%40) metabolizma azalır
Farmakokinetik Atılım:glomeruler filtrasyon yaşla azalır Li, rivastigmin, gabapentin etkilenebilir NSAI, ACE inhibitörleri böbrek kan akımı üzerindeki etkileri nedeniyle Li atılımını azaltır Azalmış renal klerens nedeniyle 1 mg alprozolam 65 yaş üstü hst da serum digoksin seviyesini dramatik artırabilir
Farm akodinam ik Yaş ilerledikçe homeostatik mekanizmalarda genel bir azalma: postür kontrolü, ortastatik dolaşım tepkileri, visseral kas işlevleri vb Çevresel değişimlere gösterilen adaptasyonda bozulma: istenmeyen ilaç reaksiyonları Psikotropikler; düşme, bilişsel bozukluklar riskini artırma Yaşlanma ile dopamin ve ach içeriği azalır; D2 antagonistleri ve antimuskarinik ajanlara hassasiyet
Antikolinerjite Antikolinerjik özellikleri nedeniyle kullanılanlar:oksibutin oksibutin, benztropin Ana etkileri yanında antikolinerjik etkisi olanlar:amitriptilin, digoksin, paroksetin Periferik etki: agız kuruluğu, taşikardi, görmede bulanıklık, idrar retansiyonu SSS: konfüzyon, yakın bellekte bzk, deliryum Yaşlanmaya bağlı bellek bzk. artma
, Tem el İlkeler Sağlıklılık durumu, kullandığı yüksek riskli ilaçlar, diyet gibi hastaya ait risk faktörlerinin belirlenmeli Hastanın ilaç kullanım öyküsünün yakınları da dahil edilerek net olarak alınmalı Hastaların ve bakım verenlerin ilaçlar ve dozları hakkında bilgilendirilmeli ve yakın takip edilmeli İlaçların etkileri, etkileşimleri ve klerensleri konusunda bilgili olunmalı
, Tem el İlkeler Mümkün olan en düşük doz,doz artırımları yavaş biçimde olmalı ve gereksiz ilaç kullanımından kaçınılmalı Sık aralıklarla psikomotor işlevleri, ruhsal durumunu, ortostatik kan basıncını ve dengeyi değerlendirmeli erlendirmeli Hastanın fiziksel ve bilişsel durumunda kötüleşme olduğunda unda her zaman için etkenlerden birinin ilaç yan etkileri olabileceği i unutulmamalı
İnsanda hayallerin yerini anılar almaya başlamışsa, yaşlılık başlamış demektir. Teşekkürler