KIRKA-DEĞİRMENÖZÜ DEMİRYOLU PROJESİ

KÜTAHYA İLİ, MERKEZ İLÇESİ VE ESKİŞEHİR İLİ, SEYİTGAZİ İLÇESİ ÇED BAŞVURU DOSYASI X NİHAİ ÇED RAPORU ANKARA-2014

PROJE SAHİBİNİN ADI ADRESİ Ayvalı Mah. Halil Sezai Erkut Cad. Afra Sok. No:1/A Etlik-Keçiören/ANKARA TELEFON VE FAKS NUMARALARI Tel : 0 (312) 294 20 00 Faks : 0 (312) 230 71 84 PROJENİN ADI PROJE BEDELİ PROJE İÇİN SEÇİLEN GÜZERGAHIN AÇIK ADRESİ (İLİ, İLÇESİ, MEVKİİ) KIRKA-DEĞİRMENÖZÜ DEMİRYOLU 201.000.000 TL (100.000.000 ABD $) (11.09.2013 tarihli Merkez Bankası döviz kuruna göre hesaplanmıştır 1 ABD $=2,01 TL ) ESKİŞEHİR İLİ, SEYİTGAZİ İLÇESİ VE KÜTAHYA İLİ MERKEZ İLÇESİ PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI, ZONE PROJE ALANI KOORDİNATLARININ EK-1 DE VERİLMİŞTİR. 03/10/2013 tarih ve 28784 sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği; PROJENİN ÇED YÖNETMELİĞİ KAPSAMINDAKİ YERİ (SEKTÖRÜ, ALT SEKTÖRÜ) Geçici 1. Madde; Bu Yönetmeliğin yürürlük tarihinden önce, ÇED Başvuru Dosyası/Proje Tanıtım Dosyası Valiliğe ya da Bakanlığa sunulmuş projelere başvuru tarihinde yürürlükte olan Yönetmelik hükümleri uygulanır. RAPORU HAZIRLAYAN KURULUŞUN/ÇALIŞMA GRUBUNUN ADI RAPORU HAZIRLAYAN KURULUŞUN/ÇALIŞMA GRUBUNUN ADRESİ, TELEFON VE FAKS NUMARALARI Şehit Cevdet Özdemir Mah. 1351.Sok No:1/7 06460 Çankaya/ANKARA Tel : (0 312) 479 84 00 Faks : (0 312) 479 84 99 RAPORUN SUNUM TARİHİ (GÜN, AY, YIL) MAYIS/2014

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: PROJENİN TANIMI VE AMACI... 1 1.1. Projenin Tanımı ve Hizmet Amaçları, Mevcut ve/veya Planlanan Projelerle İlişkisi, Ekonomik ve Sosyal Yönden Ülke, Bölge ve/veya İller Ölçeğinde Önem ve Gerekliliği, Projenin Yatırım ve İşletme Süresi...1 1.2. Projenin Özellikleri...5 1.2.1. Demiryolu Projesinin Güzergahı (her ilden geçecek kısımlarının belirtilmesi)...5 1.2.2. Demiryolu Projesinin Teknik Özellikleri, Yapım Teknikleri ve İş Akım Şeması...6 1.2.3. Proje Kapsamında Yapılacak Taşımacılık Türü, Taşıma Kapasitesi, Yılda Geçiş Yapacak Tren Sayısı (Tehlikeli madde sınıfına giren tüm malzemelerin taşınması esnasında Tehlikeli Maddelerin Karayolu İle Taşınması Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacağının taahhüt edilmesi)...14 1.2.4. Sanat Yapıları (inşa aşamasında tesise ait sanat yapılarının taşkınlardan korunması ile ilgili önlemlerin 09.09.2006 tarih ve 26284 sayı ile yürürlüğe giren Dere Yatakları ve Taşkınlar yayımlanan 2006/27 nolu Genelgeye uyulacağının taahhüt edilmesi), Tünel, Viyadük, Köprü vb. Yapılar, Adetleri, Yerleri, İnşa Yöntemleri (travers ve sanat yapılarında kullanılacak betonun nereden sağlanacağı, beton santrali kurulucaksa teknik özellikleri ve çevresel etkilerinin incelenmesi, koordinatları belirtilmelidir)...14 1.2.5. Proje Kapsamında Yapılacak Faaliyet Ünitelerinin (istasyon, siding vb.), Yerleri (koordinat bilgileri ile beraber), Adedi, Özellikleri, Kaplayacağı Alanlar (m2), İstasyonlarda Bulunacak Hizmet Üniteleri (depolama alanı, yükleme rampası, tren bakım-onarım alanları vb.), Bu Ünitelerin Vaziyet Planı Üzerinde Lejandı İle Birlikte Gösterimi, İstasyonlarda Depolama Yapılacak İse Depolanacak Malzemenin Özellikleri...16 1.2.6. Kurulacak Şantiye Sayısı ve Yerleri (koordinatları belirtilmelidir)...17 1.2.7. Demiryolu Hattının Kesişim Noktaları...17 1.2.7.1. Yerleşim Merkezleri İle Kesiştiği Noktalar...17 1.2.7.2. Tarım Arazileri İle Kesiştiği Noktalar...17 1.2.7.3. Karayolları İle Kesiştiği Noktalar (demiryolu hattının tarihi köprüler ile çakışmasının belirlenebilmesi için Karayolları Genel Müdürlüğü Sanat Yapıları Dairesi Başkanlığı nın görüşünün alınması, karayolu kesişme noktalarındaki yapılması gereken yol ve sanat yapılarının proje sahibi tarafından projelendirileceğinin ve her türlü finansmanın proje sahibi tarafından Ky.4. ve 14.Bölge Müdürlüğü ile yapılacak protokol çerçevesinde gerçekleştirileceğinin belirtilmesi)...19 1.2.7.4. Demiryolları İle Kesiştiği Noktalar (Demiryolu güzergahının karayolunu kestiği noktaların varsa net olarak belirtilmesi ve bu kesimlerde Karayolundaki Trafik Güvenliğini etkilemeyecek şekilde, mutlaka farklı seviyede (alt ve üst geçiş) geçişler planlanmalı, bir protokol çerçevesinde hazırlattırılacak geçiş ön ve kesin projelerinin Ky.4. ve 14.Bölge Müdürlüğüne onaylattırılmalı, detay projeleri ile birlikte, yapılacak tüm işlemlerin Ky.4. ve 14.Bölge Müdürlüğü ile yapılacak protokol çerçevesinde gerçekleştirileceğinin taahhüt edilmesi)...20 1.2.7.5. Doğalgaz veya Petrol Boru Hatları İle Kesiştiği Noktalar...20 1.2.7.6. Su Kaynakları İle Kesiştiği Noktalar...22 1.2.7.7. Havza Islahı, İçme Suyu, Sulama, Taşkın Koruma, Drenaj Kanalları vb. Sistemleri Kestiği Noktalar (demiryolu hattının içmesuyu sağlayan kaynakların çok yakınından geçmesi halinde bu kaynaklara zarar verilmemesi için alınacak önlemlerin belirtilmesi)...23 1.3. Malzeme Ocakları...23 1.3.1. Demiryolu Projesinde İhtiyaç Duyulacak Malzemenin Nereden ve Ne Şekilde Karşılanacağı (kullanılacak ocakların belirlenmesinde Karayollarına ait malzeme ocakları kullanılacaksa Ky.4. ve 14.Bölge Müdürlüğünden gerekli izinler alınmalı, kullanılacak malzeme ocakları ile ilgili olarak Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği kamu hizmeti veya umumun yararına ayrılmış yerler ile özel şahıs arazilerinde madencilik faaliyetleri için 123.maadde uyarınca gerekli mesafe şartlarının sağlanacağının taahhüt edilmesi)...23 i

1.3.2. Demiryolu Projesinde İhtiyaç Duyulacak Malzemenin Proje Alanına Nasıl Taşınacağı (inşaat ve işletme aşamalarında malzemelerin taşınması esnasında 2918 sayılı Trafik Kanunu ve ilgili yönetmelikler ile karayolları ile ilgili çıkarılan tüm kanun yönetmeliklere uyulacağının taahhüt edilmesi, malzemelerin taşınması esnasında, yapılacak patlatmalarda ve diğer çalışmalarda yol, sanat yapısı vb. ilgili karayolu tesislerine zarar verilmeyeceğinin, verilmesi durumunda zararın ilgili Ky. 4. Ve 14. Bölge Müdürlüğü ile yapılacak protokol çerçevesinde proje sahibi tarafından karşılanacağının taahhüt edilmesi, inşaat ve işletme aşamalarında malzemelerin taşınması için herhangi bir karayolu bağlantı yoluna ihtiyaç duyulacaksa Ky.4. ve 14.Bölge Müdürlüğü ile protokol yapılacağının, bağlantı yolu yapılmayacaksa da yapılmayacağının belirtilmesi)...24 1.4. Patlatma - Yarma - Dolgu İşlemleri...25 1.4.1. Proje Kapsamında Patlatma, Yarma ve Dolgu Yapılacak Yerler, Uygulanacak Yöntemler (koordinatları belirtilmeli, patlatma yapılacak alanların yerleşim yerlerine uzaklığı hakkında bilgi verilmelidir, tünellerde yapılacak patlatmalarda kullanılacak olan patlayıcı miktarının belirlenmesi, patlatma ile ilgili gürültü titreşim, kaya fırlaması ile ilgili hesapların yapılması, en yakın yerleşim yerine göre değerlendirme yapılması ve patlatma ile ilgili alınacak önlemlerden bahsedilmesi, )...25 1.4.2. Patlayıcı Maddeleri Taşıma-Patlatma-Depolama Hususları...28 1.4.3. Demiryolu Projesi Kapsamında Yapılacak Yarma İşlemi Sırasında Ortaya Çıkacak Malzemenin Dolgu İşleminde Kullanılıp Kullanılmayacağı, Kullanılacak İse Malzemeye İlişkin Yapılması Gereken Analiz Çalışmaları ve Sonuçları...29 1.5. Proje İçin Seçilen Güzergah ve Malzeme Ocakları Alternatifleri ile Teknoloji Alternatiflerinin Değerlendirilmesi, Seçilen Güzergah, Malzeme Ocakları ve Teknolojinin Seçiliş Nedenlerinin Belirtilmesi...29 1.6. Projeye İlişkin Fayda-Maliyet Analizi...31 1.7. Projeye İlişkin Politik, Yasal ve İdari Çerçeve...32 1.7.1. Proje İle İlgili Olarak Bu Aşamaya Kadar Gerçekleştirilmiş Olan İş ve İşlemlerin Kısaca Açıklanması...32 1.7.2. Projeye İlişkin İzin Prosedürü (ÇED sürecinden sonra alınacak izinler)...32 1.7.3. Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili Zamanlama Tablosu...33 1.7.4. Projeye İlişkin Finans Kaynakları...33 1.7.5. Proje Alanının Mülkiyet Durumu...33 1.7.5.1. Proje Kapsamında Yapılacak Kamulaştırma...33 1.7.5.2. Kamulaştırılacak Alanların Mevcut Kullanım ve Mülkiyet Durumu (kamulaştırılacak alanların 1/25.000 ölçekli harita üzerinde gösterimi)...35 BÖLÜM 2: PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU... 36 2.1. Güzergahın, Yarma, Dolgu ve Şantiye Alanlarının, Kullanılacak Malzeme Ocaklarının ve Proje Alanı Yakın Çevresinde Bulunan Tarım Arazilerinin, Yeraltı ve Yüzey Sularının, Deprem Kuşaklarının, Jeolojik Yapının, Yerleşim Alanlarının, Ulaşım Ağının, Enerji Nakil Hatlarının, Boru Hatlarının, Arazi Kabiliyetinin, Güzergahın Yakın Çevresinde Faaliyetine Devam Etmekte Olan Diğer Kullanımların Yerlerine İlişkin Verilerin 1/25.000 Ölçekli Topografik Harita Üzerine Lejant Bilgileri İle Beraber Gösterimi, İsim, Yön ve Proje Alanına Uzaklıklarının Belirtilerek Güzergahın Fotoğraflandırılması...36 2.2. Proje Yerinin İlgili İdaresince Onanmış Manisa-Kütahya-İzmir 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı Üzerinde Gösterimi (*) (onaylı uygulama imar planları ile uyumu açısından inceleme yapılması)...44 2.3. Proje Alanının Onaylı 1/5.000 Ölçekli Nazım İmar Planı ve 1/1.000 Ölçekli Uygulama İmar Planı Üzerinde Gösterimi (*)...44 2.4. Proje Alanı, Etki Alanı ve İnceleme Koridorunda Koruma Alanlarının (milli parklar, tabiat parkları, tabiat anıtları, tabiatı koruma alanları (Tabiat varlığı ve doğal sit statüsü bulunması halinde, yürürlükte bulunan mevzuat uyarınca değerlendirilmek üzere Eskişehir Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonuna intikalinin sağlanarak alınacak komisyon kararına göre değerlendirilmesi), yaban hayatı koruma alanları, biyogenetik rezerv alanları, biyosfer rezervleri, doğal sit ve anıtlar (tabiat varlığı ve doğal sit bulunup bulunmadığına ilişkin Kütahya ve Eskişehir Valiliğinden (Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü) alınacak resmi yazıya ÇED raporuna eklenmesi), arkeolojik, tarihi, kültürel sitler, özel çevre koruma alanı, ii

Ramsar Alanı) sulak alan (kuru ve sulu derelere hiç bir şekilde müdahale edilmeyeceği, 17.05.25818 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan ve 26.08.2010 tarih ve 27684 tarihli Resmi Gazetede değişiklikleri yayınlanan Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği hükümlerine göre incelemesinin yapılması, Sulak alanlar kapsamına giren her türlü çalışmada Ek II formunun doldurularak Valiliğe başvuru yapılacak ve Bakanlıktan gerekli sulak alan izni alınması ifadesinin konulması), turizm alanı ve merkezi gibi ÇED Yönetmeliği nin EK-V inde belirtilen Duyarlı Yöreler) Bulunup Bulunmadığı (var ise bu alanların proje alanına, etki alanına ve inceleme koridoruna olan mesafelerinin belirtilmesi, koordinatlarının verilmesi)..45 2.5. Proje Alanı ve Etki Alanında Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler...48 BÖLÜM 3: PROJE YERİ VE ETKİ ALANININ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİ... 51 3.1. Demiryolu Projesinden Etkilenecek Alanın Belirlenmesi (etki alanının nasıl ve neye göre belirlendiğinin açıklanması, etki alanının harita üzerinde işaretlenmesi)...51 3.2. Orman Alanları...52 3.2.1. Proje Sahası, Etki Alanı ve İnceleme Koridorunda Bulunan Orman Alanı Miktarı (m 2 cinsinden, proje alanı orman alanı dışında ise en yakın orman alanı mesafesinin belirtilmesi, orman alanları için kamulaştırmanın söz konusu olmadığının belirtilerek bu alanlarda 6831 sayılı Orman Kanunun 17.maddesi gereğince izin alınacağının taahhüt edilmesi, Orman Bölge Müdürlüğü görüşü ile birlikte ÇED İnceleme Değerlendirme formunun eklenmesi)...52 3.2.2. Proje Alanı, Etki Alanı ve İnceleme Koridorundaki Orman Alanlarında Meşcere Tipi, Kapalılığı vb., Proje Sahasının İşaretlendiği 1/25.000 Ölçekli Meşcere Haritası ve 1/10000 ölçekli orman kadastro haritası...53 3.2.3. Projenin Orman Alanlarından Geçen Bölümünde Ne Kadar Ağaç Kesileceği, Kesilecek İse Bu Ağaçların Meşcere Tipi, Kapalılığı vb. Özellikleri ( ne kadar ağaç kesileceğinin belirtilmesi)...53 3.3. Proje Alanı, Etki Alanı ve İnceleme Koridorundaki Jeolojik Özellikler...54 3.3.1. Genel Jeoloji (1/25.000 ölçekli jeoloji haritası üzerinde hat gösterilmesi)...54 3.3.2. İnceleme Alanı Jeolojisi, Jeolojik Açıdan Risk Teşkil Eden Bölgeler (hat boyu dikme jeolojik kesitler)...57 3.3.3. Proje Alanına Ait İmar Planına Altlık Oluşturacak Jeolojik-Jeoteknik Etüt Raporları ve Sondaj Çalışmaları...59 3.4. Proje Alanı, Etki Alanı ve İnceleme Koridorundaki Doğal Afet Durumu (güzergah boyunca 7269 sayılı yasa kapsamında kalan deprem dışındaki afet riskleri, heyelan, kaya düşmesi, çığ, su baskını, taşkın alanları vb. hakkında bilgi verilmeli, MTA tarafından hazırlanmış heyelan haritaları üzerinde demiryolu hattı gösterilmelidir)...59 3.5. Proje Alanı, Etki Alanı ve İnceleme Koridorundaki Deprem Durumu...61 3.5.1. Bölgede İnceleme Alanını Etkileyebilecek Diri Faylar, Bu Faylarda Meydana Gelmiş veya Gelebilecek Olan Depremlerin Büyüklükleri ve Oluş Sıklıkları, Geçmişte Meydana Gelmiş Olan Depremlerin Hasar Dağılımları ve Neden Olduğu Zemin Problemleri (MTA Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan Yenilenmiş Diri Fay Haritası üzerinde hat gösterilmeli ve en yakın diri faylara olan uzaklıklar belirtilmeli, Mevcut fayların faaliyet alanına uzaklıklarının gösterilerek muhtemel deprem riskinden bahsedilmesi, hat boyunca en yakın Maden İşletmeleri, Maden Arama ruhsatları, jeotermal kaynaklar harita üzerinde gösterilmesi)...62 3.5.2. Deprem Tehlike ve Risk Analizi, Yer Sarsıntı Şiddeti, Sıvılaşma Tehlikesi ve Zemin Etüt Çalışması...66 3.6. Proje Alanı, Etki Alanı ve İnceleme Koridorundaki Hidrojeolojik Özellikler ve Yeraltı Su Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan Kullanımı, Bölge Halkı İçin Önemi, Proje Alanına Mesafeleri, Debileri...66 3.7. Proje Alanı, Etki Alanı ve İnceleme Koridorundaki Hidrolojik Özellikler ve Yüzeysel Su Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan Kullanımı, Proje Alanına Mesafeleri ve Debileri (proje alanı içinden, sınırından veya yakınlarından geçmekte olan yüzeysel su kaynakları üzerinde yol geçişi sağlanması durumunda uygun kesitte sanat yapısı yapılarak geçişin sağlanması ve bu konuda DSİ 3.Bölge Müdürlüğünden görüş alınması)...67 iii

3.8. Proje Güzergahının Geçtiği Alanların Meteorolojik Özellikleri, Bölge Özelinde Hava Koşulları, Bu Koşulların Demiryolu Güvenliği Açısından İrdelenmesi...67 3.9. Proje Alanı, Etki Alanı ve İnceleme Koridorundaki Flora Çalışması...76 3.9.1. Arazide Tespit Edilen Türler (arazide gözlem sonucu tespit edilen türler ile literatürden alınan türlerin ayrı ayrı belirtilmesi, tespit edilen türlerin tehlike kategorilerinin, endemiklik durumlarının, nispi bolluk derecelerinin, uluslararası anlaşmalarla koruma altına alınan türler olup olmadığının belirtilmesi, IUCN kriterlerine göre tehdit kategorilerinin değerlendirilmesi ve değerlendirmelerin tablo halinde verilmesi)...76 3.9.2. Önemli Bitki Alanlarına İlişkin Bilgiler...82 3.10. Proje Alanı, Etki Alanı ve İnceleme Koridorundaki Fauna Çalışması...90 3.10.1. Arazide Tespit Edilen Türler (arazide gözlem sonucu tespit edilen türler ile literatürden alınan türlerin ayrı ayrı belirtilmesi, tespit edilen türlerin tehlike kategorilerinin, endemiklik durumlarının, nispi bolluk derecelerinin, uluslararası anlaşmalara (Bern Sözleşmesi EK-1 ve Ek-2) koruma altına alınan türler olup olmadığının belirtilmesi, koruma statülerinin listelenmesi, Tehlike Kategorileri, ulusal mevzuat ve uluslar arası sözleşmeler kapsamında Koruma Statüleri ile ilgili elde edilen verilerin tablo halinde düzenlenmesi, http://turkherb.ibu.edu.tr web adresinde bulunan Türkiye Bitkileri Veri Servisinin Kullanılması, 2012-2013 Merkez Av Komisyonu Kararlarına göre irdeleme yapılması ve değerlendirmelerin tablo halinde verilmesi, gerek iletme gerekse inşaat aşamasında 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu ve Yönetmeliklerine taraf olduğumuz Bern ve CITES sözleşmesi hükümlerine uyulacağına dair taahhütlerin yer alması)...90 3.10.2. Fauna Açısından Önemli Alanlar...94 3.11. Proje Alanı, Etki Alanı ve İnceleme Koridorundaki Tarım ve Hayvancılık Faaliyetleri...... 100 3.11.1. Tarım Arazileri, Büyüklükleri, Koordinatları, Harita Üzerinde İşaretlenmesi... 100 3.11.2. Ürün Desenleri ve Bunların Yıllık Üretim Miktarı... 109 3.11.3. Tarımsal Gelişim Proje Alanları, Bu Alanların Harita Üzerinde İşaretlenmesi.. 115 3.11.4. Vasıf Dışına Çıkarılacak Tarım Arazilerin Vasıflarını Gösterir Bilgi ve Belgeler (proje alanı ve etki alanındaki alanların 5403 Sayılı Toprak Koruma Kanunu ve Arazi Kullanımı Kanunu uyarınca değerlendirilmesi ve tesisin kurulacağı alandaki parsellerin tapu kayıtları ve yerlerini belirten haritanın eklenmesi)... 115 3.11.5. Mera Alanları, Koordinatları, Harita Üzerinde İşaretlenmesi (4342 sayılı Mera Kanununun 14.maddesi gereğince ekleri ile birlikte tahsis amacı değişikliği için İl Mera Komisyonuna müracaat edilmesi, Mera Kanunu kapsamında kalan alanlar olduğu ve bu alanlar için ilgili Kurumlarla irtibata geçilerek gerekli izinlerin alınacağı, projenin uygulanması ve işletme esnasında proje sahası civarındaki meralarla ilgili olarak hayvan otlatma ve hayvan yetiştiriciliği faaliyetlerinin olumsuz etkilenmemesi için genel tedbirlerin alınması).. 116 3.11.6. Hayvancılık Faaliyetleri ve Vasıf Dışına Çıkarılacak Arazilerin Vasıflarını Gösterir Bilgi ve Belgeler... 117 3.12. Proje Alanı, Etki Alanı ve İnceleme Koridorunda 1380 Sayılı Su Ürünleri Kanunu Kapsamına Girenler Alanlar (1380 sayılı Su Ürünleri Kanununun 9.maddesi ve 20.maddesi dikkate alınarak, su ürünlerinin korunması, istihsali ve kontrolüne dair hususları ihtiva ettiğinden, su ürünlerinin yaşama, üreme, muhafaza ve istihsalini koruyacak tedbirlerin alınması, istihsal vasıtalarına zarar veren maddelerin iç sulara, istihsal yerlerine veya civarlarına dökülmemesinin saplanması yönünde gerekli taahhütte bulunması gerektiği)... 118 3.13. Proje Alanı, Etki Alanı ve İnceleme Koridorundaki Yeraltı ve Yerüstü Maden Sahaları (proje alanında maden ruhsatı varlığının belirlenmesi, maden ruhsatları var ise söz konusu ruhsatlarla ilgili olarak kaynak kaybına yol açılıp açılmayacağı konusunda mahallinde tetkik yapılması)... 119 3.14. Demiryolu Hattının Geçtiği Tüm İl ve İlçelerin Sosyo-Ekonomik Özellikleri... 119 3.14.1. Ekonomik Özellikler (yörenin ekonomik yapısını oluşturan başlıca sektörler).. 119 3.14.2. Nüfus (yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfus hareketleri, göçler, nüfus artış oranları vb.)... 121 3.14.3. Yaratılacak İstihdam İmkanları ve İşsizlik... 122 BÖLÜM 4: PROJENİN ÖNEMLİ ÇEVRESEL ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER... 123 iv

4.1. Arazinin Hazırlanması ve Yapılacak İşler Kapsamında Nerelerde, Ne Kadar Alanda ve Ne Miktarda Hafriyat Yapılacağı, Hafriyat Artığı Malzemenin Nerelere Taşınacakları, Nerelerde Depolanacakları veya Hangi Amaçlar İçin Kullanılacakları (hafriyat depo alanlarının ve bitkisel toprak depo alanlarının koordinatlarıyla birlikte gösterilmesi, bitkisel toprağın nasıl değerlendirileceğinin açıklanması, Kütahya ili sınırları içerisinde bitkisel ve hafriyat toprağın depolanacağı alanın belirlendiği zaman İl Müdürlüğüne müracaat ederek uygun görüş alındıktan sonra depolanacağı taahhüt edilmeli)... 123 4.2. İnşaat ve İşletme Aşamasında Su Temini Sistemi Planı, Suyun Nereden Temin Edileceği, Suyun Temin Edileceği Kaynaklardan Alınacak Su Miktarı ve Bu Suların Kullanım Amaçlarına Göre Miktarları (Gerekli izinlerin aınması)... 125 4.3. Projenin İnşaat ve İşletme Aşamasında Oluşacak Sıvı Atıklar... 126 4.3.1. Sıvı Atıkların Cinsi... 126 4.3.2. Sıvı Atıkların Miktarı... 127 4.3.3. Sıvı Atıkların Bertaraf Yöntemleri ve Deşarj Edileceği Ortamlar (personel kaynaklı evsel atıksular için paket arıtma tesisi kurulacağı, arıtma sonrası arıtılmış suların deşarj noktası belirtilmeli ve çevre izni alınacağı taahhüt edilmeli ve rapora eklenmelidir).. 128 4.4. İnşaat ve İşletme Aşamasında Oluşacak Katı Atıklar... 131 4.4.1. Katı Atıkların Cinsi... 131 4.4.2. Katı Atıkların Miktarı... 132 4.4.3. Katı Atıkların Bertaraf Yöntemleri (bu bölümde varsa geçici depolama alanları hakkında bilgi verilmeli, katı atıkların hangi düzenli katı atık depolama alanında depolanacağı planlanmalı, alınan izinler rapora eklenmelidir. Depolama alanlarının dere yataklarına sınır olması durumunda DSİ 3.Bölge Müdürlüğüne başvuru yapılarak uygun görüş alınması, mevsimlik akış gösteren dere yataklarına katı veya sıvı atık atılmayacağı, pasa veya malzeme doldurulmayacağı, dere yataklarından malzeme temin edilmeyeceğinin, doğal akışlarının değiştirilmeyeceğinin taahhüdünün verilmesi)... 134 4.5. Proje Kapsamında Elektrifikasyon Planı, Bu Planın Uygulanması İçin Yapılacak İşlemler ve Kullanılacak Malzemeler, Enerji Nakil Hatlarının Geçeceği Yerler ve Trafoların Yerleri... 139 4.6. Yapılacak Patlatmanın Yaratacağı Etkiler ve Alınacak Önlemler... 139 4.7. Orman Alanlarına Etkiler... 140 4.7.1. Projenin Orman Alanlarına Olabilecek Muhtemel Olumsuz Etkileri ve Etki Azaltıcı Tedbirler (söz konusu işletme alanının orman arazisi olması nedeni ile Orman Mühendisi tarafından Orman ile Doğal Yaşam arasındaki bağ kurularak ormanın yok olması durumunda ortaya çıkabilecek olumsuz sonuçların ve bu sonuçların nasıl bertaraf edilebileceğinin ortaya konulduğu bir raporun hazırlanması, projeye ilişkin olarak inşaat sırasında çıkacak kazı fazlası pasa, atık veya herhangi bir malzemenin orman sayılan alanlara dökülmeyeceğinin taahhüt edilmesi)... 140 4.7.2. Orman Yangınlarına Karşı Alınacak Önlemler (Orman yangınlarına karşı önlem alınacak mı, alınacaksa ne tür önlemler alınacak belirtilmesi, orman alanı dışında olması halinde mesafeye bağlı olarak orman yangınlarına karşı önlem alınacak mı, alınacaksa ne tür önlemler alınacak belirtilmesi)... 143 4.8. İnşaat ve İşletme Aşamasında Oluşacak Toz Emisyonları, Toz Emisyonu Hesaplamaları ve Alınacak Önlemler... 144 4.9. İnşaat ve İşletme Aşamasında Oluşacak Gürültü ve Titreşim (akustik rapor formatında)... 144 4.10. İnşaat ve İşletme Döneminde Flora ve Fauna Üzerine Etkiler ve Alınacak Önlemler 145 4.11. Projenin Çevredeki Tarım Arazilerine ve Tarımsal Faaliyetlere Olabilecek Etkileri ve Alınacak Önlemler, Güzergahın Tarım Arazilerini Bölen Kısımlarında Ulaşımın Sağlanması İçin Belirlenen Geçişler, Boyutları, Geçişler Arasındaki Mesafeler... 146 4.12. Projenin Çevredeki Hayvancılık Faaliyetlerine Etkileri ve Alınacak Önlemler, Hayvan Geçişleri, Boyutları, Geçişler Arasındaki Mesafeler... 147 4.13. Projenin ÇED Yönetmeliği nin EK-V inde Tanımlanan Duyarlı Yöreler Üzerine Etkisi ve Alınacak Önlemler... 147 v

4.14. Projenin 1380 Sayılı Su Ürünleri Kanunu Kapsamına Giren Alanlar Üzerine Etkileri ve Alınacak Önlemler... 147 4.15. Taşkın Önleme ve Drenaj ile İlgili İşlemler... 148 4.16. Sulama Sistemleri, Havza Islahı, Taşkın Koruma, Drenaj Kanalları ve Diğer Altyapı Yatırımlarının Etkilenmemesi İçin Alınacak Önlemler (demiryolu hattının geçtiği ovaların taban suyu problemlerinin de gözönünde bulundurularak drenaj ile ilgili çalışmaların detaylandırılması)... 148 4.17. Proje Kapsamında Gerçekleştirilecek Faaliyetler Sonucunda Yüzeysel ve Yeraltı Su Kaynakları İle Kuru Derelere Olabilecek Etkiler ve Alınacak Önlemler... 148 4.18. Karayolu Projelerine Etkiler ve Alınacak Önlemler... 150 4.18.1. Demiryolu Hattının Karayollarını Kesiştiği Noktalarda Karayolundaki Trafik Güvenliğini Etkilemeyecek Şekilde Ne Tür Geçişlerin Yapılacağı, Finansmanı, Geçiş Yapılmasının Mümkün Olmadığı Durumlarda Yapılacak Güzergah Değişikleri Hakkında Bilgi Verilmesi (Söz konusu Demiryolu Hattının Planlanan Güzergahı, projelendirme çalışmaları devam eden Ankara-İzmir Otoyolu (Ankara-Dumlupınar Arası) KGM ce onaylı Yatay Güzergah Hattının yaklaşık 2,3 km yakınından geçtiği, proje çalışmaları sırasında söz konusu otoyol güzergahının dikkate alınması ve yapılan çalışmalarla ilgili Ky.4.Böl.Müd. nün bilgilendirileceğinin taahhüt edilmesi,)... 150 4.18.2. Malzemenin Taşınması ve İnşaat Sırasındaki Araç Yükü (araç cinsi ve sayısı şeklinde detaylandırılarak % artış olarak hesaplanması ve Güncel Trafik Haritası... 152 4.18.3. İnşaat ve İşletme Aşamasında Yollara Zarar Verilmemesi İçin Alınacak Önlemler, 2918 Sayılı Trafik Kanunu Kapsamında Yapılacak İşlemler ve Alınacak İzinler (faaliyet ile ilgili belirtilen koordinatlar içerisinde kalınması, Karayolundan tesis sahasına geçişlerde 2918 sayılı Trafik Kanunu ve buna istinaden Karayolları ile ilgili çıkarılan tüm Kanun, Yönetmelik ve Tüzük hükümlerine uyulması, karayolları, köy yolları vb. yolara zarar verilmesi durumunda yapılacak onarım hakkında bilgi verilmeli)... 153 4.19. Demiryolu Projesinin Doğalgaz veya Petrol Boru Hatları İle Etkileşimi, Ham Petrol ve Doğal Gaz Boru Hattı Tesislerinin Yapımı ve İşletilmesine Dair Teknik Emniyet ve Çevre Yönetmeliği nde Belirtilen Kriterler Çerçevesinde İrdeleme Yapılması ve Alınacak Önlemler...... 154 4.20. Projenin Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler ile Etkileşimi, Alınacak Önlemler... 155 4.21. Doğal Afet ve Deprem Durumuna İlişkin Alınacak Önlemler... 155 4.22. İnşaat Aşamasında Oluşturulacak Şantiye Alanlarında İnşaatın Tamamlanması Sonrasında Yapılacak İşlemeler... 156 4.23. Güzergah Boyunca Güvenlik İçin Alınacak Önlemler... 156 4.24. Proje Kapsamında Yapılacak Kamulaştırmanın Sosyo-Ekonomik Etkileri... 156 4.25. Tehlikeli Durumlar İçin Acil Eylem Planı, Gerekli Ekipmanlar ve İlk Yardım İmkanları..... 157 4.26. Proje Kapsamındaki Peyzaj ve Çevre Düzenleme Çalışmaları... 161 4.27. Projenin Başlangıç, İnşaat ve İşletme Dönemine Ait İzleme ve Kontrol Programı... 162 BÖLÜM 5: HALKIN KATILIMI... 166 BÖLÜM 6: YUKARIDA VERİLEN BAŞLIKLARA GÖRE TEMİN EDİLEN BİLGİLERİN TEKNİK OLMAYAN BİR ÖZETİ... 169 vi

ŞEKİLLER DİZİNİ Şekil 1. Güzergah Genel Yerleşim Planı...3 Şekil 2. Türkiye deki Mevcut ve Planlanan Demiryolu Ağı...4 Şekil 3. Dizel yakıtlı Lokomotif ve Yük Vagonları...6 Şekil 4. UIC 60 Tipi Ray Kesiti...8 Şekil 5. UIC60 Tipi Ray Görünümü...9 Şekil 6. Demiryolu Balastı Görünümü...10 Şekil 7. Beton Travers Görünümü...11 Şekil 8. Demiryolu Alt Temel Kesiti...11 Şekil 9. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesine Ait İş Akım Şeması...13 Şekil 10. DGBH ve Proje Güzergahının Kesiştiği Nokta-1...21 Şekil 11. DGBH ve Proje Güzergahının Kesiştiği Nokta-2...21 Şekil 12. Yer Bulduru Haritası...41 Şekil 13. TCDD Değirmenözü İstasyonu - Hat Başlangıcı...42 Şekil 14. İhsaniye Çıkışı-Mevcut Demiryolu Hattı ve İltisak Hattı - Tünel Çıkışı ve Yol Atlaması...42 Şekil 15. Ovacık Köyü-Salihler Köyü Yol Ayrımı...43 Şekil 16. Şantiye Alanı - Kırka Bor İşletme Müdürlüğü...43 Şekil 17. Ankara Paftası Genel Jeoloji Haritası...54 Şekil 18. Çalışma Alanını İçine Alan Jeoloji Haritası...58 Şekil 19. Heyelan Haritası (Ankara Paftası) (Kaynak: www.mta.gov.tr)...60 Şekil 20. Kütahya İli Deprem Haritası...62 Şekil 21. Eskişehir İli Deprem Haritası...63 Şekil 22.Türkiye Depremsellik Haritası...64 Şekil 23. 1900 ve 2012 arasında 6.0 ile 9.9 büyüklüğündeki depremler...64 Şekil 24. Diri Fay Haritası (Eskişehir Paftası) (Kaynak: www.mta.gov.tr)...65 Şekil 25. Türkiye İklim Haritası...67 Şekil 26. Eskişehir Meteoroloji İstasyonuna Ait Sıcaklık Değerleri Grafiği...68 Şekil 27. Eskişehir Meteoroloji İstasyonuna Ait Yağış Değerleri Grafiği...69 Şekil 28. Eskişehir Meteoroloji İstasyonuna Ait Bağıl Nem Değerleri Grafiği...70 Şekil 29. Eskişehir Meteoroloji İstasyonuna Ait Ortalama Rüzgar Hızı Grafiği...71 Şekil 30. Eskişehir Meteoroloji İstasyonuna Ait Rüzgar Hızları ve Esme Sayıları Grafikleri...71 Şekil 31. Kütahya Meteoroloji İstasyonuna Ait Sıcaklık Değerleri Grafiği...72 Şekil 32. Kütahya Meteoroloji İstasyonuna Ait Yağış Değerleri Grafiği...73 Şekil 33. Kütahya Meteoroloji İstasyonuna Ait Nem Değerleri Grafiği...73 Şekil 34. Kütahya Meteoroloji İstasyonuna Ait Ortalama Rüzgar Değerleri Grafiği...75 Şekil 35. Kütahya Meteoroloji İstasyonuna Ait Rüzgar Hızları ve Rüzgar Esme Sayıları Grafiği...75 Şekil 36. Davis in Grid Sistemi (Grids of Davis)...76 Şekil 37. Türkiye Vejetasyon Formasyonları...77 Şekil 38.Türkiye Fitocoğrafik Bölgeleri Haritası...78 Şekil 39. Proje Alanı ve Çevresi 2013-2014 Av-Avlak Sahası Haritası...92 Şekil 40. Kütahya İli Arazi varlığı Dağılımı... 100 Şekil 41. Kütahya İli Tarım Arazilerinin Sınıflara Göre Dağılımı... 101 Şekil 42. Bitkilerin Cinslerine Göre Dağılımı... 103 Şekil 43. Arazi Kullanım Durumu... 104 Şekil 44. Eskişehir İlinin Tarımsal Alanlarının Sınıfsal Dağılım Haritası... 105 Şekil 45. Arıtma Tesisi İş Akım Şeması... 129 Şekil 46. Trafik Hacim Haritası, 2012 (Kaynak:www.kgm.gov.tr)... 152 Şekil 47.Acil Müdahale Akım Şeması... 161 Şekil 48. Eskişehir İli Halkın Katılımı Toplantısı Görüntüleri... 167 Şekil 49. Kütahya İli Halkın Katılımı Toplantısı Görüntüleri... 168 vii

TABLOLAR DİZİNİ Tablo 1. Proje Krakteristikleri...7 Tablo 2. UIC60 Ray Özellikleri...7 Tablo 3. Alt Geçitler...14 Tablo 4. Üst Geçitler...14 Tablo 5. Menfezler...15 Tablo 6. Tünel...15 Tablo 7. Yükleme İstasyonu...16 Tablo 8. Şantiye Alanına Ait Koordinat Bilgileri (ED-50, 6 Derece)...17 Tablo 9. Demiryolu Güzergâhının Bölgedeki Yerleşimlere Göre Konumu...17 Tablo 10. Demiryolu Güzergahının Tarım Alanları Kestiği Noktalar...18 Tablo 11. Güzergah Üzerinde Bulunan Su Kaynakları...22 Tablo 12. Proje Kapsamında Yarma İşlemi İçin Yapılacak Patlatma Noktaları...25 Tablo 13. İş Termin Planı...33 Tablo 14. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Hattına Ait Koordinat Bilgileri (ED-50, 6 Derece)...36 Tablo 15. ÇED İnceleme Alanına Ait Koordinat Bilgileri (ED-50, 6 Derece)...38 Tablo 16. Eskişehir İli Uzun Yıllar Aylık Sıcaklık Değerleri...68 Tablo 17. Eskişehir İli Uzun Yıllar Aylık Yağış Değerleri...69 Tablo 18.Eskişehir İli Uzun Yıllar Bağıl Nem Değerleri...69 Tablo 19.Eskişehir İli Genel Rüzgâr Verileri...70 Tablo 20. Rüzgar Esme Sayıları Tablosu...70 Tablo 21.Kütahya İli Uzun Yıllar Aylık Sıcaklık Değerleri...72 Tablo 22.Kütahya İli Uzun Yıllar Aylık Yağış Değerleri...72 Tablo 23.Kütahya İli Uzun Yıllar Bağıl Nem Değerleri...73 Tablo 24.Kütahya İli Genel Rüzgâr Verileri...74 Tablo 25. Kütahya Meteoroloji İstasyonuna Ait Rüzgar Esme Sayıları...74 Tablo 26. Tehlike Sınıflar ve Açıklamaları...79 Tablo 27. BERN Sözleşmesi Ek Liste 1...80 Tablo 28. Proje Alanı ve Yakın Çevresinde Tespit Edilen Flora Türleri...82 Tablo 29. Proje Alanı Endemik Bitki Türleri...89 Tablo 30. IUCN e göre koruma altına alınan türler için Red Data Book kategorileri:...90 Tablo 31. Prof. Dr. Ali Demirsoy a göre koruma altına alınan türler için IUCN Red Data Book kategorileri karşılığı...91 Tablo 32. Bern Sözleşmesi Ekleri...92 Tablo 33. Merkez Av Komisyonu Kararları Ek Listeler (2013-2014)...92 Tablo 34. Fauna Tablosu (İki Yaşamlılar Amphibia)...94 Tablo 35. Fauna Tablosu (Sürüngenler Reptilia)...94 Tablo 36. Fauna Tablosu - Kuş Türleri Listesi...95 Tablo 37.Fauna Tablosu - Memeli Hayvanlar (Mamalia)...97 Tablo 38. Arazi Varlığı... 100 Tablo 39. 2010 yılı Çiftçi Kayıt Sistemine Göre İşletme Bilgileri... 104 Tablo 40. Arazi Dağılımı... 106 Tablo 41. Arazi Kullanma Kabiliyet Sınıfları... 106 Tablo 42. Arazi Kullanımı... 107 Tablo 43. Eskişehir İli, İlçelere Göre Tarım Alanları Dağılımı (Ha)... 107 Tablo 44. 2010 Yılı Mücadele İcraatlarında Kullanılan İlaçlar... 108 Tablo 45. Gübre Kullanım Miktarları... 108 Tablo 46. Kütahya İli Bitkisel Ürün Üretim Miktarı... 109 Tablo 47. Kütahya İli Sebze üretim Miktarları... 110 Tablo 48. Kütahya İli Meyve üretim Miktarı... 111 Tablo 49. Eskişehir İli Bitkisel Ürün Üretim Miktarları... 112 Tablo 50. Eskişehir İli Sebze Üretim Miktarları... 113 Tablo 51. Eskişehir İli Meyve üretim Miktarları... 114 Tablo 52. Demiryolunun Kütahya İli Sınırları İçerisinde Yer Alan Kesiminde Bulunan viii

Yerleşimler ve Nüfus Bilgileri... 122 Tablo 53. Demiryolunun Kütahya İli Sınırları İçerisinde Yer Alan Kesiminde Bulunan Yerleşimler ve Nüfus Bilgileri... 122 Tablo 54. Kazı Fazlası Malzeme Depolama Alanına Ait Koordinat Bilgileri (ED-50, 6 Derece)... 124 Tablo 55. Sektör: Evsel Nitelikli Atık Sular (Sınıf 1: Kirlilik Yükü Ham BOİ Olarak 5-120 Kg/Gün Arasında, Nüfus =84-2000)... 130 Tablo 56. Meydana Gelecek Atıkların Atık Kodları... 132 Tablo 57. D-665 Karayoluna Ait Karayolları 2012 Yılı Toplam Yıllık Ortalama Günlük Taşıt Sayıları... 153 ix

EKLER DİZİNİ EK-1: KOORDİNATLAR EK-2: RESMİ BELGELER EK-3: 1/25.000 ÖLÇEKLİ GÜZERGÂH PLANI EK-4: 1/2.000 ÖLÇEKLİ DEMİRYOLU HATTINA AİT PLAN PROFİLLERİ (CD) EK-5: 1/100.000 ÖLÇEKLİ ÇEVRE DÜZENİ PLANI EK-6: DEMİRYOLUNA AİT JEOLOJİK KESİTLER (CD) EK-7: AKUSTİK RAPOR EK-8: PATLATMA DİZAYNI RAPORU EK-9: METEOROLOJİK BÜLTEN x

KISALTMALAR DİZİNİ TCDD BOTAŞ TEİAŞ DSİ KGM MİGEM DGBH ÇED ÇDP MTA :T.C. DEVLET DEMİRYOLLARI İŞLETMESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ :BORU HATLARI İLE PETROL TAŞIMA A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ :TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ :DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ :KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞ :MADEN İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ :DOĞALGAZ BORU HATTI :ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ :ÇEVRE DÜZENİ PLANI :MADEN TETKİK ARAMA xi

BÖLÜM 1 PROJENİN TANIMI VE AMACI

BÖLÜM 1: PROJENİN TANIMI VE AMACI 1.1. Projenin Tanımı ve Hizmet Amaçları, Mevcut ve/veya Planlanan Projelerle İlişkisi, Ekonomik ve Sosyal Yönden Ülke, Bölge ve/veya İller Ölçeğinde Önem ve Gerekliliği, Projenin Yatırım ve İşletme Süresi Proje konusu faaliyet, Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü tarafından Eskişehir ve Kütahya İlleri sınırlarında yapılması planlanan Kırka-Değirmenözü Demiryolu projesidir. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi; 03/10/2013 tarih ve 28784 sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği; Geçici 1. Madde; Bu Yönetmeliğin yürürlük tarihinden önce, ÇED Başvuru Dosyası/Proje Tanıtım Dosyası Valiliğe ya da Bakanlığa sunulmuş projelere başvuru tarihinde yürürlükte olan Yönetmelik hükümleri uygulanır. Kapsamında yer almaktadır. Söz konusu proje için; 17.07.2008 tarih ve 26939 sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren (Mülga) ÇED Yönetmeliği hükümlerine göre T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı nda 06/09/2013 tarihinde Bilgilendirme, Kapsam ve Özel Format Belirleme Toplantısı yapılmıştır. Yapılan toplantı sonrasında ÇED İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü nce 17/09/2013 tarih 15560 sayılı yazısı ile tarafımıza ÇED Raporu özel formatı iletilmiş ve bu formata göre demiryolu projesine ilişkin ÇED Raporu hazırlanmıştır. Projenin Tanımı Proje konusu demiryolu Eskişehir İli, Seyitgazi İlçesi ve Kütahya İli, Merkez İlçe idari sınırları içerisinde yer almaktadır. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi toplam 34+580 km olup demiryolu hattı iki kesimden oluşmaktadır. 1.Kesim: TCDD Değirmenözü İstasyonundan başlayıp Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü Kırka Bor İşletme Müdürlüğü nde son bulan toplam 33+720 km uzunluğunda olan ana hattı ifade etmektedir. Söz konusu demiryolu hattı güzergâh olarak, 7+260 km sine kadar mevcut karayoluna paralel seyretmekte olup 6+600 km den 9+820 km ye kadar tünel içerisinde seyretmektedir. 13+600 km sine kadar tekrar mevcut kara yoluna paralel olarak devam etmektedir. Yaklaşık 13+600 km den sonra Salihler Köyü nün batısından geçen demiryolu hattı Kırka Bor İşletme Müdürlüğü nün sınırlarına alanın kuzeyinden girerek hat sonu olarak belirlenen alana ulaşmaktadır. 2.Kesim: 1.kesimin yaklaşık 1+600 km sinden ayrılarak, Afyon İli ne bağlanan mevcut demiryolu hattına bağlanan ve toplam 0+860 km uzunluğundaki müselles hattını ifade etmektedir. Bu iltisak hattı sayesinde Kırka Bor İşletme Müdürlüğü nden çıkan trenler TCDD Değirmenözü istasyonuna ulaşmasına gerek kalmadan direk TCDD Afyon Garı na ulaşması amaçlanmaktadır. Kırka-Değirmenözü Demiryolu nun işletmeye alınması ile birlikte İşletme Müdürlüğününün üretim için ihtiyaç duyduğu malzemelerin ve maden sahasından çıkan cevherin taşınması amaçlanmaktadır. 1

Söz konusu proje ile Kırka Bor İşletme Müdürlüğünün ulusal demiryolu ağına bağlanması sağlanacaktır. Hattın yaklaşık 11+200 km si (müselles hattı dahil) Kütahya İli sınırlarında, yaklaşık 23+380 km lik kısmı Eskişehir İli sınırlarında yer almaktadır. Proje kapsamında sanat yapısı olarak; 10 adet alt geçit, 3 adet üst geçit, 41 adet menfez 1 adet tünel, 8 adet aç-kapa tünel ve 1 adet yükleme istasyonu projelendirilmiştir. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi ne ait genel vaziyet planı Şekil 1 de verilmiştir. Ayrıca Türkiye de mevcut ve planlanan demiryollarının gösterimi Şekil 2 de verilmiştir. 2

KAZI FAZLASI MALZEME DEPOLAMA ALANI DEĞİRMENÖZÜ İSTASYONU ŞANTİYE ALANI BAĞLANTI HATTI YÜKLEME İSTASYONU Şekil 1. Güzergah Genel Yerleşim Planı 3

Şekil 2. Türkiye deki Mevcut ve Planlanan Demiryolu Ağı 4

Hizmet Amaçları, Mevcut ve/veya Planlanan Projelerle İlişkisi, Ekonomik ve Sosyal Yönden Ülke, Bölge ve/veya İller Ölçeğinde Önem ve Gerekliliği Dünyanın en büyük Boraks rezervlerinden biri olan Kırka Sarıkaya Boraks Yatağı, 1950-1960 yılları arasında yapılan aramalar neticesinde bulunmuştur. 1962 senesinde İngiliz Consolidate Ltd. Şti. tarafından işletilen boraks yatakları 1968 senesinden itibaren Etibank ın işletmesine geçmiştir. 1968 yılında M.T.A. tarafından yapılan arama sondajlarından, Kırka Sodyum Tuzu cevherinin Kaliforniya da bulunan Tinkal-Razorit-Kernit cevherinin benzeri olduğu tespit edilmiştir. Bu zengin yatakları işletmek üzere, gerekli proje çalışmalarına 1969 yılında başlanarak 1970 yılından itibaren tesislerin kurulmasına başlanmıştır. 1970 yılında şantiye teşkilatı ile başlayan kuruluş 1972 yılında konsantratörün temelinin atılması ile tesis statüsüne kavuşmuş, Konsantratör'ün devreye alınması ile 1975 yılında işletme statüsünde faaliyet göstermeye başlamıştır. Montajına 1978 yılında başlanılan Bor Türevleri tesisi 18/08/1984 tarihinde işletmeye alınmıştır. Mevcut durumda işletmede olan bor türevleri tesisinde; - Tincal ( Na 2 B 4 O 7.10H 2 O ) - Etibor-48 ( Boraks Pentahidrat ) ( Na 2 B 4 O 7.5H 2 O ) - Etibor-68 ( Susuz Boraks ) ( Na 2 B 4 O 7 ) - Kalsine Tinkal (Sıkıştırılmış) ürünleri üretilmektedir. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi sayesinde Kırka Bor İşletme Müdürlüğünün ulusal demiryolu ağına bağlanması sağlanacaktır. Projenin Yatırım ve İşletme Süresi Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesinin inşaat süresinin 2 yıl sürmesi planlanmaktadır. Projeye ait iş termin Planı Bölüm 1.7.3 başlığı altında Tablo 13 te verilmiştir. Söz konusu projenin ekonomik ömrü 30 yıl olarak öngörülmektedir. 1.2. Projenin Özellikleri 1.2.1. Demiryolu Projesinin Güzergahı (her ilden geçecek kısımlarının belirtilmesi) Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi; TCDD Değirmenözü İstasyonundan başlayıp bölgedeki mevcut karayoluna paralel ilerleyerek 6+600 km de tünele girmekte ve yaklaşık 3,2 km tünelde seyretmektedir. Tünel çıkışında tekrar karayoluna paralel seyreden demiryolu Salihler köyünün batısından geçmektedir. Daha sonra bölgedeki dağlık bölgeden geçen demiryolu Kırka Bor İşletme Müdürlüğü nün kuzeyinden işletme sınırlarına girerek istasyon alanına ulaşmaktadır. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi nin toplam uzunluğu 34+580 km dir. Demiryolu güzergahının yaklaşık 11+200 km si (müselles hattı dahil) Kütahya İli sınırlarında, yaklaşık 23+380 km lik kısmı Eskişehir İli sınırlarında yer almaktadır. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi ne ait 1/25.000 ölçekli güzergah planı EK-3 te 1/2.000 ölçekli demiryoluna ait plan profiller EK-4 te takdim edilmiştir. 5

1.2.2. Demiryolu Projesinin Teknik Özellikleri, Yapım Teknikleri ve İş Akım Şeması Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi, 34+580 km (33+720 km Ana Hat + 0+860 km Müselles Hattı)uzunluğunda planlanmaktadır. Söz konusu demiryolu projesi aşağıda verilen standartlarda projelendirilmiştir. - Tek hat, - Platform Genişliği 14,50 m - Minimum balast kalınlığı 30 cm - 5.100.000 m 3 yarma, - 2.330.000 m 3 dolgu, - Ray tipi UIC60, - Dizel çekici lokomotif kullanılması planlanmaktadır. Söz konusu proje demiryolu hattı konvensiyonel hat özelliğinde projelendirilmiş olup yük taşıma işleminde dizel yakıtlı lokomotifler kullanılacaktır. Dizel yakıtlı lokomotif ve konvensiyonel hatlara ilişkin görüntüler Şekil 3 te verilmiştir. Şekil 3. Dizel yakıtlı Lokomotif ve Yük Vagonları 6

Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi Etüt Proje ve Mühendislik Hizmetleri İşi Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü tarafından KMG Proje Mühendislik Müşavirlik Bilişim Teknolojileri Ltd. Şti. ye ihale edilmiştir. Söz konusu demiryolu hattı sadece yük taşıma amacıyla ve tek hat olarak tasarlanmış olup proje konusu demiryolu hattına ait proje kriterleri Tablo 1 de verilmiştir. Tablo 1. Proje Krakteristikleri Demiryolu Adı Kırka-Değirmenözü Demiryolu Uzunluğu 34+580 km(33+720 Ana Hat + 0+860 Müselles Hattı) İşletme Yük Hat Tipi Tek Hat (Km:11+100 12+050 arasında 950 m uzunluğunda siding hattı mevcuttur) Platform Genişliği 9 m Ray Tipi UIC 60 Min. Yatay Kurp 600 m Max. Düşey Eğim 0,016 Tasarım Hızı 80 km/saat İstasyon Sayısı 1 Adet Tünel Sayısı 1 Adet Aç-Kapa Tünel Sayısı 8 Adet Alt Geçit Sayısı 10 Adet Üst Geçit 3 Adet Menfez Sayısı 41 Adet Kamulaştırma Gerektiği Kadar Proje kapsamında kullanılması planlanan UIC60 tipi rayın özellikleri aşağıda verilmektedir. Tablo 2. UIC60 Ray Özellikleri Rayın Cinsi Taban Genişliği Yüksekliği Mantar Genişliği Gövde Kalınlığı 60 Kg/m 150 mm. 172 mm 72 mm. 16,5 mm. UIC60 tipi rayın kesit görüntüsü Şekil 4 te verilmiştir. 7

Şekil 4. UIC 60 Tipi Ray Kesiti Demiryolları konusunda gelişmiş olan ülkelerde yol çalışmalarında UIC 60 kg/m.lik ray kullanımına geçmesi ile birlikte ray üreten firmalar S49 kg/m.lik ray üretimi yerine UIC 60 kg/m.lik ray üretimine yönelmiştir. UIC 60 Tip Rayların S49 Tip raylara göre avantajları aşağıda maddeler halinde belirtilmiştir. - UIC 60 kg/m.lik Rayın ekonomik ömrünün S49 luk raya göre daha uzun olması, - V>160 km/s hıza geçişte daha büyük en kesitli raya ihtiyaç duyulması, - Hattın Dingil basıncının arttırılması, - UIC 60 kg/m.lik rayda kesit alan büyüdüğünden gelen yüklerin daha homojen olarak iletilmesi sonucu altyapının stabilitesinin daha az bozulması, - Balast ve altyapı bakım-onarım maliyetlerinin düşmesi, 8

Şekil 5. UIC60 Tipi Ray Görünümü Projenin altyapı inşası sırasında kamyon, vidalı dizel kompresör, greyder, arazöz, dozer, yükleyici, beton pompası, vagon-drill, transmikser, vb iş makinelerinin kullanılması planlanmaktadır. Üst yapıların inşaatı sırasında ise silindir, kamyon, arazöz, dövme çekiçi, kaynak makinesi, elle tutulan matkap, asfalt finişer, asfalt distribütörü vb. iş makinelerinin kullanılması planlanmaktadır. İnşaat faaliyetleri sırasında öncelikle alt yapı inşaatı yapılacak daha sonra balast altı, balast vb. tabakalar döşendikten sonra raylar döşenecektir. Döşenmesi planlanan tabakalar hakkında genel bilgiler aşağıda verilmektedir. Demiryolu yapımında taban zemini veya dolgu zeminin üzerine yukarıdan aşağıya doğru; balast, balastaltı (subbalast) tabakaları yer almaktadır. Balast Demiryolu yapımında balast tabakası inşası sırasında agrega malzeme kullanılacaktır. Agrega doğal taş malzemeden kırılarak elde edilecektir. Demiryolu balastı için planlanan kalınlık 35 cm.dir. 9

Şekil 6. Demiryolu Balastı Görünümü Subbalast Balasttan gelen yüklere dayanabilen ve bu yükleri alt temele aktarabilen kırmataş (plantmiks) malzemeden oluşan tabakadır. Subbalast tabasının 30 cm olması planlanmaktadır. Balast altı tabakasının fonksiyonları aşağıda verilmektedir. - Taban zemininin doygun hale gelip yük altında zayıflamasını engellemek için, hattan gelen suyun büyük bir kısmını yan hendeklere aktarabilecek düzeyde geçirimli olacaktır, - Donma ve çözülmeye karşı yeterli kalınlıkta oluşturulacaktır. Kum ve Çakıl (Agrega) Özellikleri Demiryolu yapımında kullanılacak agregalar, Türk Standartlarına uygun olacaktır. Beton yapımında kullanılmak amacıyla, doğal taştan elde edilen agregaların ve bu malzemelerin oluşturduğu karışımların özellikleri için, TS 706 EN 12620 standardı kullanılacaktır. İnşaat sırasında gerekli malzemenin bir kısmının kazıdan çıkarılan malzemeden temin edilmesi (kazı malzemesinin geri kazanılması) planlanmaktadır. Çıkan kazı fazlası malzemenin kullanılamaması durumunda Eti Maden İşleri Genel Müdürlüğü Kırka İşletme Müdürlüğü ocak sahalarına dökülmesi planlanmaktadır. Bu alanlara dökülememesi durumunda ilgili kurum ve kuruluşlara gerekli başvurular yapılacak olup gerekli izinler alındıktan sonra uygun alanlara dökülerek bertarafı sağlanacaktır. Kazıdan çıkan malzemenin yetmemesi durumunda ise proje alanı etrafında yer alan ruhsatlı maden ocaklarından temin edilecektir. 10

Travers Travers malzemesi olarak beton malzemesi kullanılması planlanmaktadır. TS EN 13230-1 ve 2 ye uygun olarak travers üretiminde kullanılacak malzeme, traversin uzun ömürlü olabilmesi için dikkatle seçilecektir. Bu nedenle traversler, sağlam, geçirgenlik ve aşınmaya karşı dayanıklı olacaktır. Şekil 7. Beton Travers Görünümü Proje kapsamında yapılması planlanan demiryolu hattının alt temel kesiti aşağıda verilmektedir. Şekil 8. Demiryolu Alt Temel Kesiti 11

Proje kapsamında gerekli olan taş, kum-çakıl, balast ve ariyet malzemeleri; yarma işleminden çıkan ve dolguda kullanılması uygun olan malzemenin yanı sıra bölgede yer alan, ÇED Yönetmeliği ve ilgili diğer yönetmeliklere göre gerekli izinleri alınmış, ruhsatlı malzeme ocaklarından karşılanacaktır. Demiryolu hattı inşaatında kullanılacak olan malzemenin özellikleri; Demiryolları Genel Teknik (Malzeme, Yapım, Kontrol, Bakım-Onarım) Şartnamesi nde yer alan özelliklere uygun olacaktır. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi nin inşaatı sırasında, topoğrafik özelliklere bağlı olarak bazı yerlerde kazı ve bazı bölgelerde dolgu yapılması söz konusudur. Proje kapsamında yaklaşık 5.100.000 m 3 lük yarma ve 2.330.00 m 3 lük dolgu işlemi gerçekleştirilmesi ön görülmektedir. Dolgu işlemi için gerekli olan malzeme; yarma işleminden çıkan ve dolguda kullanılması uygun olan malzemenin yanı sıra bölgede yer alan yasal izinleri alınmış olan malzeme ocaklarından temin edilecektir. Demiryolu inşası, projesinde belirtilen yatay ve düşey eksenin araziye aplikasyonu ile başlayacaktır. Proje profilinde belirtilen kotlarda yol platformunu oluşturmak için yarma ve dolgu işlemleri yapılacaktır. Demiryolu ile kesişen tüm karayolu, tarla ve mera yolları alt ve üst geçitler vasıtasıyla geçilecektir. İş Akım Şeması Kırka Değirmenözü Projesi nin etüt-mühendislik işlemleri devam etmekte olup söz konusu projeye ait iş akım şeması aşağıda verilmiştir. 12

ETÜT VE PROJE ÇALIŞMALARI 1/25.000 ÖLÇEKLİ GÜZERGAH ARAŞTIRMALARI ZEMİN ETÜT ÇALIŞMALARININ YAPILMASI FİZİBİLİTE RAPORUNUN HAZIRLANMASI ÇED OLUMLU BELGESİNİN ALINMASI İNŞAAT FAALİYETLERİNE BAŞLANMASI (EVSEL NİTELİKLİ KATI VE SIVI ATIKLARI) ARAZİNİN HAZIRLANMASI VE ÜST TOPRAĞIN SIYRILMASI (GÜRÜLTÜ, TOZ, HAVA EMİSYONLARI, KATI VE SIVI ATIKLAR) KAZI VE DOLGU ÇALIŞMALARININ YAPILMASI (GÜRÜLTÜ, TOZ, VİBRASYON,HAVA EMİSYONLARI, KATI VE SIVI ATIKLAR) ALT VE ÜST TEMEL KAZISI (GÜRÜLTÜ, TOZ, HAVA EMİSYONLARI, KATI VE SIVI ATIKLAR) SANAT YAPILARININ YAPILMASI VE DEMİRYOLU RAYLARININ DÖŞENMESİ (GÜRÜLTÜ, HAVA EMİSYONLARI, KATI VE SIVI ATIKLAR) İŞLETMEYE ALMA (EVSEL NİTELİKLİ KATI VE SIVI ATIKLAR) Şekil 9. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesine Ait İş Akım Şeması 13

1.2.3. Proje Kapsamında Yapılacak Taşımacılık Türü, Taşıma Kapasitesi, Yılda Geçiş Yapacak Tren Sayısı (Tehlikeli madde sınıfına giren tüm malzemelerin taşınması esnasında Tehlikeli Maddelerin Karayolu İle Taşınması Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacağının taahhüt edilmesi) Kırka-Değirmenözü Projesi yalnızca yük taşıma amaçlı kullanılacak olup, tek hat ile taşımanın sağlanması planlanmaktır. Demiryolunun işletmeye alınması ile birlikte yıllık 1.500.000 ton cevheri demiryolu ile taşınması amaçlanmaktadır. Söz konusu projenin işletme aşamasında tek seferde ortalama 1500 ton cevher taşınması planlanmakta ve günde 3 sefer yapılması planlanmaktadır. Projenin inşaat ve işletme aşamalarında tehlikeli madde sınıfına giren bütün malzemelerin taşınması esnasında Tehlikeli Maddelerin Karayolu ile Taşınması Hakkında Yönetmelik hükümlerine titizlikle uyulacaktır. 1.2.4. Sanat Yapıları (inşa aşamasında tesise ait sanat yapılarının taşkınlardan korunması ile ilgili önlemlerin 09.09.2006 tarih ve 26284 sayı ile yürürlüğe giren Dere Yatakları ve Taşkınlar yayımlanan 2006/27 nolu Genelgeye uyulacağının taahhüt edilmesi), Tünel, Viyadük, Köprü vb. Yapılar, Adetleri, Yerleri, İnşa Yöntemleri (travers ve sanat yapılarında kullanılacak betonun nereden sağlanacağı, beton santrali kurulucaksa teknik özellikleri ve çevresel etkilerinin incelenmesi, koordinatları belirtilmelidir) Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi güzergâhı boyunca sanat yapısı olarak; 10 adet alt geçit, 3 adet üst geçit, 41 adet menfez 1 adet tünel, 8 Adet Aç-Kapa Tünel ve 1 adet yükleme istasyonu projelendirilmiştir. Sanat yapılarının adetleri ve yerlerine ait bilgiler verilmiştir. Alt Geçitler Tablo 3. Alt Geçitler Alt Geçitler Km İl/İlçe Alt Geçit-1 1+649.806 Kütahya/Merkez Alt Geçit-2 3+166.454 Kütahya/Merkez Alt Geçit-3 3+880.359 Kütahya/Merkez Alt Geçit-4 4+728.271 Kütahya/Merkez Alt Geçit-5 11+643.848 Eskişehir/Seyitgazi Alt Geçit-6 14+136.399 Eskişehir/Seyitgazi Alt Geçit-7 15+756.655 Eskişehir/Seyitgazi Alt Geçit-8 16+634.951 Eskişehir/Seyitgazi Alt Geçit-9 28+507.979 Eskişehir/Seyitgazi Alt Geçit-10 29+359.751 Eskişehir/Seyitgazi Üst Geçitler Tablo 4. Üst Geçitler Üst Geçitler Km İl/İlçe Üst Geçit-1 10+562.227 Eskişehir/Seyitgazi Üst Geçit-2 17+962.322 Eskişehir/Seyitgazi Üst Geçit-3 19+906.821 Eskişehir/Seyitgazi 14

Menfezler Tablo 5. Menfezler Menfezler Km İl/İlçe Menfez-1 1+241 Kütahya/Merkez Menfez-2 2+281 Kütahya/Merkez Menfez-3 3+026 Kütahya/Merkez Menfez-4 3+586 Kütahya/Merkez Menfez-5 4+235 Kütahya/Merkez Menfez-6 5+020 Kütahya/Merkez Menfez-7 5+838 Kütahya/Merkez Menfez-8 10+792 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-9 10+655 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-10 12+082 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-11 12+336 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-12 13+318 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-13 14+228 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-14 13+517 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-15 13+659 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-16 13+932 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-17 14+757 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-18 15+103 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-19 15+708 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-20 16+617 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-21 17+122 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-22 20+706 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-23 21+714 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-24 22+887 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-25 24+009 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-26 24+744 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-27 25+224 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-28 25+903 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-29 26+413 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-30 27+139 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-31 27+496 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-32 27+609 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-33 29+107 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-34 29+347 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-35 30+053 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-36 31+481 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-37 31+713 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-38 32+341 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-39 32+715 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-40 33+085 Eskişehir/Seyitgazi Menfez-41 33+612 Eskişehir/Seyitgazi Tünel ve Aç-Kapa Tünel Tablo 6. Tünel Tünel/Aç-Kapa Tünel Başlangıç Km Bitiş Km Boyut İl/İlçe Tünel 6+600 9+820 3.220 m Kütahya/Merkez Aç-Kapa Tünel-1 18+240 19+140 900 m Eskişehir/Seyitgazi Aç-Kapa Tünel-2 21+940 22+830 890 m Eskişehir/Seyitgazi Aç-Kapa Tünel-3 24+280 24+635 355 m Eskişehir/Seyitgazi Aç-Kapa Tünel-4 24+795 25+045 250 m Eskişehir/Seyitgazi Aç-Kapa Tünel-5 25+325 25+820 495 m Eskişehir/Seyitgazi Aç-Kapa Tünel-6 26+005 26+190 185 m Eskişehir/Seyitgazi Aç-Kapa Tünel-7 26+500 27+080 580 m Eskişehir/Seyitgazi Aç-Kapa Tünel-8 28+000 28+255 255 m Eskişehir/Seyitgazi 15

Yükleme İstasyonu Tablo 7. Yükleme İstasyonu İstasyon Başlangıç Km Bitiş Km Boyut İl/İlçe Yükleme İstasyonu 32+350 33+400 1.050 Eskişehir/Seyitgazi Proje alanı içinden, sınırından veya yakınlarından geçmekte olan yüzeysel su kaynakları üzerinde yol geçişi sağlanması durumunda uygun kesitte sanat yapısı yapılarak geçiş sağlanacaktır. Bu konuda yapılan proje ve çalışmalar DSİ 3. Bölge Müdürlüğü ne sunulacak ve DSİ 3. Bölge Müdürlüğü nden uygun görüş alınacaktır. Projenin inşası sırasında söz konusu tesise ait sanat yapılarının taşkınlardan korunması ile ilgili önlemler alınacaktır. 09/09/2006 tarih ve 26284 sayı ile yürürlüğe giren Dere yatakları ve Taşkınlar adı ile yayımlanan 2006/27 no lu Başbakanlık Genelgesine titizlikle uyulacaktır. Proje kapsamında planan sanat yapılarının inşası sırasında betona ihtiyaç duyulacaktır. Proje kapsamında ihtiyaç duyulan betonlar piyasadan satın alma yolu ile karşılanacaktır. 1.2.5. Proje Kapsamında Yapılacak Faaliyet Ünitelerinin (istasyon, siding vb.), Yerleri (koordinat bilgileri ile beraber), Adedi, Özellikleri, Kaplayacağı Alanlar (m2), İstasyonlarda Bulunacak Hizmet Üniteleri (depolama alanı, yükleme rampası, tren bakım-onarım alanları vb.), Bu Ünitelerin Vaziyet Planı Üzerinde Lejandı İle Birlikte Gösterimi, İstasyonlarda Depolama Yapılacak İse Depolanacak Malzemenin Özellikleri Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi toplam 34+580 km uzunluğunda olup platform genişliği 14,5 metre olarak projelendirilmiştir. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi güzergahı boyunca sanat yapısı olarak; 10 adet alt geçit, 3 adet üst geçit, 41 adet menfez 1 adet tünel, 8 adet aç-kapa tünel ve 1 adet yükleme istasyonu yapılması planlanmaktadır. Sanat yapılarına ait bilgiler Bölüm 1.2.4. te verilmiştir. Proje kapsamında inşa edilmesi planlanan yükleme istasyonunda depolama işleme yapılmayacak olup istasyonda madenden çıkan cevherin vagonlara yüklenmesi planlanmaktadır. Söz konusu projenin inşaat aşamasında çalışacak işçilerin konaklama, WC, banyo gibi ihtiyaçlarının karşılaması amacıyla 1 adet şantiye tesisin kurulması planlanmaktadır. Ayrıca projenin inşaat aşamasında kazı işlemlerinden meydana gelen kazı fazlası malzemenin depolanması amacıyla 1 adet kazı fazlası malzeme depolama alanının işletilmesi planlanmaktadır. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi güzergahına ve diğer hizmet ünitlerine ait koordinatlar EK-1 Koordinatlar da verilmiştir. Hizmet Ünitelerinin Alan Bilgileri Demiryolu güzergâhı 14,5 metre platform üzerine kurulacak olup demiryolu toplam; 34.580 m x 14, m = 501.410 m 2 alan üzerine kurulacaktır. 16

Proje kapsamında 1 adet yükleme istasyonu inşa edilecek olup istasyon; 1261 m x 51,5 m = 64.941,5 m 2 alan üzerine kurulacaktır. olup; Proje kapsamında 1 adet şantiye ve 1 adet kazı fazlası depolama sahası kullanılacak Şantiye 250.000 m 2, Kazı Fazlası Depolama Alanı 1.050.000 m 2 alana sahip olacaktır. 1.2.6. Kurulacak Şantiye Sayısı ve Yerleri (koordinatları belirtilmelidir) Projenin inşaat aşamasında çalıştırılması planlanan personelin konaklama, banyo, WC gibi ihtiyaçlarını gidermesi amacıyla toplam 250.000 m 2 alana sahip 1 adet şantiye tesisinin kurulması planlanmaktadır. Şantiye alanı Eti Maden İşletmeleri Kırka İşletme Müdürlüğü sınırları içerisinde kurulacaktır. Şantiye tesisine ait koordinat bilgileri Tablo 8 ve EK-1 de verilmiştir. Tablo 8. Şantiye Alanına Ait Koordinat Bilgileri (ED-50, 6 Derece) No Y X 1 284591,913 4355451,078 2 285092,847 4355435,499 3 285075,121 4354934,683 4 284574,616 4354949,951 1.2.7. Demiryolu Hattının Kesişim Noktaları 1.2.7.1. Yerleşim Merkezleri İle Kesiştiği Noktalar Kırka-Değirmenözü Demiryolu güzergahı herhangi yerleşim merkezi içerisinden geçmemektedir. Söz konusu demiryolu güzergahının bölgedeki mevcut yerleşimlere uzaklıkları Tablo 9 da verilmiştir. Tablo 9. Demiryolu Güzergâhının Bölgedeki Yerleşimlere Göre Konumu Yerleşim İl/İlçe Hatta Göre Hatta Göre Konumu Mesafesi Km İhsaniye Köyü Kütahya/Merkez Kuzey 230 0+000-1+000 Haymana Köyü Kütahya/Merkez Kuzeybatı 950 3+000-5+000 Ovacık Köyü Kütahya/Merkez Güneydoğu 920 7+000-9+000 Salihler Köyü Eskişehir/Seyitgazi Doğu 510 15+000-16+000 İkizoluk Köyü Eskişehir/Seyitgazi Batı 540 19+000-20+000 Gemiç Köyü Eskişehir/Seyitgazi Doğu 675 28+000-29+000 1.2.7.2. Tarım Arazileri İle Kesiştiği Noktalar Kırka-Değirmenözü Demiryolu Güzergahının tarım alanlarından geçtiği kısımlar yaklaşık olarak Tablo 10 da verilmiştir. 17

Tablo 10. Demiryolu Güzergahının Tarım Alanları Kestiği Noktalar Başlangıç (Km) Bitiş (Km) Uzunluk (m) Alan İl/İlçe 0+000 4+000 4.000 4000 x 14,5=58.000 Kütahya/Merkez 6+000 6+500 500 500x14,5= 7.250 Kütahya/Merkez 7+000 8+500 1.500 1.500x14,5= 21.750 Kütahya/Merkez 10+500 10+700 200 200x14,5= 2.900 Kütahya/Merkez 11+500 14+000 2.500 2.500x14,5=36.250 Eskişehir/Seyitgazi 14+300 15+200 900 900x14,5=13050 Eskişehir/Seyitgazi 15+500 17+200 1.800 1.800x14,5=26.100 Eskişehir/Seyitgazi 19+500 20+200 700 700x14,5=10.150 Eskişehir/Seyitgazi 27+800 28+000 200 200x14,5=2.900 Eskişehir/Seyitgazi 29+000 32+000 3.000 3.000x14,5=43.500 Eskişehir/Seyitgazi 0+000 M.H. 0+860 M.H 860 860x14,5=12.470 Kütahya/Merkez Toplam Alan 234.320 m 2 Not:14,5 Değeri Platform Genişliğini ifade etmektedir. M.H.:Müselles Hattını İfade Etmektedir. Tablo 10 dan da görüleceği üzere demiryolu muhtelif kesimlerde tarım alanlarından geçmektedir. Demiryolu güzergâhı yukarıdaki tabloda verilen değerlere göre toplam 234.320 m 2 tarım alanında geçmektedir. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında Eskişehir Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü ve Kütahya Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü nden kurum görüşleri temin edilmiş olup alınan kurum görüleri EK-2 de verilmiştir. Eskişehir Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü Kurum Görüşünde; 1. 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlemesine Dair Tarım Reformu Kanunu uygulamaları açısından; demiryolu projesinden etkilenecek arazilerin bulunduğu Kırka Beldesi Salihler, İkizoluk ve Gemiç Köylerinde ilan edilmiş veya uygulanan herhangi bir AT ve TİGH Projesi bulunmadığı bu sebeple de ilgili kanunun uygulamaları açısından söz konusu projenin herhangi bir sakıncası bulunmadığı, 2. 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu uygulamaları açısından ilgi yazı ekindeki ÇED Başvuru dosyasının 50. Sayfasında proje kapsamında kalacak tarım arazileri için 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu çerçevesinde gerekli izinlerin alınacağı ve toprak koruma projesi hazırlanacağı belirtildiğinden söz konusu projenin herhangi bir sakıncası bulunmadığı, 3. 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun hükümleri açısından yapılan değerlendirmede ise söz konusu sahada yabani veya kültüre alınmış zeytin vejetasyonu bulunmadığı, 4. 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu açısından; demiryolu hattının kurulması ve işletilmesi sırasında ortaya çıkacak personel kaynaklı atık suların paket artıma tesisi kurularak arıtmaya tabi tutulacağı ve herhangi bir sebeple alıcı ortama atık su deşajının söz konusu olmayacağı ayrıca, hattın yapımı esnasında güzergah üzerinde yer alan dere ve akarsuların akış koşullarının değiştirilmeyeceği ve herhangibir müdahalede bulunulmayacağı, yüzeysel su kaynağı geçişlerinin de mevcut su ürünlerinin yaşam alanlarına zarar vermeyecek şekilde sanat yapılarıyla gerçekleştirileceği belirtildiğinden mevcut proje uygun bulunmuştur. 5. 4342 sayılı Mera Kanunu uygulamaları açısından ÇED Başvuru Dosyasında Mera Kanunu kapsamında kalan alanlar olduğu ve bu alanlar için ilgili kurumlarla irtibata geçilerek gerekli izinlerin alınacağı belirtilmiştir. ayrıca projenin uygulanması ve işletme esnasında proje sahası civarındaki meralarla ilgili olarak hayvan otlatma ve hayvan yetiştiriciliği faaliyetlerinin olumsuz etkilenmemesiiçin genel tedbirlerin alınması kaydı ile tesisin sakıncası olmadığı tespit edilmiştir. belirtilmektedir. 18

Projenin inşaat ve işletme aşamalarında 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve Su Ürünleri Yönetmeliği hükümlerine titizlikle uyulacak olup bu kapsamda ilgili kurumlardan gereken izinler alınacaktır. Kütahya Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü Kurum Görüşünde; 1. 19/07/2005 tarih ve 25880 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu gereği tesisin kurulacağıalandaki parsellerin tapu kayıtları ve yerlerini belirten harita gerekmektedir. Belirtilen evraklar ile müracat edilmesinden sonra 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu gereği tarım arazilerinin tarım dışı amaçla kullanımı ile ilgili olarak yasal süreç devam edecektir. 2. 4342 sayılı Mera Kanunu kapsamında ÇED kapsamında tesisin yapılması planlanan sahada mera bulunması durumunda; 4342 sayılı Mera Kanunun 14. Maddesi gereğince ekleri ile birlikte tahsis amacı değişikliği için İl Mera Komisyonuna müracat edilmesi gerekmektedir. 3. 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunun 9. Maddesinde İç suların sulam, enerji istihsali gibi maksatlarla kullanılması halinde bu sularda mevcut su ürünlerinin yaşama, üreme, muhafaza ve istihsalini zarardan koruyacak tedbirlerin ilgililer tarafından alınması şarttır. Bu tedbirlerlerin nelerden ibaret olduğu Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ncatespit olunur. 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu nun 20.maddesinde Su ürünleri veya bunları istihlak edenlerin veya kullananların sağlığına veyahut istihsal vasıtalarına malzeme, teçhizat, alet ve edevata zarar veren maddelerin iç sulara ve denizlerdeki istihsal yerlerine veya civarlarına dökülmesi veya döküleceği şekilde tesisat yapılması yasaktır. Hangi maddelerin dökülmesi yasak olduğu yönetmelikte gösterilir. Denilmektedir. 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunun, su ürünlerinin korunması, istihsali ve kontrolüne dair hususları ihtiva ettiğinden su ürünlerinin yaşama, üreme, muhafaza ve istihsalini koruyacak tedbirlerin alınması, istihsal vasıtalarına zarar veren maddelerin iç sulara istihsal yerlerine veya civarlarına dökülmemesinin sağlanması yönünde gerekli taahhütte bulunulması gerekmektedir. Belirtilmiştir. Projenin inşaat ve işletme aşamasında Kütahya Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü nden alınan kurum görüşünde belirtilen tüm hususlarar titizlikle uyulacaktır. 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunun, su ürünlerinin korunması, istihsali ve kontrolüne dair hususları ihtiva ettiğinden su ürünlerinin yaşama, üreme, muhafaza ve istihsalini koruyacak tüm tedbirler alınacaktır. İstihsal vasıtalarına zarar veren maddelerin iç sulara istihsal yerlerine veya civarlarına dökülmemesi sağlanacaktır. Gereken tüm tedbirler faaliyet sahibi tarafından alınacaktır. 1.2.7.3. Karayolları İle Kesiştiği Noktalar (demiryolu hattının tarihi köprüler ile çakışmasının belirlenebilmesi için Karayolları Genel Müdürlüğü Sanat Yapıları Dairesi Başkanlığı nın görüşünün alınması, karayolu kesişme noktalarındaki yapılması gereken yol ve sanat yapılarının proje sahibi tarafından projelendirileceğinin ve her türlü finansmanın proje sahibi tarafından Ky.4. ve 14.Bölge Müdürlüğü ile yapılacak protokol çerçevesinde gerçekleştirileceğinin belirtilmesi) Demiryolu güzergahının tarihi köprüler ile çakışıp çakışmadığı hususunda Karayolları Genel Müdürlüğü Sanat yapıları Dairesi Başkanlığı nda kurum görüşü talep edilmiş olup 30/09/2013 tarih ve 157045 sayı ile ilgili kurum görüşü alınmıştır. Alınan kurum görüşünde güzergahın herhangi bir tarihi köprü ile çakışmadığı belirtilmiştir. İlgili kurum görüşü EK-2 Resmi Belgeler de verilmiştir. 19

Karayolu kesişme noktalarındaki yapılması gereken yol ve sanat yapıları proje sahibi tarafından projelendirilecektir. Bu konu ile ilgili tüm finansman Karayolları 4. Bölge ve Karayolları 14. Bölge Müdürlüğü ile yapılacak protokol çerçevesinde faaliyet sahibi tarafından karşılanacaktır. 1.2.7.4. Demiryolları İle Kesiştiği Noktalar (Demiryolu güzergahının karayolunu kestiği noktaların varsa net olarak belirtilmesi ve bu kesimlerde Karayolundaki Trafik Güvenliğini etkilemeyecek şekilde, mutlaka farklı seviyede (alt ve üst geçiş) geçişler planlanmalı, bir protokol çerçevesinde hazırlattırılacak geçiş ön ve kesin projelerinin Ky.4. ve 14.Bölge Müdürlüğüne onaylattırılmalı, detay projeleri ile birlikte, yapılacak tüm işlemlerin Ky.4. ve 14.Bölge Müdürlüğü ile yapılacak protokol çerçevesinde gerçekleştirileceğinin taahhüt edilmesi) Demiryolu güzergâhı boyunca farklı noktalarda bölgede mevcut karayolu ile kesişmektedir. Bu kesim noktalarında güzergahın devamlılığının sağlanması amacıyla alt ve üst geçitlerin inşası planlanmaktadır. Alt ve üst geçitlere ait bilgiler Tablo 3 ve Tablo 4 de verilmiştir. Karayolu ile demiryolu güzergahının kesiştiği kesimlerde Karayolundaki Trafik Güvenliği etkilenmeyecektir. Gereken tüm tedbirler faaliyet sahibi tarafından alınacaktır. Geçişler mutlaka farklı seviyelerde sağlanacaktır. Alt ve Üst geçitlerin, ön ve kesin projeleri sorumluluk alanına göre Karayolları 4. Bölge ve Karayolları 14. Bölge Müdürlüğü ne onaylatılacaktır. Detay projeler ile birlikte yapılacak tüm işlemler Karayolları 4. Bölge ve Karayolları 14. Bölge Müdürlüğü ile yapılacak protokol çerçevesinde yapılacaktır. Demiryolunun, karayolu kamulaştırma sınırına 50 m den daha fazla yakınlaşması durumunda ya da karayolunu dikey kestiği durumlarda, sorumluluk alanları dahilinde Karayolları 4. Bölge ve Karayolları 14. Bölge Müdürlüğü ile gerekli tüm protokoller yapılacaktır. Karayolu kesişme noktalarındaki yapılması gereken yol ve sanat yapıları proje sahibi tarafından projelendirilecektir. Her türlü finansman Karayolları 4. Bölge Müdürlüğü ve Karayolları 14. Bölge Müdürlüğü ile yapılacak protokol çerçevesinde gerçekleştirilecektir. 1.2.7.5. Doğalgaz veya Petrol Boru Hatları İle Kesiştiği Noktalar Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi güzergahı üzerinde yer alan Doğalgaz ve Petrol Boru Hatları ile kesişimlerin var olup olmadığına dair Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş. (BOTAŞ) den kurum görüşü talep edilmiş olup 25/10/2013 tarih ve 31781 sayı ile kurum görüşü alınmıştır. Alınan kurum görüşünde; Proje güzergahında Kırka Eti Borik Asit Doğal Gaz Boru Hattı (DGBH) ile Kırka Pig ve RM/A istasyonunun bulunduğu belirtilmiştir. Ayrıca proje güzergahının 2 noktada DGBH ile kesiştiği diğer kısımlarda ise paralellik arz ettiği belirtilmektedir. BOTAŞ kurum görüşünde belirtilen proje güzergahının DGBH ı kestiği kısımlar Şekil 10 ve Şekil 11 de gösterilmiştir. 20

Şekil 10. DGBH ve Proje Güzergahının Kesiştiği Nokta-1 Şekil 11. DGBH ve Proje Güzergahının Kesiştiği Nokta-2 21

Alınan kurum görüşünde ayrıca; BOTAŞ Ham Petrol ve Doğalgaz Boru Hattı Tesislerinin Yapımı ve İşletilmesine Dair Teknik Emniyet ve Çevre Yönetmeliği ne göre DGBH nın sağında ve solunda 400 m lik koridor içerisinde yapılacak hertürlü alt yapı ve üst yapılaşma için BOTAŞ tan görüş alınmasının zorunlu olduğu belirtilmiştir. Bu konuya istinaden, Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi nin inşaatına başlanmadan önce kesin güzergah verileri ile birlikte BOTAŞ a başvurulacak olup söz konusu proje için nihai görüş alınacaktır. Ayrıca alınan kurum görüşünde demiryolu hattının DGBH ile kesişmeleri mininum seviyede tutulması, yakın paralelliklerden kaçınılması, kesişmelerin dik yada minimum 60 derecelik açı ile olması gerektiği belirtilmiştir. kesişmenin olması durumunda BOTAŞ a ait DGBH ile enterferansa yönelik gerekli tedbirlerin alınması ve protokol çerçevesinde teknik personel nezaretinde çalışma yapılması gerektiği belirtilmiştir. BOTAŞ tan alınan kurum görüşü EK-2 Resmi Belgeler de verilmiş olup kurum görüşünde belirtilen tüm hususlara uyulacaktır. 1.2.7.6. Su Kaynakları İle Kesiştiği Noktalar Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi güzergahı üzerinde yer alan su kaynaklarına ait bilgiler Tablo 11 de verilmiştir. Tablo 11. Güzergah Üzerinde Bulunan Su Kaynakları No Km Su Kaynağı 1 3+026 Suyolu Deresi 2 5+020 Çakmakini Deresi 3 5+838 Küpçüoğlu Deresi 4 10+792 Deveçökeği Deresi 5 12+082 Koca Çayı 6 12+336 Kanlıyurt Deresi 7 13+318 Mevsimsel Akışlı Dere 8 13+517 Mevsimsel Akışlı Dere 9 13+659 Mevsimsel Akışlı Dere 10 15+708 Kömürenlik Deresi 11 16+623 Mevsimsel Akışlı Dere 12 17+122 Mevsimsel Akışlı Dere 13 20+706 Taşoluk Deresi 14 21+714 Mevsimsel Akışlı Dere 15 22+887 Mevsimsel Akışlı Dere 16 24+744 Mevsimsel Akışlı Dere 17 25+224 Telli Pınar Deresi 18 25+903 Mevsimsel Akışlı Dere 19 26+413 Mevsimsel Akışlı Dere 20 27+139 Mevsimsel Akışlı Dere 21 27+609 Mevsimsel Akışlı Dere 22 29+347 Mevsimsel Akışlı Dere 23 30+053 Devrent Boğazı Deresi 24 31+713 Gökçukur Deresi 25 32+341 Mevsimsel Akışlı Dere 26 32+715 Mevsimsel Akışlı Dere Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında su kaynaklarının akış yönlerinin değiştirilmemesi ve akış yönlerinin kapanmaması için menfezler projelendirilmiş olup proje kapsamında yapılması planlanan menfezler Tablo 5 te verilmiştir. Proje sahasında ve çevresinde bulunan sürekli veya mevsimsel akış gösteren dere yataklarına katı veya sıvı atık atılmayacaktır. 22

Dere yataklarına pasa veya malzeme doldurulmayacaktır. Dere yataklarından malzeme temin edilmeyecektir. Mevsimsel ve sürekli akış gösteren derelerin akışları değiştirilemeyecektir. Gerekli tüm tedbirler faaliyet sahibi tarafından alınacaktır. Proje alanı içerisinden, sınırından veya yakınlarından geçmekte olan yüzeysel su kaynakları üzerinde yol geçişi sağlanması durumunda uygun kesitte sanat yapısı yapılacak olup bu konuda DSİ 3. Bölge Müdürlüğü nden uygun kurum görüşü alınacaktır. Projenin inşası sırasında söz konusu projeye ait sanat yapılarının taşkınlardan korunması ile ilgili önlemlerin 09/09/2006 tarih ve 26284 sayı ile yürürlüğe giren Dere yatakları ve Taşkınlar adı ile yayımlanan 2006/27 No lu Başbakanlık Genelgesine uyulacaktır. 1.2.7.7. Havza Islahı, İçme Suyu, Sulama, Taşkın Koruma, Drenaj Kanalları vb. Sistemleri Kestiği Noktalar (demiryolu hattının içmesuyu sağlayan kaynakların çok yakınından geçmesi halinde bu kaynaklara zarar verilmemesi için alınacak önlemlerin belirtilmesi) Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi güzergahı üzerinde havza ıslahı, içme suyu, sulama, taşkın koruma, drenaj kanalları vb. sistemleri bulunmamaktadır. Demiryolu güzergahının bu sistemleri kesmesi durumunda gerekli sanat yapıları projelendirilecek olup DSİ 3. Bölge Müdürlüğü görüşlerine başvurulacaktır. DSİ 3. Bölge Müdürlüğü nden olumlu görüş alınmadan bu alanlarda herhangi bir işlem yapılmayacaktır. Proje kapsamında havza ıslahı, içme suyu, sulama, taşkın koruma, drenaj kanalları vb. sistemlerine herhangi bir zarar verilmesi durumunda tüm zarar-ziyan faaliyet sahibi tarafından karşılanacaktır. 1.3. Malzeme Ocakları 1.3.1. Demiryolu Projesinde İhtiyaç Duyulacak Malzemenin Nereden ve Ne Şekilde Karşılanacağı (kullanılacak ocakların belirlenmesinde Karayollarına ait malzeme ocakları kullanılacaksa Ky.4. ve 14.Bölge Müdürlüğünden gerekli izinler alınmalı, kullanılacak malzeme ocakları ile ilgili olarak Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği kamu hizmeti veya umumun yararına ayrılmış yerler ile özel şahıs arazilerinde madencilik faaliyetleri için 123.maadde uyarınca gerekli mesafe şartlarının sağlanacağının taahhüt edilmesi) Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında gerekli olan taş, kum-çakıl, balast ve ariyet malzemeleri; yarma işleminden çıkan ve dolguda kullanılması uygun olan malzemelerin kullanılması planlanmaktadır. Yarma işleminden elde edilecek malzemenin dolguyu karşılamaması durumunda ihtiyaç duyulan malzeme bölgede yer alan, ÇED Yönetmeliği ve ilgili diğer yönetmeliklere göre gerekli izinleri alınmış, ruhsatlı malzeme ocaklarından karşılanacaktır. Proje kapsamında malzeme ocağı işletilmesi planlanmamaktadır. Malzeme ocağı kullanılması durumunda ÇED Yönetmeliği kapsamında gerekli izinler alınacaktır. Proje kapsamında Karayolları Genel Müdürlüğü yada Karayolları Bölge Müdürlüklerinin sorumluluğunda olan malzeme ocaklarının kullanılması durumunda Karayolları 4. Bölge ve Karayolları 14. Bölge Müdürlüklerinden gerekli izinler alınacaktır. 23

Proje kapsamında malzeme ocağı kullanılması durumunda malzeme ocakları ile ilgili olarak; Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği kamu hizmeti veya umumun yararına ayrılmış yerler ile özel şahıs arazilerinde madencilik faaliyetleri için 123. Madde uyarınca gerekli mesafe şartları sağlanacaktır. Demiryolu hattı inşaatında kullanılacak olan malzemenin özellikleri; Demiryolları Genel Teknik (Malzeme, Yapım, Kontrol, Bakım-Onarım) Şartnamesi nde yer alan özelliklere uygun olacaktır. İnşaat ve işletme aşamalarında malzemelerin taşınması esnasında 2918 sayılı Trafik Kanunu ve ilgili yönetmelikler ile karayolları ile ilgili çıkarılan tüm kanun ve yönetmeliklere uyulacaktır. Proje kapsamında ihtiyaç duyulan malzemelerin taşınması esnasında, yapılacak patlatma çalışmalarında ve diğer yol çalışmalarında; yol, sanat yapısı vb. ilgili karayolu tesislerine zarar verilmeyecektir. Verilmesi durumunda Karayolları 4. Bölge ve Karayolları 14. Bölge Müdürlükleri ile yapılacak protokol çerçevesinde tüm zarar-ziyan faaliyet sahibi tarafından karşılanacaktır. 1.3.2. Demiryolu Projesinde İhtiyaç Duyulacak Malzemenin Proje Alanına Nasıl Taşınacağı (inşaat ve işletme aşamalarında malzemelerin taşınması esnasında 2918 sayılı Trafik Kanunu ve ilgili yönetmelikler ile karayolları ile ilgili çıkarılan tüm kanun yönetmeliklere uyulacağının taahhüt edilmesi, malzemelerin taşınması esnasında, yapılacak patlatmalarda ve diğer çalışmalarda yol, sanat yapısı vb. ilgili karayolu tesislerine zarar verilmeyeceğinin, verilmesi durumunda zararın ilgili Ky. 4. Ve 14. Bölge Müdürlüğü ile yapılacak protokol çerçevesinde proje sahibi tarafından karşılanacağının taahhüt edilmesi, inşaat ve işletme aşamalarında malzemelerin taşınması için herhangi bir karayolu bağlantı yoluna ihtiyaç duyulacaksa Ky.4. ve 14.Bölge Müdürlüğü ile protokol yapılacağının, bağlantı yolu yapılmayacaksa da yapılmayacağının belirtilmesi) Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi nin inşaatı sırasında, topoğrafik özelliklere bağlı olarak bazı yerlerde kazı ve bazı bölgelerde dolgu yapılması söz konusudur. Proje kapsamında yaklaşık 5.100.000 m 3 lük yarma ve 2.330.000 m 3 lük dolgu işlemi gerçekleştirilmesi ön görülmektedir. Yarma işleminden elde edilen malzemelerin dolguda kullanılması planlanmakta olup elde edilen malzemenin dolguda kullanılıp kullanılmayacağı uygulama projesi aşamasında yapılan analizler neticesinde belli olacaktır. Yarmadan elde edilen malzeme miktarının dolguya yetmemesi durumunda ihtiyaç duyulan malzemeler piyasadan satın alma yolu ile temin edilecektir. Yarmadan elde edilen malzemeler ve piyasadan alınan malzemelerin proje alanına karayolu ile taşınması planlanmaktadır. Ayrıca proje kapsamında ihtiyaç duyulan bölgelerde bağlantı yollarının yapılması planlanmaktadır. Proje kapsamında bağlantı yolu yada yollarının inşası söz konusu olması durumunda Karayolları 4. Bölge Müdürlüğü ve Karayolları 14. Bölge Müdürlüğü protokol yapılacaktır. Proje kapsamında çalışma sahalarına bağlantı yolu yada tesis yapılacak alanlarla ilgili olarak Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 24

İnşaat ve işletme aşamalarında malzemelerin taşınması esnasında 2918 sayılı Trafik Kanunun ve ilgili yönetmelikler ile karayolları ile ilgili çıkarılan tüm kanun ve yönetmeliklere uyulacaktır. İnşaat ve işletme aşamalarında malzemelerin taşınması esnasında, yapılacak patlatmalarda ve diğer yol çalışmalarda yol, sanat yapısı vb. ilgili karayolu tesislerine zarar verilmeyecektir. Zarar verilmesi durumunda zararın ilgili Karayolları 4. Bölge Müdürlüğü yada Karayolları 14. Bölge Müdürlüğü ile yapılacak protokol çerçevesinde faaliyet sahibi tarafından karşılanacaktır. İnşaat ve işletme aşamalarında karayoluna giriş ve çıkışlarda ve taşımalarda trafikle ilgili her türlü güvenlik önlemi, Karayolları 4. Bölge Müdürlüğü ve Karayolu 14. Bölge Müdürlüğü nün görüşleri doğrultusunda faaliyet sahibi tarafından alınacaktır. Tehlikeli madde sınıfına giren tüm malzemelerin taşınması esnasında Tehlikeli Maddelerin Karayolu ile Taşınması Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 1.4. Patlatma - Yarma - Dolgu İşlemleri 1.4.1. Proje Kapsamında Patlatma, Yarma ve Dolgu Yapılacak Yerler, Uygulanacak Yöntemler (koordinatları belirtilmeli, patlatma yapılacak alanların yerleşim yerlerine uzaklığı hakkında bilgi verilmelidir, tünellerde yapılacak patlatmalarda kullanılacak olan patlayıcı miktarının belirlenmesi, patlatma ile ilgili gürültü titreşim, kaya fırlaması ile ilgili hesapların yapılması, en yakın yerleşim yerine göre değerlendirme yapılması ve patlatma ile ilgili alınacak önlemlerden bahsedilmesi, ) Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında 1 adet tünelin inşa edilmesi planlanmaktadır. Tünel inşaatı esnasında patlatma yapılması planlanmaktadır. Tünel inşasının yanı sıra proje güzergahı üzerinde yarma yapılacak alanların bir kısmında gevşetme patlatma işleminin gerçekleştirilmesi planlanmaktadır. Proje kapsamında patlatma yapılması planlanan kısımlar Tablo 12 de verilmiştir. Tablo 12. Proje Kapsamında Yarma İşlemi İçin Yapılacak Patlatma Noktaları No Km Başlangıç Km Bitiş İl/İlçe 1 5+500 5+700 Kütahya/Merkez 2 6+200 7+260 Kütahya/Merkez 3 9+760 10+500 Kütahya/Merkez 4 10+720 10+770 Eskişehir/Seyitgazi 5 14+400 14+600 Eskişehir/Seyitgazi 6 14+900 15+050 Eskişehir/Seyitgazi 7 15+320 15+450 Eskişehir/Seyitgazi 8 16+000 16+450 Eskişehir/Seyitgazi 9 16+700 17+000 Eskişehir/Seyitgazi 10 17+200 20+650 Eskişehir/Seyitgazi 11 20+810 21+250 Eskişehir/Seyitgazi 12 21+950 22+850 Eskişehir/Seyitgazi 13 23+000 23+950 Eskişehir/Seyitgazi 14 24+300 24+600 Eskişehir/Seyitgazi 15 24+800 25+000 Eskişehir/Seyitgazi 16 25+350 25+850 Eskişehir/Seyitgazi 17 26+050 26+200 Eskişehir/Seyitgazi 18 26+500 27+100 Eskişehir/Seyitgazi 19 27+200 27+450 Eskişehir/Seyitgazi 20 28+000 28+300 Eskişehir/Seyitgazi 21 30+150 31+400 Eskişehir/Seyitgazi 22 31+700 33+402 Eskişehir/Seyitgazi 25

Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında yapılacak patlatma işlemleri için yapılan patlatma dizaynı EK-8 de verilmiştir. Demiryolu patlatmalarında genel olarak ANFO ile patlatma yapılması, dinamit ile yemleme yapılması, ateşleyici olarak kapsül kullanılacaktır. Patlatmalarda kullanılacak yöntemler; Patlatma yönteminde bir veya birden fazla delik açılarak patlayıcılarla doldurulur ve ateşleme yapılır. Delinen deliklerin çapları aralarındaki uzaklık, derinlik ve delik sayısına, formasyonun niteliğine ve üretilecek malzemenin miktarına göre değişmektedir. Delik delme işlemi için Wagon-Drill kompresör ya da Truck-Drill tipi iş makineleri kullanılmaktadır. Ayrıca kırıklı arazilerde patlayıcıların doldurulması büyük sorunlar yaratmaktadır. Delme patlatma üretim yöntemi ve sistemdeki önemli işletme parametreleri; 1. Derin lağım deliklerinin delinmesi, 2. Delinen deliklerin patlayıcı madde ile doldurulması, 3. Ateşleme kablolarının manyetoya bağlanması, 4. Ateşleme ile taş sökümü işlerinin yapılması gerekir Patlatmalarda nonel kapsüller kullanılacaktır. Milisaniye gecikmeli kapsüle verilen elektrik akımı ile patlatılan ANFO patlama sırasında doğal hacminin yaklaşık 1500 katı kadar bir hacme ulaşır ve patlatma gerçekleşir. Patlatmanın verimli olması için deliklerin sıkılanması bu sebepten dolayı çok önemlidir. Patlatma çalışmalarının yapılabilmesi için gerekli olan patlayıcı madde ruhsatı inşaat çalışmalarına başlanmadan önce alınacak ve patlatmalar ehliyetli kişilerce ve gerekli emniyet önlemleri alındıktan sonra yapılacaktır. Faaliyet alanında patlayıcı madde olarak ANFO ismi ile adlandırılan Amonyum Nitrat ve motorin karışımından oluşan madde kullanılacaktır. Bu patlayıcı nonel kapsüller yardımıyla patlatılacaktır. Nonel patlatma sistemi ülkemizde son zamanlarda kullanılmaya başlayan ve sonsuz gecikme sağlayarak ses, sarsıntı ve toz konusunda yüksek faydası olan bir sistemdir. Delik içi ve yüzey bağlantısı ayrı ayrı olduğu gibi birlikte kullanımlarını sağlayan duble sistemi de mevcuttur. Nonel sistemlerinde gecikme yüzey elemanları ile sağlanmaktadır. Delik içlerinde kullanılan kapsüller 400-500 ms dir. Amacı ise deliğin erken patlayıp olası taş savurmasıyla kabloyu koparmasını engellemektir. Yüzeyde ise 9,17,25,42,67 ms gecikmeler kullanılarak patlama zaman aralıkları oluşturulup deliklerin tek tek patlaması sağlanmaktadır. Nonel sisteminde istenildiği kadar delik patlatılabilir. Bu durumun sarsıntı, gürültü ve toz açısından herhangi bir sakıncası yoktur. Ayrıca nonel kapsüller plastik tüpün ucuna bağlanan yüzey ve delik içi kapsüllerden oluşmaktadır. Plastik tüp olduğundan dolayı elektrik yükü oluşturulan ortamlarda (havanın bozuk olması, yünlü kazak giyilmesi vb.) yüksek emniyet sağlamaktadır. Alanda yapılacak patlatmalarda izlenecek yollar aşağıda detaylandırılmıştır. Patlayıcı Maddelerin Yerleştirileceği Deliklerin Delinmesi: Üst tabakanın alınması işlemleri tamamlandıktan sonra, patlayıcı maddelerin yerleştirileceği delikler delinecektir. Deliklerin delinmesine müteakip, açılmış olan bu deliklere patlayıcı maddeler ile elektrik kapsülü ve ateşleme kabloları yerleştirilecektir. 26

Patlatma sırasında ortaya çıkabilecek etkilere karşı; - Kapsül kablolarına ilave edilecek uzatma kablolarının bağlantıları itina ile yapılacak ve izole bantla iyi bir şekilde izole edilecektir. - Yemleyici dinamitin kartuşları kablo ile bir demet şeklinde bağlanacak ve bu demet, kablo yardımı ile sarkıtılarak indirilecektir. - Sıkılama sırasında elektrik kablolarının zedelenmemesine dikkat edilecektir. Patlatmanın Yapılması: Patlayıcı maddelerin ve patlatma için yardımcı elamanların yerleştirilmesinden sonra patlatma işlemi gerçekleştirilecektir. Patlatma öncesi ve patlatma sonrasında; - Ateşleme devresi kabloları manyetoya bağlanmadan önce devrenin direnç kontrolü yapılacaktır. - Ateşleme yapmadan önce siren ile alarm verilecek ve ayrıca flamalı gözcüler önemli noktalara dikilecektir. - Ateşleme kablosu uygun bir uzaklıktaki ateşleme cebine kadar uzatılarak vakit geçirmeden ateşleme yapılacaktır. - Yağışlı havalarda statik elektrik tehlikesi göz önüne alınarak gerektiğinde ateşlemeden vazgeçilecektir. - Ateşleme sahasına yetkililerden başkası girmeyecektir. - Patlatma işlemi uzman kişiler tarafından yapılacaktır. - Patlayıcı maddeler ateşleme yerine özel bir araçta getirilecek, dinamit ve kapsüller ayrı ayrı araçlarda nakledilecektir. - Patlamayan delikler için gereken emniyet tedbirleri alınacak ve usulüne uygun olarak zararsız hale getirilecektir. - Ateşleme yapıldıktan sonra ateşleme bölgesi sorumlu kişiler tarafından kontrol edilecek ve iş makinelerini tehlikeye sokacak bloklar, basamak şevinde askıda kalmış ise gerekli önlemler alınacaktır. Yapılacak Patlatmanın Yaratacağı Etkiler ve Alınacak Önlemler Kırka-Değirmenözü Demiryolu inşaat çalışmaları sırasında yapılacak kazılarda patlatma yönteminin kullanılıp kullanılmayacağı, jeolojik-jeoteknik nedenlere, kullanılacak iş makinelerine, iş termin süresine, kazı şekline, yerleşime yakınlık durumuna göre değişiklik arz etmektedir. Proje kapsamında tünel inşaatlarında, sert zeminlerde kullanılması planlanan patlayıcı madde miktarı, demiryolu projesinin uygulama projelerinin tamamlanmasını müteakip netleşecektir. Güzergâh boyunca, nerelerde patlatma yapılacağı, yapılacak patlatmalarda kullanılacak patlayıcı miktarı, patlatma dizaynı belirlenerek, inşaat faaliyetleri öncesi rapor halinde Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüklerine, DSİ Bölge Müdürlüklerine ve Jandarma Bölge Komutanlıklarına sunulacak, uygun görüş veya patlatma izni alınmadan inşaat çalışmalarına başlanmayacaktır. Proje kapsamında inşaat aşamasında yapılacak patlatmalarda ilgili tüzük ve yönetmeliklerde (Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul Ve Esaslarına İlişkin Tüzük, Maden Ve Taş Ocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Alınacak İşçi Sağlığı Ve İş Güvenliği Önlemlerine İlişkin Tüzük, Yapı İşlerinde İşçi Sağlığı Ve İş Güvenliği Tüzüğü, 08.09.2002 tarih ve 24870 Sayılı Resmi Gazete yayımlanan Yapı Malzemeleri Yönetmeliği, 26.12.2003 tarih ve 25328 Sayılı Resmi Gazete yayımlanan Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Çalışanların Korunması Hakkında Yönetmelik vb.) belirtilen tedbirler ve gerekli izinler alınacaktır. Projenin inşaat aşamasında çevrede oluşacak patlatmadan kaynaklı her türlü zarar proje sahibi tarafından karşılanacaktır. 27

Patlatma öncesi, alan içerisinde herhangi bir canlı varlığın olmaması sağlanarak gerekli uyarılar yapılacak ve patlatmalar Jandarma kontrolünde yapılacaktır. Çalışmalarda Maden ve taş ocakları işletmelerinde ve tünel yapımında alınacak işçi sağlığı ve iş güvenliği önlemlerine ilişkin tüzüğün patlayıcı maddeler bölümündeki maddelerine uyulacaktır. Parlayıcı, patlayıcı ve tehlikeli, zararlı maddelerle çalışan işyerlerinde ve işlerde alınacak tedbirler hakkındaki tüzüğün 52. 53. 54. 55. 56. 57. 58. 59. 60. 61. 62. 63. ve 67. maddelerine uyularak, Çevre Mevzuatı uyarınca gerekli çalışmalar yapılacaktır. Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Ek-7, Tablo 6 da verilen Maden ve Taş Ocakları ile Benzeri Alanlarda Patlama Nedeniyle Oluşacak Titreşimlerin En Yakın Çok Hassas Kullanım Alanının Dışında Yaratacağı Zemin Titreşimlerinin İzin Verilen En Yüksek Değerleri tablosunda titreşim frekansı 1-4 Hz için verilen en yüksek titreşim hızı 5 mm/sn dir. Faaliyet kapsamında yapılması planlanan patlatma işlemlerinde Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nde belirtilen sınır değerler aşılmayacaktır. Patlatmalara nonel kapsüllerin kullanılması planlanmaktadır. Söz konusu demiryolu projesinin inşaatına başlanmadan önce Patlatma Değerlendirme Raporu hazırlanarak Çevre ve Şehircilik İl Müdürlükleri ne sunulacaktır. 1.4.2. Patlayıcı Maddeleri Taşıma-Patlatma-Depolama Hususları Proje kapsamında yapılacak patlatmalarda dinamit ve ANFO kullanılacaktır. Dinamit ve ANFO nun kullanımı için valilikten gerekli izinler alınacaktır. Anfo, ruhsatlı patlayıcı depolarından hazır olarak satın alınacak olup, herhangi bir karışım yapılarak anfo üretimi yapılmayacaktır. İnşaat sırasında kullanılacak olan parlayıcı ve patlayıcı maddelerin güvenli bir şekilde nakledilmesi ve kullanılması faaliyet sahibinin yükümlülüğünde olacak ve "Patlayıcı, Parlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışacak iş Yerlerinde Alınacak Tedbirler Hakkındaki Tüzük" ve 29 Eylül 1987 gün ve 19589 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi, Usul ve Esaslarına ilişkin Tüzük'te belirtilen esaslara uygun olarak yapılacaktır. İlgili tüzük hükümlerine uygun olarak; - Patlayıcı maddelerin karayollarında taşınmasında ambalajların darbe ve çarpmalardan korunması ve düşürülmemesi için önlemler alınacaktır. Taşıma sırasında taşıtın hızı, tehlikeli madde taşıyan araçlar için öngörülen hız sınırlamalarını aşmamak üzere, görüş, yol, hava ve trafik durumuna göre bir tehlike oluşturmayacak düzeyde tutulacaktır. - Patlayıcı maddeler, hayvan gücüyle çekilen taşıtlarla taşınmayacaktır. - Ambalajlar, taşıtlara, kapakları üst tarafa gelecek biçimde ve birbirlerine iyice yanaştırılmış olarak yerleştirilecek, hareket halinde, patlayıcı madde ambalajlarının sağa, sola oynamamaları, kaymamaları, sıçramamaları ve düşmemeleri için gereken önlemler alınacaktır. - Patlayıcı maddeler, taşıtlara taşıtın yan kenarlarının yüksekliğini aşmayacak biçimde yüklenecektir. - İçi saç veya demir malzeme ile kaplı taşıtların tabanlarına ve yan kenarlarına tamamen branda bezi döşenecektir. - Patlayıcı maddeler, taşıma izin belgesi alınarak nakledilecektir. - Yükleme, boşaltma ve taşıma sırasında taşıtın yanında sigara ve benzerlerini içmek, ateş yakmak ve kıvılcım çıkaran maddeler kullanmak yasaklanacaktır. İnşaat alanlarında patlayıcı madde depolanması söz konusu değildir. 28

1.4.3. Demiryolu Projesi Kapsamında Yapılacak Yarma İşlemi Sırasında Ortaya Çıkacak Malzemenin Dolgu İşleminde Kullanılıp Kullanılmayacağı, Kullanılacak İse Malzemeye İlişkin Yapılması Gereken Analiz Çalışmaları ve Sonuçları Yarma işleminden elde edilen malzemelerin dolguda kullanılması planlanmakta olup elde edilen malzemenin dolguda kullanılıp kullanılmayacağı uygulama projesi aşamasında yapılan analizler neticesinde belli olacaktır. Yarmadan elde edilen malzeme miktarının dolguya yetmemesi durumunda ihtiyaç duyulan malzemeler piyasadan satın alma yolu ile temin edilecektir. Demiryolu hattı inşaatında kullanılacak olan malzemenin özellikleri; Demiryolları Genel Teknik (Malzeme, Yapım, Kontrol, Bakım-Onarım) Şartnamesi nde yer alan özelliklere uygun olacaktır. 1.5. Proje İçin Seçilen Güzergah ve Malzeme Ocakları Alternatifleri ile Teknoloji Alternatiflerinin Değerlendirilmesi, Seçilen Güzergah, Malzeme Ocakları ve Teknolojinin Seçiliş Nedenlerinin Belirtilmesi ETİ Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü tarafından belirlenen koridor içerisinde tespit edilen Kırka-Değirmenözü Demiryolu güzergâhı, 1/25.000 ölçekli plan ve profillere işlendikten sonra arazi gözlemlerine dayalı olarak son haline getirilmiştir. Hattın öngörülen standardı sağlaması, maliyetlerin düşük olması, çevreyi olumsuz etkilememesi, yerleşim birimleri, jeolojik koşullar ve statülü alanlar dikkate alınarak alternatifler belirlenmiş ve gerekli çalışmalar yapılmıştır. Projedeki güzergah çalışmalarında bölgenin geometrik kriterleri ve yük taşımacılığı göz önüne alınmış olup koridor alternatifleri 3 ana kriter (Yapım şartları, Yapım maliyetleri ve Bölgedeki korunan alanlar) dikkate alınarak değerlendirilmiştir. Proje kapsamında 5 adet alternatif çalışılmış olup bölgede yer alan tescilli varlıklar tespit edilerek demiryolu hattının etüt aşamasında bu bölgelerden çıkarılması sağlanmıştır. Söz konusu demiryolu güzergahı ile ilgili olarak T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı 5. Bölge Müdürlüğü ne proje ile ilgili kurum görüşü sorulmuştur. 20/01/2013 tarih ve 13024 sayı ile alınan kurum görüşünde; demiryolu güzergahı üzerinde herhangi bir korunan alanının bulunmadığı ve müdürlükçe herhangi bir sakınca bulunmadığı belirtilmiştir. T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı 5. Bölge Müdürlüğü nden alınan kurum görüşü EK- 2 Resmi Belgeler de verilmiştir Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında Eskişehir Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü tarafından arazi çalışması gerçekleştirilmiş olup yapılan çalışma sonrasında 01/10/2013 tarih ve 2501 sayılı yazı ile kurum görüşü alınmıştır. Alınan kurum görüşünde; Eskişehir İli, Seyitgazi İlçesi ile Kütahya İli, Merkez İlçe arasında kalan alanda yapılması planlanan Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi nde tescilli ve tescil çalışması devam eden alanlarda Koruma Bölge Kurulu ndan izinsiz herhangi bir fiziki ve inşai müdahalede bulunulmaması, uygulamalar sırasında herhangi bir kültür varlığı izine rastlanılması durumunda uygulamaların durdurularak Müze Müdürlüğüne haber verilmesi, Şantiye Alanı na ilişkin yeni önerinin ve proje kapsamında hafriyat döküm sahası vb. alanlara ihtiyaç duyulması ve bu alanlara sağlanacak ulaşım güzergahlarının mevcut ulaşım güzergahları dışında planlanması durumunda hazrılanacak bilgi ve belgelerin 2863 sayılı Yasa kapsamında incelenmek üzere Müdürlüğümüzce iletilmesi koşullarıyla sakınca bulunmamaktadır belirtilmektedir. 29

Alınan bu kurum görüşüne istinaden yeni şantiye yeri ve kazı fazlası malzeme depolama alanı belirlenmiştir. Belirlenen bu alanlar kati projeler alşamasında 2863 sayılı yasa kapsamında ilgili müze müdürlüğüne sunulacak ve gereken izinler alınacaktır. Eskişehir Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü nden alınması gereken izinler alınmadan inşaat çalışmalarına başlanmayacaktır. Eskişehir Kültür Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü nden alınan kurum görüşünde belirtilen tüm hususlara uyulacak olup gereken tüm izinler alınacaktır. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında Kütahya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü tarafından proje alanında arazi çalışmalarını gerçekleştirmiş olup söz konusu proje için 30/09/2013 tarih ve 1479 sayılı yazı ile kurum görüşü belirtmiştir. Alınan kurum görüşünde; Söz konusu güzergah Müdürlüğümüz ve Kütahya Müze Müdürlüğü uzmanları ile birlikte 24/09/2013 tarihinde yerinde incelenmiştir. Yerinde yapılan inceleme sonucunda; istem konusu demiryolu güzergah hattının yüzeyinde 2863 Sayılı Yasa kapsamına giren herhangi bir taşınmaz kültür varlığına rastlanmamıştır. Ayrıca, Kütahya İli, Merkez İlçesi sınırları içerisinde ETİ Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü tarafından yapılması planlanan Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi alanının 2863 sayılı Kanunu nun 7. Maddesi kapsamında tespit ve tescili yapılmış herhangi bir sit alanında veya koruma alanında kalmadığı, tescilli olmadığı veya tescilli parsel yakınında yer almadığı tespit edilmiştir. Ancak demiryolu projesi çalışmaları sırasında herhangi bir kültür varlığına rastlandığı takdirde çalışmanın derhal durdurulup, konunun 2863 sayılı kanunun 4. Maddesi gereği en yakın Müze Müdürlüğüne veya köyde muhtara veya diğer yerlerde mülki idare amirlerine bildirilmesi gerekmektedir. Belirtilmiştir. Kütahya Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü nden alınan kurum görüşünde belirtilen tüm hususlara uyulacaktır. Eskişehir Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü ve Kütahya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü nden alınan kurum görüşleri EK-2 de verilmiştir. Yukarıda belirtilen çalışmaların tümü Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü ne sunulmuş, İdare ve proje firmasının yetkililerinin katılımı ile gerçekleştirilen toplantılarda değerlendirmeler gözden geçirilmiştir. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi Hattı için yapılan genel değerlendirme neticesinde bütün alternatifler yukarda belirtilen kriterlere göre değerlendirilerek en uygun güzergahın 1/25.000 ölçekli güzergah planına işlenen güzergah olarak belirlenmiştir. 30

1.6. Projeye İlişkin Fayda-Maliyet Analizi Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi ile, Kırka Bor Tesisleri ile TCDD Değirmenözü İstasyonu arasında karayolu ile yapılan taşımacılık navlun giderleri önemli ölçüde azaltılacaktır. Kırka Tesisleri ile TCDD Değirmenözü İstasyonu arasında iltisak hattı yapımı ile TCDD mevcut demiryolu şebekesine bağlanılacağı için Eti Maden Kırka Tesislerinden ihraç edilen ürünlerin İstanbul ve İzmir limanlarına kesintisiz demiryolu ile sevkiyatı mümkün olacaktır. Bu durumda da, mevcut karayolu taşımacılığına göre daha ekonomik taşıma gerçekleştirilecektir. İltisak hattının yapımı ile tesisin toplam üretimin büyük bir bölümü demiryolu ile yapılacaktır. Taşımanın demiryoluna kayması ile karayoluna göre daha ekonomik işletmecilik maliyeti yaratılacak, karayolunda oluşacak kazalarda azalma ile egzoz gazı salınımında önemli azalma sağlanacaktır. İltisak hattı ve karayolunda yol bakımları maliyetleri oluşacaktır. Ancak, bölgenin coğrafik yapısı, iklim şartları, üzerindeki ağır taşıt trafiği ve karayolu üst yapısının 10 yıllık ekonomik ömrü dikkate alındığında her 10 yılda bir 24 km lik yolda 212,7 bin TL/km yol kaplama maliyetinden tasarruf edilmiş olacaktır. Proje değerlendirmesi için yapılan mali ve ekonomik analiz değerleri aşağıda verilmiştir. Mali analiz için; Net Bugünkü Değer (NBD) : 258.367.310 Fayda-Masraf Oranı (FMO) : 2,36 İç Karlılık Oranı (İKO) : % 21,1 Geri Ödeme Süresi (GOS) : 7 Yıl, 8 Ay Ekonomik analiz için; Net Bugünkü Değer (NBD) : 182.776.032 Fayda-Masraf Oranı (FMO) : 2,21 İç Karlılık Oranı (İKO) : % 20,1 Geri Ödeme Süresi (GOS) : 8 Yıl, 1 Ay Bu sonuçlardan da görüleceği üzere Kırka Tesislerinde üretilen bor ve türevlerinin başlangıç noktasından itibaren demiryolu ile yapılmasını sağlayacak Kırka-Değirmenözü demiryolu iltisak hattı mali ve ekonomik açıdan yapılabilir bulunmuştur. 31

1.7. Projeye İlişkin Politik, Yasal ve İdari Çerçeve 1.7.1. Proje İle İlgili Olarak Bu Aşamaya Kadar Gerçekleştirilmiş Olan İş ve İşlemlerin Kısaca Açıklanması Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi Etüt Proje ve Mühendislik Hizmetleri İşi Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü tarafından KMG Proje Mühendislik Müşavirlik Bilişim Teknolojileri Ltd. Şti. ye ihale edilmiştir. Söz konusu işler kapsamında; 1/25.000 ölçekli topografik haritalar üzerinde takribi güzergâh planları belirlenmiş, bu alternatif güzergâh planları arasında yapılabilirlik, maliyet, proje kriterlerini karşılama v.b. konularda yapılan değerlendirmeler sonucunda tek bir güzergâh seçilmiştir. Söz konusu proje kapsamında; Eskişehir Kültür varlıkları Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü, Kütahya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü, TEİAŞ Genel Müdürlüğü, BOTAŞ Genel Müdürlüğü, T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı 5. Bölge Müdürlüğü Karayolları Genel Müdürlüğü, Karayolları 4. Bölge Müdürlüğü, Karayolları 14. Bölge Müdürlüğü, Orman Genel Müdürlüğü Eskişehir Orman Bölge Müdürlüğü Kütahya Orman Bölge Müdürlüğü Eskişehir Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, Kütahya Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nden kurum görüşleri alınmış olup alınan kurum görüşleri EK-2 de verilmiştir. Seçilen bu güzergâh için ÇED mühendislik hizmetleri dâhil olmak üzere gerekli çalışmalar başlatılmış olup, çalışmalar devam etmektedir. 1.7.2. Projeye İlişkin İzin Prosedürü (ÇED sürecinden sonra alınacak izinler) Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi ile ilgili devam eden ÇED mühendislik hizmetleri işinin bitiminden sonra aşağıdaki izinler alınacaktır. - Kamu kurum ve kuruluşlarının (Karayolları Genel Müdürlüğü, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, Boru Hatları ile Petrol Taşıma Genel Müdürlüğü, Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel Müdürlüğü, İlgili Belediyeler v.b.) bölgede mevcut olan veya planlanan yatırımları ile ilgili gerekli çalışmalar yapılacak ve izinler alınacaktır. - Proje ve inşaat aşamalarında yapılan çalışmalar sırasında Karayolları ilgili bölge müdürlükleri ile koordineli çalışılacaktır. - Demiryolu hattı ile ilgili Kamulaştırma Planları hazırlanacak ve 4650 Sayılı Kamulaştırma Kanunu na göre gerekli işlemler yapılacaktır. - Demiryolu hattı üzerinde yer alan tarım alanları ile ilgili olarak 03.07.2005 tarih ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ve Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Arazi Toplulaştırmasına İlişkin Tüzüğe göre gerekli izinler alınacaktır. - Demiryolu hattının ormanlık alanlar kapsamındaki bölümler için 08.09.1956 tarih ve 6831 Sayılı Orman Kanununa göre gerekli izinler alınacaktır. 32

- Demiryolu hattı üzerinde yer alan mera vasıflı araziler için 4342 sayılı Mera Kanunu na göre gerekli izinler alınacaktır. - Demiryolu hattının yapımı esnasında belirlenecek olan şantiye/şantiyeler ile ilgili olarak yüklenici firma tarafından gerekli izinler (su-atıksu, katı atık, tıbbi atıklar, atık yağlar v.b. ile ilgili) alınacaktır. 1.7.3. Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili Zamanlama Tablosu Projenin ÇED Sürecinin 2014 yılı sonuna kadar tamamlanması planlanmaktadır. İnşaat faaliyetlerinin uygulama projelerinin bitirilmesine müteakip 2 yıl içerisinde tamamlanması planlanmaktadır. Projenin Zamanlama Tablosu aşağıda verilmektedir. Tablo 13. İş Termin Planı İş Grubu 1.Uygulama Projelerinin Hazırlanması 2-Alt Yapı İnşaatı Alt Yapı Aktarmaları Güzergâh Toprak İşleri Sanat Yapıları Alt ve Üst Geçitler Köprüler, Viyadükler Tünel İstasyon Bina ve Tesisleri 3-Üst Yapı İnşaatı Malzeme Temini Poz Yapılması Sinyalizasyon ve Telekomünikasyon İşletmeye Alma 1.Yıl 2.Yıl 6 Ay 12 Ay 18 Ay 24 Ay 1.7.4. Projeye İlişkin Finans Kaynakları Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi için gerekli finans kaynağı, projenin uygulama safhasında o günkü ekonomik koşullara göre belirlenecek olup, ülkenin öz kaynaklarından yada dış kaynaklı kredi kullanımı ile karşılanması planlanmaktadır. 1.7.5. Proje Alanının Mülkiyet Durumu 1.7.5.1. Proje Kapsamında Yapılacak Kamulaştırma Proje kapsamında güzergâh boyunca hattın sağından ve solundan yaklaşık 25 şer m olmak üzere ortalama 50 m. genişliğinde bir alanın kamulaştırma işlemleri yürütülecek olup, yapılması planlanan dolgu, yarma işlemleri ve sanat yapılarına bağlı olarak değişiklik göstermesi söz konusudur. Kamulaştırma işlemi; arazilerin mülkiyet durumuna (kadastro görmüş alanlar, kadastro görmemiş alanlar, devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan alanlar v.b) göre değişiklik göstermektedir. Yapılacak olan kamulaştırma işlemleri ile ilgili bilgiler aşağıda verilmektedir. 33

I- Kadastro Görmüş Arazilerde Yapılacak Olan Kamulaştırma İşlemleri Kırka-Değirmenözü Demiryolu hattının geçtiği kadastro görmüş parsellerde tapuda ismi geçen parsel sahiplerinin (kendisi ölmüş olup ta tapu sicil kütüğünde intikali yapılmayan parsellerde nüfus kaydına göre mirasçılarının) adreslerine iadeli taahhütlü mektupla bilgi verilecektir. Mektubu alan malik; mektupta belirtilen irtibat bürosu ile irtibata geçerse kendi parselinin bedeli bildirilecek, bildirilen bedelini kabul ederse anlaşma tutanağı ile karşılıklı evrak imzalanacaktır. Kamulaştırma Kanunu nun 8. maddesine göre 45 gün içerisinde bu para bankaya yatırılarak malik; Tapu Sicil Müdürlüğü nde rıza-i ferağ vermek üzere davet edilecektir. Hak sahibi; Tapu Sicil Müdürlüğü nde belirtilen günde imzası alınarak kendisine anlaşılan bedel ödenecektir. Tapu kaydında malik birden fazlaysa; kanun gereği herkes kendi hissesinden sorumlu olup hissesini vermek istemeyenlere de yukarıda açıklanan usule göre ödeme yapılacaktır. Ayrıca tapuda ölü olan maliklerin mirasçıları veraset ilanı çıkartarak tapu kaydını kendi adlarına tescil ettirmeleri gerekecektir. Kendilerine belirtilen bedeli kabul etmeyen maliklere; Kamulaştırma Kanunu nun 27. maddesine göre acele kamulaştırma uygulanacaktır. Buna göre bağlı bulunduğu mahalli idaredeki mahkemeye gerekli başvurular yapılacak, mahkemenin belirleyeceği bilirkişilerle beraber arazide keşif yapılacak ve mahkemenin belirlediği bedel malikler adına bankaya bloke edilecektir. Yatırılan bedeli malik kabul edip tapuda rıza-i ferağ verme işlemine razı olursa kendisinin tapuda imzası alınarak bedelin blokesi kaldırılacak ve ödeme yapılacaktır. II- Kadastro Görmemiş Arazilerde Yapılacak Olan Kamulaştırmalar: Demiryolu hattının geçtiği kadastro görmemiş tapusuz alanlarda, Kamulaştırma Kanunu hükümleri çerçevesinde köy halkından seçilen kişiler, mahkemelerce bilirkişi olarak seçilmiş, yeminleri yaptırılmış olup bu yeminli bilirkişiler kanalıyla arazide bire bir yapılan çalışma sonucu zilyedler tespit edilmiş, yeminli bilirkişilerle beraber muhtar ve azaların da imzaladığı zilyed tespit tutanakları düzenleyecektir. Bu tutanaklar esas alınarak, öncelikle kamulaştırma kanununun 27. maddesine göre acele kamulaştırma uygulanacaktır. Buna göre ilgili Mahkemeye başvurulacak, mahkemenin belirleyeceği bilirkişilerle beraber arazide keşif yapılacak ve mahkemenin belirlediği bedel hak sahibi adına bankaya bloke edilecektir. Ancak bu parayı hak sahipleri hemen alamayacaktır. Arazinin tapusuz olması nedeniyle zilyediliğin mahkeme tarafından da tespiti gerekmektedir. Bunun için hemen Kamulaştırma Kanunu nun 19. maddesine göre tekrar dava açılacaktır. Bu davada hem zilyed hem de kamulaştırma bedeli tespit edilecektir. Demiryolu hattının inşaatı esnasında hat güzergâhı civarındaki arazilere zarar verilmesi halinde, sahada yapılacak inceleme sonucunda iddia edildiği şekilde zararın varlığı tespit edilmesi durumunda; tespit edilen bu zarar inşaat işlerini yürüten yüklenici firma tarafından karşılanacaktır. Hat güzergâhı kamulaştırma alanı içinde yer alan mevcut yapılar, yapılaşmalar konutlar ve çalışmaları süren diğer planlı alanlar ile ilgili olarak gerekli inceleme yapıldıktan sonra kamulaştırma planları oluşturularak söz konusu yapılar kamulaştırılacaktır. Kırka-Değirmenözü Demiryolu ile ilgili etüt proje mühendislik hizmetleri işi devam etmektedir. Söz konusu işler kapsamında yapıma esas olacak demiryolu hattı nihai güzergâhına ait projelendirme çalışmaları, alt ölçekli şeritvari haritalarının alınması ve güzergâhın bu haritalara işlenmesi işleri devam edecektir. 34

Dolayısıyla planlanan demiryolu projesi için yapılacak olan kamulaştırmalar, kamulaştırılacak alanların özellikleri, büyüklüğü, harita üzerinde gösterimi; proje ile ilgili devam eden ÇED süreci sonrasında yapılacaktır. III- Devletin Hüküm ve Tasarrufu Altındaki Araziler Proje güzergâhı boyunca Devletin Hüküm ve Tasarrufunda yer alan arazilerde kamulaştırma çalışmaları, ETİ Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü tarafından ilgili devlet kurumundan gerekli izinler alınarak yapılacaktır. IV- Orman Alanları Proje kapsamında orman alanı bulunmakta olup, orman alanlarında kamulaştırma yapılması söz konusu değildir. Bu bağlamda ormanlık alanlarda 6831 sayılı Orman Kanunun 17. Maddesi gereğince ÇED Olumlu Belgesinin alınmasını müteakip Orman Genel Müdürlüğü ve Bölge Müdürlüklerinden orman izni alınacaktır. Kamulaştırma sırasında, demiryolu için gerekli olan taşınmaz mallar için arazi bedelleri, nakden ve peşin olarak veya eşit taksitlerle mülk sahiplerine ödenmektedir. Kamulaştırma maliyetleri arazi kullanım durumuna ve arazi özelliklerine bağlı olarak belirlenmektedir. 1.7.5.2. Kamulaştırılacak Alanların Mevcut Kullanım ve Mülkiyet Durumu (kamulaştırılacak alanların 1/25.000 ölçekli harita üzerinde gösterimi) Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi nin inşaat ve işletme aşamasında kullanılacak alanlarının kamulaştırma işlemleri; 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu ile bu Kanunda çeşitli değişiklikler yapan ve 05/05/2001 tarihli Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 4650 sayılı Kamulaştırma Kanunu na göre gerçekleştirilecektir. Dermiryolu güzergâhında tarım alanları, yerleşim ve özel mülkiyete aittir. Demiryolu güzergâhında orman, mera, fundalık, çayırlık, alanlarda kamulaştırma işlemi uygulanmamaktadır Proje kapsamında toplam 34+580 km.lik hattın yaklaşık 16+160 km.lik kısmında kamulaştırma işlemi yapılacaktır. Kamulaştırma genişliği 50 m alınarak yaklaşık kamulaştırılacak alan; 1.616.000 m 2 dir. 35

BÖLÜM 2 PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU

BÖLÜM 2: PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU 2.1. Güzergahın, Yarma, Dolgu ve Şantiye Alanlarının, Kullanılacak Malzeme Ocaklarının ve Proje Alanı Yakın Çevresinde Bulunan Tarım Arazilerinin, Yeraltı ve Yüzey Sularının, Deprem Kuşaklarının, Jeolojik Yapının, Yerleşim Alanlarının, Ulaşım Ağının, Enerji Nakil Hatlarının, Boru Hatlarının, Arazi Kabiliyetinin, Güzergahın Yakın Çevresinde Faaliyetine Devam Etmekte Olan Diğer Kullanımların Yerlerine İlişkin Verilerin 1/25.000 Ölçekli Topografik Harita Üzerine Lejant Bilgileri İle Beraber Gösterimi, İsim, Yön ve Proje Alanına Uzaklıklarının Belirtilerek Güzergahın Fotoğraflandırılması Kırka-Değirmenözü Demiryolu Hattının sağından ve solundan 1.000 er m olmak üzere 2.000 m (2 km) genişliğindeki alan; ÇED İnceleme Koridoru olarak tanımlanmıştır. Hat güzergâhına ait; - Koordinat bilgileri EK 1, - ÇED İnceleme Koridoru (2 km), topoğrafik özelliklerini gösterir 1/25.000 Ölçekli Güzergah Planı EK-3, - 1/2.000 Ölçekli Demiryoluna ait plan ve profiller EK-4, - 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı EK-5 te verilmiştir. Yerleşim Alanları: Demiryolu hattının güzergâhında yer alan yerleşim alanları ve hatta olan mesafeleri illere göre ayrı olarak Bölüm 1.2.7.1 de verilmektedir. Faaliyet Alanı Koordinatları: Proje konusu demiryolu koordinatları Tablo 14 ve EK-1 de sunulmaktadır. Tablo 14. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Hattına Ait Koordinat Bilgileri (ED-50, 6 Derece) Koor. Sırası : Sağa,Yukarı Datum : ED-50 Türü : UTM KM D.O.M. : 33 Zon : 36 Ölçek Fak. : 6 derecelik DEMİRYOLU HATTI KOORDİNATLARI 0+000 266981,945 : 4343440,227 0+500 267476,080 : 4343518,467 1+000 267940,085 : 4343702,479 1+500 268401,753 : 4343894,605 2+000 268874,247 : 4344058,535 2+500 269346,855 : 4344222,159 3+000 269816,895 : 4344392,502 3+500 270228,883 : 4344671,939 4+000 270585,003 : 4345023,073 4+500 270940,803 : 4345374,542 5+000 271296,596 : 4345726,010 5+500 271652,713 : 4346077,149 36

6+000 272035,595 : 4346398,776 6+500 272420,831 : 4346717,701 7+000 272855,968 : 4346959,884 7+500 273323,677 : 4347136,978 8+000 273791,328 : 4347314,221 8+500 274258,799 : 4347491,934 9+000 274726,390 : 4347669,326 9+500 275193,975 : 4347846,731 10+000 275661,524 : 4348024,227 10+500 276129,093 : 4348201,664 11+000 276597,795 : 4348375,958 11+500 277075,485 : 4348523,998 12+000 277553,303 : 4348671,614 12+500 278033,347 : 4348811,705 13+000 278514,241 : 4348948,956 13+500 278995,184 : 4349086,032 14+000 279438,269 : 4349304,982 14+500 279676,799 : 4349735,519 15+000 279618,904 : 4350224,468 15+500 279422,799 : 4350684,452 16+000 279284,349 : 4351164,337 16+500 279200,946 : 4351657,400 17+000 279117,532 : 4352150,469 17+500 278894,176 : 4352592,146 18+000 278523,197 : 4352927,002 18+500 278145,144 : 4353254,375 19+000 277839,538 : 4353639,166 19+500 277895,312 : 4354121,333 20+000 278180,162 : 4354530,624 20+500 278256,821 : 4355022,692 21+000 278185,407 : 4355516,345 21+500 278271,137 : 4355994,680 22+000 278602,642 : 4356368,637 22+500 278939,865 : 4356737,929 23+000 279294,768 : 4357089,389 23+500 279709,522 : 4357367,147 24+000 280171,284 : 4357556,772 24+500 280661,499 : 4357650,935 25+000 281156,578 : 4357706,091 25+500 281503,921 : 4358045,994 26+000 281678,645 : 4358510,747 26+500 282082,488 : 4358791,592 27+000 282568,214 : 4358823,045 27+500 283016,845 : 4358602,419 28+000 283463,621 : 4358377,758 28+500 283912,220 : 4358140,216 37

29+000 284231,690 : 4357772,747 29+500 284339,422 : 4357289,951 30+000 284252,728 : 4356798,187 30+500 284150,311 : 4356308,709 31+000 284054,846 : 4355817,913 31+500 284027,337 : 4355319,127 32+000 284037,376 : 4354819,914 32+500 283973,278 : 4354323,957 33+000 283909,909 : 4353827,909 33+500 283846,618 : 4353331,850 P.S 283818,744 : 4353113,587 MÜSELLES HATTI KOORDİNATLARI 0+000 268434,329 : 4343280,703 0+507 268193,746 : 4343575,162 0+860 268500,480 : 4343929,142 Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi ÇED inceleme alanına ait koordinat bilgileri Tablo 15 ve EK-1 de verilmiştir. Tablo 15. ÇED İnceleme Alanına Ait Koordinat Bilgileri (ED-50, 6 Derece) NO Y X 1 267251,02 4344495,11 2 278301,37 4350977,57 3 267137,36 4342452,11 4 266568,79 4342529,39 5 266168,83 4342857,67 6 265985,23 4343356,03 7 266082,62 4343878,13 8 266622,01 4344373,39 9 278149,44 4351884,85 10 277371,17 4352601,12 11 277043,33 4352988,02 12 276882,65 4353346,28 13 276824,54 4354018,58 14 276908,74 4354365,61 15 277048,72 4354655,06 16 277245,43 4355133,50 17 277170,23 4355591,28 18 268044,39 4344829,01 19 277194,68 4355947,55 20 277297,52 4356289,52 21 277546,59 4356693,39 22 278422,33 4357648,31 23 279135,53 4358192,75 24 280014,85 4358551,56 25 280637,26 4358652,76 26 280921,06 4359166,82 27 281270,15 4359493,23 38

NO Y X 28 281972,58 4359810,24 29 269364,10 4345286,99 30 282682,10 4359826,90 31 283027,20 4359715,00 32 284213,73 4359120,56 33 284796,93 4358691,20 34 285100,37 4358270,62 35 285254,06 4357901,98 36 285334,85 4357470,29 37 285329,46 4357110,76 38 285079,04 4355862,01 39 285048,28 4354935,57 40 270958,91 4346797,67 41 284918,30 4353825,69 42 284830,77 4353139,88 43 284724,00 4352687,45 44 284330,55 4352254,02 45 283790,19 4352113,80 46 283224,26 4352309,65 47 282896,59 4352727,49 48 282822,65 4353197,96 49 282901,15 4353820,89 50 282993,72 4354546,19 51 272048,70 4347675,79 52 283044,34 4354943,13 53 283026,35 4355369,82 54 283048,14 4355821,67 55 283150,61 4356412,57 56 283330,32 4357271,38 57 282927,65 4357528,23 58 282464,02 4357761,29 59 282254,09 4357346,26 60 281848,34 4356946,66 61 281431,66 4356743,55 62 276161,40 4349283,47 63 280984,30 4356667,52 64 280606,33 4356635,00 65 280152,47 4356469,90 66 279847,04 4356243,65 67 279203,30 4355543,80 68 279256,34 4354984,92 69 279155,88 4354292,50 70 278957,60 4353873,48 71 279460,34 4353437,86 72 279776,34 4353085,99 73 277313,45 4349644,98 74 280003,27 4352664,22 39

NO Y X 75 280183,71 4351843,59 76 280258,30 4351394,33 77 280388,20 4350963,62 78 280523,12 4350652,63 79 280646,53 4350289,57 80 280690,83 4349837,50 81 280630,73 4349425,29 82 280420,52 4348939,38 83 280078,06 4348535,62 84 278617,51 4350018,80 85 279632,96 4348248,93 86 278993,53 4348045,89 87 278446,13 4347889,78 88 277919,88 4347738,66 89 277439,95 4347589,93 90 276974,32 4347445,63 91 276376,82 4347226,29 92 275638,05 4346945,84 93 275068,94 4346729,80 94 274540,26 4346529,11 95 278414,01 4350539,42 96 274001,39 4346324,55 97 273105,16 4345976,84 98 272370,19 4345377,67 99 271544,51 4344564,94 100 270985,44 4344012,66 101 270489,76 4343619,00 102 270019,03 4343396,56 103 269386,07 4343177,23 104 268693,63 4342935,97 105 267984,48 4342633,05 Faaliyet Alanı Yer Bulduru Haritası: Proje konusu demiryolu Kütahya İli, Merkez İlçesi, İhsaniye Köyü TCDD Değirmenözü İstasyonundan başlayıp, Eskişehir İli, Seyitgazi İlçesi, Kırka Bucağında yer alan Kırka Bor İşletme Müdürlüğü sınırları içerisinde son bulmaktadır. Faaliyet alanı Yer Bulduru Haritası Şekil 12 de verilmektedir. Faaliyet Alanı Görüntüleri Proje alanına ait görüntüler Şekil 13-14-15-16 da verilmiştir. 40

Şekil 12. Yer Bulduru Haritası 41

Şekil 13. TCDD Değirmenözü İstasyonu - Hat Başlangıcı Şekil 14. İhsaniye Çıkışı-Mevcut Demiryolu Hattı ve İltisak Hattı - Tünel Çıkışı ve Yol Atlaması 42

Şekil 15. Ovacık Köyü-Salihler Köyü Yol Ayrımı Şekil 16. Şantiye Alanı - Kırka Bor İşletme Müdürlüğü 43

2.2. Proje Yerinin İlgili İdaresince Onanmış Manisa-Kütahya-İzmir 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı Üzerinde Gösterimi (* 1 ) (onaylı uygulama imar planları ile uyumu açısından inceleme yapılması) Demiryolu güzergahı yürütmeyi durdurma kararı verilen Manisa-Kütahya-İzmir Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı ve Eskişehir İl Özel İdaresi tarafından onaylı 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı kapsamında yer almaktadır. Bu sebepten dolayı hattın Kütahya ili sınırları içerisinde kalan kısmı için değerlendirme yapılamamıştır. Demiryolu hattının Eskişehir İli sınırları içerisinde kalan kısmı Eskişehir İli 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planında; - Orman Alanı, - Ağaçlandırma Sahası olarak gösterilmektedir. Proje kapsamında işletilmesi planlanan şantiye tesisi ve kazı fazlası depolama alanı Eskişehir İli sınırları içerisinde kalmakta olup; - Şantiye Tesisi; Tarım Alanı, - Kazı Fazlası Depolama Alanı; Tarım Alanı olarak gösterilmektedir. Proje güzergahını gösterir Çevre Düzeni Planları EK-5 te verilmiştir. 2.3. Proje Alanının Onaylı 1/5.000 Ölçekli Nazım İmar Planı ve 1/1.000 Ölçekli Uygulama İmar Planı Üzerinde Gösterimi (* 2 ) Söz konusu demiryolu projesininin uygulama projelerinin hazırlanmasına istinaden, ilgili kurumlarca demiryolu ile ilgili yapılacak olan istasyon ve tesisler için hâlihazır ve mevzi imar planları hazırlanarak, bölgede yer alan 1/1000 ve 1/5000 Ölçekli İmar Planlarına işlenecektir. Proje kapsamında 5302 sayılı İl Özel İdare Kanunu kapsamında İl Özel İdarelerden ve ilgili belediyelerden alınacak görüşler doğrultusunda uygulama imar planları yapılacaktır. Ayrıca güzergâhta olabilecek tüm değişikliklerden ilgili belediyeler haberdar edilecektir. 1 (*) (plan paftalarının lejant ve plan hükümleri ile birlikte sunulması, söz konusu planlarda tarih ve sayılı karar ile. tarafından onaylanmıştır ve aslının aynıdır ibaresinin bulunması) 2 (*) (plan paftalarının lejant ve plan hükümleri ile birlikte sunulması, söz konusu planlarda tarih ve sayılı karar ile. tarafından onaylanmıştır ve aslının aynıdır ibaresinin bulunması) 44

2.4. Proje Alanı, Etki Alanı ve İnceleme Koridorunda Koruma Alanlarının (milli parklar, tabiat parkları, tabiat anıtları, tabiatı koruma alanları (Tabiat varlığı ve doğal sit statüsü bulunması halinde, yürürlükte bulunan mevzuat uyarınca değerlendirilmek üzere Eskişehir Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonuna intikalinin sağlanarak alınacak komisyon kararına göre değerlendirilmesi), yaban hayatı koruma alanları, biyogenetik rezerv alanları, biyosfer rezervleri, doğal sit ve anıtlar (tabiat varlığı ve doğal sit bulunup bulunmadığına ilişkin Kütahya ve Eskişehir Valiliğinden (Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü) alınacak resmi yazıya ÇED raporuna eklenmesi), arkeolojik, tarihi, kültürel sitler, özel çevre koruma alanı, Ramsar Alanı) sulak alan (kuru ve sulu derelere hiç bir şekilde müdahale edilmeyeceği, 17.05.25818 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan ve 26.08.2010 tarih ve 27684 tarihli Resmi Gazetede değişiklikleri yayınlanan Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği hükümlerine göre incelemesinin yapılması, Sulak alanlar kapsamına giren her türlü çalışmada Ek II formunun doldurularak Valiliğe başvuru yapılacak ve Bakanlıktan gerekli sulak alan izni alınması ifadesinin konulması), turizm alanı ve merkezi gibi ÇED Yönetmeliği nin EK- V inde belirtilen Duyarlı Yöreler) Bulunup Bulunmadığı (var ise bu alanların proje alanına, etki alanına ve inceleme koridoruna olan mesafelerinin belirtilmesi, koordinatlarının verilmesi) Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı 5. Bölge Müdürlüğü nden proje konusu hat güzergahı ile ilgili kurum görüşü talep edilmiştir. 20/01/2013 tarih ve 13024 sayı ile alınan kurum görüşünde; demiryolu güzergahı üzerinde herhangi bir korunan alanının bulunmadığı ve Müdürlükçe herhangi bir sakınca bulunmadığı belirtilmiştir. T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı 5. Bölge Müdürlüğü nden alınan kurum görüşü EK-2 Resmi Belgeler de verilmiştir. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesinin EK-V de verilen duyarlı yöreler listesi kapsamındaki değerlendirmeler aşağıda verilmiştir. 1. Ülkemiz mevzuatı uyarınca korunması gerekli alanlar a) 9.8.1983 tarihli ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2. maddesinde tanımlanan ve bu Kanunun 3 üncü maddesi uyarınca belirlenen "Milli Parklar", "Tabiat Parkları", "Tabiat Anıtları" ve "Tabiat Koruma Alanları" bulunmamaktadır. b) 1.7.2003 tarihli ve 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca Çevre ve Orman Bakanlığı nca belirlenen "Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları" bulunmamaktadır. c) 21.07.1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının "Tanımlar" başlıklı (a) bendinin 1, 2, 3 ve 5 inci alt bentlerinde "Kültür Varlıkları", "Tabiat Varlıkları", "Sit" ve "Koruma Alanı" olarak tanımlanan ve aynı kanun ile 17/6/1987 tarihli ve 3386 sayılı Kanunun (2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) ilgili maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan alanlar, bulunmamaktadır. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında Eskişehir Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü tarafından arazi çalışması gerçekleştirilmiş olup yapılan çalışma sonrasında 01/10/2013 tarih ve 2501 sayılı yazı ile kurum görüşü alınmıştır. Alınan kurum görüşünde; Eskişehir İli, Seyitgazi İlçesi ile Kütahya İli, Merkez İlçe arasında kalan alanda yapılması planlanan Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi nde tescilli ve tescil çalışması devam eden alanlarda Koruma Bölge Kurulu ndan izinsiz herhangi bir fiziki ve inşai müdahalede bulunulmaması, uygulamalar sırasında herhangi bir kültür varlığı izine 45

rastlanılması durumunda uygulamaların durdurularak Müze Müdürlüğüne haber verilmesi, Şantiye Alanı na ilişkin yeni önerinin ve proje kapsamında hafriyat döküm sahası vb. alanlara ihtiyaç duyulması ve bu alanlara sağlanacak ulaşım güzergahlarının mevcut ulaşım güzergahları dışında planlanması durumunda hazrılanacak bilgi ve belgelerin 2863 sayılı Yasa kapsamında incelenmek üzere Müdürlüğümüzce iletilmesi koşullarıyla sakınca bulunmamaktadır belirtilmektedir. Alınan bu kurum görüşüne istinaden yeni şantiye yeri ve kazı fazlası malzeme depolama alanı belirlenmiştir. Belirlenen bu alanlar kati projeler alşamasında 2863 sayılı yasa kapsamında ilgili müze müdürlüğüne sunulacak ve gereken izinler alınacaktır. Eskişehir Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü nden alınması gereken izinler alınmadan inşaat çalışmalarına başlanmayacaktır. Eskişehir Kültür Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü nden alınan kurum görüşünde belirtilen tüm hususlara uyulacak olup gereken tüm izinler alınacaktır. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında Kütahya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü tarafından proje alanında arazi çalışmalarını gerçekleştirmiş olup söz konusu proje için 30/09/2013 tarih ve 1479 sayılı yazı ile kurum görüşü belirtmiştir. Alınan kurum görüşünde; Söz konusu güzergah Müdürlüğümüz ve Kütahya Müze Müdürlüğü uzmanları ile birlikte 24/09/2013 tarihinde yerinde incelenmiştir. Yerinde yapılan inceleme sonucunda; istem konusu demiryolu güzergah hattının yüzeyinde 2863 Sayılı Yasa kapsamına giren herhangi bir taşınmaz kültür varlığına rastlanmamıştır. Ayrıca, Kütahya İli, Merkez İlçesi sınırları içerisinde ETİ Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü tarafından yapılması planlanan Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi alanının 2863 sayılı Kanunu nun 7. Maddesi kapsamında tespit ve tescili yapılmış herhangi bir sit alanında veya koruma alanında kalmadığı, tescilli olmadığı veya tescilli parsel yakınında yer almadığı tespit edilmiştir. Ancak demiryolu projesi çalışmaları sırasında herhangi bir kültür varlığına rastlandığı takdirde çalışmanın derhal durdurulup, konunun 2863 sayılı kanunun 4. Maddesi gereği en yakın Müze Müdürlüğüne veya köyde muhtara veya diğer yerlerde mülki idare amirlerine bildirilmesi gerekmektedir. Belirtilmiştir. Kütahya Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü nden alınan kurum görüşünde belirtilen tüm hususlara uyulacaktır. Eskişehir Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü ve Kütahya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü nden alınan kurum görüşleri EK-2 de verilmiştir. ç) 22/3/1971 tarihli ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları, bulunmamaktadır. d) 31.12.2004 tarihli ve 25687 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin 17, 18, 19 ve 20 nci maddelerinde tanımlanan alanlar, bulunmamaktadır. e) 02.11.1986 tarihli ve 19269 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49 uncu maddesinde tanımlanan "Hassas Kirlenme Bölgeleri", bulunmamaktadır. f) 09.08.1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu nun 9 uncu maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından "Özel Çevre Koruma Bölgeleri" olarak tespit ve ilan edilen alanlar, bulunmamaktadır. g) 18.11.1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu na göre koruma altına alınan alanlar, bulunmamaktadır. 46

ğ) 31.8.1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu uyarınca orman alanı sayılan yerler bulunmaktadır. Proje kapsamında kullanılacak ormanlık alanlar için 6831 Sayılı Orman Kanunu nun 5191 Sayılı Kanun İle Değişik 17. Maddesi Gereğince Orman İzni alınacaktır. h) 4.4.1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen alanlar, bulunmamaktadır. ı) 26.1.1939 tarihli ve 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda belirtilen alanlar, bulunmamaktadır. i) 25.2.1998 tarihli ve 4342 sayılı Mera Kanununda belirtilen alanlar, bulunmaktadır. Demiryolu güzergahı üzerinde bulunan mera alanları için ilgili kurumlarla irtibata geçilerek gerekli izinler alınacaktır. j) 17.5.2005 tarihli ve 25818 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde belirtilen alanlardan mevsimsel akışlı dereler yer almaktadır. Sulak Alanlar Yönetmeliği EK-2 kapsamında gerekli başvurular yapılacaktır. 2. Ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler uyarınca korunması gerekli alanlar a) 20/02/1984 tarihli ve 18318 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi" (BERN Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlardan "Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları"nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, "Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları", bulunmamaktadır. b) 12.6.1981 tarih ve 17368 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi" (Barcelona Sözleşmesi) uyarınca korumaya alınan alanlar, bulunmamaktadır. ı) 23.10.1988 tarihli ve 19968 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan "Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol" gereği ülkemizde "Özel Koruma Alanı" olarak belirlenmiş alanlar, bulunmamaktadır. ıı) 13.9.1985 tarihli Cenova Bildirgesi gereği seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından yayımlanmış olan "Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit" listesinde yer alan alanlar, bulunmamaktadır. ııı) Cenova Deklerasyonunun 17. maddesinde yer alan "Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin" yaşama ve beslenme ortamı olan kıyısal alanlar, bulunmamaktadır. c) 14/2/1983 tarihli ve 17959 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi"nin 1. ve 2. maddeleri gereğince Kültür Bakanlığı tarafından koruma altına alınan "Kültürel Miras" ve "Doğal Miras" statüsü verilen kültürel, tarihi ve doğal alanlar, bulunmamaktadır. ç) 17.5.1994 tarihli ve 21937 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi" (RAMSAR Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlar, bulunmamaktadır. d) 27/7/2003 tarihli ve 25181 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Avrupa Peyzaj Sözleşmesi kapsamında alanlar, bulunmamaktadır. 47

3. Korunması gereken alanlar a) Onaylı Çevre Düzeni Planlarında, mevcut özellikleri korunacak alan olarak tespit edilen ve yapılaşma yasağı getirilen alanlar (Tabii karakteri korunacak alan, biogenetik rezerv alanları, jeotermal alanlar ve benzeri), bulunmamaktadır. b) Tarım Alanları: (Tarımsal kalkınma alanları, sulanan, sulanması mümkün ve arazi kullanma kabiliyet sınıfları I, II, III ve IV olan alanlar, yağışa bağlı tarımda kullanılan I. ve II. sınıf ile özel mahsul plantasyon alanlarının tamamı) Söz konusu proje güzergahı üzerinde tarım alanları bulunmaktadır. Söz konusu alanlar için ilgili kurumlara başvurularak gerekli izinler alınacaktır. c) Sulak Alanlar: Doğal veya yapay, devamlı veya geçici, suların durgun veya akıntılı, tatlı, acı veya tuzlu, denizlerin gel-git hareketinin çekilme devresinde 6 metreyi geçmeyen derinlikleri kapsayan, başta su kuşları olmak üzere canlıların yaşama ortamı olarak önem taşıyan bütün sular, bataklık sazlık ve turbiyeler ile bu alanların kıyı kenar çizgisinden itibaren kara tarafına doğru ekolojik açıdan sulak alan kalan yerler, demiryolu güzergahı üzerinde mevsimsel akışlı dereler yer almaktadır. ç) Göller, akarsular, yeraltı suyu işletme sahaları, bulunmamaktadır. d) Bilimsel araştırmalar için önem arzeden ve/veya nesli tehlikeye düşmüş veya düşebilir türler ve ülkemiz için endemik olan türlerin yaşama ortamı olan alanlar, biyosfer rezervi, biyotoplar, biyogenetik rezerv alanları, benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar bulunmamaktadır. 2.5. Proje Alanı ve Etki Alanında Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler Proje konusu Kırka-Değirmenözü Demiryolu Güzergâhı; - Karayolları - Orman Alanı - Yerleşim alanları - Dere, - Elektrik iletim hatları - Boru hattı ile kesişmektedir. Kırka-Değirmenözü Demiryolu projesi kapsamında; Eskişehir Kültür varlıkları Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü, Kütahya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü, TEİAŞ Genel Müdürlüğü, BOTAŞ Genel Müdürlüğü, Karayolları Genel Müdürlüğü, Karayolları 4. Bölge Müdürlüğü, Karayolları 14. Bölge Müdürlüğü, T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı 5. Bölge Müdürlüğü Maden İşleri Genel Müdürlüğü Orman Genel Müdürlüğü Eskişehir Orman Bölge Müdürlüğü Kütahya Orman Bölge Müdürlüğü Eskişehir Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, Kütahya Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nden kurum görüşleri alınmış olup alınan kurum görüşleri EK-2 de verilmiştir. 48

Alınan kurum görüşlerinde; TEİAŞ Genel Müdürlüğü Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ) Genel Müdürlüğü nden 09/10/2013 tarih ve 3652 sayı ile kurum görüşü alınmıştır. Alınan kurum görüşünde; Anılan demiryolu projesinin uygulaması esnasında, teşekkülümüze ait enerji iletim hatlarımızla kesişme noktalarında Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği nde belirtilen en küçük yaklaşım mesafelerini sağlayacak şekilde tesis edilmesi gerekmektedir. Ayrıca demiryolu güzergahıyla hatlarımızın kesiştiği yerlerdeki direklerin emniyetli geçişin sağlanması amacıyla tadilatının gerekmesi halinde bütün masrafları ETİ Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğünce karşılanmak üzere ETİ Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğüile Teşekkülümüz arasında imzalanacak protokol ile yaptırılabilecektir. Belirtilmiştir. Alınan kurum görüşü EK-2 de verilmiştir. Demiryolu Hat Güzergâhında muhtemel deplase çalışmalarının olması durumunda TEDAŞ ile karşılıklı protokol yapılacaktır. Ayrıca proje kapsamında demiryolu hattı ile enerji nakil hatlarının kesiştiği noktalarda Elektrikli Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği nde belirtilen yaklaşım mesafelerine uyulacak ve demiryolu hattının inşası sırasında TEİAŞ Genel Müdürlüğü ve ilgili Grup Müdürlükleri ile irtibata geçilerek gerekli izinler alınacaktır. BOTAŞ Genel Müdürlüğü Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi güzergahı üzerinde yer alan Doğalgaz ve Petrol Boru Hatları ile kesişimlerin var olup olmadığına dair Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş. (BOTAŞ) den kurum görüşü talep edilmiş olup 25/10/2013 tarih ve 31781 sayı ile kurum görüşü alınmıştır. Alınan kurum görüşünde; Proje güzergahında Kırka Eti Borik Asit Doğal Gaz Boru Hattı (DGBH) ile Kırka Pig ve RM/A istasyonunun bulunduğu belirtilmiştir. Ayrıca proje güzergahının 2 noktada DGBH ile kesiştiği diğer kısımlarda ise paralellik arz ettiği belirtilmektedir. Alınan kurum görüşü EK-2 de ve alınan kurum görüşü ile ilgili yapılan değerlendirmeler Bölüm 1.2.7.5 te verilmiştir. Karayolları Genel Müdürlüğü Karayolları genel Müdürlüğü nden 30/09/2013 tarih ve 157045 sayılı yazı ile kurum görüşü alınmış olup alınan kurum görüşünde; söz konusu proje sınırları dahilinde envanterde kayıtlı olan tarihi köprü bulunmadığı anlaşılmıştır. Ancak söz konusu proje sınırları dahilinde envanterde kayıtlı olmayan başka tarihi köprülerin de mevcut olabileceği göz önünde bulundurularak, yapılması planlanan proje çalışmalarının 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kanunu uyarınca ÇED Başvuru Dosyasının III. 1.6. Mimari ve Arkeolojik Miras bölümünde yer alan usul ve esaslara uyularak yürütülmesi gerektiği belirtilmiştir. Alınan kurum görüşünde belirtilen tüm hususlara uyulacaktır. Orman Genel Müdürlüğü Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında 31/01/2014 tarih ve 185439 sayılı yazı ile Orman Genel Müdürlüğü nden kurum görüşü alınmış olup alınan görüşe istinaden yapılan değerlendirmeler Bölüm 3.2.1 de verilmiştir. Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlükleri Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında Eskişehir ve Kütahya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlükleri nden kurum görüşü alınmış olup alınan kurum görüşlerine istinaden yapılan değerlendirmeler Bölüm 1.5. başlığı altında verilmiştir. 49

T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı 5. Bölge Müdürlüğü Söz konusu demiryolu güzergahı ile ilgili olarak T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı 5. Bölge Müdürlüğü ne proje ile ilgili kurum görüşü sorulmuştur. 20/01/2013 tarih ve 13024 sayı ile alınan kurum görüşünde; demiryolu güzergahı üzerinde herhangi bir korunan alanının bulunmadığı ve müdürlükçe herhangi bir sakınca bulunmadığı belirtilmiştir. Eskişehir Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında Doğal sit ve tabiat varlıklarına ilişkin Eskişehşir Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne kurum görüşü sorulmuş olup 24/10/2013 tarih ve 9166 sayı ile kurum görüşü alınmıştır. Alınan kurum görüşünde; Müdürlüğümüz arşiv kayıtlarında ve mahalinde yapılan inceleme neticesindegüzergah haritasında koordinatları belirtilen alan içerisinde herhangi bir Doğal Sit Kararına ve korunması gerekli Tabiat Varlığı unsuruna rastlanmadığı belirtilmiştir. Kütahya Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında Doğal sit ve tabiat varlıklarına ilişkin Kütahya Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne kurum görüşü sorulmuş olup 11/09/2013 tarih ve 5441 sayı ile kurum görüşü alınmıştır. Alınan kurum görüşünde; İl Müdürlüğümüz kayıtlarında yapılan incelemede söz konusu güzergahın Kütahya İl sınırları içerisinde kalan kısmının Doğal Sit ve Tabiat Varlığı Alanları dışında kaldığı tespit edilmiştir. belirtilmiştir. 50

BÖLÜM 3 PROJE YERİ VE ETKİ ALANININ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİ

BÖLÜM 3: PROJE YERİ VE ETKİ ALANININ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİ 3.1. Demiryolu Projesinden Etkilenecek Alanın Belirlenmesi (etki alanının nasıl ve neye göre belirlendiğinin açıklanması, etki alanının harita üzerinde işaretlenmesi) Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi etki alanı, inşaat ve işletme döneminde demiryolundan kaynaklanacak çevresel, sosyal, ekonomik ve sosyal boyuttaki etkilerin bir arada değerlendirilmesi ile belirlenmiştir. Proje güzergâhının sağından ve solundan 1.000 er metre olmak üzere 2.000 metre genişlindeki alan; inceleme alanı olarak belirlenmiştir. Bu genişlik T.C. Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı tarafından yayımlanan Demiryolları Planlama ve Tasarım Teknik Esasları kaynağında yer alan Güzergâh Tayini başlığı altında verilen aralıktır. Buna göre takribi güzergâhının belirlenmesi ve idarece onaylanması aşamasında hat güzergâhı söz konusu aralık sınırları içerisinde belirli kriterlere göre değişim gösterebilmekte ve bu aralığın dışına çıkılamamaktadır. Bu nedenle projeye esas söz konusu aralık ÇED Raporu içeriğinde de inceme alanı olarak tanımlanmıştır. Söz konusu inceleme alanı proje kapsamında belirlenen takribi güzergâh ve yakın çevresinde yer alan ve ÇED Raporu içeriğinde incelenerek değerlendirilecek alan olarak tanımlanmaktadır. Proje etki alanı ise projenin yaratacağı potansiyel çevresel etkilerin bir arada değerlendirilmesi sonucunda hat çizgisi kaynak olarak alınarak dışa doğru belirlenen mesafedir. Proje etki alanı; faaliyetin çizgisel proje olması, inşaat ve işletme aşamalarında oluşabilecek kazı fazlası malzeme, toz ve gürültü gibi çevresel etkilerin genel olarak değerlendirilmesi sonucunda en kötü ihtimal göz önünde bulundurularak sağından ve solundan 250 m olmak üzere 500 m kabul edilmiştir. Projeye ait ÇED çalışmaları; söz konusu inceleme alanına göre tanzim edilmektedir. ÇED İnceleme alanının da işaretli olduğu hat güzergâhı ve sanat yapılarının üzerinde yer aldığı 1/25.000 ölçekli Topografik Harita EK-3 te verilmiştir. 51

3.2. Orman Alanları 3.2.1. Proje Sahası, Etki Alanı ve İnceleme Koridorunda Bulunan Orman Alanı Miktarı (m 2 cinsinden, proje alanı orman alanı dışında ise en yakın orman alanı mesafesinin belirtilmesi, orman alanları için kamulaştırmanın söz konusu olmadığının belirtilerek bu alanlarda 6831 sayılı Orman Kanunun 17.maddesi gereğince izin alınacağının taahhüt edilmesi, Orman Bölge Müdürlüğü görüşü ile birlikte ÇED İnceleme Değerlendirme formunun eklenmesi) Kırka-Değirmenözü Demiryolu Güzergahı Eskişehir Orman Bölge ve Kütahya Orman Bölge Müdürlüğü sınırları içerisinde yer almaktadır. Söz konusu proje kapsamında her iki bölge müdürlüğünden kurum görüşü temin edilmiştir. Alınan kurum görüşleri neticesinde platform genişliği 14,5 m olarak hesaplandığında; Hattın Eskişehir İlinde kalan kısmında : 146.638,50 m 2 Hattın Kütahya İlinde kalan kısmında : 27.182,00 m 2 olmak üzere toplam 173.820,50 m 2 orman alanından geçmektedir. Projenin orman alanlarından geçen bölümlerinde kamulaştırma yapılmayacak olup, 6831 Sayılı Orman Kanunun 5192 Sayılı Kanun ile Değişik 17. Maddesi gereğince Orman Bölge Müdürlüklerinden gerekli izin alınacaktır. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında Eskişehir Orman Bölge Müdürlüğü ve Kütahya Orman Bölge Müdürlüğü nden ÇED İnceleme Formu temin edilmiş olup EK-2 de verilmiştir. Eskişehir Orman Bölge Müdürlüğü alınan ÇED İnceleme Değerlendirme Formu nda Kırka-Değirmenözü Demiryolu güzergahının orman sınırlarında kalan bölümünde orman-halk münasebetleri ve ormancılık çalışmaları açısında olumsuz etkisinin olmadığı belirtilmiştir. Kütahya Orman Bölge Müdürlüğü nden alınan ÇED İnceleme Değerlendirme Formunda; Proje sahasının 3+500-7+000 km arasında kalan güzergahta Kütahya Kadastro Mahkemesinin 2005/304 Esas Sayılı Dava Dosyası ile Kütahya İli, Merkez İlçesi, Tepeköy Tüzel Kişiliği, Maliye Bakanlığı ve Kütahya Orman İşletme Müdürlüğü arasında açılan davanın ve belirtilen kısımda mülkiyet durumunun mahkeme sonucunda belirleneceği tespit edilmiştir. Bu nedenle, Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi için alınan ilk görüşte 3+500 Km ile 7+000 Km arasında kalan güzergah içinde kalan yerde ÇED Belgesi verilmesinde sakınca vardır. Projenin 3+500-7+000 Km leri dışında kalan yerde ise Orman Kanunun 17. Ve 18. Maddelerinin Uygulama Yönetmeliği hükümlerine göre izin alınması kaydıyla ÇED Belgesi verilmesinde mevzuatımız yönünde sakınca bulunmamaktadır. Belirtilmiştir. Alınan bu kurum görüşüne istinaden T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Orman Genel Müdürlüğü ne faaliyet sahibi tarafından Orman Kanununun 16. Maddesinin Uygulama Yönetmeliği kapsamında söz konusu projenin tekrar değerlendirilmesi için başvuru yapılmış olup yapılan başvuru neticesinde 31/01/2014 tarih ve 185439 sayılı yazı ile kurum görüşü alınmıştır. Alınan kurum görüşünde; Kütahya İli, Merkez İlçesi ile Eskişehir İli, Seyitgazi İlçesi sınırları içerisi Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü tarafından yapılması planlanan Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi ile ilgili olarak 30/09/2010 tarih ve 27715 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Orman Kanunu nun 16. Maddesinin Uygulama Yönetmeliği nin 31 inci maddesinin ikinci bendi gereğince, Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesine ilişkin kamulaştırma maksadıyla kamu yararı alınması halinde; mahkeme sonucunda, ihtilaflı yerin orman sınırları dışında kalması durumunda talep edilen sahibinden, kamulaştırmadan 52

doğacak bedellerin ödeneceğine ve her türlü sorumluluğun yerine getirileceğine dair taahhüt senedi alınması, yine aynı yönetmeliğin 31 inci maddesinin üçüncü bendi gereğince; mahkeme neticesinde raporda belirtilen projenin 3+500 km ile 7+000 km arasında kalan güzergah içinde ihtilaflı yerin orman sınırları dışında kalması halinde talep sahibine verilecek olan iznin iptal edilmesi, ancak bedellerin iade edilmemesi, yalnızca teminatın faizsiz olarak iade edilmesi koşullarıyla ÇED Süreci içerisinde Nihai kararı verilmesinde Genel Müdürlüğümüzce sakınca bulunmamaktadır belirtilmiştir. Alınan kurum görüşü EK-2 de verilmiştir. 3.2.2. Proje Alanı, Etki Alanı ve İnceleme Koridorundaki Orman Alanlarında Meşcere Tipi, Kapalılığı vb., Proje Sahasının İşaretlendiği 1/25.000 Ölçekli Meşcere Haritası ve 1/10000 ölçekli orman kadastro haritası Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında Eskişehir Orman Bölge Müdürlüğü ve Kütahya Orman Bölge Müdürlüğü nden ÇED İnceleme Değerlendirme Formları alınmış olup alınan ÇED İnceleme Değerlendirme Formları EK-2 de verilmiştir. Proje sahasının işaretlendiği meşcere ve orman kadastro haritaları EK-2 de verilmiştir. Proje sahasında yer alan meşçere tipi, kapalılığı Eskişehir İli ve Kütahya İli olmak üzere aşağıda verilmiştir. Hattın Eskişehir İli nde Kalan Kısmında; Meşcerenin İşletme Şekli : Koru ve Bozuk Koru Orman Mevcut Ağaç Cinsleri : Karaçam Tipleri : Çkc3, Bçk, Çkb1, Çkc1, Çkb3, Çkc1, Çkc2, Çkc3, Çkd1, OT Hattın Kütahya İli nde Kalan Kısmı nda Meşcerenin İşletme Şekli: Koru, Bozuk Koru, Baltalık Mevcut Ağaç Cinsleri: Karaçam, Meşe Meşçere Tipleri: OT, Z, BMBt, BÇkBMBt, Çkbc2, Çkbc1, Çkbc3, BÇk 3.2.3. Projenin Orman Alanlarından Geçen Bölümünde Ne Kadar Ağaç Kesileceği, Kesilecek İse Bu Ağaçların Meşcere Tipi, Kapalılığı vb. Özellikleri ( ne kadar ağaç kesileceğinin belirtilmesi) Demiryolu Projesi ile ilgili devam eden etüt proje mühendislik hizmetleri işi kapsamında ormanlık alanlarla ilgili olarak faaliyete başlamadan öncesi gerekli izinler alınacak olup proje için hattın inşaatı öncesi 1/1000 ölçekli Ağaç Röleve Planı hazırlanacaktır. Bu planda kesin ağaç tür ve sayıları tespit edilecektir. Böylelikle proje inşaat çalışmalarında kesilecek ağaç türleri ve sayıları proje aşamasında belirlenecek olup, orman emvali kesildiği takdirde ilgili Orman İşletme Müdürlüğü tarafından değerlendirilecektir. 53

3.3. Proje Alanı, Etki Alanı ve İnceleme Koridorundaki Jeolojik Özellikler 3.3.1. Genel Jeoloji (1/25.000 ölçekli jeoloji haritası üzerinde hat gösterilmesi) Kırka -Değirmenözü Demiryolu Hattı işi kapsamında jeolojik koşullar, genel jeoloji ve ve güzergah jeolojisi ana başlıkları altında incelenmiştir. Demiryolu güzergahı genel jeolojisi için Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü Genel Müdürlüğü nce (MTA) yayınlanmış 1/500.000 ölçekli Türkiye Jeoloji Haritaları serisinin ilgili paftaları ve raporları esas alınmıştır. İşin kapsamındaki hat kesimi Türkiye Jeoloji Haritaları Ankara paftası sınırları içerisinde kalmaktadır. Ankara Paftası Şekil 17 de verilmektedir. Proje alanı Kütahya ve Eskişehir sınırları içerisinde bulunduğundan bu iki ilin genel jeolojisi irdelenmiştir. Şekil 17. Ankara Paftası Genel Jeoloji Haritası Stratigrafi Eskişehir Jeolojisi İnceleme alanında metamorfik kayaç olarak şist-mermer ve metadetritikler, Jura yaşlı konglomera ve kireçtaşları, Paleosen yaşlı konglomeralar, Eosen yaşlı konglomera, kiltaşı, killi kireçtaşları, Üst Miyosen yaşlı konglomera, kumtaşı, marn, tüf ve kireçtaşları ile Pleyistosen yaşlı konglomeralardaha genç yaşta tutturulmamış çakıl ve kum tanelerinin oluşturduğu alüvyon yer almaktadır. İnceleme alanında ayrıca granitler, andezitler ve bazaltlar da geniş alanlar kapsamaktadırlar. 54

Metamorfik kayaçlar (TRş, TRrnr) Granatlı amfibolit, eklojit lensleri, piyemontitli kuvarsit, glokofan-lavsonit şist, epidotalbit şist, mermer ardalanması şeklinde olan birimin en iyi gözlendiği yerler Muttalip köyü kuzeyi, Hekimdağ köyü ve Bektaşpınarı köyü çevresidir. Sivrihisar kuzeyinden itibaren batıya Eskişehir kuzeyine ve Bozüyük'e doğru devam eden birim genelde yeşil, mavi, kirli san renkli çok kıvrımlı ve kırıklı bir yapı sunmaktadır. Metamorfik kayaçlar inceleme alanının hemen her yerinde ofiyolitik kayaçlarla tektonik dokanak halindedir. Bu tektonik ilişki kuzeyden güneye doğru ekaylı bir yapı şeklinde gelişmiştir. Kıvrımlı, kırıklı ve çatlaklı bir yapı gösteren bu kayaçlarda kesin bir kalınlık söylemek çok zordur. Ancak şistlerin yaklaşık 1000 m, mermerlerin de 200 m kalınlık sunduklarını söyleyebiliriz. Tektonik bir ilişki gösteren ofiyolit, metadetritik ve metamorfik tektonik birliğinden metadetritikler üzerine Üst Jura-Alt Kretase diskordan olarak gelmektedir. Ofiyolitik kayaçlar (TRpe-TRga-TRmj) İnceleme alanının doğusunda Karakın'dan başlayan bu birim, Eskişehir kuzeyine kadar devam etmektedir. Kuzeyde en iyi gözlendiği yer Dağ Küplü-Ilıca-Atalantekke hattı ile Eskişehir-Gündüzler hattıdır. Güneyde ise Kütahya'ya doğru takip edilmektedir. Düzenli bir istif göstermeyen ofiyolitli melanj; radyolaritler, radyolaryalı kireçtaşları, çamurtaşları, serpantinit, diyabaz, kireçtaşı, şist blokları ile yer yer serpantinleşmiş peridotit ve kısmen metamorfizma geçirmiş diyabaz ve gabrolarla temsil edilirler. Birimin rengi genelde koyu yeşil, kahverengi, kırmızı olup, radyolitlerde, çamurtaşlarında çok kıvrımlı ve kırıklı yapılar izlenmektedir. Peridotit naplarının dokanaklara yakın olan kısımlarında serpantinleşme yaygın olup, masifin içinde serpantinleşme oranı azalmaktadır. Peridotitler ve gabrolar inceleme alanının hemen kuzeyinde ve Eskişehir güneyinde büyük ve de sivri tepeler teşkil etmektedirler. Metadetritikler (TRmd) Karkın köyünden başlayarak batıya doğru değişik kalınlık ve özellikler göstererek devam eden birim genelde metakumtaşı, meta mikrokonglomera, fillit, metabazit ve değişik yaştaki kristalize kireçtaşı blokları içermektedir. Bu birim Eskişehir kuzeyinde, Atalantekke köyü kuzeyinde Zeybeğinsedeki mevkiinde metakumtaşı, metakiltaşı, radyolarit ve kristalize kireçtaşı bloklarının oluşturduğu bir birim şeklinde görülmektedir. Bu metadetritik birim, melanj üzerinde tektonik olarak yer almaktadır. Jura (Jkçt-Jkt) İnceleme alanında Karacaören ve Eskişehir çimento fabrikası, Zemzemiye mevkilerinde mostra veren Jura birimleri kireçtaşı ve kumtaşı litolojilerinden ibarettir. Birim kuzeyde Sakarya ırmağının kuzey ve güneyinde mostralar vermektedir. Sarıcakaya kuzeyinde gnayslar üzerinde diskordan olarak yer alan birim, güneyinde ise Üst Kretase üzerinde tektonik olarak yer almaktadır. Karacaören, Eskişehir batısı, Zemzemiye güneyi mevkilerinde görülen birim altta kumtaşları ile başlamakta, üste doğru masif kireçtaşlarına geçmektedir. Batı Anadolu ve Orta Sakarya'da Altınlı (1971) tarafından Bayırköy kumtaşı, Bilecik kireçtaşı olarak tanımlanan bu birim, altta kahverengi, sarı renkli konglomera, orta-kalın tabakalı ve sert bir özelliğe sahip kumtaşlarıyle temsil edilmektedir. Kireçtaşları ise beyaz, gri renkli ince dokulu, ortakalın tabakalı ve yer yer de silis arakatkılı-ve biyosparitik, biyomikritik kaya tipindendir. 55

Altta bulunan tektonik birime ait metakumtaşları ve metamorfikler üzerinde diskordan olarak yer alan birimin bu özelliğinin en iyi görüldüğü yer çalışma alanımızın doğusunda Karkın-Dumluca köyleri arasında Kömürlük tepede izlenmektedir. (Ayrıca Sakarya ırmağı kuzeyinde, temeldeki gnayslar e granitik kayaçlar üzerinde bu ilişkiyi görmek mümkündür.) Jura yaşlı kireçtaşları, Yörük Karacaören köyünde, daha genç bir granit (porfiri granit) tarafından kesilmiştir. Birim Neojene ait litolojiler tarafından örtülmüştür. Paleosen (Pa) Paleosen, yeşil, sarı, kırmızı renkte olup, konglomera, kumtaşı kiltaşı, killi kireçtaşı ardalanmasından ibarettir. Bu birime Sirel (1975) Üst Paleosen yaşını vermiştir. Birim inceleme alanının kuzeyinde Atalan köyü güneyinde küçük bir mostra vermektedir. Bu mostra şist, mermer, radyolarit, spilit çakılları ihtiva eden konglomera üyesidir. Ancak Ilıca kuzeyinde Ballıkaya mevkiinde Jura kireçtaşlarının bindirme hattının kuzeyinde geniş bir yayılım göstermektedir. Atalan köyü kuzeyindeki mostra ofiyolitik kayaçları örtmüş ve porfirik dokulu asidik kayaçlar tarafından kesilmiştir. Eosen (UE1 - UE2) Eskişehir güneyinde Meşelik mevkii ve Kütahya karayolu, Karacaşehir ve Mamuca köyü civarında kırmızı, şarabî renkli konglomera, kumtaşı, kiltaşları ile bunların üzerine gelen kirli sarı, yeşil renkli bol nummulitli killi kireçtaşı birimi ile temsil edilmektedir. Birimin alt seviyesinde bulunan konglomera şist, mermer, serpantin, radyolarit çakılları içerir. Çimento kildir. Renk kırmızı-şarabi-açık yeşildir. Çakıllar irili ufaklı olup, boylanma iyidir. Tabaka kalınlıkları 50 cm - 2 m arasında değişmektedir. Bu seviyenin üzerinde Mamuca köyü batısında Ayrıklı derede killi kireçtaşlarından oluşan kirli sarı, yeşil renkli bol fosilli bir seviye yer almaktadır. Daha yaşlı birimler üzerinde diskordan olarak yer alan birimin bu özelliği Mamuca köyü batısında açık olarak görülmektedir. Gabrolar üzerine açısal bir diskordansla gelen birimin dokanağı genç faylar neticesi dikleşmiştir. Birim, Miyosen ve daha genç litolojiler tarafından örtülmüştür. Birimin konglomera, kumtaşı üyesi asıl kalınlığı teşkil etmektedir. Bu kalınlık 250-300 m dolayındadır. Killi kireçtaşı seviyesi ise 50 m kalınlık göstermektedir. Miyosen (ÜM1-ÜM2-ÜM3) Çalışma alanında oldukça geniş bir alan kaplayan bu birim konglomera, kiltaşı, marn, tüf, kireçtaşı istifinden oluşmuştur. Birim D-B doğrultulu bir uzanım göstermektedir. En altta bulunan konglomera üyesi orta ve iri büyüklükte genelde granit çakılları olmak üzere, şist, mermer, tüf, radyolarit çakıllarından ibaret olup, yer yer oldukça sıkı tutturulmuştur. Çimento kil veya karbonattır. Kiltaşı, marn, tüf seviyeleri konglomera üzerinde yer almakta ve ardalanmalı olarak devam etmektedir. Birim gri, beyaz, sarı renkli olup, tabaka kalınlıkları l cm- 2 m arasında değişmektedir. En üstte bulunan açık renkli kireçtaşları ise yer yer silisifiye olup, tabaka kalınlıkları 1-10 m arasında değişmektedir. En iyi gözlendiği yerler Oklubalı güneyi Yassıhöyük çevresidir. Oklubalı-İnönü arasında ve Yassıhöyük dolaylarında oldukça kalın bir istif sunan birimin ortalama kalınlığı 100-300 m arasında değişmektedir. Bu kalınlık doğuda 400 metreye ulaşmaktadır. Yaptığımız arazi çalışmalarında incelenen alanda Miyosen birimlerine kesin yaş verecek bir fosil bulunamamıştır. Ancak bölgesel olarak yaptığımız korelasyonlar neticesi ve özellikle Ercan (1978) ve Baş'ın (1983) yayınlarına dayanarak bu birime Üst Miyosen yaşını vermiş bulunuyoruz. 56

Pleyistosen (Villafranşiyen) (QAl1 ) Miyosen formasyonları üzerinde küçük taneli çakıltaşlarının oluşturduğu konglomera ve kumtaşı tabakaları ile başlayan birim içinde çamurtaşları ve kireçtaşları da yer almaktadır. Konglomeralar gevşek tutturulmuş olup, daha eski formasyonlara ait çakılları ihtiva etmektedir. Çakılları 1-30 cm arasında değişmektedir. Kumlu killi seviyelerde bulunan omurgalı fosillerine göre birime Villafranşiyen yaşı verilmiştir Kütahya Jeolojisi Bölge Menderes masifinin kuzeydoğu kesiminde yer alır. Menderes masifi, genişleme tektoniği rejimi etkilerini yaygınca taşır. Masifin bu bölümü Prekambriyen Tersiyer yaşını temsil eden farklı kaya birimleri ile temsil olur. Simav Fayı litoloji, metamorfizma ve deformasyon özellikleri birbirinden farklı tavan ve taban blok birimlerini ayırır. Taban blok kayalarını orta-yüksek dereceli metamorfitler, pegmatoyidler ve granitoyid intrüzyonları oluşturur. Tavan blokta ise şist-mermer topluluğu ve ofiyolitli melanj kaya türleri bulunur. Tüm bu birimler havza kenarları faylanmalar ile sınırlı, Neojen-Kuvaterner yaşlı volkanosedimenter kayalar tarafından örtülür. 3.3.2. İnceleme Alanı Jeolojisi, Jeolojik Açıdan Risk Teşkil Eden Bölgeler (hat boyu dikme jeolojik kesitler) Güzergah Jeolojisi Güzergah boyunca 31 adet sondaj yapılmıştır. Güzergah başlangıcı İhsaniye den itibaren 3 km civarına kadar üstte 3-4 m. kalınlığında KİL tabakasının altında gri-beyaz renkte ayrışmış, çok çatlaklı, kırıklı TÜF tespit edilmiştir. 5 km ye kadar ise TÜF ler gri-beyaz, yer yer beyaz renkte olmak üzere bitkisel toprağın hemen altında kendini göstermektedir. Bu bölgede lokal olarak bitkisel toprağın altında, orta-çok ayrışmış TÜF lerin üzerinde 6 m. kalınlığa ulaşan beyaz renkte, tamamen ayrışmış, çok zayıf TÜF ler gözlenmiştir. 6. km lerden itibaren 7.km ye kadar bitkisel toprağın altında orta-çok çatlaklı, kırıklı, çok parçalanmış, tabakalanmış KİREÇTAŞI kuyu sonuna kadar tespit edilmiştir. 7.km den sonra İkizoluk civarındaki 20. km ye kadar yer yer üst seviyelerde tamamen ayrışmış olmak üzere gri-beyaz renkte orta-çok ayrışmış, çok çatlaklı, kırıklı TÜF ler bulunmaktadır. 20-22 km arasında ise KİLTAŞI MARN, Killi KİREÇTAŞI ardalanması şeklinde bir yapı kendini göstermektedir. Kırka Tesislerine kadar kalan 11 km de ise TÜF ler yüzlek vermekte ve kuyu sonuna gri-beyaz renkte, orta-çok ayrışmış çok çatlaklı, kırıklı bir yapıda devam etmektedir. Güzergah boyunca sondaj derinliğince yeraltısuyu tespit edilmemiştir. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Hattına ait jeolojik kesitler EK-6 da verilmiştir. 57

Şekil 18. Çalışma Alanını İçine Alan Jeoloji Haritası 58

3.3.3. Proje Alanına Ait İmar Planına Altlık Oluşturacak Jeolojik-Jeoteknik Etüt Raporları ve Sondaj Çalışmaları Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında uygulama projelerinin hazırlanmasına müteakip yapılacak istasyon ve benzeri her türlü yapı için T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı nın 28/09/2011 tarih, 102732 sayılı genelgesi esaslarına göre hazırlanacak imar planına esas jeolojik-jeoteknik etüt raporu ilgili kurumlara değerlendirilmek üzere iletilecektir ve onaylattırılacaktır. 3.4. Proje Alanı, Etki Alanı ve İnceleme Koridorundaki Doğal Afet Durumu (güzergah boyunca 7269 sayılı yasa kapsamında kalan deprem dışındaki afet riskleri, heyelan, kaya düşmesi, çığ, su baskını, taşkın alanları vb. hakkında bilgi verilmeli, MTA tarafından hazırlanmış heyelan haritaları üzerinde demiryolu hattı gösterilmelidir) Doğal Afet Durumu Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi hattının geçtiği illerin doğal afet durumu arazi ve literatür çalışmaları ile belirlenmeye çalışılmıştır. Genel olarak çok fazla risk bulunmamakla birlikte daha fazla arazi ve etütün yapılması halinde muhtemel riskler ortaya konulabilir. Heyelan Ülkemizde heyelanlar, başta Karadeniz Bölgesi olmak üzere, İç ve Doğu Anadolu Bölgelerinde, sıkça meydana gelen doğal afet olaylarıdır. Afet İşleri Genel Müdürlüğünün arşivindeki, 1958-2000 yılları arasında, olmuş ve muhtemel heyelan verileri derlenerek hazırlanmış olan heyelan tehlikesi haritası ve hattın geçtiği illerin iklim özellikleri, yağışlar, jeolojik yapı, arazinin topografyası ve bitki örtüsü, göz önüne alındığında 1. dereceden heyalan risk alanlarından geçmediği görülmektedir. Demiryolu güzergahının heyelan haritası üzerinde gösterimi Şekil 19 da verilmiştir. 59

KIRKA- DEĞİRMENÖZÜ DEMİRYOLU PROJESİ Şekil 19. Heyelan Haritası (Ankara Paftası) (Kaynak: www.mta.gov.tr) 60

ETİ MADEN İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Kaya düşmesi Kaya düşmeleri genellikle Doğu Anadolu bölgesinde etkin olan bir diğer doğal afet türüdür. Proje hattı boyunca geçilen jeolojik formasyonların özellikleri değerlendirildiğinde göz önüne alındığında herhangi bir kaya düşmesi tehlikesine rastlanmamaıştır. Çığ Türkiye de çığ düşmeleri, kar yağışlarının yoğun olduğu Doğu ve Güney-Doğu Anadolu bölgeleriyle, Karadeniz bölgesinin iç kesimlerinde etkili olmaktadır. Bölgenin topoğrafik yapısından dolayı olası bir çığ afet durumu öngörülmemektedir Su Baskınları Türkiye de su baskınları, genel olarak ani yağış ve nehir yataklarını yetersiz olmasına bağlı gelişmektedir. Yerel meteorolojik şartlar, topografya, bitki örtüsü, sağanak yağışların oluşturduğu ani su baskınlarının tahripkâr etkilere yol açmasında önemli rol almaktadır. Bölgenin yağış miktarlarına ve akar dere durumlarına bakıldığında su baskını oluşması beklenmemektedir. Proje alanının bulunduğu bölge 2. Derece deprem kuşağında bulunmakta olup, depremler ile ilgili olarak demiryolu projesi planlama aşamasında ve inşaat çalışmaları süresince her türlü yapının inşaatında mülga Bayındırlık ve İskân Bakanlığının 03.05.2007 tarih ve 26511 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik hükümlerine, Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkındaki Yönetmelik ve 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısıyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun ve bu kanuna istinaden çıkartılan Yönetmelik esaslarına uyulacaktır. 61

ETİ MADEN İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 3.5. Proje Alanı, Etki Alanı ve İnceleme Koridorundaki Deprem Durumu 3.5.1. Bölgede İnceleme Alanını Etkileyebilecek Diri Faylar, Bu Faylarda Meydana Gelmiş veya Gelebilecek Olan Depremlerin Büyüklükleri ve Oluş Sıklıkları, Geçmişte Meydana Gelmiş Olan Depremlerin Hasar Dağılımları ve Neden Olduğu Zemin Problemleri (MTA Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan Yenilenmiş Diri Fay Haritası üzerinde hat gösterilmeli ve en yakın diri faylara olan uzaklıklar belirtilmeli, Mevcut fayların faaliyet alanına uzaklıklarının gösterilerek muhtemel deprem riskinden bahsedilmesi, hat boyunca en yakın Maden İşletmeleri, Maden Arama ruhsatları, jeotermal kaynaklar harita üzerinde gösterilmesi) Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi güzergahının geçtiği deprem bölgeleri haritası üzerinde gösterimi Şekil 20 ve Şekil 21 de verilmiştir. Şekil 20. Kütahya İli Deprem Haritası 62

ETİ MADEN İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Şekil 21. Eskişehir İli Deprem Haritası Demiryolu güzergahı her iki il sınırlarında 2.derece deprem bölgesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Deprem Bölgeleri Haritası ile Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik bir birini tamamlamaktadır. Bu yönetmeliğe göre deprem bölgelerinde kabul edilen hesap ivmeleri aşağıdaki gibidir: 1. Derece deprem bölgesi: beklenen ivme değeri 0.40 g 'den büyük 2. Derece deprem bölgesi: beklenen ivme değeri 0.40 g ile 0.30 g arasında 3. Derece deprem bölgesi: beklenen ivme değeri 0.30 g ile 0.20 g arasında 4. Derece deprem bölgesi: beklenen ivme değeri 0.20 g ile 0.10 g arasında 5. Derece deprem bölgesi: beklenen ivme değeri 0.10 g 'den az (g: yer çekimi; 981 cm/sxs). Türkiye Deprem Bölgeleri Haritasında da görüldüğü üzere Eskişehir ve Kütahya İlleri 2. Derece Deprem Bölgesi içerisinde yeralmaktadır. Proje güzergahının gözterildiği diri fay haritası Şekil 24 te verilmiştir. Proje alanının gösterildiği diri fay haritasına göre proje alanına en yakın diri fay proje alanını yaklaşık 50 km kuzeyinde yer alan Eskişehir Fayı dır. 63

ETİ MADEN İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Şekil 22.Türkiye Depremsellik Haritası Şekil 23. 1900 ve 2012 arasında 6.0 ile 9.9 büyüklüğündeki depremler 64

KIRKA-DEĞİRMENÖZÜ DEMİRYOLU GÜZERGAHI Şekil 24. Diri Fay Haritası (Eskişehir Paftası) (Kaynak: www.mta.gov.tr) 65

ETİ MADEN İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 3.5.2. Deprem Tehlike ve Risk Analizi, Yer Sarsıntı Şiddeti, Sıvılaşma Tehlikesi ve Zemin Etüt Çalışması Demiryolu güzergahı her iki il sınırlarında 2. derece deprem bölgesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Güzergahta yapılan çalışmalar (sanat yapılarının stabilite analizleri ve şev stabilite hesapları vb.) 2. Derece deprem bölgesi koşullarına göre yapılacaktır. Yapılacak detay jeolojik çalışmalar neticesinde elde edilen/edilecek veriler doğrultusunda depreme ve heyelena karşı uygun bir şekilde önlem alınacak olup, sanat yapılarına göre ilave önlemler hem proje çalışmalarının netleşmesi hem de yapım aşamasında projelendirilecektir. Proje alanında sıvılaşma riski bulunmamaktadır. Ancak arazi gözlemleri, sondaj verileri ve laboratuar sonuçları beraber değerlendirilip, geoteknik açıdan kritik kesimler belirlenecektir. Kiritik kesimler olması durumunda yarma şev duraylılığı problemleri kaya/zemin çivisi, daha zor durumlarda ön germeli ankraj veya duvar sistemleri ile şev duraylılığı problemleri elimine edilmeye çalışılacaktır. 3.6. Proje Alanı, Etki Alanı ve İnceleme Koridorundaki Hidrojeolojik Özellikler ve Yeraltı Su Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan Kullanımı, Bölge Halkı İçin Önemi, Proje Alanına Mesafeleri, Debileri İnönü ovasında esas akiferi, teşkil eden alüvyonların ortalama iletkenlik katsayısı 300 m³/gün/m yalnız 5586 No lu Turgutlar kuyusunda geçilen kalkerin 60 m³/gün/m ve İnönü ovasının tabanını teşkil eden konglomeraların da iletkenlik katsayısı 5-70 m³/gün/m arasında değişmektedir. Eskişehir ovasında; Pliokuaterner yaşlı terasların iletkenlik katsayısı 100-360 m³/gün/m arasındadır. Alüvyonların iletkenlik katsayısı 158-1692 m³/gün/m arasında değişmektedir. Sarısu ile Porsuk çayının birleştikleri alanda ve Porsuk çayı boyunca açılmış kuyularda iletkenlik katsayısı için ortalama değer 1000 m³/gün/m alınabilir. Kütahya ilinde yeraltı suyu akımı doğudan batıya doğru Porsuk Çayı Vadisi boyunca olmaktadır. Kütahya Ovası batı kesiminde ise yeraltı suyunun akımı Felent Çayı Vadisine bağlı olarak batıdan doğuya doğrudur. Eş su seviye eğrilerinden yer altı suyunun ovada yer yer Porsuk Çayını beslediği görülür. Kütahya Ovasında, beslenim ve boşalımla ilgili olarak yeraltı suyunun ortalama yıllık seviye değişimi 0,5-2,5 m civarındadır. Köprüören Ovasında ise yer altı suyu akımının kuzeyden ve güneyden Felent Çayına doğru olduğu belirlenmiştir. Havzanın çıkışında Yoncalı Kaplıcasında yer altı suyunun toplam boşalımı Enne Barajına olmaktadır. Ovada yer altı suyunun ortalama yıllık seviye değişimleri 1 m civarındadır. Güzergah boyunca 31 adet sondaj yapılmıştır. Güzergah boyunca sondaj derinliğince yeraltısuyu tespit edilmemiştir. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Hattı üzerinde herhangi bir keson kuyu vb. yeraltı suyu kullanımı bulunmamaktadır. 66

ETİ MADEN İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 3.7. Proje Alanı, Etki Alanı ve İnceleme Koridorundaki Hidrolojik Özellikler ve Yüzeysel Su Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan Kullanımı, Proje Alanına Mesafeleri ve Debileri (proje alanı içinden, sınırından veya yakınlarından geçmekte olan yüzeysel su kaynakları üzerinde yol geçişi sağlanması durumunda uygun kesitte sanat yapısı yapılarak geçişin sağlanması ve bu konuda DSİ 3.Bölge Müdürlüğünden görüş alınması) Proje güzergahı üzerinde mevsimsel akışlı dereler ve akar dereler yer almaktadır. Proje güzergahı üzerinde yüzeysel suların herhangi bir kullanımı söz konusu değildir. Proje alanı içinden, sınırından veya yakınlarından geçmekte olan yüzeysel su kaynakları üzerinden yol geçişi sağlanması durumundan uygun kesitte sanat yapısı yapılarak geçiş sağlanacaktır. Bu hususta DSİ 3. Bölge Müdürlüğü nden uygun görüş alınacaktır. DSİ 3. Bölge Müdürlüğü nden gereken izinler alınmadan projenin inşaat aşamasına başlanmayacaktır. Projenin inşaat ve işletme aşamalarında bölgede yer alan su kaynakları ve dere yataklarına herhangi bir müdahalede bulunulmayacak olup gereken tüm önlemler faaliyet sahibi tarafından alınacaktır. 3.8. Proje Güzergahının Geçtiği Alanların Meteorolojik Özellikleri, Bölge Özelinde Hava Koşulları, Bu Koşulların Demiryolu Güvenliği Açısından İrdelenmesi Demiryolu güzergahı İç Anadolu Bölgesinde yer almakta olup, bölgede Karasal iklim hakimdir. (Bkz. Şekil 25) Demiryolu hattı boyunca bulunan Eskişehir ve Kütahya İllerinin genel iklim özelliklerini aşağıda verilmektedir. Şekil 25. Türkiye İklim Haritası Faaliyet alanının meteorolojik özelliklerinin tespit edilebilmesi için Eskişehir ve Kütahya Meteoroloji İstasyonları verileri kullanılmıştır. Meteoroloji Bültenleri EK-5 te verilmiştir. ESKİŞEHİR Meteoroloji İstasyonu : Eskişehir Enlem : 38.45 Boylam : 30.32 Yükseklik : 1034 m 67

ETİ MADEN İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Ege, Marmara ve İç Anadolu Bölgeleri arasında bir geçiş noktasında bulunan Eskişehir ilinde Ege ve İç Anadolu'ya özgü iklim özellikleri görülse de, sert bir kara iklimi hakimdir. Kışlar sert ve süreklidir. Yaz ayları ise gündüzleri sıcak, geceleri serindir. Eskişehir İli için; Eskişehir Meteoroloji İstasyonu verileri kullanılmıştır. Bölge iklimiyle ilgili bazı değerler aşağıda verilmiştir. Sıcaklık Eskişehir Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama sıcaklık 10,6 0 C, yıllık ortalama yüksek sıcaklığı 17,2 0 C, yıllık ortalama düşük sıcaklığı ise 4,0 0 C olarak gerçekleşmiştir. Ölçülen en yüksek sıcaklık 40,6 0 C ile Temmuz ayında, ölçülen en düşük sıcaklık ise -22,4 0 C ile Ocak ayında gerçekleşmiştir. Eskişehir iline ait Ortalama Sıcaklık Değerleri Grafiği Şekil 26 da verilmektedir. Tablo 16. Eskişehir İli Uzun Yıllar Aylık Sıcaklık Değerleri Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık Ort. Sıc. (C) -0.3 0.8 4.5 9.7 14.7 18.8 21.8 21.3 16.7 11.7 5.8 1.5 10.6 Ort. Yük. Sıc. 3.9 6.2 11.2 16.4 21.8 25.9 29.2 28.9 25.0 19.8 12.4 5.5 17.2 Ort. Düş. Sıc. -4.1-3.9-1.5 2.8 6.9 10.4 13.1 13.0 8.4 4.4 0.3-2.0 4.0 En Yük. Sıc. (C) 18.2 20.5 28.1 30.8 33.3 36.4 40.6 39.0 36.4 33.0 25.4 21.4 40.6 En Düş. Sıc. (C) -22.4-18.0-12.0-10.4-2.2 0.5 5.0 5.4-2.0-6.8-12.2-19.2-22.4 Şekil 26. Eskişehir Meteoroloji İstasyonuna Ait Sıcaklık Değerleri Grafiği Yağış Eskişehir Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama toplam yağış miktarı 305,9 mm.dir. Günlük en çok yağış 39,2 mm. ile Aralık ayı içerisinde olmuştur. Eskişehir iline ait; Ortalama Yağış Miktarı Grafiği Şekil 27 de verilmektedir. 68

ETİ MADEN İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Tablo 17. Eskişehir İli Uzun Yıllar Aylık Yağış Değerleri Ort. Top. Yağ. Mik. (mm) Gunluk En Cok Yağ. Mik. (mm) Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık 26.9 22.8 26.2 44.3 38.4 21.1 13.1 9.9 11.7 25.5 30.4 35.6 305.9 22.7 18.3 22.3 31.8 37.7 33.1 21.4 11.8 18.8 35.7 31.6 39.2 39.2 Şekil 27. Eskişehir Meteoroloji İstasyonuna Ait Yağış Değerleri Grafiği Bağıl Nem Eskişehir Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama bağıl nem % 65 olarak gerçekleşmiştir. En düşük bağıl nem miktarı ise % 4 ile Haziran ayı içinde gerçekleşmiştir. Eskişehir iline ait Ortalama Bağıl Nem Grafiği Şekil 28 de verilmektedir. Tablo 18.Eskişehir İli Uzun Yıllar Bağıl Nem Değerleri Saat 07 deki Ort. Bağıl Nem (%) Saat 14 deki Ort. Bağıl Nem (%) Saat 21 deki Ort. Bağıl Nem (%) Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık 84 84 83 82 78 74 71 78 84 86 86 84 81 67 57 46 44 41 38 31 31 32 40 52 67 46 82 77 69 68 68 63 58 60 63 71 77 81 69 Ort. Bağıl Nem (%) 78 72 66 64 62 58 54 56 60 66 72 77 65 En Düş. Bağıl Nem (%) 25 9 5 7 8 4 7 7 5 6 10 24 4 69

ETİ MADEN İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Rüzgâr Şekil 28. Eskişehir Meteoroloji İstasyonuna Ait Bağıl Nem Değerleri Grafiği Eskişehir Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre, yıllık ortalama rüzgâr hızı 3,1 m/sn dir. Eskişehir iline ait; Rüzgâr Esme Sayıları Grafiği ve Ortalama Rüzgâr Hızları Grafiği aşağıda verilmektedir. Tablo 19.Eskişehir İli Genel Rüzgâr Verileri Saat 07 deki Ort. Rüz. hızı (m/s) Saat 14 deki Ort. Rüz. hızı (m/s) Saat 21 deki Ort. Rüz. hızı (m/s) Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık 2.2 2.3 2.2 2.2 1.9 1.9 2.1 1.8 1.3 1.1 1.7 2.4 1.9 4.2 4.6 5.1 4.8 4.4 4.5 4.7 4.3 4.0 4.0 4.2 4.3 4.4 2.7 2.9 3.3 2.9 3.1 3.3 4.2 4.0 3.1 2.1 2.3 2.9 3.1 Ort. Rüz. hızı (m/s) 3.0 3.3 3.5 3.3 3.1 3.2 3.7 3.4 2.8 2.4 2.7 3.2 3.1 En Hızlı Esen Rüz Yönü En Hızlı Esen Rüz hızı (m/s) WSW S WSW SW NNW W NW W W ESE WSW SW SW 27.3 26.6 29.8 32.0 23.5 29.0 25.2 29.0 26.1 25.0 26.5 26.4 32.0 Tablo 20. Rüzgar Esme Sayıları Tablosu Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk N 6,8 7,8 7,6 8,8 10,1 10,1 11,6 13 8,9 6,7 6,6 5,8 NNE 6 1 6 8 10 14 18 13 14 7 1 9 NE 14 11 6 11 17 18 5 17 18 9 5 10 ENE 14 18 10 10 16 6 14 13 10 20 9 9 E 353 193 144 126 85 37 23 44 76 179 344 373 ESE 128 97 59 54 33 10 10 8 21 53 127 167 SE 120 70 59 50 20 6 19 8 25 28 55 97 SSE 10 15 19 21 11 3 5 5 8 11 15 14 S 11 23 19 20 16 8 5 10 11 17 16 19 SSW 8 16 17 19 12 10 11 14 16 7 11 16 SW 28 48 43 77 60 38 48 51 45 52 36 34 WSW 35 57 66 70 73 65 60 102 93 69 25 52 70

ETİ MADEN İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk W 178 207 330 343 413 383 425 438 416 274 187 167 WNW 59 57 108 79 96 125 133 127 95 70 53 61 NW 65 87 110 115 136 209 220 184 125 128 91 70 NNW 37 44 78 51 81 96 110 78 63 51 38 27 Şekil 29. Eskişehir Meteoroloji İstasyonuna Ait Ortalama Rüzgar Hızı Grafiği KÜTAHYA Şekil 30. Eskişehir Meteoroloji İstasyonuna Ait Rüzgar Hızları ve Esme Sayıları Grafikleri Meteoroloji İstasyonu : Kütahya Enlem : 39.25 Boylam : 29.58 Yükseklik : 969 m Kütahya, İç Anadolu nun soğuk iklimi ile Marmara ve Ege nin ılık iklimi arasında bir geçiş özelliği gösterir. Yazları sıcak ve kurak kışları soğuk ve yağışlı geçmektedir. Kütahya ili için; Kütahya Meteoroloji İstasyonu verileri kullanılmıştır. Bölge iklimiyle ilgili bazı değerlere aşağıda verilmiştir. 71

ETİ MADEN İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Sıcaklık Kütahya Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama sıcaklık 10,6 0 C, yıllık ortalama yüksek sıcaklığı 16,9 0 C, yıllık ortalama düşük sıcaklığı ise 4,9 0 C olarak gerçekleşmiştir. Ölçülen en yüksek sıcaklık 39,5 0 C ile Temmuz ayında, ölçülen en düşük sıcaklık ise -21,5 0 C ile Şubat ayında gerçekleşmiştir. Kütahya iline ait Ortalama Sıcaklık Değerleri Grafiği Şekil 31 de verilmektedir. Tablo 21.Kütahya İli Uzun Yıllar Aylık Sıcaklık Değerleri Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık Ort. Sıc. (C) 0.5 1.5 5.0 10.0 14.4 18.3 20.8 20.4 16.5 11.6 6.3 2.2 10.6 Ort. Yük. Sıc. 4.6 6.4 10.9 16.1 21.1 25.2 28.2 28.3 24.8 19.0 12.2 6.0 16.9 Ort. Düş. Sıc. -3.1-2.7-0.2 4.1 7.9 11.0 13.5 13.3 9.2 5.7 1.5-1.1 4.9 En Yük. Sıc. (C) 16.2 19.8 27.0 30.0 32.5 34.8 39.5 38.8 34.6 31.0 25.4 19.2 39.5 En Düş. Sıc. (C) -20.0-21.5-15.7-7.8-2.8 3.1 4.0 4.6 0.4-5.6-11.0-17.6-21.5 Şekil 31. Kütahya Meteoroloji İstasyonuna Ait Sıcaklık Değerleri Grafiği Yağış Kütahya Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama toplam yağış miktarı 548,1 mm.dir. Günlük en çok yağış 92,2 mm. ile Aralık ayı içerisinde olmuştur. Kütahya iline ait; Ortalama Yağış Miktarı Grafiği Şekil 32 de verilmektedir. Tablo 22.Kütahya İli Uzun Yıllar Aylık Yağış Değerleri Ort. Top. Yağ. Mik. (mm) Gunluk En Cok Yağ. Mik. (mm) Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık 67.4 53.7 50.9 60.6 50.4 28.8 19.0 17.4 20.0 40.1 57.6 82.2 548.1 51.0 36.5 47.3 36.5 32.8 53.6 43.5 30.4 36.6 42.2 66.7 92.2 92.2 72

ETİ MADEN İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Şekil 32. Kütahya Meteoroloji İstasyonuna Ait Yağış Değerleri Grafiği Bağıl Nem Kütahya Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama bağıl nem % 63 olarak gerçekleşmiştir. En düşük bağıl nem miktarı ise % 5 ile Mayıs ayı içinde gerçekleşmiştir. Kütahya iline ait Ortalama Bağıl Nem Grafiği Şekil 33 te verilmektedir. Tablo 23.Kütahya İli Uzun Yıllar Bağıl Nem Değerleri Saat 07 deki Ort. Bağıl Nem (%) Saat 14 deki Ort. Bağıl Nem (%) Saat 21 deki Ort. Bağıl Nem (%) Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık 82 80 79 77 76 74 74 77 81 84 82 82 79 64 57 49 44 42 40 38 37 37 44 52 64 47 75 71 64 62 62 60 60 62 62 66 71 77 66 Ort. Bağıl Nem (%) 73 69 64 61 60 58 57 59 60 64 68 74 63 En Düş. Bağıl Nem (%) 26 20 12 12 5 7 6 12 11 12 12 22 5 Şekil 33. Kütahya Meteoroloji İstasyonuna Ait Nem Değerleri Grafiği 73

ETİ MADEN İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Rüzgâr Kütahya Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre, yıllık ortalama rüzgâr hızı 1,6 m/sn dir. Kütahya iline ait; Rüzgâr Esme Sayıları Grafiği ve Ortalama Rüzgâr Hızları Grafiği aşağıda verilmektedir Tablo 24.Kütahya İli Genel Rüzgâr Verileri Saat 07 deki Ort. Rüz. hızı (m/s) Saat 14 deki Ort. Rüz. hızı (m/s) Saat 21 deki Ort. Rüz. hızı (m/s) Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık 1.4 1.4 1.2 1.2 1.0 1.0 1.0 0.8 0.6 0.8 1.0 1.4 1.1 2.0 2.4 2.6 2.9 2.7 2.7 2.7 2.5 2.3 2.1 2.0 2.0 2.4 1.5 1.6 1.6 1.5 1.2 1.2 1.3 1.1 1.0 1.0 1.2 1.5 1.3 Ort. Rüz. hızı (m/s) 1.6 1.8 1.8 1.9 1.6 1.6 1.7 1.5 1.3 1.3 1.4 1.7 1.6 En Hızlı Esen Rüz Yönü En Hızlı Esen Rüz hızı (m/s) S S SW SW SSW WNW WSW SSW W SW SSW S S 25.5 27.6 21.1 23.8 20.3 20.6 18.7 20.6 19.2 22.1 22.7 25.2 27.6 Tablo 25. Kütahya Meteoroloji İstasyonuna Ait Rüzgar Esme Sayıları Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk N 1,3 1,6 1,8 1,7 1,8 2 1,9 1,8 1,7 1,7 1,3 1,5 NNE 1,7 1,9 2 2,2 2,1 2 2,2 2,1 2 2 1,8 1,6 NE 1,2 1,4 1,6 1,4 1,4 1,4 1,7 1,9 1,6 1,6 1,4 1,4 ENE 1,4 1,6 1,9 1,9 1,5 1,5 1,6 1,7 1,6 1,5 1,7 1,7 E 1,4 1,3 1,2 1,2 1 1,1 1 1 1 1,2 1,4 1,4 ESE 1,6 1,8 1,8 1,8 1,5 1,4 1,3 1,2 1,4 1,5 1,6 1,8 SE 1,3 1,6 1,3 1,3 1,1 1 1 0,9 0,8 1,2 1,4 1,4 SSE 2,5 2,7 2,3 2,4 2 1,8 1,5 1,5 1,3 1,5 1,9 2,3 S 1,8 2,2 1,7 2,1 1,5 1,8 1,1 1 1,3 1,4 1,6 2,2 SSW 2,9 2,8 2,7 2,8 2,3 2 1,3 1,5 1,6 2 2,3 3 SW 2 1,9 2,1 1,9 1,5 1,2 1,5 1,1 1,1 1,3 1,5 1,7 WSW 1,8 1,8 1,9 2,1 1,8 1,7 1,5 1,2 1,2 1,2 1,4 2,1 W 1,5 1,6 1,5 1,6 1,5 1,4 1,5 1,2 1,2 1,1 1,2 1,4 WNW 2 2,2 2,4 2,5 2,2 2,1 1,9 1,8 2 2 2 2,1 NW 1,5 1,7 1,8 1,7 1,4 1,5 1,5 1,4 1,5 1,3 1,4 1,4 NNW 1,9 2,3 2,3 2 2 2 2,1 2 2 2 2,2 1,9 74

ETİ MADEN İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Şekil 34. Kütahya Meteoroloji İstasyonuna Ait Ortalama Rüzgar Değerleri Grafiği Şekil 35. Kütahya Meteoroloji İstasyonuna Ait Rüzgar Hızları ve Rüzgar Esme Sayıları Grafiği 75

ETİ MADEN İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 3.9. Proje Alanı, Etki Alanı ve İnceleme Koridorundaki Flora Çalışması 3.9.1. Arazide Tespit Edilen Türler (arazide gözlem sonucu tespit edilen türler ile literatürden alınan türlerin ayrı ayrı belirtilmesi, tespit edilen türlerin tehlike kategorilerinin, endemiklik durumlarının, nispi bolluk derecelerinin, uluslararası anlaşmalarla koruma altına alınan türler olup olmadığının belirtilmesi, IUCN kriterlerine göre tehdit kategorilerinin değerlendirilmesi ve değerlendirmelerin tablo halinde verilmesi) Proje alanı ve çevresinin, flora ve faunasının tespit edebilmek için, arazi çalışması yapılmış ayrıca çeşitli literatürler ile alanda daha önce yapılmış çalışmaların yayınları taranmıştır. Proje alanı Davis in Grid sistemi (Flora of Turkey and the East Aegen Islands) açısından incelendiği zaman, B3 karesinde bulunmakta olup, Ege ve İç Anadolu Bölgeleri sınırları içerisinde yer almaktadır. Şekil 36 da Davis in grid (kareleme) sistemi görülmektedir. Şekil 36. Davis in Grid Sistemi (Grids of Davis) İklim ve Vejetasyon: Proje güzergahı geçiş noktaları incelendiğinde Eskişehir ve Kütahya il sınırları arasından geçmektedir. Bölgenin iklim yapısı karasal tip olup, kışları soğuk ve kar yağışlı yazları ise sıcak ve yağışsız geçmektedir. İklim etkisi ve topografik nedenlerle bölge vejetasyonunda orman vegetasyonu, step alanlar ve tarım alanları göze çarpmaktadır. Proje alanı yaklaşık olarak Şekil 37 de verilen Türkiye Vejetasyon Haritası üzerinde gösterilmektedir. Proje alanı vejetasyon haritasına göre Anadolu meşesi Quercus frainetto krş. ve Prestep Meşe ormanları Quercus anatolia olarak görülmektedir. 76

ETİ MADEN İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Proje Alanı Şekil 37. Türkiye Vejetasyon Formasyonları Şekil 3. Proje Alanı Vejetasyon Görünümü 77

ETİ MADEN İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Fitocoğrafik Bölge Türkiye, topografik yapı ve iklim özelliklerinin farklılığından dolayı 3 floristik bölgenin etkisi altındadır. Bunlar Şekil 38 den de görüleceği üzere; MED.- Mediterran (Akdeniz), IR- TUR İrano-Turan (İran-Turan) ve EUR-SIB- Avro-Sibirya (Avrupa Sibirya) bölgeleridir. Proje alanı, fitososyolojik olarak incelendiğinde, IR-TUR İrano-Turan (İran-Turan) fitocoğrafik bölge etkisi altında kalmaktadır. Şekil 38.Türkiye Fitocoğrafik Bölgeleri Haritası IUCN - Tehlike sınıfları Taksonların Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabında belirlenen kategorileri ve açıklamaları Tablo 26 da verilmiştir. Tespit edilen endemik bitki türü/türleri bu kategorilere göre değerlendirilmiştir. 78

ETİ MADEN İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Tablo 26. Tehlike Sınıflar ve Açıklamaları EX Extinct - Tükenmiş Endemik Türler Son ferdinin öldüğüne dair hiçbir şüphe bulunmamaktadır. EW Extinct In Wild -Doğada Tükenmiş Takson bulunabileceği ortamlarda ve yılın farklı zamanlarında yapılan araştırmalarda bulunamamış yani doğada kaybolmuş ve yalnız kültüre alınmış bir şekilde yaşamaya devam etmektedir. CR Critically Endangered- Çok tehlikede Çok yakın bir gelecekte yok olma riski altında bulunan taksonlar. EN VU LR (cd) (nt) Endangered- Tehlike Altında Vulnerable-Zarar Görebilir Lower Risk- Az tehdit altında Conservation Dependent - Koruma Önlemi Gerektiren Near Threatened - Tehdit Altına Girebilir Oldukça yüksek risk altında ve yakın gelecekte yok olma tehlikesi altında olan taksonlar. CR ve EN gruplarına konmamakla birlikte, doğada orta vadeli gelecekte yüksek tehdit altında olan taksonlar. Popülasyonları oldukça iyi ve en az 5 lokalitede bilinen taksonlar. Gelecekteki tehdit açısından sıralanabilecek 3 alt kategorisi vardır. 5 yıl içinde yukarıdaki kategorilerden birine girebilecek taksonlar. Hem tür hem de habitat açısından özel bir koruma statüsü gerektirenler. Bir önceki gruba konmayan ancak VU kategorisine konmaya yakın taksonlar. (lc) Least Concern - En Az Endişe Verici Herhangi bir koruma gerektirmeyen ve tehdit altında olmayanlar. DD Data Deficient- Yetersiz Veri Dağılım ve bolluğu hakkındaki bilgi yetersiz taksonlar. NE Not Evalueted-Değerlendirilmeyen Herhangi bir kriter ile değerlendirilmeyenler. CR, EN ve VU Kategorilerine konmak için kabul edilen bazı kriterler şunlardır; CR Kategorisi için; Doğada çok kısa bir sürede kaybolma tehlikesi altında olan bitkiler hakkında aşağıdaki kriterlere göre karar verilebilir: A- Popülasyon aşağıdaki tehditler sonucu azalıyor ise: 10 yıl içinde aşağıdaki nedenlerle popülasyonda %80 kaybolma olasılığı bulunması a) Habitat özelliğinin değişimi ve türün kaplama derecesinin azalması; b) Aktüel ve potansiyel bir toplama tehdidi altında olması; c) Başka bir taksonun istila tehdidi, melezleme, hastalık, tohum bağlamama, kirlenme, rekabetçiler ve parazitlerin etkisi altında olması; B- Bitkinin toplam yayılış alanı 100 km 2 den ve tek yayılım alanı 10 km 2 den az, çok parçalanmış veya tek bir lokasyondan biliniyor ise. EN Kategorisi için; Yukarıda belirtilen tehlikelerin yüksek riski altında, son 10 yılda veya 3 nesilde popülasyonda %50 azalma olacağı düşünülüyor; yayılış alanı 5000 km 2 den veya tek bir alanda 500 km 2 kadar; birey sayısı 2500 ün altında veya en çok 5 lokasyonda biliniyor ise. 79

ETİ MADEN İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ VU Kategorisi için; Yukarıda belirtilen tehditler karşısında son 10 yıl veya 3 nesil içinde popülasyonda %20 oranında bir azalma olacağı düşünülen; yayılış alanı 10 lokasyondan fazla olmayan, yayılış alanı toplamda 20.000 km 2, olgun birey sayısı 10.000 den az veya arazi çalışmaları sırasında 100 yıl içinde popülasyonunda %10 azalma olabileceği düşünülen türler. Örtüş (Bolluk) Dereceleri: Bitki türlerinin inceleme yapılan alanda bulunma miktarları, alanı örtüş dereceleri olarak değerlendirilmiştir. Buna göre; 1 den (çok nadir) 5 e (çok bol veya saf popülasyon oluşturmakta) kadar sayı değerleri verilmiştir. Rakamlara karşılık gelen açıklamalar aşağıda verilmiştir. 1. Çok Nadir 2. Nadir 3. Orta Derecede Bol 4. Bol 5. Çok bol veya saf popülasyon oluşturmakta Proje Alanının Uluslararası Sözleşmeler Açısından Değerlendirilmesi Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşam Ortamlarını Koruması Sözleşmesi (BERN) Bern Sözleşmesinin amacı; yabani flora, faunayı ve bu türlerin yaşam ortamlarını muhafaza etmek, özellikle uluslararası işbirliği ile korunmasını sağlamaktadır. Koruma altına alınan flora türleri Bern Sözleşmesi Ek-1 de verilmiştir. Tablo 27. BERN Sözleşmesi Ek Liste 1 Ek-I Kesin olarak koruma altına alınan flora türleri Proje alanında yapılan çalışmalarda tespit edilen türler, Bern Sözleşmesi Ek-1 listesinde bulunmamaktadır. CITES - Nesli Tehlike Altında Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşme (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora) CITES Sözleşmesi, nesli tehlikedeki yabani hayvan ve bitki türlerinin uluslararası ticaretine ilişkin bir sözleşmedir. Ticaretlerinin düzenlenmesi farklı derecede bulunan yabani hayvan ve bitki türleri, üç ayrı ek liste olarak belirlenmiştir. Buna göre ek listelerden, - EK-1 listesi nesilleri tükenme tehdidi ile karşı karşıya bulunan ve bu nedenle örneklerinin ticaretinin sıkı mevzuata tabi tutulması ve bu ticarete sadece istisnai durumlarda izin verilmesi zorunlu olan türleri içerir. - EK-2 listesi nesilleri mutlak olarak tükenme tehdidiyle karşı karşıya olmamakla birlikte, nesillerinin devamıyla bağdaşmayan kullanımları önlemek amacıyla ticaretleri belirli esaslara bağlanan türleri içerir. - EK-3 listesi ise herhangi bir taraf ülkenin kendi yetki alanı içinde düzenlenmeye tabi tuttuğu ve aşırı kullanımını önlemek veya kısıtlamak amacıyla ticaretinin denetime alınmasında diğer taraflar ile iş birliğine ihtiyaç duyduğunu belirttiği bütün türleri kapsar. 80

ETİ MADEN İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Proje alanında ve çevresinde yapılan arazi çalışmaları ile teşhis yapılmış, literatür araştırmaları ve alanda daha önce yapılmış çalışmalar, bu çalışmaların yayınları incelenerek, proje alanı ve yakın çevresinde tespit edilen türler Tablo 28 de Flora listesinde verilmiştir. Bu çalışmada, türlerin hangi fitocoğrafik bölge elementi oldukları, endemizm durumu, Red Data Book Tehlike sınıfları, habitatları ve ortamda bulunuş oranları belirtilmiştir. Türlerin tespiti için Onur Koyuncu tarafından hazırlanmış Kırka ve Çevresi Damarlı Bitki Florası adlı makalesi, TÜBİVES (Türkiye Bitkileri Veri Servisi) den, bitkilerin Türkçe karşılıkları için ise Türkçe Bitki Adları Sözlüğü (Baytop,1994) adlı eserden faydalanılmıştır. Proje alanında bulunan türler Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarının Korunması Sözleşmesi olan Bern Sözleşmesine göre incelenmiştir. Proje kapsamında yapılan flora çalışmalarında CITES Sözleşmesi ek listelerinde bulunan bitki türüne rastlanmamıştır. 81

Tablo 28. Proje Alanı ve Yakın Çevresinde Tespit Edilen Flora Türleri Familya Cins Tür Türkçe Adı END* IUCN BERN APIACEAE Bolluk 1 2 3 4 5 Scandix Scandix australis L X Habitat FCB* Tespit* Granit, serpantin veya kireçtaşı yamaçlar, step, tarla ve yol kenarları Pimpinella Pimpinella tragium VILL. X Kayalık ve taşlı yerler L Bupleurum Bupleurum rotundifolium L. X Tarlalar, kıyılar, sarp L,A Tordylium Tordylium maximum L. X Filago Filago pyramidata L. X Doronicum Senecio Doronicum orientale HOFFM. Senecio vernalis WALDST. ET KIT. Ekin Otu Tarlalar, çorak yerler, yol kenarları Taşlık tepe yamaçları, çalılıkta açık alan, nadas tarla, kurak mera, yol kenarı, kumlu alan L,A X Gölgeli orman ve çalılık L,A X Kumlu ve boş alanlar, tarla, kayalık yamaç Achillea Achillea wilhelmsii C. KOCH Civanperçemi X Step, tarla L L L L ASTERACEAE Onopordum Cirsium Onopordum turcicum DANIN Cirsium arvense (L.) SCOP. Köygöçüren Carduus Carduus pycnocephalus L. Deve Dikeni X Centaurea Centaurea iberica TREV. EX SPRENGEL Centaurea pichleri BOISS. Deligöz Dikeni Peygamber Çiçeği X X Step, tebeşirli yamaç, nehir kıyısı, nadas tarla, yol kenarı Yol kenarı, dere kıyısı, hendek, otlak, ekili alan, buğday tarlası, mısır tarlası, çay ekim alanı Kayalık alan, tarla, boş alan, Pinus brutia ormanı İran- Turan L,A L,A X Tarla, yol kenarı, boş alan L,A X Step, taşlı yamaç, çalılık L L 82

Familya Cins Tür Türkçe Adı END* IUCN BERN BORAGINACEAE BRASSICACEAE Crupina Crupina crupinastrum (MORIS) VIS. Cichorium Cichorium intybus L. Hindiba X Crepis Cynoglossum Buglossoides Crepis pulchra L Crepis foetida L. Tüylü Kanak X Crepis sancta (L.) BABCOCK Cynoglossum creticum MILLER Buglossoides arvensis (L.) JOHNSTON Pisiktetiği Echium Echium italicum X Bolluk 1 2 3 4 5 Moltkia Moltkia coerulea X Brassica Brassica elongata EHRH X Isatis Isatis glauca AUCHER EX BOISS. Isatis floribunda BOISS. EX BORNM. X X X X X Habitat FCB* Tespit* Pinus brutia orman açıklığı, step, kayalık kireçtaşı yamaç, tarla kenarı Ekili tarla, çayırlık, boş alan Orman, step, tepe yamaçları, çalılık, tarla yanı Quercus ormanı, Pinus ormanı, serpantin, mağmatik yamaç, kireçtaşı yamaç, step, tarla yan Orman, kayalık volkanik yamaç, kayalık kireçtaşı yamaç, artemisia -step, lush otlu yamaç Frıgana, kireçtaşı ve kireçli yamaçlar, kumlu uçurumlar, gölgeli kıyılar, yol kenarları Kireçtaşı yamaçlar, tarla kenarları, tahıl tarlası, kayalı yamaçlar, nadas tarlaları Kireçtaşı yamaçlar, tarlalar, tahrip edilmiş arazi Taşlı bozkır, tarlalar, tarla kenarları Kurak kayalık yamaç, step, ekili tarla Akdeniz İran-Turan Civit Otu X Step, nadas tarla L,A X Step, kıyı, nadas tarla, bağ L L L L L,A L L L L L,A L 83

Familya Cins Tür Türkçe Adı END* IUCN BERN CARYOPHYLLACEAE CLUSIACEAE FABACEAE Alyssum Alyssum desertorum STAPF. Alyssum murale WALDST. ET KIT. Bolluk 1 2 3 4 5 Habitat FCB* Tespit* X Ekili alan, açık yer L X Her yerde bulunan L Sisymbrium Sisymbrium altissimum L. X Ekili alan, boş alan L Dianthus Dianthus crinitus SM. X Silene Hypericum Volkanik kaya yamaçları ve dağ stepleri Silene behen L. X Yamaçlar, tarlalar L,A Silene dichotoma EHRH. X Tarlalar, step, ormanlar, kıyılar L,A Hypericum Kuru çayırlık veya kayalık X origanifolium WILLD yamaçlar veya step L Genista Genista sessilifolia DC. X Colutea Astragalus Colutea cilicica BOISS. ET BAL Astragalus condensatus LEDEB. Astragalus angustifolius LAM. Yabani Sinameki Keçi Geveni Trigonella Trigonella velutina BOISS. X Medicago Onobrychis Medicago minima (L.) BART. Onobrychis armena BOISS. ET HUET Çevrince Korunga FAGACEAE Fagus Fagus orientalis LIPSKY Doğu Kayını X LR (lc) Kuru aşınmış yamaçlar, ekilmiş tarlalar ve bağlar L L,A X Bozkır komüniteleri L,A X Bozkır, koruluklar L X X X Yol kenarları, tarlalar, kayalık yamaçlar Kireçtaşı kayalar, kayalık yamaçlar, bozkır, bağlar Kayalık kireçtaşı yamaçlar, bozkır, kumullar, tarlalar Kayalık, bilhassa kireçtaşı, yamaçlar, yol kenarları, maki, meşe çalılık Yaprak döken ve karışık ormanlar (Quercuscastanea-carpinus veya abies, Pinus nigra İran-Turan Avrupa- Sibirya L L,A L,A L L,A 84

Familya Cins Tür Türkçe Adı END* IUCN BERN GERANIACEAE LILIACEAE LAMIACEAE Quercus Quercus petraea (MATTUSCHKA) LIEBL. Sapsız Meşe Bolluk 1 2 3 4 5 Geranium Geranium tuberosum L. Çakmuz X Erodium Erodium hoefftianum C. A. MEYER Allium Allium scorodoprasum L. Sirmo X Ornithogalum Muscari Ajuga Ornithogalum pyrenaicum L. Muscari tenuiflorum TAUSCH Dağ Sümbülü Muscari neglectum GUSS. Dağ Sümbülü X Ajuga chamaepitys (L.) SCHREBER Teucrium Teucrium orientale L. Acı Yavşan X Phlomis Phlomis armeniaca WILLD. LR(lc) X Scutellaria Scutellaria albida L. X X X Habitat FCB* Tespit* Quercus, carpinus, castanea, fagus, pinus, piceae ormanı Taşlı yamaçlar ve bozulmuş habitatlar, özellikle nadas tarlalar Kumlu topraklar, maki, taşlı yamaçlar Kalkerli ve killi tahrip edilmiş yamaçlar, çimenlik alanlar, kırlar, kumsallar, kumlar Karadeniz X Yamaçlar ve çayırlıklar L X X Pinus nigra ve Pinus brutia ormanları, junıper çalılıkları, artemisia step, otlaklar, kayalık Pinus korulukları, maki çalılık, çayırlık, kalkerli kayalı yamaçlar, kumullar Taşlı yamaçlar bozkır bağlar, nadas tarlaları çorak ve çakıllı yerler Seyrek meşe ve Pinus ormanları, çayırlık, kayalık yamaçlar Çam korulukları, bozkır, kuru kalkerli kaya, mısır ve nadas tarlaları Temizlenmiş fagus, Pinus sylvestrıs, Pinus nigra ormanları, meşe maki İran-Turan İran-Turan D. Akdeniz L,A L L L L L L L L L 85

Familya Cins Tür Türkçe Adı END* IUCN BERN PAPAVERACEAE Lallemantia Lallemantia iberica (BIEB.) FISCH. ET MEY. Bolluk 1 2 3 4 5 Origanum Origanum sipyleum L. Bakır Çayı X Salvia Glaucium Salvia sclarea L. Salvia aethiopis L. Glaucium leiocarpum BOISS. Tüylü Ada Çayı Zeytin Yapraklı Ada Çayı Boynuzlu Gelincik X X X Habitat FCB* Tespit* Yol kenarları, yamaçlar, nadas tarlalar, ekili arazilerde arsız ot Kalkerli kayalar ve yamaçlar, Pinus koruluğu, meşe makisi bozkır Kayalık volkanik yamaçlar, karışık iğne yapraklı ve yaprak döken korular şist kıyıları Bozkır, volkanik ve kireçtaşı yamaçlar, nadas tarlaları, yol kenarları, kıyılar İran-Turan L D. Akdeniz L X Tepe yamaç, taşlı tarla L Papaver Papaver rhoeas L. Gelincik X Tarla, boş yer L POLYGALACEAE Polygala Polygala pruinosa BOISS. Süt Otu X Yamaç, tepe L PLATANACEAE Platanus Platanus orientalis L. Çınar X POACEAE Brachypodium Aegilops Brachypodium sylvaticum (HUDSON) P. BEAUV. Aegilops speltoides TAUSCH Aegilops umbellulata ZHUKOVSKY Hordeum Hordeum geniculatum ALL. X Koeleria Koeleria cristata (L.) PE X X X X Ormanlar, vadi dipleri, alüveyaonlu topraklar, nehir kenarları, kültür Ormanlık yamaçlar (pinus, abies, picea, fagus v.s) fındık çalılığı, kalkerli yamaç ve geçit Meşe çalılığı, ovalar, ekili arazi kenarı, kıyı kumulu Genellikle kalkerli topraklarda, step de, meşe çalılıklarının açıklıklarında kızılçam Tepelerdeki nemli dere yatakları, dağ otlakları, step, Bozkır, çalılık taşlık yerler, çayırlıklar, dağ Avrupa- Sibirya İran-Turan Avrupa- Sibirya L L L,A L L L L,A L 86

Familya Cins Tür Türkçe Adı END* IUCN BERN Bolluk 1 2 3 4 5 Habitat FCB* Tespit* yamaçları Festuca Festuca callieri (HACKEL EX ST.-YVES) F. MARKGRAF APUD HAYEK Yumak Otu X Step, hareketli kayalıklar, taşlı yamaç, orman açıklığı kenarları L PINACEAE SCROPHULARIACEAE Poa Poa nemoralis X Stipa Pinus Verbascum Veronica Stipa bromoides (L.) DÖRFLER Palak X Koruluklar, otlaklar ve kayalık yerler Çalılık açıklıkları, taşlık yerler, kireçtaşı üzerinde Akdeniz Pinus nigra J. F. ARNOLD Karaçam X Orman L,A Pinus sylvestris L. Sarı Çam X Tepe yamaç, orman L,A Verbascum lasianthum BOISS. EX BENTHAM Verbascum speciosum SCHRADER Veronica gentianoides VAHL Veronica multifida L. Zelve X X X X Pinus ormanlığı, quercus çalılığı, bozkır, kireçtaşı kayalıklar, çalılık Pinus ormanları, tahıl tarlaları, kuytu yerler, bozkırlar Ormanlar, yaş çayırlıklar, otlaklar, ıslak yerler, kayalık alpin yamaçlar Seyrek ormanlar, çalılık, kayalık yamaçlar, bozkırlar, otlaklar, nadas tarlaları SALICACEAE Salix Salix alba L. Ak Kavak X Dere ve akarsu kenarları RANUNCULACEAE İran-Turan Avrupa- Sibirya Nigella Nigella arvensis L. X Tarla, yamaç, firigana L,A Delphinium Consolida Ranunculus Delphinium venulosum BOISS. Consolida regalis S. F. GRAY Ranunculus argyreus BOISS. LR(lc) X Step, ekili tarla, bağ L X Bozuk step, nadas tarla L,A X Çıplak çalılık, taşlık alan, moloz L L L L L L L L,A 87

Familya Cins Tür Türkçe Adı END* IUCN BERN ROSACEAE Ranunculus isthmicus BOISS. Prunus Prunus divaricata LEDEB. Yunus Eriği X Bolluk 1 2 3 4 5 Habitat FCB* Tespit* X Kurak yer, step L Seyrek ormanlar, dik yamaçlar, kaya araları Amygdalus Amygdalus webbii SPACH X Kayalıklı kalkerli yamaçlar Rubus Rubus canescens DC. Böğürtlen X Seyrek ormanlar, taşlı tepe etekleri, kıyılar Pyrus Pyrus elaeagnifolia PALLAS Ahlat X İğne yapraklı ve yaprak döken ormanlar ve orman L kalıntıları, tarlalar *END: Endemizm *Tespit: A-Arazi Çalışması sonucu L-Literatür taraması sonucu Kaynaklar: Red Data Book Of Turkısh Plants Türkiye Tabiatı Koruma Derneği ve Van 100. Yıl Üniversitesi 2000, Davıs, P.H. Flora Of Turkey 1-8, Josef Donner Linz,Türkiye Bitkileri Veri Servisi http://turkherb.ibu.edu.tr/index.php,türk Dil Kurumu Yayını Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, D. Akdeniz Avrupa- Sibirya L L,A L 88

3.9.2. Önemli Bitki Alanlarına İlişkin Bilgiler Proje alanı içerisinde endemik olarak tespiti yapılan türlerin bulunduğu habitatlar ve benzer ekosistem yapıları önemli alan olarak nitelendirilebiliriz. Türkiye, jeolojik ve jeomorfolojik kaynakları nedeniyle endemik bitkiler bakımından oldukça zengindir. Ülkemizde tespit edilen toplam bitki türünün %30 unu endemik bitki türleri oluşturmaktadır. Yapılan literatür taramaları ve alanda daha önce yapılmış çalışmalar incelendiğinde proje alanı ve çevresinde bulunma ihtimali olan 3 endemik türe rastlanılmıştır. Bu endemik türler Astragalus condensatus LEDEB, Phlomis armeniaca WILLD, Delphinium venulosum BOISS dır. Tablo 29. Proje Alanı Endemik Bitki Türleri Tür adı Habitatı IUCN Karelere göre Astragalus condensatus LEDEB. Phlomis armeniaca WILLD Kamefit çalı formunda olup, İran-Turan fitocoğrafik bölge sınırlarındadır.900-3000 metre yüksekliklerde bozkır, koruluklarda yetişir. Çok yıllık bir bitki olup, İran-Turan fitocoğrafik bölge içerisindedir. Çam korulukları, bozkır, kuru kalkerli kaya, mısır ve nadas tarlalarında sıklıkla yetişir. LR(lc) LR(lc) Delphinium venulosum BOIS S Tek yıllık otsu formda olup, İran- Turan fitocoğrafik bölgededir.200-1200 metre yüksekliklerinde ekili tarla bağ ve bahçelerde yetişir. LR(lc) Proje güzergâhında Astragalus condensatus LEDEB, Phlomis armeniaca WILLD, Delphinium venulosum BOISS türü alanda bulunma ihtimali olan endemik türler olarak belirlenmiştir. Söz konusu endemik tür Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabına göre LR (lc) kategorisinde bulunmaktadır. LR (lc) kategorisi az tehdit altında olan, en az endişe verici türler olarak tanımlanmaktadır. Belirtilen endemik türler, yaygın endemik olup, ülkemizde geniş bir yayılışa sahiptir. Neslinin tehlikeye girmesi gibi bir durum şu anda söz konusu olmadığı gibi yakın gelecekte de herhangi bir tehdit büyük olasılıkla beklenmemektedir. Bu tür haricinde alanda bulunan/bulunması muhtemel olan türler için IUCN kategorisi bulunmamaktadır. Proje inşaat çalışmaları doğal floraya en az zarar verecek şekilde gerçekleştirilecek olup, bu hususta çalışacak personel bilinçlendirilecektir. 89

3.10. Proje Alanı, Etki Alanı ve İnceleme Koridorundaki Fauna Çalışması 3.10.1. Arazide Tespit Edilen Türler (arazide gözlem sonucu tespit edilen türler ile literatürden alınan türlerin ayrı ayrı belirtilmesi, tespit edilen türlerin tehlike kategorilerinin, endemiklik durumlarının, nispi bolluk derecelerinin, uluslararası anlaşmalarla (Bern Sözleşmesi EK-1 ve Ek-2) koruma altına alınan türler olup olmadığının belirtilmesi, koruma statülerinin listelenmesi, Tehlike Kategorileri, ulusal mevzuat ve uluslar arası sözleşmeler kapsamında Koruma Statüleri ile ilgili elde edilen verilerin tablo halinde düzenlenmesi, http://turkherb.ibu.edu.tr web adresinde bulunan Türkiye Bitkileri Veri Servisinin Kullanılması, 2012-2013 Merkez Av Komisyonu Kararlarına göre irdeleme yapılması ve değerlendirmelerin tablo halinde verilmesi, gerek iletme gerekse inşaat aşamasında 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu ve Yönetmeliklerine taraf olduğumuz Bern ve CITES sözleşmesi hükümlerine uyulacağına dair taahhütlerin yer alması) Proje alanı ve yakın çevresinin faunasının belirlenmesi için yapılan arazi çalışması ve bölge halkı anketi dışında, geniş kapsamlı bir literatür çalışması da yapılmıştır. Fauna çalışmaları genel olarak 4 sınıf altında incelenmiştir: İki yaşamlılar (Amphibia), Sürüngenler (Reptilia), Kuşlar (Aves), Memeliler (Mamalia). İki yaşamlılar, Sürüngenler ve Memeli hayvanların tespitinde literatür taraması için; Prof. Dr. Ali Demirsoy un Türkiye Omurgalıları, Amfibiler - Sürüngenler - Memeliler ciltleri ve Yaşamın Temel Kuralları Omurgalılar adlı eserlerinden yararlanılmıştır. Tespit edilen türlerin Red Data Book kategorileri Türkiye Omurgalıları eserlerinden yararlanılarak yapılmıştır. Ayrıca The IUCN Red List of the Threatened Species, IUCN resmi internet sayfası veri tabanından da yararlanılmıştır. Ülkemizde bulunan fauna türlerinin değerlendirilmesinde, memeli, sürüngen ve amfibi türlerinin Red Data Book kategorileri yazılırken Prof. Dr. Ali Demirsoy un tehlike sınıflandırması kullanılmıştır. Karşılaştırma imkânı sağlamak amacıyla IUCN ve Demirsoy un kategorileriyle beraber açıklamaları da Tablo 30 ve Tablo 31 de belirtilmiştir. Tablo 30. IUCN e göre koruma altına alınan türler için Red Data Book kategorileri: EX (Extinct) EW (Extinct in the wild) CR (Critically Endangered) EN (Endangered) VU (Vulnerable) NT (Near Threatened) LC (Least concern) DD (Data deficient) NE (Not Evaluated) Nesli tükenmiş olan takson (Tükenmiş) Doğada yok olmuş takson(doğada Tükenmiş) Kritik olarak tehlikede olan takson(kritik) Tehlike altında olan takson(tehlikede) Neslinin doğada tükenme riskinin yüksek olduğu takson(duyarlı) Tehdit altına girebilir (Tehdide Yakın) Geniş yayılışlı ve nüfusu yüksek olan takson (Düşük Riskli) Yeterli bilgi bulunmadığı için yayılışına ve/veya nüfus durumuna bakarak tükenme riskine ilişkin bir değerlendirme yapmanın mümkün olmadığı takson (Yetersiz Verili) Değerlendirilmemiş takson (Değerlendirilmemiş) 90

Tablo 31. Prof. Dr. Ali Demirsoy a göre koruma altına alınan türler için IUCN Red Data Book kategorileri karşılığı E(endangered) Ex (extinct) I (in determinate) K (insufficient known) nt O (out of danger) R (rare) V (vulnerable) Tehlikede; İlgili taksonun soyu tükenme tehlikesiyle karşı karşıya; soyun tükenmesine neden olan etkenler sürmektedir. Soyu tükenmiş; İlgili takson, artık adı geçen bölgede yaşamamaktadır ya da yenilenebilecek sayının altına düşmüştür. Bilinmiyor; Taksonun durumu bilinmiyor. Yetersiz bilinenler; İlgili taksonun durumu, bilgi yetersizliğinden dolayı, hangi kategoriye gireceği bilinmemektedir. Yaygın; bol olan ve tehlikede olmayan Tehlike dışı; Önceden tehlikede iken, alınan önlemlerle kurtarılan türler. Nadir; Küçük popülasyonlar halinde bulunanlar, şuan tehlikede değil, tehlikeye kaydıklarına ilişkin belirli bir gözlem yok, fakat risk altındadırlar. Tehdit altında; zarar görebilir; Taksonun soyu tehlikededir. Neden olan etkenler sürerse, gelecekte soyu tükenebilir. Proje alanı ve yakın çevresindeki kuş türlerinin tespitinde arazi gözlemleri ve halk anketlerine yardımcı kaynak olarak ayrıca bulunma ihtimali olan kuş türlerinin belirlenmesinde R. F. Porter, S. Christensen, P. Schiermacker-Hansen - Türkiye ve Ortadoğu nun Kuşları Arazi Rehberi(2009) adlı eserden yararlanılmıştır. Buna ek olarak tehlike sınıflarını belirlemek için de Prof. Dr. İlhami Kiziroğlu nun Türkiye Kuşları Kırmızı Listesi (2008) adlı eseri kullanılmıştır. Aşağıda kullanılan tehlike sınıflarıyla beraber açıklamaları belirtilmiştir. İ. Kiziroğlu Tarafından Kullanılan Tehlike Sınıfları Açıklamaları: Türkiye de kuluçkaya yatan kuşlar; yani A kategorisine giren kuş türleri, ya tam yıllık kuş türü olup yerli; ya da yaz göçmeni, yani kuluçkaladıktan sonra Türkiye yi terk eden göçmen türlerden oluşur. A.1.0: Şüpheye yer bırakmayacak şekilde yok olan ve artık doğal yaşamda görülmeyen türlerdir. A.1.1: Doğal popülasyonları tükenmiş türler, insan desteği ve koruması için yaşamlarını devam ettirmektedir. A.1.2: Türkiye de nüfusları çok azalmış olan türler. Büyük ölçüde nesilleri tehdit altında olduğu için mutlaka korunmaları gereken türlerdir. A.2: Önemli ölçüde tükenme tehdidi altında olan türler. A.3: Tükenebilecek duyarlılıkta olup, doğal yaşamda soyu tükenme riski yüksek olan türlerdir. A.3.1:Gözlendikleri bölgelerde eski kayıtlara göre, azalma olan türlerdir. A.4: Popülasyonlarında lokal bir azalma olup, zamanla tükenme tehdidi altına girmeye yakın türler. A.5: Bu türlerin gözlenen popülasyonlarında henüz azalma ve tükenme tehdidi gibi bir durum söz konusu olmayan türler. A.6: Yeterince araştırılmamış ve haklarında sağlıklı veri olmayan türler. A.7: Bu türlerle ilgili şu anda bir değerlendirme yapmak olanaklı değildir çünkü bu türlerin Türkiye de elde edilen kayıtları tam sağlıklı ve güvenli değildir. 91

B grubundaki türler ya kış ziyaretçisi, ya da transit göçerdir. Bu türler de önemli ölçüde tükenme tehdidi altında bulunmakta olup aynen A grubundaki değerlendirmeye tabi tutulacaktır. Dolayısıyla B grubundaki türler için de B.1.0-B.7 basamaklarındaki ölçütler kullanılır. BERN SÖZLEŞMESİ Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarının Korunması Sözleşmesi olan Bern Sözleşmesi incelenmiş, tablolarda verilen fauna türlerinin bu sözleşmeye göre durumları belirtilmiştir. Bu sözleşmeye göre koruma altına alınan türler belirtilmiştir. Tablo 32 de Bern Sözleşmesinin fauna türleri ile ilgili ekleri ve açıklamaları verilmiştir. Tablo 32. Bern Sözleşmesi Ekleri Ek 2 Ek 3 Kesin koruma altına alınan fauna türleri Koruma altına alınan fauna türleri Merkez Av Komisyonu Kararları: Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün Merkez Av Komisyonu nun 2013-2014 Av Dönemi kararına göre Tablo 33 te gösterilen kategoriler sınıflandırılmıştır: Tablo 33. Merkez Av Komisyonu Kararları Ek Listeler (2013-2014) Ek Liste-I Ek Liste-II Ek Liste-III Bakanlıkça koruma altına alınan yaban hayvanları Merkez Av Komisyonu nca koruma altına av hayvanları Merkez Av Komisyonu nca avına belli edilen sürelerde izin verilen av hayvanları Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Merkez Av Komisyonu kararları doğrultusunda hazırlanan 2013-2014 Av Dönemine ait koruma listelerinde bulunan türler için bu komisyon kararlarında belirtilen koruma tedbirlerine uygun hareket edilecektir. İnşaat aşaması sırasında Merkez Av Komisyonu 2013-2014 kararlarına riayet edilecek ve yasadışı avlanma engellenecektir. Proje Alanı Şekil 39. Proje Alanı ve Çevresi 2013-2014 Av-Avlak Sahası Haritası 92

Popülasyon (Bolluk) Dereceleri: Hayvan türlerinin inceleme yapılan alanda bulunma miktarları, alandaki popülasyon derecesi(bolluk) olarak değerlendirilmiştir. Buna göre; 1 den (Düşük) 3 e (saf popülasyon oluşturmakta) kadar sayı değerleri verilmiştir. Rakamlara karşılık gelen açıklamalar aşağıda verilmiştir. 1. Düşük 2. Orta 3. Yüksek (Saf Popülasyon) 93

Tablo 34. Fauna Tablosu (İki Yaşamlılar Amphibia) Latince Adı Türkçe adı END IUCN Bolluk CİTES 1 2 3 AMPHİBİA İKİ YAŞAMLILAR HYLİDAE BERN Sözleşmesi MAK (2013-2014) Hyla arborea Ağaçkurbağası nt X - Ek-II - Fam: BUFONİDAE Bufo bufo Siğillikurbağa nt X - Ek-II - Bufo viridis Gecekurbağası nt X - Ek-II - Tablo 35. Fauna Tablosu (Sürüngenler Reptilia) Habitat Ağaç ve otlar arasında Gündüzleri karada taş toprak altında saklanarak yaşar. Geniş alanda bulunur. Kaynak L G L Latince Adı Türkçe adı END IUCN Bolluk CİTES BERN Sözleşmesi MAK (2013-2014) Habitat Kaynak 1 2 3 REPTİLİA SÜRÜNGENLER TESTUDİNİDAE TOSBAĞAGİLLER Testudo gracea Tosbağa nt X - Ek-II Ek Liste-I Kumlu, taşlı, kuru araziler, bazen bağ ve bahçelerde. L,A LACERTIDAE KERTENKELELER Lacerta trilineata Büyük Yeşil Kertenkele nt X - Ek-II Ek Liste-I Orman içi, taşlık, kayalık bölgelerde. L Lacerta viridis Küçük Yeşil Kertenkele nt X - Ek-II Ek Liste-I Orman ve çalılık yerlerde. L Lacerta parva Cüce Kertenkele nt X - Ek-II Ek Liste-I Step ve taşlık zeminlerde. L,A COLUBRİDAE YILANLAR Typhlops vermicularis Kör Yılan nt X - Ek Liste-I Nemli toprak ve taşların altında.. L Coluber caspius Hazer Yılanı nt X - Ek Liste-I Taşlık, dere kenarı, yamaçlar. L Eirenis modestus Uysal Yılan nt X Ek Liste-I Taşlık arazide. L Elaphe quatuorlineata Sarı Yılan nt X - Ek-II Ek Liste-I Taşlık, kayalık alanlar. L 94

Tablo 36. Fauna Tablosu - Kuş Türleri Listesi TÜR NO FAMİLYA ve TÜR ADI TÜRKÇE ADI STATÜ CİCONİİDAE LEYLEKGİLLER 95 RED DATA BOOK (İ.KİZİROĞLU) BERN IUCN Bolluk CİTES 1 2 3 MAK (2013-2014) 1 Ciconia ciconia (L. 1758) Ak Leylek G,Y A.3.1 Ek-II LC X Ek-1 L,A 2 Ciconia nigra Kara Leylek G,Y A.3 Ek-II LC X Ek-1 L,A ACCİPİTRİDAE ATMACAGİLLER 3 Accipiter nisus Atmaca Y A.3 Ek-II LC X Ek-2 Ek-1 L 4 Milvus migrans Kara çaylak Y A.3 Ek-II LC X Ek-2 Ek-1 L 5 Buteo buteo (L.,1758) Şahin Y A.3 Ek-II LC X Ek-2 Ek-1 L, A 6 Circaetus gallicus Yılan kartalı Y A.4 Ek-II LC X Ek-2 Ek-1 L,A 7 Buteo rufinus (Cretzschmar, 1827) Kızıl şahin Y A.3 Ek-II LC X Ek-2 Ek-1 L, A CUCULİDAE GUGUKGİLLER 8 Cuculus canorus Bayağı Guguk G A2 Ek-II LC X Ek-1 L,A FALCONİDAE DOĞANGİLLER 9 Falco subbteo Delice Doğan Y A.3.1 Ek-II LC X Ek-2 Ek-1 L,A 10 Falco tinnunculus Kerkenez Y A.2 Ek-II LC X Ek-2 Ek-1 L, A COLUMBİDAE GÜVERCİNGİLLER 11 Columba palambus (L., 1758) Tahtalı güvercin Y A.4 Ek-III LC X Ek-3 G 12 Columba livia (Gmelin, 1789) Kaya güvercini Y A.5 Ek-III LC X Ek-3 L, A 13 Streptopleia decaocta (Frivaldzsky, 1838) Kumru Y A.5 Ek-III LC X Ek-2 G STRİGİDAE BAYKUŞGİLLER 14 Athene noctua Kukumav Y A.2 EK-II LC X Ek-2 EK-1 L 15 Asio otus Kulaklı orman baykuşu Y A2 EK-II LC X Ek-2 EK-1 L APODİDAE EBABILGİLLER 16 Apus apus (L., 1758) Kara sağan, ebabil G A.3.1 Ek-III LC X Ek-1 L ALAUDİDAE TARLAKUŞUGİLLER 17 Lullula arborea Orman toygarı Y A.3 - LC X Ek-2 L 18 Galerida cristata (L., 1758) Tepeli toygar Y A.3 Ek-III LC X Ek-2 G HİRUNDİNİDAE KIRLANGIÇGİLLER KAYNAK*

TÜR NO FAMİLYA ve TÜR ADI TÜRKÇE ADI STATÜ 96 RED DATA BOOK (İ.KİZİROĞLU) BERN IUCN Bolluk CİTES 1 2 3 MAK (2013-2014) 19 Hirundo rustica Kır Kırlangıcı G A.5 Ek-III LC X Ek-1 G MOTACİLLİDAE KUYRUKSALLAYANGİLLER 20 Motacilla cinerea (Tunstall,1771) Dağ kuyrukkakanı Y A.2 Ek-II LC X Ek-1 L 21 Motacilla alba (L., 1758) Akkuyrukkakan Y A.3.1 Ek-II LC X Ek-1 L TURDİDAE ARDIÇKUŞUGİLLER 22 Turdus viscivorus Ökse ardıcı Y A2 EK-II LC X EK-2 L LANİİDAE ÜMÜKSIKANGİLLER 23 Lanius nubicus Akalın ümüksıkan A.2 Ek-III LC X Ek-1 L 24 Lanius collurio (L., 1758) Kızılsırtlı ümüksıkan G A.3 Ek-III LC X Ek-1 L CORVİDAE KARGAGİLLER 25 Corvus monedula (L., 1758) Cüce karga Y A.5 Ek-III LC X Ek-3 L 26 Corvus corone (L., 1758) Leş kargası Y A.5 Ek-III LC X Ek-3 L, A 27 Corvus corax (L., 1758) Kara karga Y A.5 Ek-III LC X Ek-2 G STURNİDAE SIĞIRCIKGİLLER 28 Sturnus vulgaris (L., 1758) Sığırcık Y A.5 Ek-III LC X Ek-2 L, A PASSERİDAE SERÇEGİLLER 29 Passer domesticus Ev serçesi Y A.5 Ek-III LC X Ek-3 G 30 Passer hispaniolensis Bataklık serçesi Y A.3 EK-II LC X Ek-2 L 31 Passer montanus Ağaç Serçesi Y A3 EK-II LC X EK-2 L FRİNGİLLİDAE İSPİNOZGİLLER 32 Carpodacus erythrinus Çütre G A.2 Ek-II LC X Ek-1 L 33 Coccothraustes coccothraustes Kocabaş Y A.3 Ek-II LC X Ek-1 L 34 Fringilla coelebs (L., 1758) İspinoz Y A.4 Ek-III LC X Ek-2 L, A 35 Carduelis cannabina (L., 1758) Keten kuşu Y A.3 Ek-II LC X Ek-1 L 36 Carduelis carduelis (L., 1758) Saka Y A.3.1 Ek-II LC X Ek-1 G PICIDAE AĞAÇKAKANSILAR 37 Dendrocopos major Büyük alaca ağaçkakan Y A.3 Ek-II LC X EK-1 L 38 Picus viridis Yeşil ağaçkakan Y A.2 Ek-II LC X EK-1 L EMBERİZİDAE KİRAZKUŞUGİLLER KAYNAK*

TÜR NO FAMİLYA ve TÜR ADI TÜRKÇE ADI STATÜ RED DATA BOOK (İ.KİZİROĞLU) BERN IUCN Bolluk CİTES 1 2 3 MAK (2013-2014) 39 Emberiza hortulana (L.,1758) Kirazkuşu G A.3 Ek-III LC X Ek-2 L 40 Miliaria calandra Tarla Kirazkuşu Y A.4 - LC X EK-2 L,A PHASİANİDAE SÜLÜNGİLLER 41 Alectoris chukar Kınalı keklik Y A.2 - LC X Ek-3 L,A 42 Coturnix coturnix Bıldırcın Y A.3 LC X L,A MUSCICAPIDAE SİNEKKAPANGİLLER 43 Prunella modularis Dağ bülbülü - - LC X EK-1 L,A 44 Irania gutturalis Taş bülbülü - - LC X EK-1 L SITTIDAE SIVACI KUŞUGİLLER - 45 Sitta europaea Sıvacı Y A.3 - LC X EK-1 L 46 Sitta neumayer Kaya sıvayıcısı Y A.2 - LC X EK-1 L *MAK (2013-2014): Merkez Av Komisyonu Kararı *END: Endemik *KAYNAK: A: Anket (Yöre Halkından Alınan Bilgiler) G: Gözlem L: Literatür *Statü: Y: Yaşayan G: Göçmen Tablo 37.Fauna Tablosu - Memeli Hayvanlar (Mamalia) KAYNAK* Latince Adı Türkçe adı END IUCN Bolluk CITES 1 2 3 MAMALIA ERİNACEİDAE MEMELİLER KİRPİLER BERN Sözleşmesi MAK(2013-2014) Erinaceus concolor Kirpi nt X Ek-III Ek Liste-1 SORİCİDAE SİVRİFARELER Habitat Çok sıcak ve çok soğuk olmayan tüm bölgelerde bulunur. Crocidura leucodon Sivriburunlu tarla faresi nt X - - Açık arazi ve çalılık L TALPİDAE KÖSTEBEKLER Talpa levantis Kör Köstebek nt X - - Gevşek nemli topraklar. L RHİNOLOPHİDAE NALBURUNLU YARASALAR Rhinolophidae ferrumequinum Büyük Nalburunlu Yarasa V X Ek-II Ek Liste-1 Ağaçlık alanlar. L 97 Kaynak L,A

Latince Adı Türkçe adı END IUCN Bolluk CITES 1 2 3 VESPERTİLİONİDAE DÜZ BURUNLU YARASA BERN Sözleşmesi MAK(2013-2014) Pipistrellus pipistrellus Cüce yarasa V X Ek-III - LEPORİDAE TAVŞANLAR Habitat Su kenarına yakın ormanlık araziler Lepus europaeus Yabani tavşan nt X Ek-III Ek Liste-3 Otlu, ormanlık ve açık araziler. L,A SCİURİDAE SİNCAPLAR Citellus xanthophrymnus Gelengi nt X - - Az eğimli düzlük ve çayırlarda. L Sciurus vulgaris Sincap nt X Ek-III Ek Liste-1 Ağaçlık, ormanlık alanlarda yaşar. L,A SPALACİDAE KÖRFARELER Spalax lucodon Körfare nt X - - Step, bağ ve bahçelerde L,A CRİCETİDAE HAMSTERLAR Cricetulus migratorius Göçmen hamster nt X - - Tarla, step ve açık ormanlarda L MURİDAE FARELER+SIÇANLAR Mus Musculus Doğu faresi nt X - - Tarla ve açık alanlar. L Apodemus sylvaticus Orman faresi nt X - - Orman ve tarlalarda bulunur. L,A CANİDAE KURTLAR+KÖPEKLER Vulpes vulpes Tilki nt X Ek-II Ek Liste-3 Ağaçlık ve tahıl tarlalarında L,A MUSTELİDAE SANSARLAR Mustela nivalis Gelincik nt X Ek-II Ek Liste-2 URSIDAE AYILAR Ağaç kovuklarını, taş yığınlarını ya da diğer hayvanların kazdıkları barınakla. Ursus arctos Bozayı V X Ek-2 Ek-II Ek Liste-2 Ormanlarda bodur bitki örtüsüne sahip steplerde sarp L,A dağlarda yaşar. SUİDAE DOMUZLAR Sus scrofa Yabani domuz nt X Ek-III Ek Liste-3 Geniş yapraklı ormanlarda yaşar. L,A *MAK (2013-2014): Merkez Av Komisyonu Kararı *END: Endemik *KAYNAK: A: Anket (Yöre Halkından Alınan Bilgiler) G: Gözlem L: Literatür Kaynak L,A L,A 98

3.10.2. Fauna Açısından Önemli Alanlar Yukarda verilen tablolarda, proje alanında bulunan ve bulunması muhtemel kuş, memeli, sürüngen ve amfibi türlerinin IUCN kategorileri yanı sıra çeşitli sözleşmelere göre durumları verilmiştir. Memeli, sürüngen ve amfibi türlerinden bir yarasa türü dışında kalan diğer türler, Ali Demirsoy a göre; nt kategorisine girmektedirler. nt kategorisi ülkemizde yaygın olarak bulunan, bol ve tehlikede olmayan türler için kullanılmaktadır. Memeli, sürüngen ve amfibi türlerinden iki memeli türü dışında diğer türler, Ali Demirsoy a göre; nt kategorisine girmektedirler. nt kategorisi ülkemizde yaygın olarak bulunan, bol ve tehlikede olmayan türler için kullanılmaktadır. Memeli türlerinden Rhinolophidae ferrumequinum (Büyük Nalburunlu Yarasa), Pipistrellus pipistrellus(cüce Yarasa), Ursus arctos (Boz Ayı) IUCN e göre LC (least concern; düşük riskli) kategorisinde bulunmakla birlikte, Ali Demirsoy a göre V (tehdit altında, hasar görebilir) kategorisi kapsamında incelenmiştir. Rhinolophidae ferrumequinum (Büyük Nalburunlu Yarasa) ve Pipistrellus pipistrellus(cüce Yarasa) kış barınakları ağaç kovuklarının yanı sıra mağaralardır, yazları ise daha çok çatı altlarında bulunurlar. Yakın çevrede türün habitatına uygun çeşitli alternatif habitatlar bulunmaktadır ve yaygın bir habitat tahribi söz konusu değildir. Ursus arctos(boz Ayı) deniz seviyesinden yüksek dağlara kadar birçok farklı habitatta yaşayabilir. Genel olarak besinin olduğu orman açıklıkları, alpin taşlık ve kayalık alanlar ile gündüz saklanabileceği kapalılığı yüksek ibreli ve yaprak döken ormanlık alanlarda yaşarlar. Ali Demirsoya göre V kategorisi(tehdit altında, hasar görebilir) içersinde değerlendirilen türlerin yaşadığı habitat parçaları fauna açısından önemli alanlar arasında değerlendirilebilinir. Ancak proje inşaat aşaması sırasında türlerin çevredeki benzer ağaçlık alanlara ve yakın köylerdeki ve ormandaki habitatlarına çekilmeleri beklenmektedir. İnşaat aşaması tamamlandıktan sonra ise, eski habitatları tekrar yayılış göstermeleri beklenmektedir ve türlerin zarar görmesi öngörülmemektedir. Proje inşaat aşamasında tespiti yapılan türler hareketli formlar olmalarından dolayı, oluşacak gürültü gibi nedenlerden dolayı ortamdan uzaklaşabilir ve yakın çevrede bulunan mevcut alternatif habitatlara çekilebilirler. Ancak, inşaat aşaması tamamlandıktan sonra türlerin tekrar eski yaşam alanlarına dönmesi beklenmektedir. Dolayısıyla proje inşaat aşaması sırasında ve inşaat tamamlandıktan sonra türlerin nesillerinin tehlikeye düşmesi öngörülmemektedir. 99

3.11. Proje Alanı, Etki Alanı ve İnceleme Koridorundaki Tarım ve Hayvancılık Faaliyetleri 3.11.1. Tarım Arazileri, Büyüklükleri, Koordinatları, Harita Üzerinde İşaretlenmesi Kütahya Kütahya İlinin 1.188.900 halık toplam arazi varlığının % 34 ü olan 409.488 halık kısmı tarım arazisini, % 52 si olan 612.592 haı orman arazisini, % 8 i olan 88.209 haı çayır, mera arazisini ve yaklaşık % 6 sı olan 78.611 haı da diğer arazileri teşkil etmektedir. İlçe Adı Şekil 40. Kütahya İli Arazi varlığı Dağılımı Tablo 38. Arazi Varlığı Tarla (Ekilen) Nadas Bağ- Bahçe Arazisi Sebze Arazisi Tarıma Elverişli Olupta Ekilmeyen Arazi Toplam Tarım Alanı Çayır Mera Orman Diğer Arazi Toplam Merkez 77.654 5.520 645 1.259 2.703 87.780 25.593 120.593 23.644 257.610 Altıntaş 28.421 8.804 133 83 1.940 39.380 17.819 26.123 7.178 90.500 Aslanapa 23.708 2.397 0 22 50 26.177 1.513 37.967 243 65.900 Çavdarhisar 15.644 7.218 28 22 3.693 26.604 4.806 27.088 2.020 60.518 Domaniç 8.121 3.000 68 93 1.490 12.772 11.465 35.610 2.053 61.900 Dumlupınar 7.004 500 85 66 3.812 11.467 1.321 15.879 1.833 30.500 Emet 19.716 4.950 195 486 3.739 29.086 2.500 35.288 108 66.982 Gediz 33.601 4.642 875 1.510 241 40.869 9.999 74.050 20.482 145.400 Hisarcık 9.883 800 178 183 1.095 12.139 1.100 19.524 237 33.000 Pazarlar 3.117 300 993 164 841 5.415 1.200 3.237 763 10.615 Simav 51.740 4.806 1.420 729 2.356 61.051 5.449 79.860 13.125 159.485 Şaphane 4.591 415 1.303 64 1.872 8.245 2.391 11.060 3.404 25.100 Tavşanlı 31.730 8.391 506 679 7.197 48.503 3.053 126.313 2.121 179.990 TOPLAM 314.929 51.742 6.429 5.360 31.028 409.488 88.209 612.592 77.211 1.187.500 100

Şekil 41. Kütahya İli Tarım Arazilerinin Sınıflara Göre Dağılımı Arazilerin kullanma kabiliyeti sınıfları 8 adet olup, toprak zarar ve sınıflandırılmaları 1. sınıftan 8. sınıfa doğru giderek artar. İlk 4 sınıf arazi iyi bir toprak idaresi altında yöreye adapte olmuş kültür bitkileri ile orman, mera ve çayır bitkilerini iyi bir şekilde yetiştirme özelliğine sahiptir. V., VI.; ve VII:, sınıflar adapte olmuş yerli bitkilerin yetişmesine elverişlidir. VII.sınıf arazilerde çok pahalı ıslah çalışmaları ile ürün alınabilse de yatırım harcamalarını karşılamaz. SINIF I Toprak derinliği fazla drenajları iyidir. Tuzluluk, sodiklik ve taşlılık gibi sorunları yoktur. Su tutma kapasitesi yüksek olup, gübrelemeye iyi cevap verirler. Kütahya İlinde, I. Sınıf arazilerin yayılma alanı toplam 32414 hektar olup, İl yüzölçümünün % 22 sini oluştururlar. Hepsi % 2 den daha düşük eğimli olan 1. sınıf arazilerin %87,2 sinde toprak derin geri kalanında orta derindir. SINIF II Bu sınıftaki topraklar kötüleşmeyi önlemek veya toprak işleme sırasında hava ve su ilişkilerini iyileştirmek için yapılan koruma uygulamalarını içeren dikkatli bir toprak idaresini gerektirir. Kültür bitkileri, çayır-mera ve orman için uygundur.kütahya İlinde bu tip araziler 96 937 hektarlık alanı kaplarlar. ( İl yüzölçümünün % 8,2 si) Bu arazilerin %56 sında eğim düz ve düze yakın, % 43,5 unda Hafif,%0,5 inde ortadır. %52,9 unda toprak derin, %34,2 sinde orta derin %12,9 unda sığdır. SINIF III Sınırlandırmaları daha fazladır. Kültür bitkileri tarıma alınabileceği gibi çayır, mera, orman arazisi olarak kullanılabilirler. III.sınıf araziler 78 935 ha. lık alanla Kütahya İlinin % 7 sini oluştururlar. Bu sınıfın %21 ini düz, %27 sini hafif, %51,2 sini orta, % 0.8 ni dik eğimli topraklar oluştururlar. %14 ünde toprak derin, %44,1 inde orta derin, %41 inde toprak sığ, %0,9 unda toprak çok sığdır. 101

Sınıf IV Bu sınıfın sınırlamaları fazla ve bitki seçimi daha sınırlıdır. Çayır, mera ve orman için kullanılabilecekleri gibi gerekli önlemlerin alınmasıyla iklime depo olmuş tarla ve bahçe bitkilerinden bazıları için kullanılabilir. Kütahya İlinde 92240 ha. Yüzölçümü ile % 7,8 lik bir orana sahiptir. Bu sınıf arazilerin % 3,9 u düz, % 6,8 i hafif, % 86,9 u orta, %2,4 ü dik eğime sahiptir. Toprakların %40 ı derin, %16,9 u orta derin, %73,3 ü sığ, % 5,8 i çok sığdır. SINIF V Yetişecek bitki cinsini sınırlayan ve kültür bitkilerinin normal gelişimini önleyen sınırlandırmalara sahiptir. Tarla ve bahçe bitkileri kültürüne uygun olmamakla birlikte çayır ıslahı yapmak veya uygun ağaç türleri yetiştirerek bu arazilerden kazanç sağlamak mümkündür. Bu sınıfta Kütahya da 494 ha. Çayır arazisi mevcuttur. Derin bir toprak derinliğine sahiptir. Eğimi düzdür. Çorak bir arazidir. SINIF VI Bu sınıfa giren toprakların fiziksel koşulları gerektiğinde tohumlama, kireçleme, gübreleme ve kontur karıkları, drenaj hendekleri, saptırma yapıları ve su dağıtıcıları ile su kontrolü gibi çayır veya mera iyileştirmelerinin uygulanmasını pratik kılar. Kütahya İlinde, 252 834 ha. lık yüzölçümü ile %21,3 lük bir orana sahiptir. Bu sınıf arazilerin %0,3 ü düz, %0,03 ü hafif, %37,2 i orta, %62,5 u dik eğimdedir. Bu toprakların %0,9 i derin, %0,3 ü orta derin, %87 si sığ, %11,8 i çok sığdır. SINIF VII Bu sınıfa giren topraklar, çok dik eğim, erozyon, toprak sıklığı, taşlılık, yaşlık, tuzluk ve sodiklik gibi, kültür bitkilerinin yetiştirilmesini engelleyen çok şiddetli sınırlamalara sahiptir. Çayır mera ıslahı için kullanılma olanakları da oldukça sınırlıdır. Kütahya İlinde bu sınıf araziler 604 039 ha. lık yüzölçümü ile % 50,9 luk bir orana sahiptir. Bu sınıftaki arazilerin % 0,04 ü düz, %96,63 ü dik eğimlidir. % 19,2 si sığ, % 80,8 i çok sığdır. SINIF VIII Bu sınıf araziler erozyon, yaşlılık, taşlılık, kayalık, düşük rutubet kapasitesi, tuzluluk ve sodiklik gibi kısıtlayıcılardan bir veya birkaçının önlenemeyecek derecedeki şiddetli sınırlandırmaları nedeniyle ot, ağaç veya kültür bitkilerinin yetiştirilmesine elverişli değildir. Bitki yetiştirilmesine uygun olmasalar da yaban hayatı için ve dinlenme yerleri olarak kullanılabilirler. İlde % 29615 Ha. lık alanı kaplarlar. Buda % 2.5 luk bir orana tekabül eder. 82 hektarlık alanı yerleşim yeri olarak kullanılmaktadır. 29022 Ha. lık kısmı da çıplak kaya, ırmak yatağı olarak haritalanmıştır. Tarımsal Üretim Kütahya İli nde yer alan doğal bitki örtüsü Akdeniz, Karadeniz ve İç Anadolu bölgelerinin özelliklerini taşır. Kütahya da kuru ormanlar çoğunluktadır. Bunu bozkır bitki toplulukları takip etmektedir. İlimiz ormanları, daha çok dağ eteklerindeki platolarda yer alır. Yerleşim birimlerine yakın ormanlık alanlar çeşitli amaçlarla bilinçsizce tahrip edilmiştir. Bu oran %2-3 civarındadır. Kütahya 1.187.500.000 hektarlık yüzölçümüne sahip olup bu alanın 611.592.000 hektarlık bölümü, orman sahasıdır. Sevinerek söyleyebiliriz ki, ilimizin %52,97 sini ormanlık alanlar oluşturmaktadır. Orman alanlarımızın 296.464.000 lik hektarı, %48 lik ekonomik değeri olan verimli ormanları oluşturur. Geri kalan kısmı ise, bozuk orman özelliği taşır 102

Kullanma Kabiliyeti Sınıflaması, toprağı korumak ve özelliklerine uygun olarak planlı ve dengeli bir şekilde kullanılmasını sağlamak amacıyla birden sekize kadar yapılan sınıflandırmadır. Toprak verimlilik durumları I. sınıftan VIII. sınıfa doğru azalmaktadır. Çayır, mera, yaylak, otlak, kışlak, zeytinlik ve orman sınırları dışında kalan, I. II. III. IV. V. VI. ve VII. sınıf araziler tarım arazileridir. I. II. III. IV. sınıf araziler, toprak işlemeli tarıma elverişlidir. V. VI. ve VII. sınıf araziler toprak işlemeli tarıma elverişli olmamasına rağmen toprak muhafaza tedbirleri almak suretiyle tarım yapılabilir. VIII. sınıf araziler ise tarıma elverişli olmayan arazilerdir. İşlemeli tarıma uygun ve kısıtlı uygun olan tarım topraklarının (I. II. III. ve IV. sınıf) amaç dışı kullanılmasından dolayı, işlemeli tarıma uygun olmayan mera alanlarının bozularak tarıma açılması, bu alanlarda toprak erozyonunun boyutlarını artırmıştır. Şekil 42. Bitkilerin Cinslerine Göre Dağılımı Eskişehir İli Arazi Kullanımı Eskişehir İl arazisinin %21.8 i dağlık, % 6 sı yayla, % 25.8 i ova ve %51.8 i dalgalıdır. 582.505 hektar (% 43) tarım alanına sahip olan Eskişehir İlinde; 325.851 hektar çayır-mer a arazisi (% 24), 331.263 hektar (% 24) orman ve fundalık arazi, 125.581 hektar (% 9) tarıma elverişsiz arazi bulunmaktadır. Arazi kabiliyeti yönünden ildeki arazilerin % 9 u 1. sınıf, % 36 sı 2.,3. ve 4.sınıf, % 55 i de 5.,6.,7. ve 8. sınıf arazilerdir. Sulanabilir arazilerde her yıl ekim yapılmaktadır. Geriye kalan araziler kıraç ve taban arazi olup, Nadas-Ekim münavebe sistemi uygulanmakta ve her yıl 1.971.640 dekar ı nadasa bırakılmaktadır. 103

Tipik bir karasal iklime sahip olan Eskişehir de Sarıcakaya ve kısmen de Mihalıççık İlçeleri hariç tutulacak olursa genelde yıllık yağış 400 mm nin altında olup, daha çok serin iklimde tahıl (Buğday, Arpa) ile Şeker Pancarı tarımı yapılmaktadır. Bir mikroklima bölgesi olan Sarıcakaya ve Mihalgazi İlçelerinde ilimiz ve çevre illerin ihtiyacını karşılayabilecek düzeyde sebzecilik ve seracılık yapılabilmektedir. Toprak İskan Müdürlüğünün, 1981 Köy Envanter Etüdüne göre Eskişehir de işletmelerin % 3.1 i 0-25 dekar, % 6.4 ü 26-50 dekar, % 17.1 i 51-100 dekar, % 30.4 ü 101-200 dekar, % 31.8 i 201-500 dekar,% 8.6 sı 501-1000 dekar arasındadır. İşletmelerin % 2.5 i ise 1000 dekardan büyüktür. 2010 yılı Çiftçi Kayıt Sistemine göre ise işletme bilgileri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 39. 2010 yılı Çiftçi Kayıt Sistemine Göre İşletme Bilgileri İşletme büyüklüğü (Dekar) İşletme sayısı Arazi sayısı Kullanılan Alan (Dekar) <5 21.135 116.648 279.879,7 7,73 5<10 21.785 71.084 509.416,9 14,07 10< 20 22.329 67.472 946.579,5 26,14 20 < 50 17.480 43.919 1.289.305 35,6 50 <100 5.080 7.331 469.611,5 12,97 100 < 200 632 749 93.707,7 2,59 200 < 500 90 96 25.443,7 0,7 500 <1000 12 14 7.597,8 0,21 TOPLAM 30.690 307.313 3.621.541,7 100,00 Genel Toplam İçinde ( % ) Eskişehir deki tarımsal faaliyet, ülkenin en temel bitkisel besin maddeleri üretiminde küçümsenmeyecek bir yer tutarken, ülke geneline oranla makineleşme ve modernleşme dikkati çeken boyuttadır. Şekil 43. Arazi Kullanım Durumu Eskişehir İlinde Arazi Kullanımı verilmiştir. Tarım alanlarının kuru,sulu,marjinal, özel ve dikili alanlar olarak dağılımı harita Şekil 44 te verilmiştir. 104

Şekil 44. Eskişehir İlinin Tarımsal Alanlarının Sınıfsal Dağılım Haritası 105

Tarım İç Anadolu Bölgesinin kuzey batısında yer alan Eskişehir İli kuzeyden Karadeniz, kuzey batıdan Marmara, batı ve güney batıdan ise Ege bölgeleriyle komşu olup, kısmen bu bölgelerin iklim özelliklerini taşır. Ancak Eskişehir coğrafi karakterlerini içinde bulunduğu İç Anadolu bölgesinden alır. 1.365.248 hektar yüzölçümüne sahip Eskişehir İli, kuzeyde Bozdağ ve Sündiken Dağları güneyde Emirdağ, doğuda Sakarya vadisi, batıda ise Türkmen dağları gibi tabii sınırlarla çevrilidir. Arazi dağılımı Tablo 40 ta verilmiştir. Tablo 40. Arazi Dağılımı Arazi Nevi Hektar Oran (%) İşlenen Tarım Arazisi 582.505 43 Çayır-Mera Alanı 325.851 24 Ormanlık ve Fundalık Alan 331.263 24 Tarım Dışı Alan,Yerleşim Yeri 125.581 9 Toplam 1.365.200 100 Eskişehir Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2010 Arazi kabiliyeti yönünden ildeki arazilerin % 9 u 1.sınıf, % 36 sı 2. 3. ve 4.sınıf, % 55 i de 5. 6. 7. ve 8. sınıf arazilerdir. Sulanabilir araziler her yıl ekilmektedir. Geriye kalan alanlar kıraç ve taban arazisi olup, Nadas-Ekim münavebe sistemi uygulanmakta ve her yıl 192.058 hektarlık kısmı nadasa bırakılmaktadır. Tipik bir karasal iklime sahip Eskişehir de Sarıcakaya ve kısmen de Mihalıççık ilçeleri hariç tutulacak olursa genelde yıllık yağış 400 mm nin altında olup, daha çok serin iklim tahılla (buğday, arpa) ile şeker pancarı tarımı yapılmaktadır. Bir mikroklima bölgesi olan Sarıcakaya ve Mihalgazi ilçelerinde İlimiz ve çevre illerin ihtiyacını karşılayabilecek düzeyde sebzecilik ve seracılık yapılabilmektedir. Toprak İskan Müdürlüğünün, 1981 köy envanter etüdüne göre Eskişehir de işletmelerin % 33 ü 0-49 dekar, % 24 ü 50-99 dekar, % 23 ü 100-199 dekar, % 17 si 200-499 dekar, % 2,3 ü 500-999 dekar, % 0,7 si 1000-2499 dekar arasındadır. İşletmelerin % 0,003 u ise 5000 dekardan büyüktür. Eskişehir deki tarımsal faaliyet, ülkenin en temel bitkisel maddeleri üretiminde küçümsenmeyecek bir yer tutarken, ülke geneline oranla, makineleşme ve modernleşme dikkati çeken boyuttadır. Tablo 41. Arazi Kullanma Kabiliyet Sınıfları Sınıfı Genişlik (Ha) % I. Sınıf Araziler 124.461 9.2 II. Sınıf Araziler 198.610 14.5 III. Sınıf Araziler 149.308 10.9 IV. Sınıf Araziler 142.811 10.5 TOPLAM (I+II+III+IV) 615.190 45.1 V. Sınıf Araziler 3.270 0.2 VI. Sınıf Araziler 171.496 12.6 VII. Sınıf Araziler 508.067 37.2 VIII. Sınıf Araziler 67.225 4.9 TOPLAM 1.365.248 100.0 Eskişehir Tarım İl Müdürlüğü(Mülga), 2004 106

Tarımsal Üretim Tarımsal üretimin yapı itibariyle büyük ölçüde tabiat şartlarına bağlı olması ilimizde de bitki deseni, ürünlerin miktar ve çeşitliliğini sınırlamaktadır. Bu sebeple ilimizdeki tarımsal üretim, tarla tarımı ve buna bağlı olarak hububat ekilişi toplam tarla arazisinin % 82.53 ünü teşkil etmektedir. Eskişehir İli bitkisel ve hayvansal üretimde Türkiye ortalamasının üzerinde üretim yapabilen bir teknolojiye ulaşmıştır. Mevcut arazinin kullanma kabiliyet sınıfları Tablo 42 de, 2010 yılında bu arazinin ekilen ürünlere göre kullanımı Tablo 43 te verilmiştir. Tablo 42. Arazi Kullanımı ÜRÜN TOPLAM TARIM ALANI (Da) 1-TAHIL TOPLAMI 3.078.173 2-BAKLAGİLLER TOPLAMI 82.546 3-ENDÜSTRİ BİTKİLERİ TOP. 172.889 4-YAĞLI TOHUMLAR TOP. 121.729 5-YUMRU BİTKİLER TOP. 48.755 6-YEM BİTKİLERİ 103.817 7-TOPLAM TARLA BİTKİLERİ EKLİŞİ (1+2+3+4+5+6) 3.607.909 8-NADAS 1.971.640 9-EKİLMEYEN TARLA 91.950 10-TOPLAM TARLA 5.671.499 11-SEBZE ALANI 66.337 12-MEYVELİK ALANI 59.000 13-BAĞ-BAHÇE TOPLAMI(11+12) 125.337 14-TARIM ARAZİLERİ TOPLAMI 5.796.836 TAHIL TOPLAMI 3.078.173 Eskişehir Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2010 Tablo 43. Eskişehir İli, İlçelere Göre Tarım Alanları Dağılımı (Ha) İLÇELER TARLA SEBZE MEYVE BAĞ ZEYTİN TOPLAM MERKEZ 985.520 12.424 3.227 345 10 1.001.526 ALPU 449.542 4.528 390 - - 454.460 BEYLİKOVA 247.776 540 72 2-248.390 ÇİFTELER 612.242 3.858 70 20-616.190 GÜNYÜZÜ 335.240 8.246 574 2.120-346.180 HAN 101.339 20 298 - - 101.660 İNÖNÜ 133.756 677 237 - - 134.670 MAHMUDİYE 434.088 500 352 - - 434.940 MİHALGAZİ 8.132 6.673 593 1.996 290 17.684 MİHALLIÇCIK 416.644 3.600 5.676 300-426.220 SARICAKAYA 23.821 9.670 729 4.210 1.050 39.480 SEYİTGAZİ 618.403 842 1.125 - - 620.370 SİVRİHİSAR 1.376.145 4.370 660 2.105-1.383.280 TOPLAM 5.742.648 55.948 12.403 11.101 1.350 5.825.050 Eskişehir Tarım İl Müdürlüğü(Mülga), 2007 Tarımsal Faaliyetler Pestisit Kullanımı Eskişehir İlinde kullanılan zirai mücadele ilaçları cinsleri ve kullanılan miktarları itibariyle Tablo 44 te verilmiştir. Kimyevi gübreler ve pestisitler her kültür bitkisinin gelişim durumuna, cinsine, toprak yapısına, iklime vb. birçok şartlara göre ayrı ayrı dozlarda verilmektedir. Ayrıca gerek kimyevi gübrelerin gerekse pestisitlerin toprakta birikim oranlarının tespiti ancak geniş çaplı araştırma ile bulunabilir. Ancak Eskişehirde bu konuda herhangi bir çalışma henüz yapılmamıştır. 107

Toprağa muhtelif şekillerde geçen bitki koruma ilaçlarının mikroorganizma faaliyetlerine normal tatbikat dozlarındaki denemelerde zararlı bir etkisi görülmemiştir. İnsektisitler, fungusitlerin toprakta kalıcı özellikleri yoktur. Herbisitlerin bazılarının toprakta kalıcı özellikleri oldukları nitrifikasyonu hafif olarak engelledikleri şeker pancarı, ayçiçeği, nohut gibi tarım ürünlerinin yetiştirilmesini engelledikleri yapılan denemelerde tespit edilmiştir. Tablo 44. 2010 Yılı Mücadele İcraatlarında Kullanılan İlaçlar KONU 2010 İlaçlanan Alan(da) 1.548.326 İlaçlanan Ağaç (ad) 125.840 İlaçlanan Tohum (ton) 59.307 KULLANILAN İLAÇLAR KG LİTRE İnsektisit 43.251 3.527 Fungusit 59.693 259 Herbisit 2.402 111.636 Akarisit - 437 Rodentisit 1.411 TOPLAM 1.771,5 339 Eskişehir Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2010 Gübre Kullanımı Eskişehir İlinde gübre kullanımı genelde normal düzeydedir. Sadece sebze ve şeker pancarında çok az düzeydeki çiftçide gübreleme biraz fazladır. Ancak genelde gübre kullanımı normal düzeydedir. Tablo 45 te kullanılması gereken gübre miktarları verilmiştir. Ancak toprak analizleri dikkate alınarak ona göre gübreleme yapılmalıdır. Cinsi Tablo 45. Gübre Kullanım Miktarları Azotlu Gübreler (kg/ Da) Amonyum Amonyum Sülfat Nitrat % 21 N % 26 N Üre %46 N 108 Triple Süper Fosfat % 42 P2O5 Fosforlu Gübreler (kg/da) Diamonyum Fosfat % 18-46 Kompeze Güb. 20-20-0 Buğday (Kuru) 30-35 25-30 14-16 14-16 12-14 30-35 Buğday (Sulu) 55-60 45-50 25-28 16-18 14-16 35-40 Arpa 35-40 30-35 16-18 16-18 14-16 35-40 Mısır (Sulu) 55-60 45-50 25-28 16-18 14-16 35-40 Ayçiçeği (Sulu) 45-50 35-40 20-22 16-18 14-16 35-40 Patates (Kuru) 45-50 35-40 20-22 18-20 18-20 40-45 Patates (Sulu) 65-70 55-60 30-32 24-26 24-26 50-55 Ş. Pancarı (Kuru) 40-45 30-35 18-20 14-16 14-16 30-35 Ş. Pancarı (Sulu) 60-65 50-55 28-30 18-20 18-20 40-45 Sebzeler 60-65 50-55 28-30 16-18 16-18 35-40 Bostan(Kuru) Kavun 30-35 25-30 14-16 12-14 12-14 25-30 Karpuz Bostan(Sulu) Kavun-Karpuz 45-50 35-40 20-22 16-18 16-18 35-40 Bağ (Kuru) 40-45 30-35 18-20 14-16 14-16 30-35 Bağ (Sulu) 45-50 35-40 20-22 16-18 16-18 35-40 Meyve (Ağaç başına) 1-2 0.8-1.5 0.6-0.7 0.5-0.7 0.5-0.7 1-2 Yonca 15-20 12-16 7-9 75-80 30-32 26-28 Nohut 15-20 12-16 7-9 35-40 14-16 12-14 Kuru Fasulye 15-20 12-16 7-9 45-50 18-20 16 Eskişehir Tarım İl Müdürlüğü(Mülga), 2004

Toprak analizlerine göre, toprakta bitkiler tarafından alınabilir potasyum miktarı dekarda 20 kg dan az ise 25 kg, 20-30 kg arasında ise 15 kg potasyum sülfat gübresi verilmelidir. Toprakta bulunan potasyum 30 kg dan çok ise potasyumlu gübre verilmesine gerek yoktur. Bu tavsiye bölgede tarım yapılan bütün bitkiler için geçerlidir. 3.11.2. Ürün Desenleri ve Bunların Yıllık Üretim Miktarı Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi güzergahının geçtiği Eskişehir ve Kütahya İllerine ait tarımsal üretim miktarları, ürün desenleri ve bunların yıllık üretimleri aşağıda verilmektedir. Kütahya İli Tablo 46. Kütahya İli Bitkisel Ürün Üretim Miktarı Grup adı Ürün adı Ekilen alan(dekar) Hasat edilen alan(dekar) Üretim(ton) İşlenmemiş Tütün Tütün 1.096 1.096 69 Parfümeri-Eczacılık Vb.Bitkiler- Sekerpancarı Ve Yem Bitkileri Tohumları Acıbakla 12 12 1 Fiğ (Dane) 13.302 13.179 1.047 Haşhaş (Kapsül) 4.354 4.354 59 Patates-Kuru Baklagiller-Yenilebilir Kök Ve Yumrular Saman Ve Ot Bakla (Yemeklik) 3.113 3.086 608 Börülce 24 24 1 Burçak (Dane) 808 802 46 Fasulye (Kuru) 29.226 29.226 3.243 Mercimek (Yeşil) 3.525 3.525 396 Mürdümük (Dane) 2.305 2.284 164 Nohut 206.750 206.750 22.873 Patates (Diğer) 16.437 16.285 30.120 Burçak (Yesil Ot) 121 120 70 Fiğ (Yeşil Ot) 130.854 117.973 80.412 Hayvan Pancarı 3.512 3.480 14.648 Korunga (Yeşil Ot) 15.901 15.754 12.517 Mısır (Hasıl) 1.207 1.197 2.352 Mısır (Silajlık) 20.670 20.670 92.910 Mürdümük (Yeşil Ot) 604 598 85 Tritikale (Yeşil Ot) 3.507 3.474 2.574 Yonca (Yeşil Ot) 64.781 64.177 71.105 Yulaf (Yeşil Ot) 8.532 7.556 5.158 Şeker İmalatında Kullanılan Bitkiler Şekerpancarı 47.172 47.172 229.120 Tahıllar Arpa (Biralık) 3.850 3.800 1.178 Arpa (Diğer) 461.053 460.981 117.293 Buğday (Diğer) 1.127.235 1.127.235 222.435 Buğday (Durum) 337.552 337.552 71.692 Çavdar 27.950 27.950 6.149 Darı 9.415 9.327 1.408 109

Grup adı Yağlı Tohumlar Ürün adı Ekilen alan(dekar) Hasat edilen alan(dekar) Üretim(ton) Mısır (Dane) 11.930 11.930 2.380 Tritikale (Dane) 26.606 26.606 7.638 Yulaf (Dane) 7.290 7.290 1.293 Aspir 205 205 22 Ayçiçeği (Çerezlik) 1.585 1.585 181 Ayçiçeği (Yağlık) 19.359 19.359 2.134 Haşhaş (Tohum) 4.354 4.354 65 Susam 362 358 12 Tablo 47. Kütahya İli Sebze üretim Miktarları Grup adı Ürün adı Ekilen Alan(Dekar) Üretim(Ton) Kök Ve Yumru Sebzeler Meyvesi İçin Yetiştirilen Sebzeler Diğer Sebzeler (Başka Yerde Sınıflandırılmamış) Soğan (Taze) 1.080 939 Soğan (Kuru) 8.333 9.379 Sarımsak (Taze) 695 476 Sarımsak (Kuru) 1.072 655 110 Pırasa 2.436 3.757 Havuç 483 573 Kırmızı Pancar 120 480 Turp (Bayır) 377 416 Turp (Kırmızı) 108 118 Domates (Sofralık) 12.770 29.833 Domates (Salçalık) 80 152 Hıyar (Sofralık) 2.930 6.020 Hıyar (Turşuluk) 760 825 Acur 20 32 Biber (Salçalık) 215 207 Biber (Dolmalık) 1.695 1.865 Biber (Sivri) 7.669 8.067 Bamya 80 36 Patlıcan 24 22 Kabak (Sakız) 870 646 Balkabağı 1.820 2.282 Kabak (Çerezlik) 12 2 Bezelye (Taze) 6 4 Fasulye (Taze) 4.840 3.315 Börülce (Taze) 50 30 Bakla (Taze) 977 686 Barbunya Fasulye (Taze) 395 188 Kavun 5.758 7.023 Karpuz 3.833 5.521 Karnıbahar 23 25 Brokoli 10 9 Lahana (Beyaz) 1.665 2.213 Lahana (Kırmızı) 24 12

Grup adı Ürün adı Ekilen Alan(Dekar) Üretim(Ton) Tablo 48. Kütahya İli Meyve üretim Miktarı Grup adı Ürün adı Lahana (Brüksel) 10 9 Marul (Kıvırcık) 542 422 Marul (Göbekli) 1.501 1.338 Marul (Aysberg) 20 12 Ispanak 2.965 1.570 Semizotu 6 3 Maydonoz 23 8 Roka 10 5 Tere 6 3 Nane 13 5 Mantar (Kültür) 0 32 Toplu meyveliklerin alanı(dekar) Üretim(ton) Meyve veren yaşta ağaç sayısı Toplam ağaç sayısı Üzüm (Sofralık- 4.012 3.199 4.012 4.012 Çekirdekli) Üzüm Üzüm (Sofralık- 20 19 20 20 Çekirdeksiz) Muz-İncir-Avokado-Kivi İncir 0 18 1.200 1.220 Elma (Golden) 1.347 5.629 111.129 131.129 Diğer Meyveler-Taş Çekirdekliler Ve Yumuşak Çekirdekliler Zeytin Ve Diğer Sert Kabuklular Elma (Starking) 2.906 6.499 147.145 186.515 Elma (Amasya) 1.466 5.785 126.975 145.107 Elma (Grannysmith) 77 68 1.905 4.755 Elma (Diğer) 690 2.314 56.670 69.335 Armut 640 6.552 162.795 194.196 Ayva 34 813 28.220 35.900 Yenidünya 0 40 80 Muşmula 0 108 5.705 6.645 Şeftali (Nektarin) 0 9 754 894 Şeftali (Diğer) 207 652 19.935 24.650 Erik 314 12.801 317.635 366.385 Kayısı 35 178 9.020 13.534 Zerdali 0 50 2.545 2.790 Kiraz 25.005 14.672 691.935 854.827 Vişne 25.493 16.669 734.560 932.595 Kızılcık 1 381 19.575 21.080 İğde 25 190 10.936 12.096 Çilek 1.312 1.625 1.312 1.312 Dut 7 1.528 44.450 48.520 Nar 0 3 600 640 Trabzon Hurması 0 28 700 840 Badem 1.094 539 24.920 38.820 Fındık 30 4 1.410 2.790 Ceviz 8.456 2.355 85.255 169.145 111

Grup adı Ürün adı Toplu meyveliklerin alanı(dekar) Üretim(ton) Meyve veren yaşta ağaç sayısı Toplam ağaç sayısı Kestane 41 558 34.550 49.565 Antep Fıstığı 2.154 299 51.230 98.420 Eskişehir İli Tablo 49. Eskişehir İli Bitkisel Ürün Üretim Miktarları Grup adı Parfümeri-Eczacılık Vb.Bitkiler- Sekerpancarı Ve Yem Bitkileri Tohumları Ürün adı Elit (Şekerpancarı Tohumu) Ekilen alan(dekar) Hasat edilen alan(dekar) Üretim(ton) 8.841 8.759 1.060 Fiğ (Dane) 180 178 10 Haşhaş (Kapsül) 4.529 4.529 86 Korunga (Tohum) 121 120 4 Yonca (Tohum) 10.984 10.881 457 Patates-Kuru Baklagiller-Yenilebilir Kök Ve Yumrular Saman Ve Ot Burçak (Dane) 121 120 10 Fasulye (Kuru) 3.135 3.135 490 Mercimek (Kırmızı) 0 Mercimek (Yeşil) 1.757 1.757 171 Nohut 84.020 84.020 8.688 Patates (Diğer) 26.572 26.328 91.136 Patates (Tatlı) 42 42 70 Fiğ (Yeşil Ot) 37.506 37.153 21.355 Hayvan Pancarı 350 348 1.367 Korunga (Yeşil Ot) 738 690 471 Mısır (Hasıl) 12 12 60 Mısır (Silajlık) 28.945 28.945 142.609 Tritikale (Yeşil Ot) 65 65 68 Yonca (Yeşil Ot) 59.684 59.125 63.466 Şeker İmalatında Kullanılan Bitkiler Şekerpancarı 167.355 167.355 948.494 Tahıllar Yağlı Tohumlar Arpa (Biralık) 5.300 5.300 1.798 Arpa (Diğer) 1.034.731 1.034.731 263.469 Buğday (Diğer) 1.525.305 1.525.305 426.119 Buğday (Durum) 6.816 6.816 2.138 Çavdar 80.977 80.977 20.824 Mısır (Dane) 9.258 9.258 6.837 Tritikale (Dane) 2.739 2.739 797 Yulaf (Dane) 6.262 6.262 1.537 Aspir 18.258 18.258 2.031 Ayçiçeği (Çerezlik) 37.975 37.975 7.829 Ayçiçeği (Yağlık) 82.605 82.605 29.502 Haşhaş (Tohum) 4.529 4.529 94 Kolza (Kanola) 100 100 28 112

Tablo 50. Eskişehir İli Sebze Üretim Miktarları Grup adı Ürün adı Ekilen Alan(Dekar) Üretim(Ton) Kök Ve Yumru Sebzeler Meyvesi İçin Yetiştirilen Sebzeler Diğer Sebzeler (Başka Yerde Sınıflandırılmamış) Soğan (Taze) 2.563 6.804 Soğan (Kuru) 48.167 182.235 Sarımsak (Taze) 47 58 Sarımsak (Kuru) 66 92 Pırasa 759 2.176 Havuç 227 371 Turp (Bayır) 42 126 Turp (Kırmızı) 100 243 Domates (Sofralık) 8.304 42.040 Domates (Salçalık) 144 488 Hıyar (Sofralık) 2.734 15.007 Hıyar (Turşuluk) 1.460 3.454 Biber (Salçalık) 270 533 Biber (Dolmalık) 605 1.502 Biber (Sivri) 1.446 3.218 Bamya 10 4 Patlıcan 1.539 5.173 Kabak (Sakız) 752 2.156 Balkabağı 1.472 3.870 Kabak (Çerezlik) 10.556 1.068 Bezelye (Taze) 1.843 2.352 Fasulye (Taze) 3.524 4.345 Bakla (Taze) 40 56 Barbunya Fasulye (Taze) 250 319 Kavun 7.729 19.278 Karpuz 3.460 11.653 Karnıbahar 570 1.415 Brokoli 585 1.041 Lahana (Beyaz) 1.077 2.886 Lahana (Kırmızı) 272 509 Lahana (Brüksel) 20 33 Marul (Kıvırcık) 3.372 7.053 Marul (Göbekli) 1.509 4.161 Marul (Aysberg) 500 1.195 Enginar 20 20 Ispanak 3.492 3.653 Semizotu 640 1.255 Maydonoz 1.673 2.013 Roka 1.757 2.543 Tere 471 535 Nane 43 40 Dereotu 398 309 113

Tablo 51. Eskişehir İli Meyve üretim Miktarları Grup adı Ürün adı Toplu meyveliklerin alanı(dekar) Üretim(ton) Meyve veren yaşta ağaç sayısı Toplam ağaç sayısı Üzüm Üzüm (Sofralık- Çekirdekli) 8.639 1.617 8.639 8.639 Üzüm (Sofralık- Çekirdeksiz) 30 17 30 30 Üzüm (Kurutmalık- Çekirdekli) 5 3 5 5 Üzüm (Kurutmalık- Çekirdeksiz) 7 6 7 7 Üzüm (Diğer) Üzüm (Şaraplık) 2.070 486 2.070 2.070 Muz-İncir-Avokado- Kivi İncir 40 53 3.330 4.255 Diğer Meyveler-Taş Çekirdekliler Ve Yumuşak Çekirdekliler Elma (Golden) 971 950 29.854 36.717 Zeytin Ve Diğer Sert Kabuklular Baharat Bitkileri (İşlenmemiş) Elma (Starking) 1.314 1.977 40.226 47.243 Elma (Amasya) 1.113 2.145 23.479 24.816 Elma (Grannysmith) 131 143 6.104 8.254 Elma (Diğer) 705 730 35.113 45.197 Armut 212 724 38.895 48.893 Ayva 46 266 13.982 15.997 Şeftali (Diğer) 73 169 8.890 11.140 Erik 144 877 30.071 33.428 Kayısı 107 366 20.174 23.117 Zerdali 32 634 36.675 38.897 Kiraz 5.840 4.049 169.114 236.914 Vişne 246 988 41.345 44.744 Kızılcık 0 1 250 280 İğde 0 239 14.874 15.937 Çilek 5 13 5 5 Dut 30 394 14.201 15.031 Nar 1.411 537 43.795 94.009 Trabzon Hurması 27 10 1.160 2.020 Zeytin (Sofralık) 1.490 190 30.426 70.232 Zeytin (Yağlık) 0 0 0 Badem 941 965 61.493 80.555 Ceviz 2.720 409 20.905 52.105 Antep Fıstığı 51 33 4.335 4.840 Kimyon 11.022 689 11.022 11.022 114

3.11.3. Tarımsal Gelişim Proje Alanları, Bu Alanların Harita Üzerinde İşaretlenmesi Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi Eskişehir ve Kütahya illeri sınırlarında yer almaktadır. Eskişehir ve Kütahya illerinde yer alan tarım gelişim projeleri aşağıda verilmiştir. Kütahya İli Yem Bitkileri Üretimini Geliştirme Projesi Plastik Yüksek Tünel Projesi Bitki Hastalık ve Zararlıları ile Mücadele Projesi Mahsul Fiyatına Tohumluk Temini Projesi Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Projesi Baraj Havzalarında Organik Tarım Projesi Kırsal Alanda Sosyal Destek Projesi Köy Merkezli Tarımsal Üretime Destek Projesi Eskişehir İli Meyveciliği Geliştirme Projesi (S.Y.D.V. kaynaklı) Bitkisel üretimi geliştirme Projesi (Özel İdare ) Kiraz Yetiştiriciliği Geliştirme Projesi (Özel şirket, S.Y.D.V. kaynaklı) Seracılık Projesi (S.Y.D.V. kaynaklı) Çayır-Mera Islah Projesi (İl Özel İdare, T.K.B., ) Mısır Silaj Üretimi Geliştirme Projesi (Özel İdare, S.Y.D.V. kaynaklı) Dane Mısırı Üretimi Geliştirme Projesi (Özel İdare ve Pankoop) Sarıcakaya Vadisi Sebze Araştırma Projesi (Özel İdare ve T.K.B.) Bitkisel Üretimi Geliştirme Projesi (T.K.B. ) Nadas Alanlarının Daraltılması Projesi (T.K.B.) Alternatif Ürün Projesi (T.K.B. ) Çayır Mera ve Yem Bitkileri Projesi (T.K.B. ) Doğrudan Gelir Desteği, Çiftçinin Kayıt Altına Alınma Projesi (T.K.B. ) Bitki Hastalık ve Zararlıları İle Mücadele Projesi (T.K.B. ve Özel İdare) Hububat Hortum Böceği İle Mücadele Projesi Süne İle Mücadelede Yer Aletlerine Geçiş Projesi Tohum Temizleme Projesi Zirai Mücadele İlaçlarının Doğru Kullanımı Projesi Gıda Denetim Hizmetleri Geliştirme Projesi (T.K.B. ) Ekolojik Tarımın Yaygınlaştırılması ve Kontrolü Projesi (T.K.B. ) Kadın Çiftçilere Tarımsal Yayım Projesi 3.11.4. Vasıf Dışına Çıkarılacak Tarım Arazilerin Vasıflarını Gösterir Bilgi ve Belgeler (proje alanı ve etki alanındaki alanların 5403 Sayılı Toprak Koruma Kanunu ve Arazi Kullanımı Kanunu uyarınca değerlendirilmesi ve tesisin kurulacağı alandaki parsellerin tapu kayıtları ve yerlerini belirten haritanın eklenmesi) Güzergâh boyunca yapılan çalışmalar neticesinde proje alanı ve çevresinde mera, çayır, tarım alanları bulunduğu tespit edilmiştir. Proje alanı içerisinde kalan tarım ve mera vasfındaki alanlar; proje için belirlenecek yapıma esas güzergâhın netleşmesi ve söz konusu proje kapsamında gerçekleştirilecek kamulaştırma çalışmalarında (güzergâhta yer alan tüm parsellerin mülkiyet bilgilerinin belirlenmesi ve kamulaştırma planlarının hazırlanması) belirginlik kazanacaktır. Proje inşaat çalışmalarına başlamadan önce ilgili İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlükleri ile irtibata geçilerek arazi incelemesi ve etüt raporu çalışmaları yaptırılacaktır. 115

Proje kapsamında kullanılacak tarım alanları için 19/07/2005 tarih ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu na istinaden çıkarılan 15/12/2005 tarih ve 26024 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanunu Uygulama Yönetmeliği gereğince proje kapsamında yer alan tarım alanlarının, tarım dışı amaçlı kullanımı için söz konusu kanunun 13. Maddesi doğrultusunda; - Projenin aplike edildiği parsel numaraları ve sınırlarının göründüğü 1/5000 ölçekli kadastral paftaları, - Arazinin yerinin işaretli ve koordinat değerlerini gösteren 1/25000 ölçekli harita, - İlgili parsellere ait tapu kayıtları, - Parsellerin irtifak miktarlarının belirttiği listeyle birlikte İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlükleri ne müracaatta bulunularak gerekli izinler alınacaktır. Tarımsal Niteliği Korunacak alan kullanımında olan bölgeler için Kamu Yararı Kararı alınıp Toprak Koruma Kurullarından izin alınacaktır. Proje sahasına giren alanlar içerisinde 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile ilgili mevzuat kapsamında olan yerler için ilgili mevzuatlar kapsamında gerekli izinler alınacak, demiryolu hattının geçtiği kesimlerde marjinal tarım arazilerinin bulunması halinde, tarımsal amacı dışında kullanılmasına 5403/13/2 maddesi hükmü gereğince toprak koruma projesi hazırlattırılarak ilgili valiliklerinden izin alınacaktır. 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu kapsamında Uygulama Alanı ilan edilen sahalarda ilgili kanun kapsamında gerekli izinlerin alınmasından sonra çalışmalara başlanılacaktır. Proje sahasına giren alanlar içerisinde 4342 sayılı Mera Kanunu kapsamında yerlerin bulunması durumunda tahsis amacı değişikliği talebi İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüklerine yapılacak ve Mera Komisyonlarından gerekli izinlerin alınmasından sonra çalışmalara başlanılacaktır. Projenin her aşamasında sahada gerçekleştirilecek çalışmalarda Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu Uygulama Yönetmeliği, Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Arazi Toplulaştırmasına İlişkin Tüzüğe ve 4342 sayılı Mera Kanunu ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu esaslarına uyulacaktır. 3.11.5. Mera Alanları, Koordinatları, Harita Üzerinde İşaretlenmesi (4342 sayılı Mera Kanununun 14.maddesi gereğince ekleri ile birlikte tahsis amacı değişikliği için İl Mera Komisyonuna müracaat edilmesi, Mera Kanunu kapsamında kalan alanlar olduğu ve bu alanlar için ilgili Kurumlarla irtibata geçilerek gerekli izinlerin alınacağı, projenin uygulanması ve işletme esnasında proje sahası civarındaki meralarla ilgili olarak hayvan otlatma ve hayvan yetiştiriciliği faaliyetlerinin olumsuz etkilenmemesi için genel tedbirlerin alınması) Proje güzergahının üzerinden geçtiği mera arazileri ile ilgili olarak 4342 sayılı Mera Kanunu kapsamındaki meralık alanlarla ilgili; 08.06.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Mera Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun Madde 3. ile değişik 14. Maddesi c. bendi Tahsis amacı değiştirilmedikçe mera, yaylak ve kışlaktan bu Kanunda gösterilenden başka şekilde yararlanılamaz. 116

Ancak, bu Kanuna veya daha önceki kanunlara göre mera, yaylak ve kışlak olarak tahsis edilmiş olan veya kadimden beri bu amaçla kullanılan arazilerden; Kamu yatırımları yapılması için gerekli bulunan yerlerin, ilgili müdürlüğün talebi, komisyonun ve defterdarlığın uygun görüşü üzerine, valilikçe tahsis amacı değiştirilebilir ve söz konusu yerlerin tescilleri Hazine adına, vakıf meralarının tescilleri ise vakıf adına yaptırılır. gereğince gerekli başvuru yapılacak ve gerekli izinler alınacaktır. Güzergâh boyunca hayvan geçiş alanlarının kullanılmasının engellenmemesi için sanat yapıları (menfez) projelendirilerek geçişler sağlanacaktır. 3.11.6. Hayvancılık Faaliyetleri ve Vasıf Dışına Çıkarılacak Arazilerin Vasıflarını Gösterir Bilgi ve Belgeler Güzergâh boyunca yapılan arazi ve harita okuma çalışmalarında proje alanı üzerinde mera, çayır, tarım ve orman arazilerinin olduğu görülmektedir. Proje alanı içerisinde kalan tarım ve mera vasfındaki alanlar; proje için belirlenecek yapıma esas güzergâhın netleşmesi ve söz konusu proje kapsamında gerçekleştirilecek kamulaştırma çalışmalarında belirginlik kazanacaktır. Bu çalışmaların sonucuna göre, mera parsellerini içine alan sahalarda 4342 sayılı Mera Kanunu nun 14. maddesi gereği Tahsis amacı değişikliği yapılacak ve tapu kayıtları çıkarılacaktır. İlgili maddeye ilişkin bilgiler aşağıda verilmiştir. 4342 Numaralı Mera Kanunu, Madde 14- (Değişik: 27.5.2004 t, 5178 sk.) Tahsis amacı değiştirilmedikçe mera, yaylak ve kışlaktan bu Kanunda gösterilenden başka şekilde yararlanılamaz. Ancak, bu Kanuna veya daha önceki kanunlara göre mera, yaylak ve kışlak olarak tahsis edilmiş olan veya kadimden beri bu amaçla kullanılan arazilerden; a. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının talebi üzerine, 3213 sayılı Maden Kanunu ve 6326 sayılı Petrol Kanunu hükümlerine göre, arama faaliyetleri sonunda rezervi belirlenen maden ve petrol faaliyeti için zaruri olan, b. Kültür ve Turizm Bakanlığının talebi üzerine, turizm yatırımları için zaruri olan, c. Kamu yatırımları yapılması için gerekli bulunan, d. Köy yerleşim yeri ile uygulama imar planı veya uygulama planlarına ilave imar planlarının hazırlanması, toprak muhafazası, gen kaynaklarının korunması, milli park ve muhafaza ormanı kurulması, doğal, tarihi ve kültürel varlıkların korunması, sel kontrolü, akarsular ve kaynakların düzenlenmesi için ihtiyaç duyulan, e. 442 sayılı Köy Kanununun 13 ve 14 üncü maddeleri kapsamında kullanılmak üzere ihtiyaç duyulan, f. Ülke güvenliği ve olağanüstü hal durumlarında ihtiyaç duyulan, g. Doğal afet bölgelerinde yerleşim yeri için ihtiyaç duyulan, yerlerin, ilgili müdürlüğün talebi, komisyonun ve defterdarlığın uygun görüşü üzerine, valilikçe tahsis amacı değiştirilebilir ve söz konusu yerlerin tescilleri Hazine adına, vakıf meralarının tescilleri ise vakıf adına yaptırılır. Birinci fıkranın (a) bendi kapsamında başvuruda bulunan işletmeciler ile (c) bendi kapsamında başvuruda bulunan kamu kurumları faaliyetlerini çevreye ve kalan mera alanlarına zarar vermeyecek şekilde yürütmekle ve kendilerine tahsis edilen yerleri tahsis süresi bitiminde eski vasfına getirmekle yükümlüdürler. Bu yerler tahsis süresi bitiminde özel sicile kaydedilir. Komisyon gerektiğinde; 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlemesine Dair Tarım Reformu Kanununun uygulanmasını Bakanlıktan talep edebilir ve köy veya belediyelerde toplulaştırma projeleri uygulatabilir. 117

Tarım Alanları: Proje alanı içerisinde kalan tarım vasfındaki alanlar; proje için belirlenecek yapıma esas güzergâhın netleşmesi ve söz konusu proje kapsamında gerçekleştirilecek kamulaştırma çalışmalarında belirginlik kazanacaktır. Proje inşaat çalışmalarına başlamadan önce ilgili İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlükleri ile irtibata geçilerek arazi incelemesi ve etüt raporu çalışmaları yaptırılacaktır. Projenin her aşamasında sahada gerçekleştirilecek çalışmalarda 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu Uygulama Yönetmeliği İle Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Arazi Toplulaştırmasına İlişkin Tüzük esaslarına uyulacaktır. Orman Alanları: Ormanlık alanlarda kamulaştırma yapılması söz konusu değildir. Bu bağlamda ormanlık alanlarda 6831 sayılı Orman Kanunun 17. Maddesi gereğince ÇED Olumlu Belgesinin alınmasını müteakip Orman Genel Müdürlüğü ve Bölge Müdürlüklerinden orman izni alınacaktır. 3.12. Proje Alanı, Etki Alanı ve İnceleme Koridorunda 1380 Sayılı Su Ürünleri Kanunu Kapsamına Girenler Alanlar (1380 sayılı Su Ürünleri Kanununun 9.maddesi ve 20.maddesi dikkate alınarak, su ürünlerinin korunması, istihsali ve kontrolüne dair hususları ihtiva ettiğinden, su ürünlerinin yaşama, üreme, muhafaza ve istihsalini koruyacak tedbirlerin alınması, istihsal vasıtalarına zarar veren maddelerin iç sulara, istihsal yerlerine veya civarlarına dökülmemesinin saplanması yönünde gerekli taahhütte bulunması gerektiği) Söz konusu proje kapsamında demiryolu hattı çeşitli noktalarda dere, çay gibi yüzeysel su kaynakları ile kesişim göstermektedir. Bu kapsamda yapılacak olan inşaat faaliyetleri sırasında; 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu nun Sulara Zararlı Madde Dökülmesi Başlıklı 20. Maddesi İle Buna Bağlı Olarak Çıkarılan Su Ürünleri Yönetmeliği nin 11. ve 12. Maddeleri ve Yönetmeliğin Ek 5 ve Ek 6 sayılı cetvellerinde belirtilen değerlere uyulacaktır. 1380 Sayılı Su Ürünleri kanununun 20. Maddesi ve 1380 Sayılı Su Ürünleri Yönetmeliğinin 11. Maddesi gereğince de Su ürünlerine veya bunları tüketenlerin veya kullananların sağlığına veya istihsal vasıtalarına zarar veren maddelerin iç sulara ve denizlerdeki istihsal yerlerine veya civarlarına dökülmesi ve dökülecek şekilde tesisat yapılması yasaktır. Dökülmesi yasak olan zararlı maddeler ve alıcı ortama ait kabul edilebilir değerler, Su Ürünleri yönetmeliğinin 5 sayılı Ek inde gösterilmiştir hükmü gereğince inşaat aşamasında kazı fazlası malzeme, katı atık, atıksu gibi çalışmalar süresince oluşabilecek atıklar yüzeysel su kaynaklarına hiçbir şekilde verilmeyecektir. 1380 Sayılı Su Ürünleri kanununun 9. Maddesinde İç suların sulama, enerji istihsali gibi maksatlarla kullanılması halinde bu sularda mevcut su ürünlerinin yaşama, üreme, muhafaza ve istihsalini zarardan koruyacak tedbirlerin ilgililer tarafından alınması şarttır. hükmü yer almaktadır. Bu kapsamda 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu gereği tüm izinler alınacaktır. Güzergâh boyunca yüzeysel su kaynaklarından geçiş için planlanan sanat yapılarının projelendirilmesi ve inşaat çalışmaları sırasında dere ve çayların akış yönünü engellemeyecek şekilde çalışmaların yapılması sağlanacaktır. 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamına giren yerler için gerekli izinler alınmadan inşaat faaliyetlerine başlanılmayacaktır. 118

3.13. Proje Alanı, Etki Alanı ve İnceleme Koridorundaki Yeraltı ve Yerüstü Maden Sahaları (proje alanında maden ruhsatı varlığının belirlenmesi, maden ruhsatları var ise söz konusu ruhsatlarla ilgili olarak kaynak kaybına yol açılıp açılmayacağı konusunda mahallinde tetkik yapılması) Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi ile ilgili etüt proje mühendislik hizmetleri işi devam etmektedir. Söz konusu işler kapsamında yapıma esas olacak demiryolu hattı nihai güzergâhına ait etüt ve projelendirme çalışmaları devam etmektedir. Dolayısıyla demiryolu güzergâhının ÇED çalışmasına konu olan 2 km lik koridor içerisinde değişme ihtimali bulunmaktadır. Demiryolu ile ilgili olarak etüt çalışmaları sırasında MİGEM e başvuru yapılarak bölgedeki ruhsatlar için sorgulama yapılmıştır. Yapılan sorgulama sonucunda güzergâh çevresinde yer alan ruhsatların işlendiği uydu haritası EK-2 de verilmektedir. Demiryolu projesine ait nihai güzergâhın belirlenmesinden sonra, demiryolu projesinin inşaatına başlanmadan önce hat üzerinde ve yakınında yer alan ruhsatlı maden sahaları ve jeotermal kaynak sahaları ile ilgili olarak, kaynak kaybı olup olmayacağının tespiti amacıyla MİGEM ile koordineli olarak tarafından yerinde tespit çalışması yapılacak ve 05/06/2004 tarih ve 25483 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5177 sayılı Kanunla değişik 3213 sayılı Maden Kanunu ve bu kanuna istinaden çıkartılmış olan mevzuatların gerektirdiği izinler alınacaktır. Bu kapsamda 1/25000 ölçekli 6 0.lik kesinleşmiş hat koordinatları ile Maden İşleri Genel Müdürlüğü ne başvurulacak ve ilgili mevzuatların gerektirdiği çalışmalar yapılıp gerekli izinler alınacaktır. Demiryolu projesi inşaat çalışmalarına MİGEM den görüş alınmadan başlanmayacaktır. Proje kapsamında gerekli olan taş, kum-çakıl, balast ve ariyet malzemeleri; yarma işleminden çıkan ve dolguda kullanılması uygun olan malzemenin yanı sıra bölgede yer alan, ÇED Yönetmeliği ve ilgili diğer yönetmeliklere göre gerekli izinleri alınmış, ruhsatlı malzeme ocaklarından karşılanacaktır. Dolayısıyla Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında yeni malzeme ocağı/ocakları yer almamaktadır. 3.14. Demiryolu Hattının Geçtiği Tüm İl ve İlçelerin Sosyo-Ekonomik Özellikleri 3.14.1. Ekonomik Özellikler (yörenin ekonomik yapısını oluşturan başlıca sektörler) Eskişehir İli Sosyo-ekonomik gelişmişlik açısından Türkiye'nin önde gelen illerinden biri olup, 32 Milyon m² alanı içinde 228 kuruluş ile faaliyet gösteren Türkiye'nin en büyük Organize Sanayi Bölgeleri'nden birine sahiptir. 1950'lelerin sonundan bu yana il ekonomisinin temelini oluşturan sanayisinin geçmişi, Bağdat Demiryolu'nun yapımı sırasında 1894'te kurulan Cer Atölyesi'ne kadar uzanır ve bu atölye 1924 yılında TCDD işletmesine devredilmiştir. İlde büyük devlet işletmelerinin yanı sıra 1960 sonrasında hız kazanan yerel sermaye yatırımlarıyla gerçekleşmiş çok sayıda özel kuruluş bulunur. Başlıca sanayi dalları gıda, tekstil, lokomotif, makine imalat, tuğla, kiremit ve çimentodur. Sanayi kuruluşlarının hemen hemen hepsi şehir merkezinde toplanmıştır. Ayrıca kentte lokomotif ve motor, basma, şeker, çimento tuğla ve kiremit, un, bisküvi ve şekerleme, beton direk, uçak bakımı ve onarımı (tusaş), sirke ve şarap, sunta ve mobilya, buzdolabı ve soba fabrikaları mevcuttur. Ayrıca bu fabrikalardan başka organize sanayi bölgesinde değişik üretimler yapacak fabrikalar bulunmaktadır. Küçük sanayi sitesinde, ağaç işleri, madeni eşya, dökümcüler ve çeşitli imalat ve iş tezgahları vardır. İlin sanayi çarşısında, oto motor tamir ve bakım atölye ve tezgahları mevcuttur. 2006 yılı sonu itibariyle şehirde çalışan sendikalı işçi sayısı ise 48.790'dır. 119

İl 2007 yılında yaptığı 472 milyon 118 bin dolarlık ihracatıyla ülke genelinde 19. sırada yer aldı. 2007 yılında yapılan ihracatın yaklaşık 7 milyon doları tarım, 450 milyon doları sanayi ve 15 milyon doları da madencilik sektörlerinde yapılmıştır. Şehrin dışarıya sattığı başlıca ticari mallar tarım ürünleri, ham ve konsantre halde çeşitli cevherler, şeker, bisküvi, çimento, buzdolabı, motorlu kara taşıtları, hava araçlarına ait parçalar, seramik ürünler ve lületaşından yapılmış hediyelik eşyalardır. Başlıca ithal malları ise kazanlar, makineler, mekanik cihazlar; elektrikli makine ve cihazlar; kara taşıtları; plastikler ve mamulleri; dericilikte ve boyacılıkta kullanılan malzemelerdir. Yer altı zenginliği Eskişehir'in önemli ekonomik kaynaklarından biridir. Madencilik ilin sanayisinin gelişmesinde ve yıllar içinde ihracatın artışında önemli bir yere sahiptir. İl genelindeki önemli maden rezervlerinden bazıları; manyezit, krom, bor, kil, mermer ve lületaşıdır. Lületaşı yıllar boyunca yurt dışına işlenmeden ihraç edildikten sonra, 1970'lerde ham olarak ihracatının yasaklanmasıyla birlikte, ildeki atölyelerde işlenerek pipo ve süs eşyası haline getirilmiş ve işlenmiş şekilde ihraç edilmeye başlanmıştır. Sepiolit madeni de Eskişehir'in önemli yer altı zenginliklerindendir. Krom madeni, Eskişehir'in diğer önemli yer altı zenginliklerinden biridir. Çelik ve diğer maddelerin kaplanmasında, savunma sanayisinde, refrakter malzeme üretiminde ve çeşitli kimyasallarda kullanılmaktadır. İldeki önemli bir maden ise Etibank Kırka Boraks İşletmesi tarafından çıkarılan bor tuzlarıdır. Ayrıca tuğla, kiremit ve seramik üretmek için kullanılan kil, ilin sahip olduğu önemli rezervlerden biridir. Kütahya İli İlin ekonomisi tarım ve sanâyiye dayanır. Gayri sâfî hâsılanın % 30 u tarımdan elde edilir. Verimli ovalarda çeşitli ürünler yetişir. Faal nüfûsun % 20 ye yakını mâdencilik, îmâlât ve inşâat sanâyii ile uğraşır. Mâdencilik, enerji üretimi ve îmâlât sanayiinde önemli gelişmeler olmuştur. Tarım: Verimli ovalarında en çok tahıl ekilir. Sebzecilik ve meyvecilik de oldukça gelişmiştir. Başlıca tarım ürünleri, buğday, arpa, mısır, baklagiller (nohut, fasulye ve burçak), şekerpancarı, kenevir lifi, kenevir tohumu, sakız ve tohum olarak haşhaş, patates ve soğandır. Ayçiçeği de ekilir. Sebze olarak domates, patlıcan, biber, lahana gibi sebzeler yetiştirilir. Meyvecilik de ileridir. Kiraz ve vişnesi meşhurdur. Elma, armut, şeftali, ceviz, kestane, çilek, kavun ve karpuz yetişir. Vişne ağaç sayısı Türkiye de üçüncü sıradadır. Modern tarım araçları ve sun î gübre kullanımı yaygındır. Ekilen toprakların 50 bin hektara yakını sulanabilmektedir. Ekim alanlarının % 90 ı tahıl ekimine ayrılır. Bağcılık yapılan saha iki bin hektardır. Hayvancılık: Kütahya da tarla tarımından sonra en mühim tarım kolu hayvancılıktır. Dağlık bölgelerde ise halk geçimini hayvancılıkla sağlar. En çok küçükbaş hayvan beslenir. Fakat, çayır ve mer alar azaldığı için hayvan sayısı azalmaktadır. Halkın büyük kısmının çiftçi olması sebebiyle hayvancılık gelişmiştir. Hayvancılık zirâatin önemli dayanağı, çiftçinin desteği, bâzı bölgelerde ise yegâne geçim kaynağıdır. Koyun sayısı çoğunluktadır. Koyunların çoğu Karaman cinsidir. Koyunu, tiftik keçisi, kıl keçisi ve sığır takip eder. 20 bine yakın arı kovanı vardır. Fennî tavukçuluk ve tavşan yetiştirilmesi gelişmektedir. 120

Ormancılık: Kütahya orman bakımından zengindir. Ormanlar 500 bin hektarlık bir alanı kaplar. Ayrıca 40 bin hektarlık fundalık vardır. 25 bin hektarlık bir alan ağaçlandırılmıştır. 135 köy orman içinde ve 262 köy orman kenarındadır. Mâdenler: Kütahya mâden potansiyeli bakımından çok zengindir. Faal nüfûsun % 5 i mâdencilikte çalışmaktadır. Başlıca maden yatakları linyit, krom, gümüş, baryum, borasit, manyezit, antimuan, kobalt, cıva, asbest, bor tozu, demir, kurşun, mangenez ve mermerdir. Seyitömer, Tavşanlı, Tunçbilek havzasında bulunan kömürler Garp Linyitleri Müessesesinde, manyezit ise Kütahya Manyezit İşletmeleri A.Ş. tarafından çıkarılır. Demir, Emet ve Simav da; manyezit Kütahya merkez ilçe, Domaniç ve Tavşanlı da işletilir. Kobalt Karamancık ta, cıva Tavşanlı da, asbet ise Sivaslı da çıkarılmaktadır. Kütahya çeşit ve rezerv bakımından çok zengin maden yataklarına sâhip nâdir illerimizden biridir. Enerji: Tunçbilek ve Seyitömer Termik Santralları ile Kayaköy Hidroelektrik Santrali enerji üreten önemli tesislerdir. Bu tesisler Kütahya sanâyiini de enerji bakımından besler. Köylerinin % 90 ında elektrik vardır. Sanâyi: Kütahya zirâî husûsiyetini kaybetmekle beraber, sanâyileşme yolunda hızla gelişmektedir. 10 kişiden fazla işçi çalıştıran işyeri sayısı 100 e yakındır: 10 kişiden az işçi çalıştıran iş yeri ise 1200 civârındadır. Kütahya nın ilk büyük sanayi kuruluşu 700 dekarlık bir saha üzerinde kurulan ve 5 Eylül 1954 te hizmete giren şeker fabrikasıdır. Türkiye nin en büyük kimyâ sanâyii tesislerinden olan Azot İşletmeleri Fabrikaları, 1961 senesinde faaliyete geçmiştir. 500 bin ton azotlu amonyum sülfat istihsal etmektedir. Ayrıca savunma sanayii için patlayıcı madde ile soğutma tesislerinde kullanılan mâyi amonyak istihsal etmektedir. Sümerbank Tuğla ve Kiremit Fabrikası, Kütahya Porselen Fabrikası, Emet Kolemanit İşletmesi Fabrikası, Gediz İplik ve Mensucat Fabrikası A.Ş. (GIMAŞ), Simav Sunta ve Kontraplak Fabrikası(SUNTAŞ), Tavşanlı da yonga levha ve kaplama üreten fabrikalar, 11 tuğla ve kiremit fabrikası (biri devlete, on u özel sektöre ait), çini fabrikası ve atölyeleri, çini çamuru üreten büyük bir fabrika, un fabrikaları, konserve fabrikaları, gıdâ ve dokuma fabrikaları, Simav Halı ve Halı İpliği Fabrikası önemli sanâyi kuruluşlarıdır. Kütahya çiniciliği ve Simav halı dokumacılığı, bölgenin sanâyi özelliğidir. Kütahya dan yurt dışına önemli miktarda ateşe dayanıklı tuğla ihraç edilmektedir. Proje güzergahının bulunduğu bölgede ekonmik yapı, Kırka Bor İşletmesi, tarım ve hayvancılıktan meydana gelmektedir. Yöre halkı geçiminin büyük çoğunluğunu Kırka Bor İşletmesi nde işçi vasfında çalışarak sürdürmektedir. Geri kalan nüfusun çoğunluğu hayvancılık ve tarım sektörlerinde çalışmaktadır. 3.14.2. Nüfus (yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfus hareketleri, göçler, nüfus artış oranları vb.) Yapımı planlanan Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi Kütahya İli, Merkez İlçesi ve Eskişehir ili, Seyitgazi İlçesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Proje kapsamında belirlenen 2 km lik koridor içerisinde yer alan yerleşimlere ait nüfus bilgileri aşağıda verilmektedir. 121

Tablo 52. Demiryolunun Kütahya İli Sınırları İçerisinde Yer Alan Kesiminde Bulunan Yerleşimler ve Nüfus Bilgileri Yerleşim Yeri Erkek Kadın Toplam Kütahya 284.909 288.512 573.421 Merkez İlçe 125.156 122.898 248.054 Demirözü Köyü 57 55 112 Haymana Köyü 42 44 86 İhsaniye Köyü 144 126 270 Ovacık Köyü 23 30 53 Tepeköy Köyü 137 140 277 Tablo 53. Demiryolunun Kütahya İli Sınırları İçerisinde Yer Alan Kesiminde Bulunan Yerleşimler ve Nüfus Bilgileri Yerleşim Yeri Erkek Kadın Toplam Eskişehir 393.760 395.990 789.750 Seyitgazi İlçesi 7.615 7.577 15.192 Kırka Bucağı 3.494 3.449 6.943 Çürüttüm Köyü 7 8 15 Gemiç Köyü 65 71 136 Salihler Köyü 32 31 63 3.14.3. Yaratılacak İstihdam İmkanları ve İşsizlik Para ile ölçülebilen gelirler, direkt gelirler iken, para ile ölçülemeyen gelirler ise indirekt gelirler olmaktadır. Para ile ölçülebilen demiryolu gelirleri (yolcu/yük taşıma ücreti, transfer, vb.) istasyonlarda reklâm kira - otopark vb. gelirler, depolama elleçleme - yükleme/boşaltma katering - transfer vb. gelirler ele alınarak değerlendirilebilir. Para ile ölçülemeyen fakat paraya dönüştürülebilen demiryolu indirekt gelirleri zaman/konfor/kaza azalma gelirleri, milli kaynakları kullanım kazancı, ulusal ve bölgesel kalkınmaya katkı kazancı ve istihdam yaratımı olarak ele alınmalıdır. Para ile ölçülemeyen ve paraya dönüştürülemeyen demiryolu gelirleri ise sosyal eşitlik dengesi, bölgesel kalkınma, askeri/sivil savunma lojistik temini, bölge kaynaklarından yararlanma ve çevresel etkilerin iyileştirilmesi olarak dikkat çekmektedir. 122

BÖLÜM 4 PROJENİN ÖNEMLİ ÇEVRESEL ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER

BÖLÜM 4: PROJENİN ÖNEMLİ ÇEVRESEL ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER 4.1. Arazinin Hazırlanması ve Yapılacak İşler Kapsamında Nerelerde, Ne Kadar Alanda ve Ne Miktarda Hafriyat Yapılacağı, Hafriyat Artığı Malzemenin Nerelere Taşınacakları, Nerelerde Depolanacakları veya Hangi Amaçlar İçin Kullanılacakları (hafriyat depo alanlarının ve bitkisel toprak depo alanlarının koordinatlarıyla birlikte gösterilmesi, bitkisel toprağın nasıl değerlendirileceğinin açıklanması, Kütahya ili sınırları içerisinde bitkisel ve hafriyat toprağın depolanacağı alanın belirlendiği zaman İl Müdürlüğüne müracaat ederek uygun görüş alındıktan sonra depolanacağı taahhüt edilmeli) Kırka-Değirmen Demiryolu Projesinin inşaatı sırasında, topoğrafik özelliklere bağlı olarak bazı yerlerde kazı ve bazı bölgelerde dolgu söz konusudur. Proje kapsamında 5.100.000 m 3 yarma ve 2.330.00 m 3 dolgu yapılması planlanmaktadır. Yarma kazılarından çıkan malzemeler dolguda kullanılacak nitelikte olması durumunda dolguda kullanılacaktır. Dolguda kullanılmayan malzeme depo alanlarında depolanacaktır. Belirtilen yaklaşık toprak işleri miktarları, halen devam etmekte olan etüt çalışmaları sonucunda kesinleştirilecek güzergâh ve buna bağlı olarak yapılacak enkesit hesapları ile netlik kazanacaktır. Dolgu işlemi için gerekli olan malzeme; yarma işleminden çıkan ve dolguda kullanılması uygun olan malzemenin yanı sıra bölgede yer alan ÇED Yönetmeliği ve ilgili diğer Yönetmeliklere göre gerekli izinleri alınmış, ruhsatlı malzeme ocaklarından temin edilecektir. Bu bağlamda Kırka-Değirmenözü Demiryolu ÇED Raporu kapsamında yeni malzeme ocağı incelenmemiştir. Demiryolu hattı inşaatında kullanılacak olan malzemenin özellikleri; Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğünün Demiryolları Genel Teknik (Malzeme, Yapım, Kontrol, Bakım-Onarım) Şartnamesi nde yer alan özelliklere uygun olacaktır. İnşaat çalışmaları esnasında toz oluşumunun azaltılması amacı ile sahada düzenli olarak sulama çalışmaları gerçekleştirilecek olup açığa çıkan kazı fazlası malzemeler dolguda kullanılmadan kazı fazlası malzeme depolama alanında depolanacaktır. Demiryolu hattı arazisinin inşaata hazır hale getirilebilmesi için yüzeyden ortalama 40 cm kalınlığında bitkisel toprak sıyrılacaktır. Güzergâh uzunluğunun yaklaşık 34+580 km.sinde inşaat faaliyeti gerçekleştirilecektir. 34.580 m.(hat uzunluğu) x 50 m. (kamulaştırma genişliği) x 0,4 m.(sıyrılacak toprak kalınlığı) = 691.600 m 3 lük bitkisel toprak oluşumu beklenmektedir. Dolguda kullanılması uygun olmayan organik madde içeren bu toprak; kazı fazlası malzeme depolama alanında depolanacak ve peyzaj amacıyla yeşillendirilecek sahalarda kullanılacaktır. Bitkisel toprağın depolanmasında aşağıdaki hususlara dikkat edilecektir. Bitkisel toprağın depolanacağı alan hattın inşaatı aşamasında belirlenecektir. Bitkisel toprak sulamayı önlemek amacıyla nem içeriği yeterli zeminlerin üzerinde depolanacaktır. Depolanan toprağın hemen kullanılmayıp uzun süre saklanmasının gerektiği durumlarda, bitkisel toprakların üzeri erozyona, kuruma, yabani ot sarmasına karşı korunması ve toprağın canlılığını sürdürmesi amacıyla canlı (çim, çayır-mera, bitki vb) ve/veya cansız bitki örtüsü ile kaplanacaktır. Bitkisel toprağın yüzeyden itibaren 5 40 cm derinliğinde yüzeysel toprak tabakları oldukları göz önünde bulundurulduğunda toprak yığınlarının yüksekliği maksimum 1,5 metreyi geçmeyecektir. 123

Kazı fazlası malzemesinin depolanması esnasında; Depolama sahasının su kaynaklarından, yerleşimlerden, özel çevre koruma alanlarından, mutlak tarım alanlarından, doğal ve kültürel yapılardan, askeri vb. alanlardan uzak bölgelere kurulacak, Depolama sahasının mümkün mertebe orman alanı dışında planlanmasına, ancak alternatif sahaların bulunmaması halinde projenin orman alanlarından geçtiği yerlerde toprakça fakir taşlık-kayalık alanların seçilmesi hususuna özen gösterilecek, Depolama sahasında mümkün mertebe ağaç kesiminden kaçınılacak, Orman sayılan alanlarda izne konu edilecek tesislerin inşası esnasında çıkan kazı fazlası malzemenin depolanmasına ve izne konu edilecek tesisler dışında kesinlikler pasa, atık veya herhangi bir malzeme dökülmeyecek, Depolanan malzemenin miktarına ve yapısına bağlı olarak erozyon tehditine karşın taşınımını engellemek için gerekli tüm önlemlerin alınacak, Sahanın depolama sonrasında eski doğal koşullar sağlanacak, Çevre ve insan sağlığı ile emniyeti açısından tehlike yaratmayacak şekilde ve yöntemlerle taşınması ve depolanmasına dikkat edilecek, Kazı fazlası malzemeler; Başbakanlığın 2006/27 sayılı Dere Yatakları ve Taşkınlar Genelgesi doğrultusunda hiçbir suretle akar ve/veya kuru dere yataklarına dökülmeyecektir Projeye ilişkin olarak inşaat sırasında çıkacak kazı fazlası pasa, atık veya herhangi bir malzeme orman sayılan alanlara dökülmeyecektir. Kazı fazlası malzeme taşkın mevzuatına uygun olarak depolanacak, dere yataklarına ve taşkın yataklarına hiçbir şekilde dökülmeyecektir. Kütahya ili sınırları içerisinde kazı fazlası malzeme depolama alanı yada bitkisel toprak depolama alanı belirlenmesi durumunda Kütahya Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne başvurular yapılacak olu gereken izinler alınacaktır. Uygun görüş alınmadan depolama işlemi yapılmayacaktır. Depolama alanının dere yataklarına sınır olması durumunda DSİ 3. Bölge Müdürlüğü ne gereken başvurular yapılacak olup uygun görüş alınacaktır. DSİ 3. Bölge Müdürlüğü nden uygun görüş alınmadan depolama işlemi gerçekleştirilmeyecektir. Kazı Fazlası Malzeme Depolama Alanı Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında 1 Adet kazı fazlası malzeme depo alanının işletilmesi planlanmaktadır. Kazı fazlası malzeme depolama alanı toplam 1.050.000 m 2 alandan oluşmaktadır. Proje kapsamında kullanılacak depo alanında yığma yüksekliği 5 m olarak belirlenmiş olup depo alanının toplam hacmi 5.250.000 m 3 tür. Kazı fazlası malzeme depolama alanına ait koordinat bilgileri Tablo 54 ve EK-1 de verilmiştir. Tablo 54. Kazı Fazlası Malzeme Depolama Alanına Ait Koordinat Bilgileri (ED-50, 6 Derece) NO Y X 1 285838,867 4356601,001 2 286838,541 4356574,445 3 286805,350 4355524,854 4 285805,675 4355551,405 124

Kazı fazlası malzeme depo alanında; yarmadan elde edilip dolguda kullanılamayan malzemeler ve bitkisel toprak depolanacaktır. Proje kapsamında belirlenen kazı fazlası malzeme depolama alanı dışında başka bir depo alanına ihtiyaç olması halinde, mahallin mülki amirliğinden ve ilgili belediyelerden döküm için gerekli izinler alınarak bertaraf edilecektir. İzinlendirme aşamasında kazı fazlası malzeme depolama alanları ile ilgili olarak alınması istenen tüm tedbirlere uyulacak ve izin alınmadan hiçbir kazı yapılmayacak ve kazı fazlası malzemesi bertaraf edilmeyecektir. Yukarıda koordinatları belirlenen kazı fazlası malzeme depolama alanı haricinde yeni belirlenen alanlar Çevre ve Şehircilik İl Müdürlükleri ne bildirilecektir. Proje kapsamında oluşacak hafriyat atıklarının bertarafı konusunda 18.03.2004 tarih, 25406 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili hükümlerine (9., 13., 14., 16. ve 23. madde hükümlerine) ve 26 Mart 2010 tarih ve 27533 sayılı Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Kazı fazlası malzeme depo alanına ait koordinat bilgileri EK-1 de, 1/25.000 ölçekli topoğrafik harita üzerinde gösterimi EK-3 te verilmektedir. 4.2. İnşaat ve İşletme Aşamasında Su Temini Sistemi Planı, Suyun Nereden Temin Edileceği, Suyun Temin Edileceği Kaynaklardan Alınacak Su Miktarı ve Bu Suların Kullanım Amaçlarına Göre Miktarları (Gerekli izinlerin aınması) Proje Kapsamında Kullanılacak Su Miktarı İnşaat Aşaması: Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesinde gerekli olan içme ve kullanma suyu; İnşaat işlerinde, Tozu önlemek amacıyla ulaşımda kullanılan alanlarda, İşçiler tarafından şantiyelerde kullanılacaktır. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesinin inşaatı sırasında 1 adet şantiye tesisi kurulacaktır. Şantiye alanında 160 kişinin istihdam edilmesi ön görülmektedir. Çalışacak personel için gerekli olan su miktarı: 160 kişi x 150 lt/gün-kişi = 24.000 lt/gün = 24 m 3 /gün dür. Projenin inşaatı aşamasından diğer kullanımlar için (spreyleme, inşaat işleri, v.b.) günde 10 m 3 /gün lük bir su ihtiyacı olacağı tahmin edilmektedir. Dolayısıyla projenin inşaatı aşamasında içme ve kullanma suyu ihtiyacı toplam 34 m 3 /gün dür. İşletme Aşaması: Projenin işletme aşamasında sadece çalışan personelin için su ihtiyacı olacaktır. Projenin işletme aşamasında 15 personelin istihdam edilmesi planlanmaktadır. Bu bağlamda; 15 kişi x 150 lt/gün-kişi = 2.250 lt/gün Bu bağlamda projenin işletme aşamasında ihtiyaç duyulan su miktarı 2,25 m 3 /gün dür. 125

Proje Kapsamında Kullanılacak Suyun Temini Proje kapsamında; - İnşaat ve işletme aşamasında ihtiyaç duyulan içme suyu piyasadan satın alma yolu ile temin edilecektir. - İnşaat ve işletme aşamasında ihtiyaç duyulan kullanma suyu ise şebeke suyundan karşılanacaktır. 4.3. Projenin İnşaat ve İşletme Aşamasında Oluşacak Sıvı Atıklar 4.3.1. Sıvı Atıkların Cinsi A- İnşaat Aşaması: I- Atıksular: Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında yer alan ünitelerin inşaat aşamasında çalışacak personelin su kullanımından kaynaklı evsel nitelikli atıksu oluşumu söz konusu olacaktır. Bunun dışında herhangi bir atıksu oluşumuna neden olabilecek bir faaliyet bulunmamaktadır. Projelerde gerekli olan kullanma suyu üstyapı çalışmalarında, inşaat işlerinde, tozu önlemek amacıyla ulaşımda kullanılan alanlarda ve işçiler tarafından şantiyelerde kullanılacaktır. II- Atık Yağlar: Proje kapsamında arazinin hazırlanması sırasında kullanılacak makinelerin bakımları, yakıt ikmalleri ve yağ değişimleri; kurulacak şantiyede oluşturulacak makine parkının ilgili biriminde yapılacaktır. Bu yüzden araçların bakımından kaynaklı atık yağ oluşması söz konusudur. Personelin yemek ihtiyaçlarının şantiye alanlarından karşılanması planlanmakta olup, bitkisel atık yağların meydana gelmesi söz konusudur. B- İşletme Aşaması: Kırka-Değirmenözü Demiryolu Hattının işletilmesi esnasında çalışacak personelden kaynaklı evsel nitelikli sıvı atık oluşumu söz konusudur. Proje kapsamında kullanılacak olan vagon ve trenlerin bakım ve onarımları belirlenecek olan zaman aralıklarında (6 ay, 1 yıl v.b) gerçekleştirilecektir. Proje kapsamında kullanılması planlanan tren ve vagonların bakımları istasyon alanında makine parkında gerçekleştirilecektir. Bu bağlamda atık yağ vb. atıkların oluşması beklenmektedir. Projenin işletme aşamasında çalışan personelin yemek ihtiyacı dışarıdan satın alma yolu ile temin edilecek olup projenin işletme aşamasında bitkisel yağ oluşumu beklenmemektedir. 126

4.3.2. Sıvı Atıkların Miktarı A- İnşaat Aşaması: I- Atıksular Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesinin inşaatı sırasında 1 adet geçici şantiye kurulacaktır. Şantiye alanında 160 kişinin istihdam edilmesi ön görülmektedir. Kişi başına günde 150 litre su kullanılacağı, suyun % 100 ünün atıksuya dönüşeceği varsayılmıştır. Oluşacak olan atıksuyun miktarı: 160 kişi x 150 lt/gün-kişi = 24.000 lt/gün = 24 m 3 /gün olacaktır. II- Atık Yağlar: Proje kapsamında arazinin hazırlanması sırasında kullanılacak makinelerin bakımları, yakıt ikmalleri ve yağ değişimleri; kurulacak şantiyede oluşturulacak makine parkının ilgili biriminde yapılacaktır. Meydana gelecek atık miktarı makinelerin çalışma durumuna göre değişiklik göstermekle birlikte net bir miktar belirtilememektedir. Personelin yemek ihtiyaçlarının şantiye alanlarından karşılanması planlanmakta olup, bitkisel atık yağların meydana gelmesi söz konusudur. Bitkisel atık yağ miktarı, yapılacak yemek çeşidi, miktarı vb. bileşenlere bağlı olarak değişiklik arz edecektir. B- İşletme Aşaması: Kırka-Değirmenözü Demiryolu Hattının işletilmesi esnasında çalışacak personelden kaynaklı evsel nitelikli sıvı atık oluşumu söz konusudur. Projenin işletme aşamasında 15 personelin istihdam edilmesi planlanmaktadır. Bu bağlamda; 15 kişi x 150 lt/sn = 7.500 lt/gün = 7,5 m 3 /gün atık su olacaktır. Proje kapsamında kullanılacak olan vagon ve trenlerin bakım ve onarımları belirlenecek olan zaman aralıklarında (6 ay, 1 yıl v.b) gerçekleştirilecektir. Proje kapsamında kullanılması planlanan tren ve vagonların bakımları istasyon alanında makine parkında gerçekleştirilecektir. Projenin işletme aşamasında çalışan personelin yemek ihtiyacı dışarıdan satın alma yolu ile temin edilecek olup projenin işletme aşamasında bitkisel yağ oluşumu beklenmemektedir. 127

4.3.3. Sıvı Atıkların Bertaraf Yöntemleri ve Deşarj Edileceği Ortamlar (personel kaynaklı evsel atıksular için paket arıtma tesisi kurulacağı, arıtma sonrası arıtılmış suların deşarj noktası belirtilmeli ve çevre izni alınacağı taahhüt edilmeli ve rapora eklenmelidir) İnşaat Aşaması Evsel Nitelikli Atık Sular Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesinin inşaat aşamasında çalışacak personelin su kullanımından kaynaklı evsel nitelikli atıksu oluşumu söz konusu olacaktır. Belirlenen şantiye alanı yerleri Bölüm 1.2.6 da verilmektedir. Faaliyetin inşaat aşamasında 160 kişi çalışacağından ve 31/12/2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete ile yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği hükümleri gereğince arıtma tesisi yapılması planlanmaktadır. Yapılması planlanan biyolojik arıtma tesisinin genel özellikleri aşağıda verilmektedir. Paket Biyolojik Arıtma Sistemi Söz konusu proje kapsamında paket atıksu arıtma tesisi kurulması planlanmakta olup, özellikleri aşağıda genel olarak verilmektedir. Ön Çöktürme Havuzu Dengeleme Havuzu Biyolojik Reaktör Çöktürme Havuzu Ön çökeltme havuzunun başlıca amacı atıksuyu iki temel bileşene; çamur ve çökelmiş atıksuya ayırmaktır. Böylece bu iki bileşen ayrı ayrı arıtılabilir. Ön çökeltme havuzlarında askıdaki katı maddelerin %50-70'i ve BOİ'nin % 25-40'ı uzaklaştırılabilir. Çöktürme havuzu arıtma tesisinin ilk giriş kapısıdır. Atık su ile beraber tesise giriş yapan biyolojik olarak arıtılamayacak katı maddelerden çökebilenleri haznenin tabanında yüzenler ise haznenin yüzeyinde toplanır. Çöken ve yüzen maddeler içerisinde biyolojik olarak çözünen maddeler var ise zamanla çürüyerek suya karıştıklarından hazne tabanında veya yüzeyinde aşırı birikmeye yol açmazlar. Biyolojik olarak arıtılamayan ve haznede biriken katı maddeler yılda birkaç kez vidanjörle çekilerek hazneden uzaklaştırılacaktır. Katı madde içermeyen atık su, hazne yarı seviyesinden terfi haznesine alınır. Bu hazne sayesinde arıtma tesisi difüzör hatlarının ve sistem içerisinde çalışan pompa vs. ekipmanların katı maddelerden zarar görmesi önlenmiş olur. Ön çöktürme haznesi bulunan arıtma tesisinde atık su girişine konulan kaba ızgara, pislik tutucu gibi ekipmanların kullanılmasına gerek kalmayacaktır. Ön çökeltme havuzlarında atıksuyun bekletilme süresi 1,5 2,5 saat arasında değişebilmektedir. Dengeleme Havuzu ve Besleme Pompası Ön çöktürme havuzundan geçen atık sular toplandığı ve atıksuyun debi ve konsantrasyon yönünden dengelenerek, arıtma tesisine homojen ve düzenli bir atıksu transferinin sağlandığı havuzdur. Burada homojen bir atık su karışımı sağlanır. 128

Ayrıca pik debilerle aşırı atık su gelişini dengeleyen bir haznedir. Dengeleme haznesine biriken atık suları biyolojik reaktöre iletmek için dengeleme haznesine dalgıç pompa (besleme pompası) montajı yapılacaktır. Biyolojik Reaktör ve Temiz Su Deposu Dengeleme havuzundan sonra ardışık kesikli reaktöre geçen atıksular burada aktif çamur ile temas ettirilmektedir. Ardışık kesikli reaktörde, atıksuların içerdiği organik kirlilikler aerobik bakteriler yardımı ile CO 2 ve suya dönüştürülmektedir. Bunun için gerekli oksijen ve karışım havası, ünite bünyesinde bulunan blower ile sağlanmaktadır. Blowerden sağlanan hava, ince hava kabarcığı veren membranlı kauçuk difüzörlerle tüm reaktöre eşit olarak dağıtılmaktadır. Ardışık kesikli reaktörde organik kirliliği giderilen atıksular içerdiği bakteri yumaklarıyla çökelmeye bırakılmaktadır. Çökeltime bırakılarak bakteri yumaklarından ayrılan arıtılmış su, dalgıç tip tahliye pompası ile tahliye edilirken dozaj pompası ile hipoklorit dozlanarak dezenfekte edilmekte ve su arıtma işlemi tamamlanmaktadır. Sistemde zamanla oluşan ve belirli zamanlarda atılması gerekli atık çamurlar dalgıç tip çamur pompası ile çamur depo havuzuna transfer edilir. Çamur depo havuzunda depolanan atık çamurlar belirli aralıklarla sistemden uzaklaştırılacaktır. Aşağıda arıtma sisteminin akım şeması verilmektedir. Arıtması tesisi kapasitesi şantiyede çalışacak olan personal sayısına göre projelendirilecektir. Bu aşamada şantiye 160 kişi çalışması ve arıtma tesis kapsitesinin 160 kişilik planlanması öngörülmektedir. Şekil 45. Arıtma Tesisi İş Akım Şeması Arıtma Tesisi Çıkış Suları Kalitesi 31/12/2004 tarihli ve 25687 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde verilen Tablo 21.1 de Evsel Nitelikli Atıksuların Alıcı Ortama Deşarj Standartları nı sağlar vaziyette olması için arıtılmış suda bulunmasına izin verilen maksimum kirletici konsantrasyonları Tablo 55 te verilmektedir. 129

Arıtma tesisi, arıtılmış su karakteristiklerinin 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve Yönetmeliğinde belirtilen parametre ve limitleri sağlayacak şekilde boyutlandırılacak ve çalıştırılacaktır. Tablo 55. Sektör: Evsel Nitelikli Atık Sular (Sınıf 1: Kirlilik Yükü Ham BOİ Olarak 5-120 Kg/Gün Arasında, Nüfus =84-2000) PARAMETRE BİRİM KOMPOZİT NUMUNE KOMPOZİT NUMUNE 2 SAATLİK 24 SAATLİK Biyokimyasal Oksijen İhtiyacı (BOİ 5) (mg/l) 50 45 Kimyasal Oksijen İhtiyacı (KOİ) (mg/l) 180 120 Askıda Katı Madde (AKM) (mg/l) 70 45 ph - 6-9 6-9 Arıtılmış sular, Eskişehir Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nün uygun gördüğü alana deşarj edilecektir. İşletilmesi planlanan atıksu arıtma tesisi için 14/02/2013 Tarih ve 2013/4 sayılı Atıksu Arıtma/Derin Deniz Deşarjı Proje Onayı genelgesi kapsamında Atıksu Arıtma Tesisi Projesi hazırlatarak ilgili mercilerden (Belediye, Valilik ya da Çevre ve Şehircilik Bakanlığı) Proje Onayı alınacaktır. Ayrıca atıksu arıtma tesisi işletmeye geçmeden önce 29.04.2009 tarih ve 27214 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin Ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüklerine müracaat edilerek gerekli çevre izni (deşarj) alınacak olup, izinler alınmadan inşaat faaliyetlerine başlanmayacaktır. Atık Yağlar Demiryolu projesi kapsamında oluşacak atık yağlar sızdırmasız tanklarda depolanarak çevre lisanslı bertaraf tesislerine intikali sağlanacaktır. Araçlar ve makineler için bakım ve yakıt ikmallerinin yapılmasında 14/03/2005 tarih ve 25755 sayılı(değişiklik. 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı R.G.) Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve 30/07/2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren(değişiklik 30/03/2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazete) Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ne uyulacaktır. Bitkisel atık yağların bertaraf edilmesi sırasında; 19 Nisan 2005 tarih ve 25791 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak Yürürlüğe (değişiklik 30 Mart 2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazete) giren Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. İşletme Aşaması: Evsel Nitelikli Atık Sular Projenin işletme aşamasında çalışan personelden kaynaklı evsel nitelikli atıksuyun oluşması beklenmektedir. Evsel nitelikli atık sular Kırka Bor İşletme Müdürlüğü sınırları içerisinde yer alan mevcut kanalizasyon sistemine verilecektir. Atık Yağlar Proje kapsamında kullanılacak olan vagon ve trenlerin bakım ve onarımları istasyon alanının ilgili kısmında kurulacak olan makine parkında gerçekleştirilecektir. Bu makine parkı ilgili mevzuatlar gereğince sızdırmaz özellikte ve bakıma uygun yapıda olacaktır. Proje kapsamında oluşacak atık yağlar sızdırmasız tanklarda depolanarak çevre lisanslı bertaraf tesislerine intikali sağlanacaktır. Araçlar ve makineler için bakım ve yakıt ikmallerinin yapılmasında 14/03/2005 tarih ve 25755 sayılı(değişiklik. 30.03.2010 tarih ve 130

27537 sayılı R.G.) Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve 30/07/2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren(değişiklik 30/03/2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazete) Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ne uyulacaktır. Projenin tüm aşamalarında; 31/12/2004 Tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği ne (Değişiklik 13/02/2008-26786 Sayılı Resmi Gazete ve 30 Mart 2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazete ), 08/06/2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü Ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 1380 sayılı Su Ürünleri Kanununa ve bu kanuna bağlı çıkartılan, 10/03/1995 tarih ve 22223 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Ürünleri Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. 4.4. İnşaat ve İşletme Aşamasında Oluşacak Katı Atıklar 4.4.1. Katı Atıkların Cinsi Projenin inşaat aşamalarında yapılacak işlemler sırasında şantiyelerde çalışacak personelden, arazi hazırlama işlemlerinden ve iş makinelerinden kaynaklı atıkların meydana gelmesi söz olacaktır. İşletme aşamasında ise çalışan personelden kaynaklı evsel nitelikli katı atık oluşumu beklenmektedir. Proje kapsamında meydana gelmesi beklenen atıklar aşağıda sıralanmıştır. İnşaat Aşaması Evsel Nitelikli Katı Atıklar Ambalaj Atıkları, İnşaat Atıkları, İş Makinelerinden ve Bakım-Onarım İşlemlerinden Kaynaklı Atıklar, Tıbbi Atıklar, Kazı Fazlası Malzemeler Arıtma Çamuru İşletme Aşaması Evsel Nitelikli Katı Atıklar Ambalaj Atıkları Tıbbi Atıklar Tren ve Vagonların Bakım-Onarım İşlemlerinden Kaynaklı Atıklar Atıklar, 05/07/2008 tarih ve 26927 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik hükümleri Ek IV Atık Listesine göre tanımlanmıştır. 131

Tablo 56. Meydana Gelecek Atıkların Atık Kodları Atık Türü Atık Kodu Kağıt ve Karton 20 01 01 Cam 20 01 02 Ambalaj Atığı Evsel Atıklar Plastikler 20 01 39 Metaller 20 01 40 Biyolojik olarak bozunabilir mutfak ve kantin atıkları 20 01 08 Hafriyat Toprağı 17 05 03 dışındaki toprak ve kayalar 17 05 04 Arıtma çamurları Kentsel atık suyun arıtılmasından kaynaklanan çamurlar 19 08 05 Atık Yağlar Atık Hidrolik Yağlar (13 01) Sentetik hidrolik yağlar 13 01 11 Pil ve Akü Atıkları Kurşunlu piller 16 06 01 4.4.2. Katı Atıkların Miktarı İnşaat Aşaması Evsel Nitelikli Katı Atıklar Projenin inşaat aşamasında toplam 160 personelin çalıştırılması planlanmaktadır. Bir kişiden kaynaklanan günlük katı atık miktarı 1,14 kg (TUİK 2012) olarak kabul edilirse, 160 kişiden kaynaklanacak katı atık miktarı: Q = q x N Q = Bir günlük toplam katı atık miktarı q = Bir kişiden kaynaklanacak günlük katı atık miktarı N = İşçi sayısı Q = 1,14 kg/kişi-gün x 160 kişi = 182,4 kg/gün olacaktır. Ambalaj Atıkları Evsel nitelikli katı atıkların kompozisyonu ile ilgili ulusal düzeyde yapılmış olan tek çalışma D.İ.E. tarafından 1993 yılında gerçekleştirilmiştir. Yapılan bu çalışmada evsel nitelikli katı atıkların %12 sinin geri kazanılabilir atık olduğu kabul edilmiştir. Evsel nitelikli katı atık miktarının %12 si ambalaj atık olarak açığa çıkacak olup, meydana gelecek ambalaj atık miktarı; Ambalaj Atık Miktarı : Evsel Nitelikli Katı Atık Miktarı x 0,12 (Ambalaj Atık Oranı) Ambalaj Atık Miktarı : 182,4 kg/gün x 0,12 = 21,888 kg/gün dür. İnşaat Atıkları Projenin inşaat faaliyetleri sırasında kullanılacak malzeme parçaları, hasar görmüş malzemeler, perçinler, vidalar, sac-makine parçaları, elektrik kabloları vb. inşaat atıklarının oluşması söz konusudur. İş Makinelerinden ve Bakım-Onarım İşlemlerinden Kaynaklı Atıklar Proje kapsamında arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında kullanılacak makinelerin bakımları, yakıt ikmalleri ve yağ değişimleri; kurulacak şantiyede oluşturulacak makine parkının ilgili biriminde yapılacaktır. 132

Şantiye alanında yapılacak bakım-onarım işlemleri sızdırmaz zemin üzerinde gerçekleştirilecektir. İnşaat aşamasında makine ve ekipmanların herhangi bir arıza anında yapılacak onarım çalışmalarında atık lastik, atık akü ve makine ekipman parçaları meydana gelmesi söz konusudur. Şantiyede bakım-onarım işlemlerinin yapılması durumunda meydana gelmesi beklenen akümülatörler, Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği gereğince bu tür atıkları toplayan ve geri kazanımı sağlayan firmalara verilecektir. Şantiyede bakım-onarım işlemleri sonrasında meydana gelmesi beklenen atık lastikler, lamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği gereğince, lastik dağıtımını ve satışını yapan işletmelere veya yetkili taşıyıcılara teslim edilecektir. Tıbbi Atıklar Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesinin inşaat aşamasında 160 kişinin çalıştırılması planlanmaktadır. Hattın inşaatı aşamasında kurulacak olan şantiyede personel sayısının 49 kişiyi geçmesi nedeniyle revir ünitesi kurulacaktır. Revirde kullanılacak malzemeye bağlı olarak tıbbi atık oluşacaktır. Kazı Fazlası Malzemeler Kazı fazlası malzemeler ile ilgili bilgiler Bölüm 4.1 de verilmiştir. Arıtma Çamuru Şantiye alanlarından kaynaklı atıksuların atıksu arıtma tesisinde arıtılması halinde biyolojik arıtma tesisi yapılması planlanmaktadır. Bu bağlamda arıtma tesisinden kaynaklı arıtma çamurlarının meydana gelmesi söz konusudur. İşletme Aşaması Evsel Nitelikli Katı Atıklar Projenin işletme aşamasında toplam 15 personelin çalıştırılması planlanmaktadır. Bir kişiden kaynaklanan günlük katı atık miktarı 1,14 kg (TUİK 2012) olarak kabul edilirse, 15 kişiden kaynaklanacak katı atık miktarı: Q = q x N Q = Bir günlük toplam katı atık miktarı q = Bir kişiden kaynaklanacak günlük katı atık miktarı N = İşçi sayısı Q = 1,14 kg/kişi-gün x 15 kişi = 17,1 kg/gün olacaktır. Ambalaj Atıkları Evsel nitelikli katı atıkların kompozisyonu ile ilgili ulusal düzeyde yapılmış olan tek çalışma D.İ.E. tarafından 1993 yılında gerçekleştirilmiştir. Yapılan bu çalışmada evsel nitelikli katı atıkların %12 sinin geri kazanılabilir atık olduğu kabul edilmiştir. Evsel nitelikli katı atık miktarının %12 si ambalaj atık olarak açığa çıkacak olup, meydana gelecek ambalaj atık miktarı; Ambalaj Atık Miktarı : Evsel Nitelikli Katı Atık Miktarı x 0,12 (Ambalaj Atık Oranı) Ambalaj Atık Miktarı : 17,1 kg/gün x 0,12 = 2,052 kg/gün dür. 133

Tıbbi Atıklar Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesinin işletme aşamasında 15 kişinin çalıştırılması planlanmaktadır. Hattın işletilmesi aşamasında revir kurulmayacaktır. Fakat herhangi bir kaza olasılığına karşı istasyonda ilk yardım malzemeleri bulundurulacaktır. Herhangi bir kaza durumunda tıbbi atık oluşacaktır. Tren ve Vagonların Bakım-Onarım İşlemlerinden Kaynaklı Atıklar İşletme aşamasına geçildiğinde ise trenlerin bakım-onarımdan kaynaklanacak atıkların oluşması söz konusudur. Bakım-onarım atıkları genel olarak aşağıda tanımlanmıştır. - Balast Eleme: Ortalama 5 yılda bir defa tekrarlanan bu çalışmada metre başına 0,1 m 3 atık (balast özelliklerini taşımayan madde) çıkacağı tahmin edilmektedir. - Üst Yapı Yenileme: Ortalama her 30 yılda bir gerçekleştirilen üst yapı yenileme faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan beton traverslerdir. - Tren ve Vagonların Bakım ve Onarımından Kaynaklı Atıklar: Lokomotif ve Vagon Bakım atölyeleri sadece kendi bakım yetkileri dâhilinde ve TCDD yazılı emirlerine uygun olarak bakım ve onarım çalışmalarını sürdürmektedir. Buna göre bakım ve onarım çalışmalarından kaynaklı; Metal Atıklar (perçinler, vidalar, sac-makine parçaları, rondelalar, kilitler vb.) Toz Keçeleri, Dam Örtüleri, Elektrik Kabloları, Polietilen ve Polipropilen parçalar Kabin Camları ve Vagon Ahşapları, Yükleme Traversleri Atık Motor ve Dişli Yağları Kaynak ve Boya Çapakları Yağlı bez, eldiven vb. atıklar oluşacaktır. 4.4.3. Katı Atıkların Bertaraf Yöntemleri (bu bölümde varsa geçici depolama alanları hakkında bilgi verilmeli, katı atıkların hangi düzenli katı atık depolama alanında depolanacağı planlanmalı, alınan izinler rapora eklenmelidir. Depolama alanlarının dere yataklarına sınır olması durumunda DSİ 3.Bölge Müdürlüğüne başvuru yapılarak uygun görüş alınması, mevsimlik akış gösteren dere yataklarına katı veya sıvı atık atılmayacağı, pasa veya malzeme doldurulmayacağı, dere yataklarından malzeme temin edilmeyeceğinin, doğal akışlarının değiştirilmeyeceğinin taahhüdünün verilmesi) İnşaat Aşaması Evsel Nitelikli Katı Atıklar İnşaat aşamasında oluşacak katı atıklar evsel nitelikli olup, atıklar şantiye alanlarında çöp konteynırlarında biriktirilerek düzenli aralıklarla en yakın belediyenin katı atık bertaraf tesisine götürülerek bertaraf edilecektir. Proje sahasında ve çevresinde bulunan sürekli veya mevsimlik akış gösteren dere yataklarına katı veya sıvı atık atıklmayacaktır. 134

Projenin inşaat aşamasında meydana gelecek katı atıkların toplanması ve uzaklaştırılmasında; - 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ve son değişikliği 05.04.2005 tarih ve 25777 sayılı Resmi Gazete ile yapılan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine titizlikle uyulacaktır. Ambalaj Atıkları Kullanılan malzemeye ve oluştuğu kaynağa bakılmaksızın, tüketim sonucu oluşan ambalaj atıkları çevre kirliliğinin azaltılması, düzenli depolama tesislerinden azami istifade edilmesi ve ekonomiye katkıda bulunulması amacıyla oluştukları yerlerde diğer atıklardan ayrı olarak biriktirilecektir. Ambalaj atığı üreticileri, oluşturdukları ambalaj atıklarını diğer atıklardan ayrı olarak biriktirmekle yükümlüdürler. Bu bağlamda ambalaj atıkları (plastik, cam vb.) şantiyelerde ve istasyonlarda ayrı konteynerlerde toplanarak çevre lisanslı ambalaj atığı alan firmalara verilecektir. İnşaat aşamasında meydana gelecek ambalaj atıklarının toplanması ve uzaklaştırılmasında; - 24.08.2011 tarih ve 28035 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. İnşaat Atıkları Projenin inşaat faaliyetleri sırasında kullanılacak malzeme parçaları, hasar görmüş malzemeler, perçinler, vidalar, sac-makine parçaları, elektrik kabloları vb. inşaat atıklarının oluşması söz konusudur. İnşaat atıkları, şantiye alanı içerisinde uygun bölgelerde atık türlerine göre ayrı toplanarak, 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazetede Yayınlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği esaslarına göre bu tür atıkları değerlendiren çevre lisanslı tesislere verilerek geri kazanımı sağlanacaktır. İş Makinelerinden ve Bakım-Onarım İşlemlerinden Kaynaklı Atıklar Proje kapsamında arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında kullanılacak makinelerin bakımları, yakıt ikmalleri ve yağ değişimleri; kurulacak şantiyede oluşturulacak makine parkının ilgili biriminde yapılacaktır. Şantiye alanında yapılacak bakım-onarım işlemleri sızdırmaz zemin üzerinde gerçekleştirilecektir. İnşaat aşamasında makine ve ekipmanların herhangi bir arıza anında yapılacak onarım çalışmalarında atık lastik, atık akü ve makine ekipman parçaları meydana gelmesi söz konusudur. Bu atıklar, şantiye alanında, sızdırmaz zemin üzerinde geçici olarak depolanacaktır. Şantiyelerde bakım-onarım işlemlerinin yapılması durumunda meydana gelmesi beklenen akümülatörler, Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği gereğince bu tür atıkları toplayan ve geri kazanımı sağlayan firmalara verilecektir. Şantiyelerde bakım-onarım işlemleri sonrasında meydana gelmesi beklenen atık lastikler, Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği gereğince, lastik dağıtımını ve satışını yapan işletmelere veya yetkili taşıyıcılara teslim edilecektir. Tesiste bakım-onarım işlemleri sonrasında meydana gelmesi beklenen makineekipman parçaları bu tür hurda parçaları alan çevre lisanslı firmalara verilerek değerlendirilecektir. 135

Projenin inşaat aşamasında; 25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak (değişiklik 21/012/2010 tarih ve 27792 sayılı Resmi Gazete) yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği, 31.08.2004 tarih ve 25569 sayılı Resmi Gazetede (değişiklik 30/03/2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazete) yayımlanan Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Tıbbi Atıklar Kırka-Değirmenözü Demiryolu hattı inşaatı sırasında 1 adet geçici şantiye kurulacaktır. Hattın inşaatı aşamasında kurulacak olan şantiyede personel sayısının 49 kişiyi geçmesi nedeniyle revir ünitesi kurulacaktır. Revirde, inşaat faaliyetleri sırasında oluşabilecek küçük çaplı yaralanma vb. durumlara ilk müdahalenin yapılması için sadece ilk yardım ekipmanları bulunacaktır. Bu aşamada tıbbi atık olarak çok az miktarda yara bandı, sargı bezi vb. atıklar oluşması beklenmektedir. Tıbbi atıklar, özel kaplarda revirde toplanarak biriktirilecek ve çevre lisanslı Tıbbi Atık Bertaraf Tesislerine verilecektir. Projenin inşaat aşamasında; 22.07.2005 tarih ve 25883 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan (Değişiklik: 21/03/2014 tarih ve 28948 R.G.) Tıbbî Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Kazı Fazlası Malzemeler Proje kapsamında 1 adet kazı fazlası malzeme depolama alanı işletilecektir. Proje kapsamında elde edilen kazı fazlası malzemeler ve bitkisel topraklar bu alanda depolanacaktır. Proje kapsamında 5.100.000 m 3 yarma ve 2.330.000 m 3 dolgu yapılması planlanmaktadır. Yarma kazılarından çıkan malzemeler dolguda kullanılacak nitelikte olması durumunda dolguda kullanılacaktır. Dolguda kullanılmayan malzeme depo alanlarında depolanacaktır. Kazı çalışmaları esnasında toz oluşumunun azaltılması amacı ile sahada düzenli olarak sulama çalışmaları gerçekleştirilecek olup açığa çıkan kazı fazlası malzemeler dolguda kullanılmadan önce planlama aşamasında belirlenmiş sahada depolanacaktır. Kazı fazlası malzeme taşkın mevzuatına uygun olarak depolanacak, dere yataklarına ve taşkın yataklarına hiçbir şekilde dökülmeyecektir. Dolguda kullanılması uygun olmayan organik madde içeren bu toprak; kazı fazlası malzeme alanında depolanacak ve peyzaj amacıyla yeşillendirilecek sahalarda kullanılacaktır. Bitkisel toprağın depolanmasında aşağıdaki hususlara dikkat edilecektir. Bitkisel toprak sulamayı önlemek amacıyla nem içeriği yeterli zeminlerin üzerinde depolanacaktır. Depolanan toprağın hemen kullanılmayıp uzun süre saklanmasının gerektiği durumlarda, bitkisel toprakların üzeri erozyona, kuruma, yabani ot sarmasına karşı korunması ve toprağın canlılığını sürdürmesi amacıyla canlı (çim, çayır-mera, bitki vb) ve/veya cansız bitki örtüsü ile kaplanacaktır. Bitkisel toprağın yüzeyden itibaren 5 40 cm derinliğinde yüzeysel toprak tabakları oldukları göz önünde bulundurulduğunda toprak yığınlarının yüksekliği maksimum 1,5 metreyi geçmeyecektir. 136

Kazı fazlası malzemenin depolanması esnasında; Depolama sahasının su kaynaklarından, yerleşimlerden, özel çevre koruma alanlarından, mutlak tarım alanlarından, doğal ve kültürel yapılardan, askeri vb. alanlardan uzak bölgelere kurulacak, Depolama sahasının mümkün mertebe orman alanı dışında planlanmasına, ancak alternatif sahaların bulunmaması halinde projenin orman alanlarından geçtiği yerlerde toprakça fakir taşlık-kayalık alanların seçilmesi hususuna özen gösterilecek, Depolama sahasında mümkün mertebe ağaç kesiminden kaçınılacak, Orman sayılan alanlarda izne konu edilecek tesislerin inşası esnasında çıkan kazı fazlası malzemenin depolanmasına ve izne konu edilecek tesisler dışında kesinlikler pasa, atık veya herhangi bir malzeme dökülmeyecek, Depolanan malzemenin miktarına ve yapısına bağlı olarak erozyon tehditine karşın taşınımını engellemek için gerekli tüm önlemlerin alınacak, Sahanın geçici depolama sonrasında eski doğal koşullar sağlanacak, Çevre ve insan sağlığı ile emniyeti açısından tehlike yaratmayacak şekilde ve yöntemlerle taşınması ve depolanmasına dikkat edilecek, Kazı fazlası malzemeler; Başbakanlığın 2006/27 sayılı Dere Yatakları ve Taşkınlar Genelgesi doğrultusunda hiçbir suretle akar ve/veya kuru dere yataklarına dökülmeyecektir Kazı fazlası malzeme taşkın mevzuatına uygun olarak depolanacak, dere yataklarına ve taşkın yataklarına hiçbir şekilde dökülmeyecektir. Proje sahasında ve çevresinde bulunan sürekli veya mevsimlik akış gösteren dere yataklarına pasa veya malzeme doldurulmayacaktır. Dere yataklarından malzeme temin edilmeyecektir. Derelerin doğal akışları değiştirlmeyecektir. Gereken tüm önlemler faaliyet sahibi tarafından alınacaktır. Kazı fazlası malzeme depolama alanının dere yatklarına sınır olması durumunda DSİ 3. Bölge Müdürlüğü ne başvurularak gereken tüm izinler alınacaktır. Uygun görüş alınmadan belirlenen alanlara depolama yapılmayacaktır. Arıtma Çamuru Şantiye alanından kaynaklı atıksuların atıksu arıtma tesisinde arıtılması sonucunda biyolojik arıtma tesisi yapılması planlanmaktadır. Bu bağlamda arıtma tesisinden kaynaklı arıtma çamurlarının meydana gelmesi söz konusudur. Arıtma tesisinden kaynaklanacak arıtma çamurunun depolanabilirlik özelliklerinin belirlenebilmesi için, 26.03.2010 tarih ve 27533 sayılı Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmeliğin Ek-2 ye göre analizleri yaptırılacaktır. Arıtma çamurlarının verileceği katı atık bertaraf tesisi ile ilgili olarak Belediye ile protokol yapılacak ve yapılan protokol Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne sunulacaktır. Analiz sonuçlarının tehlikeli atık olarak çıkması halinde çevre lisanslı tesislerde bertaraf edilecektir. 137

İşletme Aşaması Evsel Nitelikli Katı Atıklar İşletme aşamasında meydana gelen evsel nitelikli katı atıklar istasyonda yer alan çöp konteynırlarında toplanacak olup Kırka Bor İşletme Müdürlüğü katı atıkları ile birlikte bertarafı sağlanacaktır. Projenin işletme aşamasında meydana gelecek katı atıkların toplanması ve uzaklaştırılmasında; - 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ve son değişikliği 05.04.2005 tarih ve 25777 sayılı Resmi Gazete ile yapılan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine titizlikle uyulacaktır. Ambalaj Atıkları Projenin işletme aşamasında meydana gelen ambalaj atıkları diğer atıklardan ayrı olarak toplanacak olup Çevre Lisansı bulunan firmalara verilerek bertarafı sağlanacaktır. İşletme aşamasında meydana gelecek ambalaj atıklarının toplanması ve uzaklaştırılmasında; - 24.08.2011 tarih ve 28035 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Tıbbi Atıklar Demiryolunun işletilmesi sırasında çalışacak personel sayısının 49 kişiyi geçmemesinden dolayı revir ünitesi bulunmayacak olup, tıbbi atık oluşmayacaktır. Fakat herhangi bir kaza oluşması durumuna karşı istasyonda ilk yardım malzemeleri bulundurulacaktır. Kaza oluşması durumunda proje alanında tıbbi atık oluşması beklenmektedir. Tıbbi atık oluşması durumunda atıklar diğer atıklardan ayrı toplanacak olup Çevre Lisansı bulunan firmalara verilerek bertarafı sağlanacaktır. Projenin işletme aşamalarında; 22.07.2005 tarih ve 25883 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan (Değişiklik: 21/03/2014 tarih ve 28948 R.G.) Tıbbî Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Tren ve Vagonların Bakım-Onarım İşlemlerinden Kaynaklı Atıklar Lokomotif ve Vagon Bakım-Onarım Atölyelerinde oluşacak metal, polietilen, polipropilen, ahşap ve benzeri geri kazanılabilir atıklar bu tür atıkları toplayan ve geri kazanımını sağlayan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan çevre lisanslı firmalara verilecektir. Atölyede ortaya çıkan her türlü kontamine olmuş atık ( eldiven, bez, toz keçesi vb.) maddeler ile kaynak ve boya çapakları 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazetede (değişiklik: 30/10/2010 tarih ve 27744 sayılı Resmi Gazete) yayınlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak bertaraf veya geri kazanımının sağlanması amacıyla çevre lisanslı firmalara verilecektir. Lokomotiflerin bakım ve onarım çalışmalarından kaynaklı atık yağlar 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazetede (değişiklik: 30/03/2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazete) yayınlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak çevre lisanslı geri kazanım tesislerine verilerek sahadan uzaklaştırılacaktır. 138

4.5. Proje Kapsamında Elektrifikasyon Planı, Bu Planın Uygulanması İçin Yapılacak İşlemler ve Kullanılacak Malzemeler, Enerji Nakil Hatlarının Geçeceği Yerler ve Trafoların Yerleri Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında dizel yakıtlı lokomotiflerin kullanılması planlanmaktadır. Bu sebepten dolayı proje kapsamında herhangi bir elektrifikasyon planı hazırlanmamıştır. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ) Genel Müdürlüğü nden 09/10/2013 tarih ve 3652 sayı ile kurum görüşü alınmıştır. Alınan kurum görüşünde; Anılan demiryolu projesinin uygulaması esnasında, teşekkülümüze ait enerji iletim hatlarımızla kesişme noktalarında Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği nde belirtilen en küçük yaklaşım mesafelerini sağlayacak şekilde tesis edilmesi gerekmektedir. Ayrıca demiryolu güzergahıyla hatlarımızın kesiştiği yerlerdeki direklerin emniyetli geçişin sağlanması amacıyla tadilatının gerekmesi halinde bütün masrafları ETİ Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğünce karşılanmak üzere ETİ Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü ile Teşekkülümüz arasında imzalanacak protokol ile yaptırılabilecektir. Belirtilmiştir. Alınan kurum görüşü EK-2 de verilmiştir. Demiryolu Hat Güzergâhında muhtemel deplase çalışmalarının olması durumunda TEDAŞ ile karşılıklı protokol yapılacaktır. Ayrıca proje kapsamında demiryolu hattı ile enerji nakil hatlarının kesiştiği noktalarda Elektrikli Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği nde belirtilen yaklaşım mesafelerine uyulacak ve demiryolu hattının inşası sırasında TEİAŞ Genel Müdürlüğü ve ilgili Grup Müdürlükleri ile irtibata geçilerek gerekli izinler alınacaktır. 4.6. Yapılacak Patlatmanın Yaratacağı Etkiler ve Alınacak Önlemler Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesinin inşaatı aşamasında güzergâh boyunca ciddi sertliğe sahip bloklara rastlanması durumunda patlayıcı madde kullanımı söz konusu olacaktır. Güzergâh boyunca açılacak yarmalarda patlatma yapılma durumu yapım esnasında yerinde karar verilecek olup, ancak patlatma yapılması olumsuz durum oluşturacağı belirlenen lokasyonlar için, kesin jeolojik-jeoteknik raporda, bu bölgelerde patlatma yapılmasının sakıncaları hakkında bilgi verilecektir. Proje kapsamında inşaat aşamasında yapılacak patlatmalarda ilgili tüzük ve yönetmeliklerde (Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul Ve Esaslarına İlişkin Tüzük, Maden Ve Taş Ocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Alınacak İşçi Sağlığı Ve İş Güvenliği Önlemlerine İlişkin Tüzük, Yapı İşlerinde İşçi Sağlığı Ve İş Güvenliği Tüzüğü, 08.09.2002 tarih ve 24870 Sayılı Resmi Gazete yayımlanan Yapı Malzemeleri Yönetmeliği, 26.12.2003 tarih ve 25328 Sayılı Resmi Gazete yayımlanan Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Çalışanların Korunması Hakkında Yönetmelik vb.) belirtilen tedbirler ve gerekli izinler alınacaktır. Projenin inşaat aşamasında çevrede oluşacak patlatmadan kaynaklı her türlü zarar proje sahibi tarafından karşılanacaktır. Patlatma öncesi, alan içerisinde herhangi bir canlı varlığın olmaması sağlanarak gerekli uyarılar yapılacak ve patlatmalar Jandarma kontrolünde yapılacaktır. 139

Çalışmalarda Maden ve taş ocakları işletmelerinde ve tünel yapımında alınacak işçi sağlığı ve iş güvenliği önlemlerine ilişkin tüzüğün patlayıcı maddeler bölümündeki maddelerine uyulacaktır. Parlayıcı, patlayıcı ve tehlikeli, zararlı maddelerle çalışan işyerlerinde ve işlerde alınacak tedbirler hakkındaki tüzüğün 52. 53. 54. 55. 56. 57. 58. 59. 60. 61. 62. 63. ve 67. maddelerine uyularak, Çevre Mevzuatı uyarınca gerekli çalışmalar yapılacaktır. Proje kapsamında tünel inşaatlarında, sert zeminlerde patlayıcı madde kullanılması söz konusudur. Patlayıcı madde miktarı, demiryolu projesinin uygulama projelerinin tamamlanmasını müteakip netleşecektir. Güzergah boyunca, nerelerde patlatma yapılacağı, yapılacak patlatmalarda kullanılacak patlayıcı miktarı, patlatma dizaynı belirlenerek, inşaat faaliyetleri öncesi rapor halinde Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüklerine, ve ilgili kurumlara sunulacaktır. 4.7. Orman Alanlarına Etkiler 4.7.1. Projenin Orman Alanlarına Olabilecek Muhtemel Olumsuz Etkileri ve Etki Azaltıcı Tedbirler (söz konusu işletme alanının orman arazisi olması nedeni ile Orman Mühendisi tarafından Orman ile Doğal Yaşam arasındaki bağ kurularak ormanın yok olması durumunda ortaya çıkabilecek olumsuz sonuçların ve bu sonuçların nasıl bertaraf edilebileceğinin ortaya konulduğu bir raporun hazırlanması, projeye ilişkin olarak inşaat sırasında çıkacak kazı fazlası pasa, atık veya herhangi bir malzemenin orman sayılan alanlara dökülmeyeceğinin taahhüt edilmesi) Kırka-Değirmenözü Demiryolu projesi için hazırlamış olan bu raporda orman ekosistemiyle doğal yaşam etkisi irdelenmiş olup, projenin inşaat ve işletme aşamasında oluşan etkileriyle alınması gereken önlemler belirlenmiştir. Bu rapor hazırlanması sırasında Seyran PALABAŞUZUN, Alper UZUN, Salih TERZİOĞLU tarafından hazırlanmış olan Orman Ekosistemlerinde Habitat Parçalanması ve Biyolojik Çeşitlilik Üzerine Etkileri adlı makalesi kaynak olarak kullanılmıştır. Orman ekosistemleri içerisinde barındırdıkları ağaçlar, çalılar, otsu bitkiler ve bu alanda yaşayan canlı gruplarını ifade etmektedir. Ekosistemdeki döngü proje güzergahı doğrultusunda kısa ve uzun süreli kayba uğramaktadır. Oluşacak olan ekosistem değişiklikleri canlı ve cansız çevrenin etkilenmesi sonucu ortaya çıkacaktır. Orman ekosistemlerinde veya belli bir alandaki ekosistemde biyolojik çeşitlilik önemlidir. Biyolojik çeşitlilikten bahsedildiğinde akla ilk gelen tür çeşitliliğidir. Tür çeşitliliği kısaca, orman veya sulak alan gibi belirli bir ekosistemdeki türlerin sayısını ifade eder. Ancak bir ekosistemin sayıca çok tür içermesi çeşitlilik açısından zengin olduğunu göstermez. Türlerin sayısı kadar, doğadaki bollukları, endemik veya nadir olma durumları da tür çeşitliliğini değerlendirirken büyük önem arz eder. Orman ekosistemlerinde tür çeşitliliğini etkileyecek unsurlardan biride habitat parçalanmasıdır. Orman ekosistemlerinde, habitat parçalanması ağaç kesimi, yol açma gibi nedenlerle insan etkisiyle olabileceği gibi yangın, sel gibi doğal afetler sonucunda da oluşabilmektedir. Habitatların parçalanmasının neticesinde birbiriyle ilişkili üç sonuç oluşmaktadır: a) Doğal vejetasyonun miktarında azalma, b) Kalan vejetasyonun parça kalıntılarına veya yamalara ayrılması, c) Kaybolan vejetasyonun yerine yeni arazi kullanım şekillerinin oluşması. 140

Bu üç süreç birbiriyle yakından ilişkilidir ve türler ya da topluluklar üzerindeki etkilerini ayrı ayrı değerlendirmek oldukça güçtür. Orman ekosistemlerinde parçalanma ya habitatların tamamen kaybı, ya parça boyutlarının küçülmesi şeklinde seyredebilir. Orman ekosistemlerindeki bu parçalanma; yeterli suyun sağlanamaması ve kalitesinin bozulması, zengin ve sağlıklı orman habitatlarının yok olması, rekreasyon, kereste ve diğer orman ürünlerinden sağlanan ekonomik gelirin azalması ve sellerin artması gibi ekosistemin imkanlarının bozulmasına neden olmaktadır. Ayrıca biyolojik çeşitliliği azaltmakta ve istilacı egzotik türlerin girişini artırmaktadır. Parçalanma sürecinde yaşanan habitat kayıpları nadir türlerin popülasyon boyutunun ani bir şekilde azalmasına neden olmaktadır. Geriye kalan ve birkaç parça ile sınırlanmış olan popülâsyonlar ise olgun bireylerin ölüm oranının artması, kesimler, egzotik ve doğal türler arasındaki rekabet oluşturmaktadır. Bunlara ek olarak habitat kayıplarından ve bilinçsiz avlanmadan dolayı tohumların yayılmasını sağlayan omurgalı hayvanların yok olması da tohumların yayılmasını sekteye uğrattığından popülasyonların yok olmasına neden olabilmektedir. Bunların neticesinde habitat parçalanmalarına karşı hassas olan yerel ve bölgesel türlerin yok olması hızlanmaktadır. Yapılacak olan proje ile orman ekosisteminde ve doğal yaşam arasında oluşabilecek olumsuz etkiler ve bu olumsuz etkilere karşı alınacak önlemler incelenmiştir. Oluşabilecek olan olumsuz etkiler inşaat aşamasında (geçici) ve işletme aşamasında( kalıcı) şekilde olmaktadır. İnşaat ve işletme aşamasında oluşabilecek etkilere karşı alınacak önlemle değerlendirilmiştir. A. İnşaat Aşamasında Oluşabilecek Etkiler; Orman ekosisteminde, hattın geçeceği bölgelerde vejetasyon kaybı (kalıcı yapıların bulunduğu bölgelerde), Açılacak olan yollar ve yapılar neticesinde habitat parçalanması, İnşaat aşamasında oluşan toz, gürültü ve egzoz emisyonu ile vejetasyondaki bozulmalar, Yaban hayvanlarının yaşam alanlarının yok olması (kalıcı yapılarla), Yaban hayvanlarının yaşam alanlarının parçalanması (geçici yapılarla), İnşaat faaliyetleri sırasında oluşan toz, gürültü ile hayvanların olumsuz etkilenmesi, Alan içerisinde yapılan bilinçsiz ve yasadışı avlanma ile türlerin yok olması, İnşaat faaliyetleri sırasında üreme ve kuluçka alanlarını tahribatı, B. İşletme Aşamasında Oluşabilecek Etkiler; İşletme aşaması sırasında oluşan güzergah boyunca habitat kaybı ve parçalanması, Habitat kaybı ile farklı tür vejetasyonların gelişimi, Yaban hayvanlarının gürültü etkisiyle ortamdan uzaklaşması, Alan içerisinde yapılacak olan yasadışı avlanma ile yaban hayatı, olumsuz bir şekilde etkilenmektedir. Olası bu etkilerin bertarafı için aşağıda belirtilen gerekli önlem ve tedbirler alınmalıdır. 141

Proje Alanın Olası Etkisine Karşı Alınacak Önlemler Aşağıda insan etkisine maruz kalan parçalar üzerinde bu etkileri azaltmaya veya yok etmeye yönelik olarak türlerin devamlılığını sağlama yönünde önlemlerin neler olabileceği belirtilmiştir. 1. Habitat koruma önlemlerinin biyolojik ilkeleri, Doğal vejetasyonun parçalanmasının önlenerek bunların büyük ve birbiri ile etkileşim halindeki parçalar olarak devamlılığı sağlanmalı, Öncelikli türlerin ve bunların yayıldığı habitatların korunması sağlanmalı, Yaban hayatı habitatları arasında canlıların hareketini sağlayacak koridorlar oluşturarak bağlantı sağlanmalı, Projeye ilişkin olarak inşaat sırasında çıkacak kazı fazlası pasa, atık veya herhangi bir malzemenin orman sayılan alanlara dökülmeyecektir. 2. Yaban hayatının bölgesel bazda korunması ilkeleri, İnsan faaliyetlerinin yoğun olduğu alanlarda yaban hayatı habitatlarının çekirdek alanları arasında tampon zonlar oluşturulmalı, İnsan baskısının yoğun olduğu alanlarda yabani hayvanların hareketi kolaylaştırılmalı, Proje alanında orman ekosistemi ve doğal yaşam için alınacak önlemler inşaat aşamasında ve işletme aşamasında yapılması gerekenler şeklinde de değerlendirilmiştir. A. İnşaat Aşamasında Alınacak Önlemler; İnşaat aşaması mümkün olduğunca mevcut yollar kullanılmalı, Yapılacak olan geçici yollar ise mümkün olduğunca dar ve kısa yapılmalı, İnşaat aşamasında oluşacak olan toz emisyonları için araröz kullanımı sağlanmalı, İnşaat sırasında çalışacak işçilere gerekli eğitimler verilerek yasadışı avlanma engellenmeli, Mümkün oldukça proje alanı ve güzergahı için kullanılan yollar dışına çıkılması önlenmeli, Oluşacak olan kazı fazlası malzemeler bölgede belirlenen uygun alanlarda depolanmalı, ormanlık alanlara dökülmemeli, İnşaat aşamasında, kuluçka ve üreme dönemlerinde oluşan ses düzeyini minimuma indirilmeye çalışılmalı, Alan içerisinde sıyrılan bitkisel toprak uygun alanlarda depolanmalı ve alan rehabilitasyonu için kullanılmalı, Bölge içerisinde belirlenmiş olan endemik veya nadir tür varlığı var ise alan içerisinde uygun alanlara taşınmalı, İnşaat aşamasında ulusal (MAK) ve uluslararası (BERN, CİTES) sözleşme koşullarına riayet edilmeli. B. İşletme Aşamasında Alınacak Önlemler; İşletme aşamasında çalışacak olan personel bilinçlendirilerek yasadışı avlanmanın önüne geçilmeli, İşletme sırasında gürültü kontrolü sağlanmalı gereksiz yere klakson kullanımı önlenmeli, Proje tamamlanmasıyla alan içerisinde gerekli peyzaj ve rehabilitasyon yapılarak alan eski vejetasyon kazandırılmalı, İşletme aşamasında ulusal (MAK) ve uluslararası (BERN, CİTES) sözleşme koşullarına riayet edilmelidir. 142

4.7.2. Orman Yangınlarına Karşı Alınacak Önlemler (Orman yangınlarına karşı önlem alınacak mı, alınacaksa ne tür önlemler alınacak belirtilmesi, orman alanı dışında olması halinde mesafeye bağlı olarak orman yangınlarına karşı önlem alınacak mı, alınacaksa ne tür önlemler alınacak belirtilmesi) Serbest yayılma eğiliminde olan ve ormanda yaşama birliğine katılan canlı ve cansız bütün yanabilir varlıkları yakıp yok edebilen ateşe "orman yangını" denmektedir. Orman yangınları insan ve doğal etkiyle oluşabilmektedir. Yüksek sıcaklık, yıldırım düşmesi gibi etkenler doğal orman yangınlarının sebepleri arasındadır. Ekin tarlalarının yakılması, sigara izmaritlerinin söndürülmeden atılması, doğaya atılan cam parçaları, bilinçli olarak oluşturulan yangınlar, mangal ve benzeri ateşlerin tam söndürülememesi insan etkisiyle oluşan yangıların etkenleri olarak görülmektedir. Doğal yolla veya insan etkisiyle oluşan bu yangınlar neticesinde oluşabilecek zararlar; Orman habitatı parçalanmakta veya yok olmaktadır. Biyolojik çeşitlilik zarar görür, Ormanda yaşayan canlıların yaşam alanları kaybolur, Canlı ve cansız çevrenin yok olmasıyla doğal afetlerde (sel, taşkın, erozyon, hava kirliliği gibi) artış gözlemlenir. İklim etkisinde değişiklikler oluşmaya başlar. Bölgede rüzgar, sıcaklık, nem ve yağış doğrudan etkilenir. Bölgede orman ve ormana bağlı turizm faaliyetleri, avcılık, spor olumsuz yönde etkilenir. İnsan etkisiyle oluşabilecek olan bu yangınları önlemek için şantiye alanı ve çevresinde alınacak önlemler ise; Cam, güneş ışığını bir büyüteç gibi kuru çimenlere çeker ve tutuşturarak alevlenmesine dolayısıyla yangının oluşmasına neden olacaktır. Bu nedenle ormanlık alanlara cam parçaları atılmamalı, Söndürülmeden sigara izmaritleri ve kibrit kavları atılmamalı, Çalışılacak alana gerekli uyarı ve ikaz panoları asılmalı, Yakılan ateş veya mangal külleri tam olarak söndürmeden alan terk edilmemeli, Elektrik kontaklarından çıkabilecek yangınlardan korunmak için, elektrik tesisatı kontrol edilmeli, Çalışan personel ve görevli kişiler orman yangını ve müdahaleleri konusunda bilinçlendirilmeli, bu konuda seminerler ve eğitimler yapılmalı, Ormanda ateş yakılmamalı, yakmak zorundaysak çimensiz bir alanda ateşin etrafına taş koyarak yakılmalı, Şantiye binası ve merkezi yerlere ilk müdahale için yanın söndürücü tüp tertibatı konulmalıdır. Belirli noktalara konulan yangın tüplerinin yerleri çalışan personele bildirilmeli ve gerekli söndürme eğitimi verilmeli, Çalışan personel bir yangın gördüğü zaman 110 yangın ihbar hattına bildirmeli; eğer bu bir orman yangınıysa, o zaman 177 alo orman yangını ihbar hattına bildirilmelidir. 143

4.8. İnşaat ve İşletme Aşamasında Oluşacak Toz Emisyonları, Toz Emisyonu Hesaplamaları ve Alınacak Önlemler Kırka-Değirmenözü Demiryolunun yapımında toz yayıcı işlemler, inşaat mahallinden kaynaklanacaktır. Yapılan hesaplamalarda demiryolu projesi kapsamında yaklaşık 5.100.000 m 3 lük yarma ve 2.330.000 m 3 lük dolgu işlemi işlemine ihtiyaç duyulacağı belirlenmiştir. İnşaat çalışmalarında alt yapı inşaatının yaklaşık 2 yılda tamamlanması planlanmaktadır. İnşaat çalışmalarının yaklaşık 2 yılda tamamlanmasının öngörüldüğü demiryolu projesi güzergâhındaki yarma ve dolgu işlemlerinin tamamı tek bir noktada değil, demiryolu güzergâhı boyunca gerekli görülen yerlerde yapılacaktır. Dolayısıyla, bu faaliyetten kaynaklanacak toz emisyonları hesaplamak ve modelleme çalışmasına aktarmak teknik olarak mümkün görülmemektedir. Demiryolu hattının inşaatı aşamasında; inşaat alanına malzemenin taşınması esnasında nakliye kamyonlarının yükleme standardı aşılmayacaktır. Kamyonla malzeme taşınması sırasında yollara, köprüye, meskûn mahale zarar verilmeyecektir. Malzemenin taşınması esnasında, hız sınırlamalarına uyularak, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun belirlemiş olduğu hükümlerine uyulacaktır. İnşaat işlemleri esnasında oluşan toz oluşumunun engellenebilmesi için çalışma alanında savurma yapılmadan boşaltma ve doldurma yapılacak, malzeme üstü naylon branda ile kapatılacak, malzeme üst tabakaları %10 nemde muhafaza edilecek, ilgili alanlar ve yakın çevresi düzenli olarak sulanacaktır. Demiryolunun işletme aşamasında ise yük amaçlı kullanılacak olan istasyonda açıkta depolanacak malzeme, malzemenin boşaltılması ve kamyonlara yüklenmesi esnasında bir miktar toz oluşumu söz konusu olacaktır. Projenin işletme aşamasında madenlerin vagonlara doldurulması ve boşaltılması sırasında savurma yapılmadan doldurma-boşaltma işlemi gerçekleştirilecektir. Cevherin vagonlarda taşınması esnasında ise vagonların üstü kapatılacaktır. Üstü açık vagon ile taşıma işlemi yapılmayacaktır. Gereken tüm önlem ve tedbirler faaliyet sahibi tarafından alınacaktır. Projenin tüm aşamalarında; 03/07/2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete de (değişiklik: 16.06.2012 tarih ve 28325 sayılı R.G.)yayınlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. 4.9. İnşaat ve İşletme Aşamasında Oluşacak Gürültü ve Titreşim (akustik rapor formatında) Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi için 04/06/2010 tarih ve 27601 sayılı Resmi Gazete de (değişiklik: 27.04.2011 tarih ve 27917 sayılı R.G.) yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği gereğince inşaat ve işletme çalışmalarını kapsayacak şekilde Akustik Rapor hazırlanmış ve EK-7 de sunulmuştur. Akustik Rapor da yer alan bilgilerin özeti aşağıda verilmektedir. Demiryolu güzergahı boyunca yapılacak inşaat faaliyetlerinde Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nde getirilen sınır değeri sağlayacak şekilde gerekli kontrol tedbirleri alınacaktır. İnşaat aşamasında oluşabilecek çevresel titreşim düzeyinin ÇGDY Yönetmeliği Ek-II 5. Maddesinde belirtilen Çevresel Titreşimle ilgili esasları sağlayacak şekilde gerekli tedbirlerin alınacaktır. 144

Demiryolu güzergahının çok duyarlı kullanımların yakınında yer alması durumunda işletme aşamasına geçildikten sonra çevresel titreşimle ilgili olarak ÇGDY Yönetmeliği Madde 25 kapsamında değerlendirme için gerekli ölçümler yaptırılacak ve sınır değerlerin aşılması durumunda gerekli kontrol tedbirleri alınacaktır. 4.10. İnşaat ve İşletme Döneminde Flora ve Fauna Üzerine Etkiler ve Alınacak Önlemler Proje kapsamında belirlenen flora fauna türleri genel olarak ülkemizde geniş yayılışlara sahip türlerdir. Alanda bulunma ihtimali olan endemik türler LC kategorisinde bulunmakta ve yakın gelecekte de nesillerinin tehlikeye girmesi beklenmemektedir. Sonuç olarak, alanda bulunan flora fauna türlerinin projeden olumsuz yönde etkileneceği öngörülmemektedir. Vejetasyon örtüsü üzerine etkiler; İnşaat alanındaki bitki örtüsünün tamamen kaybı (kalıcı yapıların bulunduğu alanlarda), Yollar ve diğer küçük yapılar nedeniyle bitki örtüsünün parçalanması İnşaat sırasında açığa çıkan emisyonlar ve deşarjlar nedeniyle vejetasyon yapısında bozulmalardır. Yaban hayatı üzerine olası etkiler; Yaşam alanı kaybı, Yaşam alanlarının parçalanması, Gürültü, emisyon ve deşarjlardan kaynaklı yaban hayatı sağlığı üzerinde etkilerdir. Bu etkileri önlemek ya da en aza indirmek için alınması gereken önlemler aşağıda verilmiştir; Proje sahasına ulaşım mümkün olduğunca mevcut yollar üzerinden yapılacaktır. İnşaat sırasında yapılacak geçici yollar mümkün olduğunca dar ve kısa olacaktır. Proje sahası dışında kalan doğal alanlara çıkışın yasaklanması ya da mümkün olduğunca az olması sağlanacaktır. Proje kapsamında yapılacak iş ve işlemlerden dolayı oluşacak toz emisyonunun önlenmesi için çalışma alanı düzenli olarak araröz ile sulanacaktır. Kazı fazlası malzemelerin taşınması sırasında tozumanın engellenmesi için, kullanılacak yollar düzenli olarak sulanacak ve kazı fazlası malzemelerin taşınması esnasında, kazı fazlası malzemenin nemli olması sağlanacaktır. Bu şekilde oluşabilecek tozuma minimize edilmeye çalışılacaktır. İnşaat faaliyetleri sırasında alanda tespit edilen canlı hayvanların etkilenmemesi için, yakalanarak toplanması ve alternatif alanlara transferi sağlanacaktır. İnşaat sezonunun kuluçka/üreme dönemine rastlayan dilimlerinde gerekli görüldüğü takdirde gürültünün minimuma indirilmesine özen gösterilecektir. İnşaat ve işletme sırasında çalışacak işçiler eğitilecek ve yasadışı avlanmaları engellenecektir. Mümkün olduğunca proje sahası ve proje ulaşım yolları içinde hareket edilecek ve belirlenen güzergâhların dışına çıkışı önlenecektir. Proje inşaat aşamasında meydana gelecek kazılardan oluşan kazı fazlası malzemeler belirlenen depolama alanlarında depolanacaktır. Bölgede bulunan akarsu, kuru dere yataklarına ve ormanlık alana döküm yapılmayacaktır. Çalışmalar sırasında özellikle bitkisel toprağın sıyrılması ile habitat tahribi söz konusu olacaktır. Sıyrılacak bitkisel toprağın proje rehabilitasyon yapılana kadar belirlenen kazı fazlası malzeme depolama alanlarında depolanarak bölgesel flora ve fauna geri kazanılması sağlanacaktır. 145

İnşaat faaliyetlerinin tamamlanması ile peyzaj onarım projesi doğrultusunda proje alanı ve çevresi rehabilite edilecektir. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Merkez Av Komisyonu kararları doğrultusunda hazırlanan 2013-2014 Av Dönemine ait koruma listelerinde bulunan türler için bu komisyon kararlarında belirtilen koruma tedbirlerine uygun hareket edilecektir. Proje kapsamında 01.07.2003 tarihli ve 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu ve Korunan Alanların Tespit, Tescil ve Onayına İlişkin Usul ve Esaslara Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Ayrıca BERN Sözleşmesi ve CITES Sözleşmesi hükümlerine de riayet edilecektir. 4.11. Projenin Çevredeki Tarım Arazilerine ve Tarımsal Faaliyetlere Olabilecek Etkileri ve Alınacak Önlemler, Güzergahın Tarım Arazilerini Bölen Kısımlarında Ulaşımın Sağlanması İçin Belirlenen Geçişler, Boyutları, Geçişler Arasındaki Mesafeler Güzergâh boyunca yapılan arazi çalışmalarında proje alanı üzerinde mera, çayır ve sulu tarım arazilerinin olduğu görülmektedir. Proje alanı içerisinde kalan tarım ve mera vasfındaki alanlar; proje için belirlenecek yapıma esas güzergâhın netleşmesi ve söz konusu proje kapsamında gerçekleştirilecek kamulaştırma çalışmalarında netlik kazanacaktır. Proje inşaat çalışmalarına başlamadan önce ilgili İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlükleri ile irtibata geçilerek arazi incelemesi ve etüt raporu çalışmaları yaptırılacaktır. Güzergâh İnşaat çalışmaları esnasında bölgede yarma ve dolgu işlemlerinden kaynaklı tarım alanlarını etkileyecek geçici toz oluşumu söz konusu olacaktır. Bu toz oluşumu sulama yöntemiyle minimize edilecektir. Bunun yanı sıra yarma işlemleri ve diğer sanat yapılarının inşaası için alandaki bitkisel toprak sıyrılacak olup bu toprağın düzenli şekilde depolanması sağlanarak saha dışına düzensiz yayılması engellenecektir. Tüm çalışmalar süresince iş makinalarının manevralarından kaynaklanacak arazi bozulmasının söz konusu olmaması için, belirlenen güzergâhlarda araçların hareket etmesi sağlanacak olup güzergâh alanı dışındaki arazilerin zarar görmesi engellenecektir. Bu çalışmaların sonucuna göre planlanan demiryolu hattı güzergâhı üzerinde yer alan tarım arazileri ile ilgili olarak; ilgili İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlükleri ne gerekli başvuru yapılacak ve gerekli izinler alınacaktır. Ayrıca 4342 sayılı Mera Kanunu kapsamındaki meralık alanlarla ilgili olarak; 08.06.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Mera Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun Madde 3. ile değişik 14. Maddesi c. bendi Tahsis amacı değiştirilmedikçe mera, yaylak ve kışlaktan bu Kanunda gösterilenden başka şekilde yararlanılamaz. Ancak, bu Kanuna veya daha önceki kanunlara göre mera, yaylak ve kışlak olarak tahsis edilmiş olan veya kadimden beri bu amaçla kullanılan arazilerden; Kamu yatırımları yapılması için gerekli bulunan yerlerin, ilgili müdürlüğün talebi, komisyonun ve defterdarlığın uygun görüşü üzerine, valilikçe tahsis amacı değiştirilebilir ve söz konusu yerlerin tescilleri Hazine adına, vakıf meralarının tescilleri ise vakıf adına yaptırılır. gereğince gerekli başvuru yapılacak ve gerekli izinler alınacaktır. Projenin her aşamasında sahada gerçekleştirilecek çalışmalarda 4342 sayılı Mera Kanunu ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu esaslarına uyulacaktır. 146

4.12. Projenin Çevredeki Hayvancılık Faaliyetlerine Etkileri ve Alınacak Önlemler, Hayvan Geçişleri, Boyutları, Geçişler Arasındaki Mesafeler Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında sanat yapısı olarak 10 adet alt geçit, 3 adet üst geçit, 1 adet tünel, 8 adet aç-kapa tünel, 1 yükleme istasyonu ve 41 adet menfez projelendirilmiştir. Güzergâh boyunca hayvan geçiş alanlarının kullanılmasının engellenmemesi için sanat yapıları (menfez) ile geçişler sağlanacaktır. Sanat yapılarının yeri ve boyutları hakkındaki bilgiler raporun ilgili bölümünde verilmiştir. 4.13. Projenin ÇED Yönetmeliği nin EK-V inde Tanımlanan Duyarlı Yöreler Üzerine Etkisi ve Alınacak Önlemler Proje güzergâhı boyunca çevredeki yaban hayvanlarının doğal yaşamlarını devam ettirebilmeleri, demiryolundan geçişlerini sağlayabilmeleri için hayvanların yoğun olduğu yerler ve geçiş noktaları tespit edilerek gerekli görülen yerlere geçiş yolları yapılacaktır. Bununla birlikte bahse konu yazı gereği proje güzergâhı içerisinde yer alan çay ve derelere ilişkin herhangi bir müdahalede bulunulmayacak olup, Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde belirtilen esaslar kapsamında gerekli tedbirler alınacaktır. Ayrıca flora ve fauna türleri için taraf olduğumuz Bern sözleşmesi kapsamında belirtilen koruma tedbirlerine uyulacaktır. Faaliyetin sona ermesinin ardından alanda restorasyon ve rehabilitasyon çalışmaları yapılacaktır. 4.14. Projenin 1380 Sayılı Su Ürünleri Kanunu Kapsamına Giren Alanlar Üzerine Etkileri ve Alınacak Önlemler Söz konusu proje kapsamında demiryolu hattı çeşitli noktalarda dere, çay gibi yüzeysel su kaynakları ile kesişim göstermektedir. Bu kapsamda yapılacak olan inşaat faaliyetleri sırasında; 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu nun Sulara Zararlı Madde Dökülmesi Başlıklı 20. Maddesi İle Buna Bağlı Olarak Çıkarılan Su Ürünleri Yönetmeliği nin 11. ve 12. Maddeleri ve Yönetmeliğin Ek 5 ve Ek 6 sayılı cetvellerinde belirtilen değerlere uyulacaktır. 1380 Sayılı Su Ürünleri kanununun 20. Maddesi ve 1380 Sayılı Su Ürünleri Yönetmeliğinin 11. Maddesi gereğince de Su ürünlerine veya bunları tüketenlerin veya kullananların sağlığına veya istihsal vasıtalarına zarar veren maddelerin iç sulara ve denizlerdeki istihsal yerlerine veya civarlarına dökülmesi ve dökülecek şekilde tesisat yapılması yasaktır. Dökülmesi yasak olan zararlı maddeler ve alıcı ortama ait kabul edilebilir değerler, Su Ürünleri yönetmeliğinin 5 sayılı Ek inde gösterilmiştir hükmü gereğince inşaat aşamasında kazı fazlası malzeme atığı, katı atık, atıksu, tehlikeli atık gibi çalışmalar süresince oluşabilecek atıklar yüzeysel su kaynaklarına hiçbir şekilde verilmeyecektir. Güzergah boyunca yüzeysel su kaynaklarından geçiş için planlanan sanat yapılarının projelendirilmesi ve inşaat çalışmaları sırasında dere ve çayların akış yönünü engellemeyecek şekilde çalışmaların yapılması sağlanacaktır. 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamına giren yerler için gerekli izinler alınmadan inşaat faaliyetlerine başlanılmayacaktır. 147

4.15. Taşkın Önleme ve Drenaj ile İlgili İşlemler Güzergah boyunca taşkın alanları, akarsu, kuru dere vb. geçişler söz konusudur. Güzergah boyunca irili ufaklı akarsu veya kuru dere, yandere vb geçişlerde söz konusu su yataklarının Q 1000 taşkın pikleri hesaplanarak, söz konusu taşkın piklerini geçirecek gerekli taşkın koruma projeleri geliştirilecek, gerekli tedbirler alınacak, planlanan demiryolu hattı taşkın koruma hesapları ve projeleri DSİ Bölge Müdürlüklerine onaylatılacak, taşkın koruma hizmetleri DSİ Bölge Müdürlükeri denetiminde inşa edilecektir. Demiryolu projesi birçok dereyi kesmektedir. Hat boyunca kesilen derelerden taşkın riski taşıyanlar için DSİ tarafından yapımı tamamlanan ve planlanan taşkın tesisleri bulunmamaktadır. Demiryolu hattının dere geçişlerinde inşa edilecek sanat yapıları ile ilgili olarak 2007/27 sayılı Başbakanlık Genelgesi gereği Bölge Müdürlüklerinden akım değerleri ve görüşleri alınarak projelendirme yapılacaktır. Bu alanlarda faaliyet sahibi tarafından faaliyeti koruyucu gerekli taşkın koruma projeleri geliştirilecek ve drenaj kanalı, taşkın koruma kanalı, kuru dere geçişlerinin proje kriterlerine uygun sanat yapıları ile geçilecek, taşkın akımları etkilemeyecek ve demiryolu hattına ve sanat yapısına zarar vermeyecek geçiş sağlanacak, gerekli taşkın koruma tedbirleri alınacak, bu geçiş projeleri ile ilgili olarak DSİ Bölge Müdürlükleri onayı alınacak ve inşaat DSİ Bölge Müdürlükleri denetiminde gerçekleştirilecektir. İnşaat sırasında nehir yatağı, drenaj kanalı, taşkın koruma kanalı, kuru dere yataklarında taşkın debilerinin geçişini engelleyici şekilde malzeme dökülmeyecektir. 4.16. Sulama Sistemleri, Havza Islahı, Taşkın Koruma, Drenaj Kanalları ve Diğer Altyapı Yatırımlarının Etkilenmemesi İçin Alınacak Önlemler (demiryolu hattının geçtiği ovaların taban suyu problemlerinin de gözönünde bulundurularak drenaj ile ilgili çalışmaların detaylandırılması) Proje kapsamında yapılması planlanan hidrolik yapılarla ilgili olarak detay projeler hazırlanacak olup DSİ 3. Bölge Müdürlüğü ne sunulacaktır. Söz konusu projeler ile ilgili DSİ 3. Bölge Müdürlüğü nden gereken izinler alındıktan sonra söz konusu yapıların inşası gerçekleştirilecektir. 4.17. Proje Kapsamında Gerçekleştirilecek Faaliyetler Sonucunda Yüzeysel ve Yeraltı Su Kaynakları İle Kuru Derelere Olabilecek Etkiler ve Alınacak Önlemler Demiryolu hattı yapımı aşamasında güzergah boyunca yapılacak patlatma, kazıdolgu, tünel, viyadük, vb. faaliyetler sırasında yer altı sularının kalitesini ve miktarını olumsuz etkilerden korumak için, inşaat aşamasında patlatma, kazı-dolgu vb. faaliyetlerin gerçekleştirileceği alanlarda DSİ Bölge Müdürlükleri Jeoteknik Hizmetler ve YAS Şube Müdürlüğü görüşü alınacaktır. İnşaata başlanmadan önce yürürlükteki mevzuatlar (Yer altı Suları Hakkında Kanun, Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği) uyarınca, yerüstü ve yer altı sularının korunmasını sağlayacak önlemler alınacaktır. Ayrıca taşkın koruma, yeraltısularının ve yerüstü sularının korunması, işletmedeki DSİ Bölge Müdürlükleri Projeleri üzerindeki planlanacak sanat yapıları ile ilgili olarak DSİ Bölge Müdürlükleri İşletme ve Bakım Şube Müdürlüğü ile protokol yapılacak, akarsu ve kuru dereler üzerindeki sanat yapıları için DSİ Bölge Müdürlükleri onayı alınacak ve inşaatların DSİ Bölge Müdürlükleri denetiminde yapılacaktır. Faaliyet kapsamında inşaat çalışmalarına, tüm hidrojeolojik etüdler tamamlandıktan ve ilgili DSİ Bölge Müdürlüklerinin ilgili tüm birimlerinden uygun görüşler alındıktan sonra başlanacaktır. Faaliyet kapsamındaki inşaat çalışmaları ilgili DSİ Bölge Müdürlükleri denetiminde yapılacaktır. 148

İnşaat çalışmaları sırasında mevcut derelere müdahale edilmeyecek, güzergah değiştirilmeyecek, değişiklik gerekmesi halinde bu husustaki DSİ Bölge Müdürlükleri izinleri alınacak, proje onayı, inşaat denetimi sağlanacak, olası aşırı yağışlarda yüzey sularının su baskınlarına karşı tüm tedbirlerin faaliyet sahibi tarafından alınacak, mevsimsel yağışlarla akışa geçen kuru derelerin yataklarına müdahale edilmeyecek, malzeme dökülmeyecektir. Faaliyet kapsamında demiryolu hattı şantiye işletme binası vb. yapılaşmadan dolayı oluşabilecek ve üçüncü kişilerin görebileceği zarar ziyandan DSİ Genel Müdürlüğü nün sorumlu tutulmayacak, yapılacak yapıların su basman kotunun doğal zeminin kotundan yeterince yükseltilecek, DSİ Genel Müdürlüğünden zarar ziyan talep edilmeyecektir. Su ihtiyaçları için ilgili mevzuat (167 sayılı Yer altı Suları Hakkında Kanun ve 6200 sayılı kanun) uyarınca gerektirmesi durumunda, yer altı suyu ve yer üstü suyu kullanım izinleri DSİ Genel Müdürlüğü nden alınacaktır. Faaliyet alanı ve çevresindeki akarsuların ve mevsimsel akış gösteren kuru dere yataklarının faaliyet sırasında zarar görmemesi için dere yataklarına ve dere yataklarına ulaşması söz konusu olabilecek yerlere inşaat ve işletme aşamalarında pasa malzeme, kazı fazlası malzeme atıkları, belediye atıkları, evsel atık, sıvı atıklar gibi her türlü atık ve artık atılmayacak, yataklar değiştirilmeyecek ve oluşabilecek çevre kirliliğinin engellenmesi için tüm önlemler alınacaktır. Kırık ve çatlaklı akiferlerden boşalan kaynakların boşalım noktalarında veya yakınlarında patlatmalar yapılması, bölgedeki yeraltı sularına olumlu veya olumsuz etkileri bulunmaktadır. Patlatma sonrası yeraltı suyuna olumlu etkileri yeni kırık ve çatlaklar oluşarak alanda yeraltı suyunun yüzeye çıkmasına etki etmektedir. Bunun yanında patlatma sonrası yeni yeraltı suyu akım yollarının oluşmasına ve kaynak boşalımının (debinin) azalmasına neden olabilmektedir. Tünellerdeki inşaat faaliyetlerini tünel kazı işleri, iksa işleri, beton işleri, üst yapı ve tesisat işleri olarak özetlemek mümkündür. Tünel kazı işi genelde patlatmalı kazı şeklinde olup, bu kazının tünel dışına çıkarılması iş makinaları ve kamyonlarla sağlanmaktadır. Tüneldeki iksa işlerini, iksa, bulon, hasır çelik ve püskürtme betonu şeklinde açıklamak mümkündür. Beton işlerini ise taban betonu ve tünel nihai kaplama betonu şeklinde belirtmek mümkündür. Bu işlemler tünel dışında beton santralinde imal edilen betonun mikserlerle tünel içine taşınması ve kayar çelik kalıplar kullanılarak bu kalıp içine beton pompası ile betonun dökülmesi şeklinde gerçekleştirilmektedir. Proje kapsamında tünel açılırken toprak üst tabakasından su sızıntısı olması durumunda, sızan suların tünele girişini önlemek için; öncelikle betonlama çimentolama yapılacak, tünel içinden bu suların tahliye edilebilmesi için drenaj sistemleri yapılarak tünel yapısının ve buna bağlı çevre kayaçların formasyonlarına uygun özel mühendislik önlemleri alınacaktır. Tünel imalatlarına ilişkin olarak, zeminin jeolojik, jeoteknik, hidrojeolojik verileri dikkate alınarak ayrıntılı bir şekilde tünel projeleri hazırlanmaktadır. Bu çalışmalar sırasında tünel içinden su çıkması ve yer altı su seviyesinin durumu da gözönünde tutulmakta ve her türlü drenaj, tecrit tedbirleri dahil olmak üzere projelerde gerekli önlemler alınmaktadır. Sızıntı ve su boşalımı oluşabilecek yer altı suları ile üst toprak tabakasından sızan suların, tünel tabanı kenarlarında açılan hendeklerle (drenaj kanalları ile) tünel girişinde inşa edilecek çökeltim havuzunda toplanması sağlanacaktır. İhtiyaç duyulması halinde yapılacak çökeltim havuzu boyutları inşaat aşamasında belirlenecektir. Patlatma sonrası tünellerde yer altı suyu oluşması halinde, suların drene edilmesi sonrası inşa edilecek havuzda toplanan sular SKKY hükümlerine göre değerlendirilecek ve/veya inşaat alanı sulama çalışmalarında kullanılarak değerlendirilecektir. 149

Tünel inşaatı sırasında tünel içinde herhangi bir nedenle kirletici madde (katı ve sıvı atıklar) oluşmayacak ve bu tür atıklar tünel içinde bırakılmayacaktır. Bu nedenle tünel içinde yeralması muhtemel yer altı sularına atık madde karışması ve kirlenmesi engellenecektir. Proje kapsamında yer altı suyu kaynaklarına hiçbir suretle arıtılmış veya arıtılmamış atıksu, katı atık, kazı fazlası malzeme atılmayacaktır. Yerüstü su kaynaklarına atıksu, katı atık, kazı fazlası malzeme atılmayacaktır. Proje kapsamında inşaat ve işletme aşamasında oluşacak atıksular kanalizasyon sisteminin bulunmadığı yerlerde ve yüzeysel su kaynaklarına atılması halinde; deşarj edilecek atık su; atık su deşarjı kriterleri sağlaması halinde deşarj edilecektir. Proje kapsamında; 2872 Sayılı Çevre Kanunu, 167 sayılı Yeraltısuları Hakkında Kanun, Su Kirliliği ve Kontrolü Yönetmeliği, Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, 09.09.2006 tarih ve 26284 sayılı "Dere Yatakları ve Taşkınlar" adı ile yayınlanan 2006/27 nolu Başbakanlık Genelgesi ve ilgili diğer mevzuatların ilgili hükümlerine uyulacaktır. 4.18. Karayolu Projelerine Etkiler ve Alınacak Önlemler Demiryolu güzergâhının tüm karayollarını kestiği kesimlerde, trafik güvenliğini etkilemeyecek şekilde geçişler sağlanacak olup kesişim noktalarında mevcut karayoluna veya projesine uygun altgeçit ve üst geçitler planlanacaktır. Bu kapsamda bir protokol çerçevesinde hazırlanacak sanat yapıları projeleri Karayolları Bölge Müdürlüklerine onaylattırılacak, detay projeleri ile birlikte Karayolları Bölge Müdürlüklerinde görüş alınacak ve gerçekleştirilecek işlemler Karayolları Bölge Müdürlüğü ile yapılacak protokol çevresinde gerçekleştirilecektir. 4.18.1. Demiryolu Hattının Karayollarını Kesiştiği Noktalarda Karayolundaki Trafik Güvenliğini Etkilemeyecek Şekilde Ne Tür Geçişlerin Yapılacağı, Finansmanı, Geçiş Yapılmasının Mümkün Olmadığı Durumlarda Yapılacak Güzergah Değişikleri Hakkında Bilgi Verilmesi (Söz konusu Demiryolu Hattının Planlanan Güzergahı, projelendirme çalışmaları devam eden Ankara-İzmir Otoyolu (Ankara-Dumlupınar Arası) KGM ce onaylı Yatay Güzergah Hattının yaklaşık 2,3 km yakınından geçtiği, proje çalışmaları sırasında söz konusu otoyol güzergahının dikkate alınması ve yapılan çalışmalarla ilgili Ky.4.Böl.Müd. nün bilgilendirileceğinin taahhüt edilmesi,) Kırka-Değirmenözü Demiryolu Hattı, projelendirme çalışmaları devam eden Ankara- İzmir Otoyolu (Ankara-Dumlupınar Arası) KGM ce onaylı Yatay Güzergah Hattının yaklaşık 2,3 km yakınından geçmektedir. Proje çalışmaları sırasında yapılan tüm işlemler Karayolları 4. Bölge Müdürlüğü ne bildirilecektir. Demiryolunun bölgede yer alan mevcut karayolunu kestiği noktalarda sanat yapıları projelendirilmiştir. Sanat yapıları hakkında tüm bilgiler Bölüm 1.2.4. te verilmiştir. Demiryolunun karayolunu kestiği kesimlerde karayolu trafik güvenliğini engellemeyecek şekilde farklı seviyelerde geçişler sağlanacaktır. Karayolları 4. ve 14. Bölge Müdürlüğü ile yapılacak protokol çerçevesinde, hazırlanacak geçiş ön ve kesin projeler ilgili Karayolu Bölge Müdürlüğü ne onaylattırılacaktır. Detay projeler ile birlikte yapılacak tüm işlemler Karayolu 4.ve 14. Bölge Müdürlüğü ile yapılacak protokol çerçevesinde gerçekleştirilecektir. 150

Demiryolu güzergahının tarihi köprüler ile çakışıp çakışmadığı hususunda Karayolları Genel Müdürlüğü Sanat yapıları Dairesi Başkanlığı nda kurum görüşü talep edilmiş olup 30/09/2013 tarih ve 157045 sayı ile ilgili kurum görüşü alınmıştır. Alınan kurum görüşünde güzergahın herhangi bir tarihi köprü ile çakışmadığı belirtilmiştir. İlgili kurum görüşü EK-2 Resmi Belgeler de verilmiştir. Demiryolu güzergahında kullanılacak taş ocaklarının belirlenmesinde Karayollarına ait malzeme ocakları kullanılması durumunda ilgili Karayolları Bölge Müdürlüğü nden gerekli izinler alınacaktır. Demiryolu güzergahında karayolu kamulaştırma sınırı olan 50 m den daha fazla yaklaşılması durumunda yada karayolunu dik kesilmesi durumunda ilgili Karayolu Bölge Müdürlüğü ile protokol yapılacak olup gerekli izinler alınacaktır. İnşaat ve işletme aşamalarında malzemelerin taşınması esnasında 2918 sayılı Trafik Kanunu ve ilgili yönetmelikler ile karayolları ilgili çıkarılan tüm kanun ve yönetmeliklere uyulacaktır. Malzemelerin taşınması esnasında, yapılacak patlatmalarda ve diğer çalışmalarda yol, sanat yapısı vb. ilgili karayolu tesislerine zarar verilmeyecektir. Zarar verilmesi durumunda tüm zarar ilgili Karayolları Bölge Müdürlüğü yapılacak protokol çerçevesinde proje sahibi tarafında karşılanacaktır. Proje kapsamında çalışma sahalarına bağlantı yolları veya tesis yapılacak alanlarla ilgili olarak Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Karayolu kesişme noktalarında yapılması düşünülen yol ve sanat yapıları proje sahibi tarafından projelendirilecektir. Her türlü finansman ilgili Karayolu Bölge Müdürlüğü ile yapılacak protokol çerçevesinde proje sahibi tarafından sağlanacaktır. İnşaat ve işletme aşamalarında malzemelerin taşınması için herhangi bir karayolu bağlantı yoluna ihtiyaç duyulması durumunda ilgili bölge müdürlüğü ile yapılacak protokol çerçevesinde yapılacaktır. Proje kapsamında malzeme ocağı kullanılması durumunda Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği kamu hizmeti veya umumun yararına ayrılmış yerler ile şahıs arazilerinde madencilik faaliyetleri için 123. Madde uyarınca gerekli mesafe şartları sağlanacaktır. Karayolları ve otoyolların, Demiryolu Teknik Şartları ve Trafik Güvenliği açısından birbirini olumsuz etkilememesi için gerekli önlemler yapım aşamasında alınacaktır. Demiryolu projesinin nihai güzergahı Karayolları 4. Ve 14. Bölge Müdürlükleri ne bildirilecektir. Projenin inşaat ve işletme aşamalarında Karayolu 4. Ve 14. Bölge Müdürlükleri ile koordineli çalışılacaktır. Tehlikeli madde sınıfına giren tüm malzemelerin taşınması esnasında Tehlikeli Maddelerin Karayolu ile Taşınması Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında Karayolları 4. Bölge Müdürlüğü ve Karayolları 14. Bölge Müdürlüğü nden kurum görüşü temin edilmiş olup alınan kurum görüşleri EK-2 de verilmiştir. 151

Karayolları 14. Bölge Müdürlüğü nden alınan kurum görüşünde; Söz konusu alanda mevcut bir projemiz bulunmamakta olup faaliyet ile ilgili belirtilen koordinatlar içerisinde kalınması, Karayolundan tesis sahasına geçişlerde 2918 sayılı Trafik Kanunu ve buna istinaden Karayolları ile ilgili çıkarılan tüm Kanun, Yönetmelik ve Tüzük hükümlerine uyulması gerekmektedir. Belirtilmiştir. Kurum görüşünde belirtilen tüm hususlara uyulacaktır. Karayolları 4. Bölge Müdürlüğü nden alınan kurum görüşünde; Söz konusu demiryolu hattının planlanan güzergahı, projelendirme çalışmaları devam eden Ankara-İzmir Otoyolu (Ankara-Dumlupınar Arası) KGM ce onaylı Yatay Güzergah Hattının yaklaşık 2,3 km yakınından geçmektedir. Proje çalışmaları sırasında söz konusu otoyol güzergahının dikkate alınması durumunda planlanan projenin yapılmasında Bölge Müdürlüğümüzce herhangi bir sakınca bulunmamaktadır belirtilmiştir. Kurum görüşünde belirtilen tüm hususlara uyulacaktır. 4.18.2. Malzemenin Taşınması ve İnşaat Sırasındaki Araç Yükü (araç cinsi ve sayısı şeklinde detaylandırılarak % artış olarak hesaplanması ve Güncel Trafik Haritası Yük taşımacılığında birim yük için harcanan enerji, karayolunda demiryolunun 3-4 katına ulaşmaktadır. Bu durum ülkemiz gibi gelişmekte olan ülkelerin petrole bağımlılığını azaltmakta ve bunun sonucu ülke ekonomisine de olumlu katkı sağlanmaktadır. Karayollarındaki trafiğin bir bölümünün demiryoluna çekilmesi ile yol trafik sıkışıklığı azaltılmakta ve karayolu kaza sayısının azalmasına yardımcı olunmaktadır. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesinin inşaat aşamasında kamyon, ekskavatör vb. iş makinalarının kullanılması planlanmaktadır. Bu iş makinalarının karayolu vasıtası ile taşınması planlanmaktadır. Projenin inşaat ve işletme aşamalarında mevcut karayolunda araç cinsi ve sayısında oluşabilecek değişimler aşağıda incelenmiştir. 2012 yılına ait ve projenin yer aldığı bölgeyi temsil eden Karayolu Trafik Hacim Haritası Şekil 46 da verilmiştir. Şekil 46. Trafik Hacim Haritası, 2012 (Kaynak:www.kgm.gov.tr) 152

Şekil 46 dan da görüleceği üzere proje alanında güzergah üzerinde yer alan karayolunda herhangi bir ölçüm bulunmamaktadır. Bu yüzden bölgeyi temsil etmesi amacıyla Kırka Bucağında yer alan ve ölçüm yapılmış olan karayolu referans alınmıştır. Tablo 57. D-665 Karayoluna Ait Karayolları 2012 Yılı Toplam Yıllık Ortalama Günlük Taşıt Sayıları Karayolu Otomobil Orta yüklü ticari taşıt Projenin Mevcut Karayollarına Etkisi Otobüs Araç Cinsi Kamyon Kamyon+Römork, çekici+yarı römork Toplam D-665 1201 97 75 186 101 1660 Projenin inşaat aşamasında 5.100.000 m 3 yarma, 2.330.000 m 3 dolgu işleminin gerçekleştirilmesi planlanmaktadır. İnşaat süresinin 2 yıl sürmesi planlanmakta olup proje alanından günlük 400 kamyonun karayolunu kullanması planlanmaktadır. Kamyonların yanı sıra günlük 50 adet otomobilin inşaat faaliyetleri dolayısı ile mevcut karayolunu kullanacağı öngörülmektedir. Bu bağlamda projenin inşaat aşamasında karayolunu kullanan araç sayısında % 27,1 lik bir artış olması düşünülmektedir. Projenin işletme aşamasında ise; mevcut durumda karayolu ile taşıma işlemi yapan kamyonların yerine tren vasıtasıyla taşıma gerçekleşecektir. Proje alanının bulunduğu bölgede günlük ortalama 100 kamyon ve 20 otomobil mevcut karayolunu kullanmaktadır. Bu bağlamda projenin işletme aşamasında karayolunu kullanan araç sayısında % 7,2 azalış olacağı öngörülmüştür. Bu nedenle projeden kaynaklı trafik artışının güzergâhta yer alan karayollarının standartları göz önüne alındığında trafik yoğunluğunu olumsuz yönde etkilemeyecektir. 4.18.3. İnşaat ve İşletme Aşamasında Yollara Zarar Verilmemesi İçin Alınacak Önlemler, 2918 Sayılı Trafik Kanunu Kapsamında Yapılacak İşlemler ve Alınacak İzinler (faaliyet ile ilgili belirtilen koordinatlar içerisinde kalınması, Karayolundan tesis sahasına geçişlerde 2918 sayılı Trafik Kanunu ve buna istinaden Karayolları ile ilgili çıkarılan tüm Kanun, Yönetmelik ve Tüzük hükümlerine uyulması, karayolları, köy yolları vb. yolara zarar verilmesi durumunda yapılacak onarım hakkında bilgi verilmeli) Proje kapsamında 2918 Sayılı Trafik Kanunu ve Karayolları ile ilgili çıkarılan tüm kanun ve yönetmeliklerde belirtilen hükümlere uyulacak olup, Karayolları ile ilgili tüm işlemlerde Bölge Müdürlüğü nden gerekli izinler alınarak protokoller yapılacaktır. Karayolu kesişim noktalarında mevcut karayoluna veya projesine uygun alt ve üst geçitler planlanacak, özellikle yatay ve düşey açıklıklar yönünden incelenmek üzere ön ve detay projeleri ile birlikte Karayolları Bölge Müdürlüğü nden görüş alınarak onaylattırılacaktır. Bu kapsamda yapılacak işlemler, Karayolları Bölge Müdürlüğü ile yapılacak protokol çerçevesinde gerçekleştirilecektir. Kırka-Değirmenözü Demiryolu hattının Karayolları ile kesiştiği noktalarda alt geçit ve üst geçit gibi sanat yapıları ile geçişler gerçekleştirilecektir. Sanat yapılarının uygulama projeleri aşamasında trafik güvenliğini sağlayacak tüm tedbirler alınacak olup detaylı plankote çalışmalarının onaylanmasından önce Karayolları Genel Müdürlüğü ile protokoller gerçekleştirilecektir. 153

Proje çalışmaları süresince nakliye işlemlerinde, 2918 sayılı Trafik Kanunun ilgili maddelerine uyulacaktır. Taşıma esnasında karayollarına zarar verilmesi söz konusu olduğunda Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü tarafından Karayolları ile yapılacak protokol çerçevesinde zarar karşılanacaktır. Demiryolu hattının geçtiği ilçelerde Belediyeler ile gerekli görüşmeler yapılarak imar yolları ilgili olarak demiryolu standartlarına uygun olan en uygun geçiş alternatifi belirlenecektir. 4.19. Demiryolu Projesinin Doğalgaz veya Petrol Boru Hatları İle Etkileşimi, Ham Petrol ve Doğal Gaz Boru Hattı Tesislerinin Yapımı ve İşletilmesine Dair Teknik Emniyet ve Çevre Yönetmeliği nde Belirtilen Kriterler Çerçevesinde İrdeleme Yapılması ve Alınacak Önlemler Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında BOTAŞ ta kurum görüşü alınmış olup alınan kurum görüşü EK-2 de verilmiştir. BOTAŞ, boru hatları güvenliği için 06/01/2011 tarih 27807 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş. Genel Müdürlüğü (BOTAŞ) Ham Petrol ve Doğal Gaz Boru Hattı tesislerinin Yapımı ve İşletilmesine Dair Teknik Emniyet ve Çevre Yönetmeliği ni esas almaktadır. Proje inşaatı gerçekleştirilirken söz konusu yönetmeliğin Ham Petrol ve Doğal Gaz Boru Hatları için Özel Geçiş Kurallarına uyulacaktır. Ham Petrol ve Doğal Gaz Boru Hattı tesislerinin Yapımı ve İşletilmesine Dair Teknik Emniyet ve Çevre Yönetmeliği nin konu ile ilgili maddeleri aşağıdaki gibidir. Ham Petrol ve Doğal Gaz Boru Hatları için Özel Geçiş Kuralları Madde 8. (5): Mevcut Boru Hatları Üzerinden Otoyol, Devlet ve İl Yolları ve Demiryolu Geçişi: Eğer mevcut bir boru hattı üzerinden yeni bir demiryolu otoyol, devlet ve il yolları geçecek ise BOTAŞ, geçiş yapılacak olan alanda boru hattına etki etmesi beklenen yüklerden dolayı boru hattının sağlamlığını analiz edecektir. İç basınç ve yeni gelecek taşıtlı ve taşıtsız dışsal yüklerden dolayı boru hattının çevresinde oluşacak gerilimlerin toplamı esneme katsayısı nın %90 ını aşma durumunda BOTAŞ bu gerilimi %90 seviyesi veya altına indirebilmek için geçiş güzergâhı boyunca mekanik kuvvetlendirme yapar. Yapısal koruma veya uygun boru hattı inşa eder veya borunun üzerine gelen dışsal yükleri dağıtır ibaresi yer almaktadır. İç basınç ve dışsal yüklerin neler olduğu ve toplam gerilimin hesaplanmasına dair metodlar API RP 1102 esas alınarak aşağıdaki şekilde uygulanır; a) Boru hatlarının keson borusuz döşenmesi tercih edilir. Şayet keson boru kullanılmış ise; mevcut boru hatlarının öngörülen demiryolu veya otoyol, devlet ve il yolları geçişine uygun hale getirilmesi API RP 1102 de yer alan esaslara uygun olması zorunludur. Paslanmaya karşı önlem olarak dış kaplamalı iletim boru hattı keson boruya giriş ve çıkış noktalarında birbiri ile teması önlemek için karşılıklı desteklenir. Ayrıca giriş ve çıkış noktalarında iletim hattı borusu ile keson boru elektrik iletlenliği olmayan malzeme ile tamamen izole edilerek kapatılır. b) Değiştirilen boru hattı bölümlerinin test edilmesi ve yapım inşaatının denetlenmesi ANSI/ASME B31.8 de öngörülen şartlara uygun olarak yapılır. c) Geçiş bölgesindeki hat boruları üzerinde yapılacak bütün kaynakların radyografik kalite kontrolü yapılır veya diğer kabul gören tahribatsız test yöntemleri ile kaynak ve inşaat yapımı denetlenir ibaresi yer almaktadır. 154

Ham Petrol ve Doğal Gaz Boru Hatları için Özel Geçiş Kuralları Madde 8. (21): Boru Hatlarının demiryollarından paslanmaya yönelik olumsuz yönde etkilenmesini engellemek amacıyla, bu hatlar ile demiryolları arasındaki asgari mesafe tespitinde, CEN/TS 15280:2006 standardının ilgili bölümünde (7.2.2) belirtilen asgari sınırlar geçerli olur. Buna göre tanımlanan asgari sıramalar şöyledir: a) Boru Hatları ile demiryolu arasındaki mesafe mümkün olduğunca 1000 metrenin altında olamaz. Zorunluluk gereği bu asgari sınırın altında olması durumunda ise etkilenme hesaplamaları yapılır. b) Boru Hatları eğer yerleşim alanlarının bulunduğu sahalardan geçiyor ise, buralardaki toprak zeminde metal yapı içeren elektrik, iletişim veya telekomünikasyon kabloları, gaz ve su boruları gibi diğer altyapı tesislerinin bulunma ihtimali nedeniyle bu tesislerin hatlara ait katodik koruma sistemlerini zayıflatıcı bir etki yapmasından dolayı, yukarıda bahsedilen bu mesafe asgari 300 metre olacak şekilde kısa tutulabilir denilmektedir. Yukarıda belirtilen hükümler ile BOTAŞ tan alınan kurum görüşünde belirtilen hükümlere uyulacaktır. 4.20. Projenin Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler ile Etkileşimi, Alınacak Önlemler Proje konusu Kırka-Değirmenözü Demiryolu Güzergâhı; - Karayolları, - Tarım alanları ve meralar, - Orman alanları, - Dere, - Devletin hüküm ve tasarrufundaki araziler, - Doğalgaz Boru Hattı - Enerji İletim Hattı ile kesişmektedir. Tarım alanları için 03.07.2005 tarih ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Arazi Toplulaştırmasına İlişkin Tüzük gereğince gerekli izinler alınacaktır. Güzergâhta yer alan meralık alanlar için; 4342 sayılı Mera Kanunu gerekli başvuru yapılacak ve gerekli izinler alınacaktır. Projenin orman alanlarından geçen bölümlerinde kamulaştırma yapılmayacak olup, 6831 Sayılı Orman Kanunun 5192 Sayılı Kanun ile Değişik 17. Maddesi gereğince Orman Bölge Müdürlüklerinden gerekli izin alınacaktır. Demiryolu hattının tekabül ettiği alan ve etki alanında kamu kurum ve kuruluşlarına ait alanlar (petrol ve doğalgaz boru hattı, enerji iletim hattı, karayolu vb.) olması durumunda; söz konusu kurum ve kuruluşlarla irtibata geçilerek gerekli tüm izinler alınacaktır. 4.21. Doğal Afet ve Deprem Durumuna İlişkin Alınacak Önlemler Kırka-Değirmenözü Demiryolu projesi kapsamında taşkın, heyelan, sel gibi doğal afetlere karşı alınacak önlemler Bölüm 3.4. te incelenmiştir. 155

Depremler ile ilgili olarak demiryolu projesi planlama aşamasında ve inşaat çalışmaları süresince her türlü yapının inşaatında mülga Bayındırlık ve İskân Bakanlığının 03.05.2007 tarih ve 26511 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik ve Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmellik hükümlerine uyulacaktır. 4.22. İnşaat Aşamasında Oluşturulacak Şantiye Alanlarında İnşaatın Tamamlanması Sonrasında Yapılacak İşlemeler İnşaat faaliyetleri tamamlandıktan sonra şantiye alanlarında yer alan kullanılmamış inşaat malzemeleri başka kullanımlar için sahadan kaldırılacaktır. Şantiye alanında yer alan şantiye üniteleri (ofis, yemekhane, yatakhane, arıtma üniteleri, vb.) sökülerek arazi düzenlemesi yapılacaktır. Faaliyet ünitelerinin sökülmesinden sonra saha temizliği yapılarak alanda herhangi bir nedenle katı, sıvı vb. atık kalması öncelenecektir. Dere ve nehirlerde köprü ve viydük inşaatlarının tamamlanmasından sonra, inşaat alanında kullanılan tüm makine, ekipmanlar ve inşaat malzemesi sahadan uzaklaştırılacaktır. İnşaat alanının boşaltılmasından sonra saha temizliği yapılarak dere ve nehirlere hiçbir şekilde atık karışması önlenecektir. 4.23. Güzergah Boyunca Güvenlik İçin Alınacak Önlemler Demiryolunun inşaat işlemleri sırasında insan sağlığı ve çevre için riskli ve tehlikeli faaliyetler, genel inşaat riskleri ile sınırlıdır. İş araçları, aletleri ve makinelerinin kullanımından doğabilecek genel riskler, projenin inşaatı boyunca göz önüne alınacaktır. İş kazaları ve risklerin önüne geçilebilmesi için, işçi sağlığı ve iş güvenliğine ilişkin kanun, yönetmelik, tüzük ve şartnamelere harfiyen uyulacaktır. Tehlike arz eden işlemler, işinde tecrübeli ve dikkatli çalışan personel tarafından yürütülecektir. Bu konudaki yasal mevzuata uyulacak, güvenlik konuşunda işçiler bilgilendirilecek ve uygulamaların sürdürülmesi özenle takip edilecektir. Ayrıca, yetkisiz kişilerin inşaat sahalarına gitmemesi için önlemler alınacaktır. Projenin işletme aşamasında ise lokomotiflerin hareketi sırasında uyarıcı levhalar ve sinayalizasyon sistemleri kurulacaktır. 4.24. Proje Kapsamında Yapılacak Kamulaştırmanın Sosyo-Ekonomik Etkileri Demiryolu projesi için kamulaştırma işlemleri; 2942 Sayılı Kamulaştırma Kanunu ile bu Kanunda çeşitli değişiklikler yapan ve 5 Mayıs 2001 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 4650 sayılı Kamulaştırma Kanununa göre gerçekleştirilecektir. Yapılacak olan kamulaştırmanın büyüklüğü; Hat güzergâhında; hattın sağından ve solundan yaklaşık 25 şer metre olmak üzere ortalama 50 metredir. Kamulaştırma sırasında, demiryolu için gerekli olan taşınmaz mallar için arazi bedelleri, nakden ve peşin olarak veya eşit taksitlerle mülk sahiplerine ödenmektedir. Kamulaştırma maliyetleri arazi kullanım durumuna ve arazi özelliklerine bağlı olarak belirlenmektedir. Bu bağlamda bölgede bir gelir artışı meydana gelecek olup, ekonomik bir hareketlilik yaşanacaktır. 156

Demiryolu güzergâhı üzerinde yer alan arazilerin dağılımlarına bakıldığında tarım arazileri, yerleşim yerleri, ormanlık alanlardan oluştuğu gözükmektedir. Tarım, bağ, bahçe ve mera gibi alanlarda yapılacak olan kamulaştırmalar civar yerleşimlerde yaşayan insanların gelir kaynaklarında kayıplara neden olabilecektir. Hak sahipliği bulunan kişilere ödenecek olan kamulaştırma bedelleri ile bu kayıplar bir miktar giderilebilecektir. Ancak, geçim kaynaklarında meydana gelebilecek kayıplar, burada yaşayan insanları başka iş olanakları aramaya yönlendirebilecektir. 4.25. Tehlikeli Durumlar İçin Acil Eylem Planı, Gerekli Ekipmanlar ve İlk Yardım İmkanları Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi nin kapsamında yapılacak çalışmalarda ağır iş makinelerinin kullanımı söz konusudur. Personelin dikkatsizliği ve güvenlik talimatlarına uymaması, güvenlik araç ve gereçlerin kullanılmaması durumunda iş kazalarının olması muhtemeldir. İş kazalarının asgariye indirilmesi amacıyla, kalifiye eleman çalıştırılması yoluna gidilecek ve personel iş emniyeti konusunda eğitilecektir. Her türlü faaliyette işçi sağlığı ve iş güvenliğini olumsuz yönde etkileyebilecek unsurlar bulunmaktadır. Bu konuda ilgili tüzük ve yönetmelikler çerçevesinde her türlü önlemler alınacaktır. Ayrıca tüm inşaatın faaliyet aşamasında İşçi güvenliği konusunda İş Kanunu ve bu Kanuna istinaden çıkartılmış olan Mevzuatlara uyulacaktır. Sağlık ile ilgili ihtiyaçlar için en yakındaki sağlık birimleri kullanılacaktır. Ayrıca, olası iş kazalarında ilk müdahalede bulunmak amacıyla şantiye/şantiyelerde revir yer alacaktır. Bu konuda yapılacak çalışmaların uzman ekip tarafından değerlendirilmesi amacıyla Acil Eylem Planı hazırlanacaktır. Acil Eylem Planları (ACE) ayrıca aşağıdaki konuları da içerecektir; - İş güvenliği ve ilk yardım planları, - Sabotaj ve saldırılara karşı koruma-emniyet ve güvenlik planı, - Meydana gelebilecek kazalara karşı 24 saat hazır bulundurulacak ilk yardım ekibi, - Yangın çıkması durumu göz önüne alınarak yangına karşı her türlü önlem alınacaktır. - Yangına karşı her türlü ekipman ve donanımın, mevcut yönetmelik ve kanunlara uygun olarak yapılması sağlanacaktır. Proje kapsamında iş güvenliği ve işçi sağlığını koruma amaçlı olarak hazırlanan Acil Müdahale Planı, doğal afet, yangın, sabotaj gibi acil durumlarda işlerlik kazanacaktır. Projenin inşaat aşamasında kullanılacak olan Acil Eylem Planı nda bulunması gerek unsurlar aşağıda sıralanmıştır; - Acil Eylem Ekibi nin (AEE) Belirlenmesi - AEE nin görev tanımlarının yapılması - AEE içerisinde ast kademeler oluşturulması (kurtarma, ilk yardım, müdahale vb.) - AEE nin ilgili kurum/kuruluşlar ve kendi içerisindeki koordinasyon konularının belirlenmesi - AEE içerisinde çalışacak personelin günlük çalışma esaslarının belirlenmesi AEE nin bir müdahale anında ihtiyaç duyacağı tüm ekipman ve araçlar özellikle projenin inşaat aşamasında hazır bulundurulacaktır. Acil Müdahale Planı, koordinasyon öncelikleri Şekil 47 de verilmiştir. 157

Görev ve Sorumluluklar Müteahhit Firma Projenin arazi hazırlık ve inşaat aşamalarında gerçekleşecek olan her türlü eylem ve faaliyet proje yüklenicisinin kontrolü altındadır. Şantiye şefi tarafından bir acil müdahale ekibi görevlendirilecek ve bu personele eğitimler verilerek görevleri belirtilecektir. Mevcut personelin örgütlenmesi ve hareket planının hazırlanmasından kilit konumdaki idareciler sorumludur. Karmaşayı en aza indirecek planın başarıyla uygulanabilmesi için, her bir personelin acil durumda üstleneceği sorumluluğu bilmesi gerekmektedir. Acil Eylem Planı Koordinatörü İşletme sahibi tarafından Acil Eylem Ekibi nin kurulmasını ve acil durumlar karşısında geliştirilecek olan eylemlerin Acil Eylem Planı na uygun biçimde yürütülmesini sağlayacak olan Acil Eylem Planı Koordinatörü nün diğer sorumluluk ve görevleri aşağıda belirtilmiştir. - Katılımcıların acil durumlarda müdahale edebilecek şekilde eğitilmesi ve ekip içerisinde gerekli iş bölümünün yapılması, - Acil durum halinde aranabilecek kişilerin belirlenmesi ve bu kişilerin iletişim bilgilerinin herkesin ulaşabileceği bir yerde asılı olarak bulunmasının sağlanması, - Aranılacak olan kişilerin iletişim bilgilerinin irtibat listesinde güncelleştirilmesi, - Acil durum tatbikatları gerçekleştirerek Acil Eylem Planı nın işlevselliği ve uygunluğunun denetlenmesi, - Acil Eylem Ekibi nin Acil Eylem Planı na uygun hareket etmesinin sağlanması, - Acil Eylem Planı nın yıllık olarak gözden geçirilmesi ve yapılacak değişiklikler ile birlikte hazırlanan yeni planın kopyalarının katılımcılara dağıtılması, - Acil durumun sona ermesiyle birlikte durumun Acil Eylem Ekibi ile gözden geçirilmesi, rapor hazırlanması ve bu raporun işletme sahibine sunulması, - Acil Eylem Planı nın yetersiz kaldığı yerlerde işletme sahibinin onayını aldıktan sonra gerekli eylemlerin yapılması ve bu eylemlerin daha sonra Acil Eylem Planı na yansıtılması. Acil Eylem Ekibi Acil Eylem Ekibi Koordinatörü tarafından oluşturulan Acil Eylem Ekibi nin görev ve sorumlulukları aşağıda verilmiştir. - Acil Eylem Planı kapsamında verilecek olan eğitim ve tatbikatlara katılma, - Acil Eylem Planı na uygun olarak gerekli eylemlerin gerçekleştirilmesi, - Acil durum esnasında proje koordinatörünün konu ile ilgili olarak bilgilendirilmesi, - Yıllık olarak Acil Eylem Planı Koordinatörü ile birlikte planın gözden geçirilmesi, - Önceden belirlenen irtibat kişilerinin acil durum anında olaydan haberdar edilmesi, - Acil durumun sona ermesiyle birlikte Acil Eylem Planı Koordinatörü ile birlikte durumun gözden geçirilmesi ve raporun hazırlanmasında yardımcı olunması. Acil Durumlar Kazalar En yakın hastaneden olası yaralanma durumlarında yararlanılacaktır. Bu durumlar için şantiyelerde ve çalışma alanlarında sürekli bir araç hazır bekletilecektir. 158

Proje sahasında herhangi bir yaralanma durumu söz konusu olduğunda aşağıdaki yol izlenecektir: - İlk yardım uygulaması yapılır, - Derhal acil/tıbbi yardıma başvurulur, - Alanda daha fazla zararı önlemek için emniyete alınır, - Yangın olasılığı araştırılır, - Dökülen maddeler temizlenir, - Tıbbi yardım ve kurtarma ekibi için alan temizlenir. Bazı kazalar sonucunda gerçekleşebilecek muhtemel yangın ihtimaline karşı Acil Eylem Ekibi tarafından araştırma yapılacak, su yüzeylerine dökülecek olan yağ, benzin vb. gibi zararlı sıvılar ise yine Acil Eylem Ekibi tarafından temizlenecektir. Söz konusu müdahalenin yetersiz olduğu durumlarda itfaiye çağırılarak bu maddelerin su yüzeylerinden alınması sağlanacak ve maddeler sızdırmasız kaplarda biriktirilerek Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ne göre bertaraf edilecektir. Deprem İlk olarak, tesiste çalışan personelin olası bir deprem durumunda neler yapması gerektiğine dair eğitimler verilecektir. Herhangi bir deprem belirtisiyle karşı karşıya kalındığında aşağıda verilen basamaklar izlenecektir. - Deprem hissedildikten sonra tesis görsel olarak denetlenir ve 24 saat boyunca izleme yapılır. - Önemli veya önemli olabilecek hasar varsa vakit kaybetmeden ilgili mercilere haber verilir. - Eğer güvenli ise tesis hasar kontrolüne başlanır. Yangın Proje alanı içerisinde meydana gelebilecek yangınlar için, önceden tedbirler alınacak ve yangının oluşmasının engellenmesi sağlanacaktır. Kurak mevsimlerde tesis alanı dışında, özellikle ormanlık alanlarda, ateş yakılmayacak ve yangın çıkmaması için gerekli bütün önlemler alınacaktır. Olası bir yangın durumunda ise, yangın söndürücü alet ve ekipmanlar proje alanı içerisinde hazır bulundurulacaktır. Aşırı Yağış Proje alanı içerisinde meydana gelebilecek aşırı yağış durumunda acil müdahale ekibinin yapacakları aşağıda belirtilmiştir. - Sızıntı, erozyon ve taşkın riskleri için görsel denetlemeler yapılır. - Önemli veya önemli olabilecek hasar varsa vakit kaybetmeden ilgili mercilere haber verilir. - Kuvvetli rüzgâr bekleniyorsa gözlemler artırılır, değişiklikler rapor edilir. - Eğer güvenli ise tesis hasar kontrolüne başlanır. 159

Toprak Hareketleri Tesis içerisinde toprak hareketleri (toprak kayması, erozyon v.b.) gerçekleşmesi halinde yapılacaklar aşağıda belirtilmiştir. - Yapılan rutin kontroller sonrası toprak hareketleri tespit edildiyse, demiryolu hattında bozulma olup olmadığına bakılır. - Belirti bulunursa, hasarın büyüklüğü hesaplanır ve eğer su kontrol altına alınamıyorsa sorumlu personele rapor edilir. - Vakit kaybetmeden ilgili mercilere haber verilir. - Bütün süreçlerde meydana gelen olaylar kaydedilir. - Eğer güvenli ise tesis hasar kontrolüne başlanır. Acil Durumun Sona Ermesi ve Bunu Takip Eden Eylemler Acil durumun bittiğini gösteren koşullar oluşmuş ve Acil Eylem Planı Koordinatörü proje alanı güvenliğini onaylamış ise gerekli olan birimler konu ile ilgili olarak bilgilendirilecektir. Acil müdahale ekibi, Acil Eylem Planı Koordinatörü yönetiminde bir araya gelerek, durumun genel bir değerlendirilmesini yapacak ve acil durum ile ilgili olarak tutanak hazırlayacaktır. Acil duruma müdahale sırasında gerçekleştirilen eylemlerin Acil Eylem Planı na uygunluğu tartışılacak, gerekli olan düzeltmeler veya eklemeler plana entegre edilecektir. Öngörülmeyen bir acil durum ile karşılaşılması söz konusu olduğunda, bu durumun Acil Eylem Planı içerisinde yer alması ve bununla ilgili önleyici tedbirlerin ve müdahale planlarının geliştirilmesi sağlanacaktır 160

Şekil 47.Acil Müdahale Akım Şeması 4.26. Proje Kapsamındaki Peyzaj ve Çevre Düzenleme Çalışmaları Genel olarak demiryolu projelerinde peyzaj çalışmalarının amacı; - Erozyon kontrolü sağlamak, - Çevredeki arazilerin kullanımına etkileri yumuşatmak, - Bakım gereksinimlerini minimuma indirmek, - Bölgesel veya yerel karakteri pekiştirmek, - Gürültüden etkilenmesi muhtemel alanlarda perdeleme görevini sağlamak, - Hat güzergâhından veya bitişik alanlardan arzu edilen görüntüleri korumak, - Özellikle kış/bahar süresince, mevsimlik renkleri sağlamak, - Çirkin görünüşe sahip yapıları (çöplükler, fabrikalar vb.) perdelemektir. Demiryolu hattı için yapılacak olan peyzaj çalışmalarında öncelikli olarak güzergâhın içinde bulunduğu bölgenin genel özellikleri doğrultusunda doğal olarak yetişebilecek bitkiler belirlenecek ve oluşan liste içerisinden güzergâh ile uyum sağlayıp kendine yetebilecek bitkiler seçilecektir. 161

Bitkilendirme uygulanacak alanın dar olması ve büyük oranda demiryolu için gerekli olan şevler tarafından oluşturulmuş olması kısıtlı imkânlar sunmakla birlikte kırsal peyzaj yapısı içerisinde yer alması ve tarımsal araziler içinde ilerlemesi ortaya konan bitkilendirme çalışmasının zaman içerisinde bu yapı ile birleşmesi konusunda avantaj olarak kendini göstermektedir. Bitkiler arasında geniş yapraklı ağaçlara yer verilmeyecek ve bu şekilde ilerleyen zaman içindeki gelişim süreciyle taç yapısının dar bir koridor halindeki güzergâhta görsel bir engel oluşturmaması sağlanacaktır. Büyük ağaçlar içerisinde iğne yapraklı ağaçlardan demiryolu platformunun sınırına doğru yararlanılacaktır. Demiryolu hattına yakın bulunan ilk kademelerde yer örtücü bitkilere yer verilecektir. 1/1 eğimine sahip şevler üzerinde ağaç ve çalılarla düzenlemeye gidilmeyecek, 2/1 eğimindeki şevlerde ise ikinci ve sonraki kademelerde bitkilendirmeye gidilecektir. Ancak eğim derecesinin de etkisiyle geniş bir alana yayılan bölümlerde 2/1 eğimine sahip şevlerin ilk kademelerinin sınır tarafındaki kısımlarında da kısa boylu çalılarla bitkilendirme yapılacaktır. Alanda şevlerin tutulması için yer örtücü bitkilere yer verilecek olup söz konusu bitkilerin daha çok sarılıcı ve yayılıcı özellikli olanları saptanacaktır. 4.27. Projenin Başlangıç, İnşaat ve İşletme Dönemine Ait İzleme ve Kontrol Programı Proje kapsamında inşaat faaliyetleri sırasında yapılacak işlemlerden kaynaklı çevresel etikler, bu etkilerin minimuma indirilmesi için alınacak önlemlerin kontrol edilebilmesi için yasal mevzuat ve önerilen izleme planı aşağıda verilmiştir. 03/10/2013 tarih ve 28784 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği Yönetmeliği nin 18. Maddesinde; Yatırımın izlenmesi ve kontrol edilmesi Bakanlık, "ÇED Olumlu" kararı veya "ÇED Gerekli Değildir" kararı verilen projelerle ilgili olarak, ÇED Raporu veya Ek-4 e göre hazırlanan Proje Tanıtım Dosyasında öngörülen ve proje sahibi tarafından taahhüt edilen hususların yerine getirilip getirilmediğini izler ve kontrol eder. Bakanlık bu görevi yerine getirirken gerekli görmesi durumunda ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapar. Proje sahibi, "ÇED Olumlu" kararını aldıktan sonra yatırımın başlangıç, inşaat dönemine ilişkin izleme raporlarını Bakanlıkça yetkilendirilmiş kurum ve kuruluşlara yaptırmakla, Bakanlıkça yetkilendirilmiş kurum ve kuruluşlar da bu raporları Bakanlığa sunmakla yükümlüdür. Proje sahibi "ÇED Olumlu" veya "ÇED Gerekli Değildir" kararını aldıktan sonra projede yapılacak bu Yönetmeliğe tabi değişiklikleri Bakanlığa veya Valiliğe iletmekle yükümlüdür. İfadeleri yer almaktadır. 18/12/2009 tarih ve 27436 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği Yeterlik Belgesi Tebliğinin 9. Maddesinde ise aşağıdaki ifadeler yer almaktadır. ÇED Olumlu Kararı verilen projelerle ilgili proje sahibi, bu Tebliğ kapsamında yetkilendirilmiş kurum/kuruluşlardan herhangi birine, yatırımın başlangıç ve inşaat dönemlerinde belirtilen taahhütlerin yerine getirilip getirilmediğini, yatırımın işletmeye geçişine kadar proje sahasına giderek, yerinde izleme kontrolünü yaptırmakla yükümlüdür. İlgili ÇED Daire Başkanlıkları, proje sahibi tarafından yetkilendirilmiş kurum/kuruluşu bu Tebliğin Ek-4 formuyla Daire Başkanlığına bildirir. Proje sahibi tarafından yetkilendirilen 162

kurum/kuruluş, bu Tebliğin Ek-4 ünde yer alan ÇED Raporlarında Verilen Taahhütlere Ait Yatırımın İnşaat Dönemi İzleme-Kontrol Formunu doldurarak Nihai ÇED Raporunda belirtilen izleme-kontrol süreleri sonundan itibaren yirmi iş gününde Bakanlığa iletmekle yükümlüdür. ÇED Raporlarında Verilen Taahhütlere Ait Yatırımın İnşaat Dönemi İzleme-Kontrol Formunda belirtilen hususların, Nihai ÇED Raporundaki taahhütlerle ve proje alanındaki verilerle uyuşması zorunludur. Bu mevzuatlar gereğince, ÇED Olumlu Belgesinin alınması sonrasında, projenin başlangıç ve inşaat dönemlerinde izleme çalışması yapılması gerekmektedir. Dolayısıyla proje ile ilgili İzleme programı oluşturulacak, ÇED Komisyonunca belirlenen periyotlarda Nihai ÇED Raporu İzleme Formu doldurularak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı na sunulacaktır. İnşaat Aşaması: Projenin inşaat aşamasında; proje ile ilgili hazırlanacak ÇED Raporu nda belirtilecek hususlar dikkate alınarak İzleme Programı oluşturulacaktır. İzleme programı ile ilgili temel bilgiler aşağıda verilmiştir. 1) İzleme Programının Amacı İzleme Programı; Projenin inşaat işlemlerinin çevresel açıdan izlenmesi denetlenmesi, sürdürülebilir kalkınma prensibine bağlı kalarak mevcut çevre kalitesinin korunmasını ve bu amaçla yapılacak işlemleri tanımlamak, Faaliyet sahibine ÇED Raporunda taahhüt edilecek hususlar ve bu konuda uyulması gereken yükümlülükler hakkında yol göstermek ve inşaat işlemleri boyunca bu hususlara uyulup uyulmadığının izlenmesi-denetlenmesi amacıyla tasarlanmış bir dokümandır. Başka bir deyişle söz konusu projenin Yeterlik Tebliği gereğince izleme denetleme çalışmaları sırasında uygulanacak işlemleri, uyulması gereken kanun ve bağlı yönetmelikler doğrultusunda yapılacakları belirlemektir. 2) İzleme Programının Kapsamı İzleme programı; Proje dâhilinde yapılacak olan tüm çalışmalarda çevre ve sağlığa zararlı sonuçlar doğurabilecek faaliyetleri kapsamaktadır. İzleme Programının hedefleri; ÇED Raporunda tanımlanan çevresel etkiler ve alınacak önlemleri tanımlamak, İnşaat çalışmalarında yapılacak olan işlemlerin ÇED Raporunda belirtilen Yönetmelik, kanun ve tüzüklere uygun olup, olmadığının tespiti için gerekli düzenlemeleri yapmak, ÇED Raporunda belirtilen genel ve sahaya özel çevresel etki azaltıcı önlemleri tanımlamak ve yerine getirilmesini sağlamak, 3) Uygulama Alanları İzleme Programının hedeflerine ulaşmak amacıyla aşağıda belirtilen kriterlerin ve uygulamaların takibi yapılacaktır. Oluşacak kazı fazlası malzemesinin Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak bertaraf edilip edilmediği, İnşaat çalışmaları sırasında toz emisyonuna neden olan faaliyetlerde ilgili yönetmelik sınır değerlerine uyulup uyulmadığı, İnşaat çalışmaları sırasında gürültüye neden olan faaliyetlerde ilgili yönetmelik sınır değerlerine uyulup uyulmadığı, 163

İnşaat çalışmaları sırasında oluşacak atıkların (katı, sıvı, tehlikeli v.b.) ÇED Raporunda belirtilen ve ilgili yönetmelik hükümlerine uygun olarak bertarafına uyulup uyulmadığı, Şantiyede ve inşaat çalışmalarında işçi sağlığı ve güvenliği açısından alınacak önlemlere uyulup uyulmadığının, 4) Yetki ve Sorumluluklar A) T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı 03/10/2013 tarih ve 28784 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği, Yeterlik Belgesi Tebliği ve 2872 sayılı Çevre Kanunu ile 5491 sayılı Çevre Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ve bu kanuna bağlı olarak yayımlanmış yönetmelikler gereğince İzleme Programında ve program dâhilinde yapılacak çalışmalarda, çalışmaların uygunluğuna, yeterliliğine, gerektiğinde yenilenmesine ve programın revize edilmesini talep etmeye yetkilidir. B) Faaliyet Sahibi 03/10/2013 tarih ve 28784 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği Madde 18 gereğince Proje Sahibi veya yetkili temsilcisi Çevresel Etki Değerlendirmesi olumlu veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir kararı aldıktan sonra ilgili mevzuat uyarınca aldığı diğer izin ve ruhsatlar ile yatırımın başlangıç, inşaat, işletme ve işletme sonrası dönemlerine ilişkin izleme raporlarını Bakanlığa iletmekle yükümlüdür. Faaliyet Sahibi ÇED Raporunda belirtilen tüm hususlara, inşaat aşamasında oluşacak değişikliklere paralel olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından istenilen çalışmaları yapmak ve önlemleri uygulamakla yükümlüdür. Faaliyet Sahibi, hazırlanacak raporlar ile ilgili çalışmaları da gerekli bilgi ve belgeleri Denetim Firmasına vermek ve alınması gereken önlemleri uygulamakla yükümlüdür. İzleme Programında ve program dâhilinde yapılacak çalışmalarda, çalışmaların uygunluğuna, yeterliliğine, gerektiğinde yenilenmesine ve programın revize edilmesini talep etmeye yetkilidir. C) ÇED İzleme İşini Yapacak Firma ÇED İzleme çalışmasını yapacak firma; Nihai kabul edilen ÇED Raporunda belirtilen tüm hususlara ilişkin kayıtları tutma, gerekli çalışmaları yaptırma, ÇED komisyonunca belirlenecek izleme periyotlarına uygun sürelerde Çevre ve Şehircilik Bakanlığına rapor hazırlamakla yükümlüdür. ÇED Komisyonunda; yatırımın başlangıç ve inşaat dönemlerine ait izleme formları düzenlenme süresi İnceleme Değerlendirme Komisyonu tarafından belirlenecektir. ÇED İzleme çalışmasını yapacak firma hazırlayacağı raporlar ile ilgili çalışmaları Faaliyet Sahibi ile ortak yürütmekle yükümlüdür. İzleme Programında ve program dâhilinde yapılacak çalışmalarda, çalışmaların uygunluğuna, yeterliliğine, gerektiğinde yenilenmesine ve programın revize edilmesini talep etmeye yetkilidir. ACİL EYLEM PLANI Acil planlar, meydana gelebilecek değişik olaylar için hazırlanmaları nedeniyle kendilerine özgü özellik taşır. Hazırlanma aşamasında en kötü sonuçlar varsayılır, plan ayrıntıları geçmiş sektörel tecrübelerden kaynaklanmaktadır. Ancak, bir acil planın başarısı insan faktörüne bağlıdır. Proje kapsamında çalışacak tüm personele acil duruma müdahale bilinci verilecektir. Bu bilinç, acil durumda iyi ve etkin müdahale imkanı sağlayacaktır. 164

Acil Eylem Planı ile ilgili detaylı bilgi Bölüm IV.25 te verilmiştir. Projenin inşaat ve işletme dönemlerinde insan sağlığını ve güvenliğini riske sokmamak amacıyla T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı nın İş ve İşçi Güvenliği Tüzüğü ndeki hükümlere uyulacaktır. 18/12/2009 tarih ve 27436 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Yeterlik Belgesi Tebliği nin Yeterlik Belgesi Alan Kurum/Kuruluşların Yükümlülükleri Başlığının Dördüncü Maddesinde; ÇED Olumlu Kararı verilen projelerle ilgili proje sahibi, bu Tebliğ kapsamında yetkilendirilmiş kurum/kuruluşlardan herhangi birine, yatırımın başlangıç ve inşaat dönemlerinde belirtilen taahhütlerin yerine getirilip getirilmediğini, yatırımın işletmeye geçişine kadar proje sahasına giderek, yerinde izleme kontrolünü yaptırmakla yükümlüdür. İlgili ÇED Daire Başkanlıkları, proje sahibi tarafından yetkilendirilmiş kurum/kuruluşu bu Tebliğin Ek-4 formuyla Daire Başkanlığına bildirir. Proje sahibi tarafından yetkilendirilen kurum/kuruluş, bu Tebliğin Ek-4 ünde yer alan ÇED Raporlarında Verilen Taahhütlere Ait Yatırımın İnşaat Dönemi İzleme-Kontrol Formunu doldurarak Nihai ÇED Raporunda belirtilen izleme-kontrol süreleri sonundan itibaren yirmi iş gününde Bakanlığa iletmekle yükümlüdür. Kurum/kuruluşun yeterlik belgesinin iptal edilmesi veya kuruluşun kapanması halinde, bu durumun proje sahibine bildirilmesinden itibaren bir ay içerisinde, proje sahibi yeterlik belgesi almış diğer kurum/kuruluşlardan herhangi biriyle sözleşme yaparak Bakanlığa bildirmekle, ilgili kurum/kuruluş bu Tebliğin Ek-4 ÇED Raporlarında Verilen Taahhütlere Ait Yatırımın İnşaat Dönemi İzleme-Kontrol Formunu doldurarak Nihai ÇED Raporunda belirtilen izlemekontrol süreleri sonundan itibaren yirmi iş gününde Bakanlığa iletmekle yükümlüdür. denilmektedir. Bu doğrultuda söz konusu proje için ÇED Olumlu Belgesi verilmesi durumunda proje sahibi tarafından yetkilendirilen kurum/kuruluş, yatırımın başlangıç ve inşaat dönemlerinde ÇED raporunda belirtilen taahhütlerin yerine getirilip getirilmediğini proje sahasına giderek, yerinde izleme kontrolü yaparak Tebliğin Ek-4 ünde yer alan İzleme-Kontrol Formunu dolduracaktır. Proje sahibi tarafından yetkilendirilen kurum/kuruluş, Ek-4 İzleme Formunu; Nihai ÇED Raporunda Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca, İnceleme ve Değerlendirme (İDK) Toplantısı sırasında belirlenecek periyotlarda doldurarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığına iletilecektir. 165

BÖLÜM 5 HALKIN KATILIMI

BÖLÜM 5: HALKIN KATILIMI Halkın Katılımı Toplantısına İlişkin Bilgiler, Toplantı Sonrasında Proje Kapsamında Yapılan Değişiklikler, Bu Konuda Verilebilecek Bilgi ve Belgeler Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi Kütahya İli, Merkez İlçesi ve Eskişehir İli, Seyitgazi İlçesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Söz konusu proje için (Mülga) 17/07/2008 tarih ve 26939 sayılı ÇED Yönetmeliği nin 9. maddesi gereğince; Halkın Katılımı Toplantısı için yerel ve ulusal düzeyde yayın yapan gazetelerde toplantının konusu, tarihi, yeri ve saatini bildiren ilanlar yayınlanmıştır. Bunun yanı sıra ilgili kaymakamlıklar ile ilgili köy muhtarlıklarına duyurunun yapılması için ilan metni posta ile gönderilmiştir. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında halkı bilgilendirmek, görüş ve önerilerini almak amacı ile 2 ayrı ilde halkın katılımı toplantısı gerçekleştirilmiştir. Toplantıya ilgili Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü yetkilileri, faaliyet sahibi, ilgili komisyon üyeleri ve yöre halkı katılım sağlamıştır. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi kapsamında yapılan Halkın Katılımı Toplantıları aşağıda belirtilen yer ve saatlerde gerçekleştirilmiştir. ESKİŞEHİR İLİ NDE GERÇEKLEŞTİRİLEN HALKIN KATILIMI TOPLANTISI Toplantı Yeri : Kırka Belediyesi Kültür Sarayı Toplantı Yerinin Adresi : Emek Mahallesi Mustafa Kemal Caddesi No 63 KIRKA/SEYİTGAZİ/ESKİŞEHİR Toplantı Tarihi : 03/09/2013 Toplantı Saati : 11:00 KÜTAHYA İLİ NDE GERÇEKLEŞTİRİLEN HALKIN KATILIMI TOPLANTISI Toplantı Yeri : Merkez İhsaniye İlkokulu Yemekhanesi Toplantı Yerinin Adresi : İhsaniye Köyü/Merkez İlçe/KÜTAHYA Toplantı Tarihi : 03/09/2013 Toplantı Saati : 14:30 Toplantıda katılımcılara, söz konusu proje ile ilgili açıklamaların yer aldığı Halkın Katılımı Toplantı Broşürleri dağıtılmış, proje ile ilgili detay bilgiler verilmiştir. Eskişehir İlinde yapılan toplantıda; kamulaştırma işlemleri hakkında sorular sorulmuş ve faaliyet sahibi kamulaştırma ile ilgili herhangi bir çalışma yapılmadığı için kesin ve net bilgi verilemeyeceğini belirtti. Kamulaştırma işlemleri ilgili mevzuatlar çerçevesinde gerçekleşeceğini belirtti. Kütahya İlinde yapılan toplantıda; yöre halkı Değirmenözü istasyonunda yer alan paketleme ünitesinin kapatılıp kapatılmayacağı konusunda sorular sormuştur. Ayrıca karayolu taşımacılığı sonlandırılırsa bölgede işsizliğin artacağını belirtmişlerdir. Konu ile ilgili olarak faaliyet sahibi paketleme ünitesi hakkında kesin karar vermediklerini konu ile ilgili karar alınınca halka bilgi verileceğini belirtti. Halkın Katılımı Toplantısı görüntüleri Şekil 48 ve Şekil 49 da verilmiştir. 166

Şekil 48. Eskişehir İli Halkın Katılımı Toplantısı Görüntüleri 167

Şekil 49. Kütahya İli Halkın Katılımı Toplantısı Görüntüleri 168

BÖLÜM 6 YUKARIDA VERİLEN BAŞLIKLARA GÖRE TEMİN EDİLEN BİLGİLERİN TEKNİK OLMAYAN BİR ÖZETİ

BÖLÜM 6: YUKARIDA VERİLEN BAŞLIKLARA GÖRE TEMİN EDİLEN BİLGİLERİN TEKNİK OLMAYAN BİR ÖZETİ Proje konusu faaliyet, Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü tarafından Eskişehir ve Kütahya İlleri sınırlarında yapılması planlanan Kırka-Değirmenözü Demiryolu projesidir. Proje konusu demiryolu Eskişehir İli, Seyitgazi İlçesi ve Kütahya İli, Merkez İlçe idari sınırları içerisinde yer almaktadır. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi toplam 34+580 km olup demiryolu hattı iki kesimden oluşmaktadır. 1.Kesim; TCDD Değirmenözü İstasyonundan başlayıp Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü Kırka Bor İşletme Müdürlüğü nde son bulan toplam 33+720 km uzunluğunda olan ana hattı ifade etmektedir. Söz konusu demiryolu hattı güzergâh olarak, 7+260 km sine kadar mevcut karayoluna paralel seyretmekte olup 6+600 km den 9+820 km ye kadar tünel içerisinde seyretmektedir. 13+600 km sine kadar tekrar mevcut kara yoluna paralel olarak devam etmektedir. Yaklaşık 13+600 km den sonra Salihler Köyü nün batısından geçen demiryolu hattı Kırka Bor İşletme Müdürlüğü nün sınırlarına alanın kuzeyinden girerek hat sonu olarak belirlenen alana ulaşmaktadır. 2.Kesim: 1.kesimin yaklaşık 1+600 km sinden ayrılarak, Afyon İli ne bağlanan mevcut demiryolu hattına bağlanan ve toplam 0+860 km uzunluğundaki müselles hattını ifade etmektedir. Bu iltisak hattı sayesinde Kırka Bor İşletme Müdürlüğü nden çıkan trenler TCDD Değirmenözü istasyonuna ulaşmasına gerek kalmadan direk TCDD Afyon Garı na ulaşması amaçlanmaktadır. Kırka-Değirmenözü Demiryolu nun işletmeye alınması ile birlikte İşletme Müdürlüğününün üretim için ihtiyaç duyduğu malzemelerin ve maden sahasından çıkan cevherin taşınması amaçlanmaktadır. Söz konusu proje ile Kırka Bor İşletme Müdürlüğünün ulusal demiryolu ağına bağlanması sağlanacaktır. Hattın yaklaşık 11+200 km si (müselles hattı dahil) Kütahya İli sınırlarında, yaklaşık 23+380 km lik kısmı Eskişehir İli sınırlarında yer almaktadır. Proje kapsamında sanat yapısı olarak; 10 adet alt geçit, 3 adet üst geçit, 41 adet menfez, 1 adet tünel, 8 adet aç-kapa tünel ve 1 adet yükleme istasyonu projelendirilmiştir. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesinin inşaat süresinin 2 yıl sürmesi planlanmaktadır. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi Etüt Proje ve Mühendislik Hizmetleri İşi Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü tarafından KMG Proje Mühendislik Müşavirlik Bilişim Teknolojileri Ltd. Şti. ye ihale edilmiştir. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesi nin inşaatı sırasında, topoğrafik özelliklere bağlı olarak bazı yerlerde kazı ve bazı bölgelerde dolgu yapılması söz konusudur. Proje kapsamında yaklaşık 5.100.000 m 3 lük yarma ve 2.330.000 m 3 lük dolgu işlemi gerçekleştirilmesi ön görülmektedir. Dolgu işlemi için gerekli olan malzeme; yarma işleminden çıkan ve dolguda kullanılması uygun olan malzemenin yanı sıra bölgede yer alan yasal izinleri alınmış olan malzeme ocaklarından temin edilecektir. 169

Demiryolu inşası, projesinde belirtilen yatay ve düşey eksenin araziye aplikasyonu ile başlayacaktır. Proje profilinde belirtilen kotlarda yol platformunu oluşturmak için yarma ve dolgu işlemleri yapılacaktır. Demiryolu ile kesişen tüm karayolu, tarla ve mera yolları alt ve üst geçitler vasıtasıyla geçilecektir. Kırka-Değirmenözü Demiryolu Projesinin çevresel etkileri ve bu etkilere karşı alınacak önlemler Bölüm III. Ve Bölüm IV. te verilmiştir. Bölüm III-IV. te belirtilen tüm hususlara titizlikle uyulacaktır. Projenin tüm aşamlarında 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bu Kanun kapsamında çıkartılan yönetmeliklerin ilgili hükümlerine uyulacak, ÇED ile ilgili Karar alındıktan sonra gerekli izin ve müracatlar yapılacak, diğer mer i mevzuat çerçevesinde gerekli izinler alınacak, çevrenin korunması ve geliştirilmesine yönelik tedbirlere riayet edilecektir. Ayrıca; - 03.10.2013 tarih ve 28784 sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe girmiş olan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği, - 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe girmiş olan ve 10.11.2012 tarih ve 28463 sayılı Resmi Gazete değişikliği ile yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, - 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe girmiş olan ve 05.04.2005 tarih, 25777 sayılı Resmi Gazete değişikliği ile yayımlanan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği - 31 Aralık 2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe girmiş olan ve 25.03.2012 tarih ve 28244 sayılı Resmi Gazete değişikliği ile yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. - 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe girmiş olan ve 14.06.2012 tarih ve 28323 sayılı Resmi Gazete değişikliği ile yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmeliği - 30.07.2008 Tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe girmiş olan ve 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazete değişikliği ile yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği - 04.06.2010 tarih 27601 sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren ve 27.04.2011 tarih ve 27917 sayılı Resmi Gazetede değişlikli yapılan Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği - 28.08.2011 tarih ve 28035 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıkların Kontrolü Yönetmeliği - 31.08.2004 tarih ve 25569 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiş olan ve 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazete değişikliği ile yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği - 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiş olan ve 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazete değişikliği ile yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği 170

- 04/04/2013 tarih ve 28962 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Koruması Yönetmeliği - 22.07.2005 tarih ve 25883 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiş olan (Değişiklik: 21/03/2014 tarih ve 28948 R.G.) Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği - 25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiş olan (Değişiklik: 10/11/2013 tarih ve 28817 sayılı R.G.) Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği - 06.06. 2008 tarih ve 26898 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiş olan ve 05.05.2009 tarih ve 27219 sayılı Resmi Gazete değişikliği ile yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği - 05.07.2008 tarih ve 26927 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik - 21.11.2008 tarih ve 27061 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiş olan ve 26.08.2011 tarih ve 28027 sayılı Resmi Gazete değişikliği ile yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Denetimi Yönetmeliği - 04.04.2009 tarih ve 27190 sayılı Remi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği - 29.04.2009 tarih ve 27214 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiş olan ve 14.09.2012 tarih ve 28411 sayılı Resmi Gazete değişikliği ile yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik - 23.01.2010 tarih ve 27471 sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve 28.09.2012 tarih ve 28425 sayılı Resmi Gazetede değişikliği yapılan Madencilik Faaliyetleri İle Bozulan Arazilerin Doğaya Yeniden Kazandırılması Yönetmeliği - 13.01.2005 tarih ve 25699 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiş olan ve 27.01.2010 tarih ve 27475 sayılı Resmi Gazete değişikliği ile yayımlanarak yürürlüğe giren Isınmadan Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği - 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, bu kanuna istinaden yürürlüğe giren tüm yönetmeliklere ve Mer i Mevzuat gereğince yürürlükte olan diğer mevzuatlara, kurum görüşlerine uyulacaktır. - 2872 sayılı Çevre Kanunu, bu kanuna istinaden yürürlüğe giren tüm yönetmeliklere ve Mer i Mevzuat gereğince yürürlükte olan diğer mevzuatlara, kurum görüşlerine uyulacak ve ilgili kurumlardan gerekli tüm izinler alınacaktır. - 2872 sayılı Çevre Kanunu ve ilgili yönetmelikler ile mevzuat kapsamında çevrenin korunması ve kirliliğin önlenmesi için gerekli her türlü izinler alınacak ve ilgili yönetmeliklere uyulacaktır. Ayrıca diğer kamu kurum ve kuruluşlardan izin alınmadan faaliyete geçilmeyecektir. Sonuç olarak; faaliyetin insan sağlığı ve çevre açısından olumsuz etkilerinin minimuma indirilmesi amacıyla ilgili yönetmelik hükümlerine uyulacak ve alınması gereken tüm izinler alınacaktır. 171

NOTLAR VE KAYNAKLAR

NOTLAR VE KAYNAKLAR AKMAN Y., Çevre Kirliliği- Çevre Biyolojisi Kitabı, Palme Yayın, Ankara, 2000 BARAN, İ., Türkiye Amfibi ve Sürüngenleri Biyoloji terimler sözlüğü/ Proje Başkanları Sevinç Karol, Zekiye Suludere, Cevat Ayvalı.- 3. Bsk.- Ankara: Türk Dil Kurumu, 2004 Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği İle İlgili Genel Bilgiler, 1995 ÇOLAK, E., YİĞİT, N., v.d.çevresel Etki Değerlendirme DAVİS, P.H., 1965-1988: Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Vol.I-X Edinb.Univ.Press. DEMİRSOY, A. 1999, Genel ve Türkiye Zoocoğrafyası Hayvan Coğrafyası, Meteksan, Ankara EKİM, T, v.d., Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı, Türkiye Tabiatını Koruma Derneği,. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi FLORA OF TURKEY and the East Aegean Islands KİZİROĞLU, İ (2008): Türkiye Kuşları Kırmızı Listesi, Desen Matb., ANKARA Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü Resmi Web Sitesi (www.mta.gov.tr). Ornitoloji Kuş Bilimi Ders Notları, YİĞİT, N. Ve Ark. Ankara- 2008 ÖZGÜVEN, N. (Doç. Dr.) Endüstriyel Gürültü Kontrolü ; TMMOB Makine Mühendisleri Odası T.C.Bayındırlık ve İskan Bakanlığı (Mülga), Afet İşleri Genel Müdürlüğü, Deprem Araştırma Dairesi Resmi Web Sitesi(www.deprem.gov.tr) Türkiye Bitkileri Veri Sistemi (TUBİVES) Türkiye nin Önemli Doğa Alanları Doğa Derneği 2006, ANKARA TUİK, 2013 Eskişehir Valiliği, İl Çevre Durum Raporu, 2011 Kütahya Valiliği, İl Çevre Durum Raporu, 2011 www.kgm.gov.tr www.aris.cob.gov.tr www.cbs.ormansu.gov.tr/ 172

EKLER DİZİNİ EK-1: EK-2: EK-3: EK-4: EK-5: EK-6: EK-7: EK-8: EK-9: KOORDİNATLAR RESMİ BELGELER 1/25.000 ÖLÇEKLİ GÜZERGÂH PLANI 1/2.000 ÖLÇEKLİ PLAN PROFİLLERİ (CD) 1/100.000 ÖLÇEKLİ ÇEVRE DÜZENİ PLANI DEMİRYOLUNA AİT JEOLOJİK KESİTLER (CD) AKUSTİK RAPOR PATLATMA DİZAYNI RAPORU METEOROLOJİK BÜLTEN