Nefrotoksisite Olgu Sunumu Doç. Dr. Mustafa YILDIRIM Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları Kliniği
Nefrotoksisite Günümüzde ilaca bağlı böbrek fonksiyon bozuklukları oldukça sık görülmektedir Ortalama yaşam süresinin uzaması Diyabet ve kardiyovasküler hastalıkların sıklığı Multiple medikasyonlar Tanı ve tedavi amaçlı girişimlerin çokluğu böbrek fonksiyonlarının bozulması için potansiyel oluşturmaktadır
S.A. 80 yaş / erkek OLGU NRŞ tarafından akut subdural hematom tanısıyla opere edilmiş Post op 1.5 aydır YBÜ nde izleniyor Fizik Muayene GD kötü, bilinç kapalı, SIMV-pc modda MV desteğinde Trakeal sekresyonları artmış ve pürülan Ateş:39 o C, TA:153/82 mmhg, KTA:102/dk SS: Bilataral kaba raller Kan gazlarında kötüleşme
Laboratuvar WBC: 18.4 K/uL PMNL: %84.5 HGB: 9.5 gr/dl PLT: 160 K/uL CRP: 19 mg/dl (0-0.5) KRE: 1.1 mg/dl BUN: 90 mg/dl
Klinik Ön tanı: VİP Sefoperazon sülbaktam 2x2 gr ve linezolid 2x600 mg DTA örneği Gram: Bol lökosit ve Gram (-) çomaklar Kültür: P. aeruginosa 100.000 cfu/ml (KOL-S, AN-S, MER-I, SCP-I, TZP-R, CAZ-R, CIP-R) Kolistin 3x150 mg İV (300 mg yükleme) + 2x75 mg inhaler Linezolid stop Kan kültürlerinde üreme yok
Klinik (5. gün) GD kötü, bilinç kapalı, MV desteğinde Ateşi düştü Trakeal sekresyonlarda azalma Laboratuvar WBC: 13.8 K/uL ( ) CRP: 13.7 mg/dl ( ) İNR: 1.36 ( ) KRE: 1.89 mg/dl ( ) ÜRE: 89 mg/dl Kolistin 2x150 mg İV + 2x75 mg inhaler
Klinik (9. gün) GD kötü, bilinç kapalı, MV desteğinde Laboratuvar WBC: 10.2 K/uL ( ) İNR: 1.5 ( ) KRE: 3.28 mg/dl ( ) ÜRE: 153 mg/dl ( ) Nefroloji kons. Kreatinin klirensi: 15 ml/dk Kolistin: 2x75mg İV Sefoperazon sülbaktam: 2x1 gr
Klinik (14. gün) GD kötü, bilinç kapalı, MV desteğinde Laboratuvar WBC: 6.5 K/uL ( ) İNR: 1.51 KRE: 4.12 mg/dl ( ) ÜRE: 216 mg/dl ( ) Kolistin stop
Klinik (16. gün) GD kötü, bilinç kapalı, MV desteğinde Laboratuvar KRE: 4.58 mg/dl ( ) ÜRE: 255 mg/dl ( ) Nefroloji kons. Hemofiltrasyon
Klinik (19. gün) GD kötü, bilinç kapalı, MV desteğinde TA: 96/52 mmhg, KTA: 60/dk Dopamin infizyonuna başlandı Hemofiltrasyonu stoplandı Badikardi Arrest
Nefrotoksisite (Patojenik Mekanizma) 1- Tübüler hücre toksisitesi 2- Akut intersitisyel nefrit 3- Kristal nefropatisi Cynthia A. Naughton. Am Fam Physician. 2008;78(6):743-750
Tübüler Hücre Toksisitesi Genellikle doza bağlı Mitokondiriyal disfonksiyon, tübüler transport bozukluğu, artmış oksidatif stres, serbest radikal oluşumu sonucu hücre ölümü Polimiksinler Aminoglikozidler Amfoterisin B Antiretroviraller (adefovir, sidofovir, tenofovir) Foskarnet
Polimiksinler 1947 yılında keşfedilmiş 1960 lı yıllarda parenteral olarak kullanılmışlardır Günümüzde P. aeruginosa, A. baumannii ve diğer MDR Gram (-) ajanların artışı nedeniyle yeniden kullanım Polimiksin molekülleri 1-Polimiksin B 2-Polimiksin E = Kolistin (kolistimetat sodyum) İnvitro aktivite ve nefrotoksisite: kolistin < polimiksin B
Kolistimetat Sodyum (Doz) Yükleme dozu 3.5 mg/l (hedef kan kons) x2 x vücut ağırlığı = ~ 300 mg Daha düşük olan ideal veya gerçek vücut ağırlığı İdame doz Yükleme dozdan 12 saat sonra başlanır Top. günlük doz = 3.5 mg/l (hedef kan kons) x [(1.5 x CrCl n ) + 30] Düzeltilmiş CrCl n = CrCl x VYA / 1.73 m 3 Max: 475 mg/gün (8-12 saatte bir) The Sanford Guide To Antimicrobial Therapy 2014
Kolistimetat Sodyum (Doz) İnhaler 150 mg/gün (50-75 mg x 2-3) 3-4 ml SF içinde nebulizatör ile İntratekal veya intraventriküler 10 mg/gün The Sanford Guide To Antimicrobial Therapy 2014
POLİMİKSİNLER (toksisite) Nefrotoksisite Nörotoksisite Hipersensitivite reak. Diğer yan etkiler
POLİMİKSİNLER (Nefrotoksisite) Doza bağlı ve genellikle reversible Sıklığı %18-61 Renal replasman tedavisi gereksinimi %0-28 Risk faktörleri Günlük doz Total kümülatif doz Tedavi süresi Obezite Beraberinde vankomisin, aminoglikozid, vazopressör kullanımı Yaş Diyabet Hipertansiyon Hipoalbüminemi Hiperbilirübinemi Justo JA and Bosso JA. Pharmacotherapy 2015;35(1):28 33
POLİMİKSİNLER (Nörotoksisite) Nörotoksisite Parestezi (perioral) Bulantı-kusma Baş dönmesi, sersemlik Miyopati, nöropati Konfüzyon, psikoz Nöbet geçirme Nöromüsküler blokaj Doza bağlı ve reversible Böbrek yet. de aşırı doz Kas güçsüzlüğü Res. paralizi (sol. yet, apne) İV kalsiyum, Solunum desteği Risk Faktörleri Doz Tedavi süresi Böbrek yetmezliği Myasthenia gravis Hipoksi Kadın cinsiyet Birlikte ilaç kullanım Sedatif Anestetik Kas gevşetici Narkotik Kortikosteroid Justo JA and Bosso JA. Pharmacotherapy 2015;35(1):28 33
POLİMİKSİNLER (Diğer yan etkiler) Hipersensitivite reaksiyonları Raş Kaşıntı Ürtiker İnhaler kolistin kullanımına bağlı Öksürük Boğaz ağrısı Bronkokonstriksiyon (Bronkodilatatör) Justo JA and Bosso JA. Pharmacotherapy 2015;35(1):28 33
İV kolistimetat sodyum alan 18 yaş üstü 66 hasta Akut böbrek yetersizliği %45 Tedavinin kesilmesi %21
Kolistin alan 18 yaş üstü 126 hasta Nefrotoksisite 54 (%43) hasta
Kidney Injury Molecule-1 (KIM-1) Alpha Glutathione S-Transferase (α-gst) Plazma kreatinini Kan üre azotu
Yeni polimiksin derivelerinde nefrotoksisite daha düşük NAB739 NAB7061 NAB741 Mingeot-Leclerg MP, et al. Peptides.2012 Jun;35(2):248-52
Aminoglikozidler Proteine bağlanmazlar Metabolize olmazlar Başlıca glomeruler filtrasyonla atılırlar Katyonik özellikleri nedeniyle proksimal tübüloepiteliyal membrana bağlanarak hızla hücre içine girerler Nefrotoksisite: Neomisin: en yüksek Gentamisin > tobramisin > amikasin > netilmisin: orta Streptomisin: en düşük Prayle A, et al. Thorax 2010;65:654-658 Pannu N, et al. Crit Care Med 2008; 36:216-223
Aminoglikozidler-2 ATN genellikle 5-10 gün içinde Genellikle nonoligüriktir İdrar konsantrasyon yeteneği İdrar magnezyum atılımı Genellikle reversible Renal replasman tedavisi gerektirebilir
Aminoglikozidler-3 Risk Faktörleri AG tipi Yüksek pik serum düzeyi Kümülatif doz Verilme sıklığı Tedavi süresi > 10 gün Altta yatan renal yetersizlik Eşlik eden KC yetersizliği Koruyucu Önlemler Uzun doz aralığı (günde tek doz) Tedavi süresini kısaltma İlaç serum düzeyinin monitorizasyonu Renal fonk. kont. (2-3/hafta) Birlikte nefrotoksik ilaç kul Hipoalbüminemi Pannu N, et al. Crit Care Med 2008; 36:216 223
Amfoterisin B (Patojenik Mekanizma) Kortikal toplayıcı kanallarda tübüler epitel hücrelerine bağlanır Hücre permeabilite değişikliği Potasyum ve magnezyum kaybı Afferent arteriyollerde vazokonstriksiyon R. Laniado-Laborı n, M.N.Cabrales-Vargas. Rev Iberoam Micol. 2009;26(4):223 227
Amfoterisin B (Risk Faktörleri) Altta yatan renal yetersizlik Hipokalemi Volüm düşüklüğü Birlikte nefrotoksik ajan kullanımı Hızlı infizyon Günlük dozun yüksekliği Deoksikolat formülasyonları Erkek cinsiyet R. Laniado-Laborı n, M.N.Cabrales-Vargas. Rev Iberoam Micol. 2009;26(4):223 227
Amfoterisin B (Koruyucu Önlemler) İlaç verilmeden önce sodyum yüklemesi (SF ile hidrasyon) İnfüzyon süresinin uzatılması (24 saatlik devamlı infüzyon) Lipozomal formülasyonların kullanılması Tedavi süresini sınırlandırma Serum elektrolitleri tedavi süresince kontrol edilmeli (özellikle potasyum) Pannu N, et al. Crit Care Med 2008; 36:216 223 R. Laniado-Laborı n, M.N.Cabrales-Vargas. Rev Iberoam Micol. 2009;26(4):223 227
Akut İntersitisyel Nefrit Dozdan bağımsız olarak gelişir İdiyosenkratik allerjik bir reaksiyondur Böbrek fonksiyon bozukluğu genellikle 7-10. günlerde Duyarlı bireylerde daha erken meydana gelebilir Bulgular Ateş Eozinofili Raş Steril pyüri Eozinofilüri Böbrek biyopsi: renal intersitisyumda inflamatuvar infiltratlar Cynthia A. Naughton. Am Fam Physician. 2008;78(6):743-750
Akut İntersitisyel Nefrit-2 Penisilinler Sefalosporinler Kinolonlar Rifampin Sülfonamidler Vankomisin Antiviraller Asiklovir İndinavir Cynthia A. Naughton. Am Fam Physician. 2008;78(6):743-750
Akut İntersitisyel Nefrit-3 Şüpheli ajan kesilir ve destek tedavi Çoğu olgular kendini sınırlar ve geri dönüşümlüdür İyileşme haftalar, aylar alabilir Bazı hastalarda renal replasman tedavisi gerekir Steroid (prednizolon, 1 mg/kg/gün) 4 hafta?
Kristal Nefropatisi İdrarda çözünmeyen kristaller oluşturan ilaçlar Ampisilin Siprofloksasin Sulfonamidler Antiviraller (asiklovir, foskarnet, gansiklovir, indinavir) Genellikle distal tübül lümenine çökerler, idrar akımını engeller ve bir intersitisyel reaksiyona neden olurlar Hastaların çoğunda volüm eksikliği ve renal yetersizlik vardır Hidrasyon yapılmalı Cynthia A. Naughton. Am Fam Physician. 2008;78(6):743-750
Özet Mümkünse nefrotoksik olmayan ilaç tercihi Nefrotoksik ilaç kombinasyonlarından kaçınılması Tedavi öncesi bazal renal fonksiyonların tespit edilmesi Cockcroft and Gault formülü CrCl = (140 yaş) x kg / serum kre (mg/dl) x 72 (kadınlarda x 0.85) Renal fonksiyonlara göre doz ayarlaması Nefrotoksik ilaç kullanımı öncesi yeterli hidrasyonun sağlanması Nefrotoksisite için risk faktörlerinin değerlendirilmesi
Özet (Risk Faktörleri) İntravasküler volüm düşüklüğü Yaş > 60 Diyabet Multiple nefrotoksin maruziyeti Kalp yetmezliği Sepsis Renal yetersizlik (CrCl < 60 ml/dk) İlacın cinsi, dozu, tedavi süresi, kombine kullanım
Özet (Koruyucu Önlemler) Renal fonksiyonlar yakın takip edilmeli Kan basıncı desteklenmeli Yeterli hidrasyon sağlanmalı Hastanın aldığı ilaçlar kontrol edilmeli Multiple medikasyon var ve hastalar klinik olarak stabil ise öncelikle en son eklenen ilaç kesilmeli Diğer tüm muhtemel nefrotoksinler geçici olarak kesilmeli
Sonuç Antimikrobiyallerin yol açtığı nefrotoksisitenin önlenebilmesi için risk faktörlerinin iyi değerlendirilmesi, uygun ilaçların seçilmesi, koruyucu önlemlerin bilinmesi, dikkatli izlem ve erken müdahale gereklidir.
Teşekkürler.