GYODER Gösterge. Sayı: 2

GYODER Gösterge Sayı: 2 Türkiye Gayrimenkul Sektörü 3. Çeyrek Raporu 215

GYODER Gösterge, Türkiye Gayrimenkul Sektörü 215 3. Çeyrek Raporu Sayı: 2, 2 Kasım 215 Yayın koordinasyonu: GYODER Araştırma ve Rapor Üretimi Komitesi İçerik sağlayan kuruluşlar: Cushman & Wakefield DD Mortgage Eva Gayrimenkul Değerleme ve Danışmanlık EPOS Gayrimenkul Danışmanlık ve Değerleme İTÜ Çevre ve Şehircilik UYG-Ar Merkezi Servotel Corporation TSKB Gayrimenkul Değerleme Editoryal hazırlık, tasarım ve dağıtım: 3 ayda bir yayımlanır. yayınıdır. Kaynak gösterilmeden alıntı yapılamaz. Tüm hakları saklıdır. 215

Sunuş Gayrimenkul sektörüyle ilgili olan tüm kesimler için önemli bir veri kaynağı olacağına inandığımız ve sektörün tüm alt segmentlerini üçer aylık dönemlerle irdeleyen GYODER GÖSTERGE nin 2. sayısını sizinle paylaşmaktan mutluluk duymaktayız. 215 in ilk iki çeyrek verilerini birarada topladığımız birinci sayıdan itibaren, sektördeki tüm kesimlerinden olumlu geri dönüşler aldığımız GÖSTERGE nin sizlerin yorum ve önerileri ile daha etkin bir şekilde geliştireceğimize inanmaktayız. Temel makroekonomik göstergelerden sektör içi üretim rakamlarına kadar çok çeşitli bilgi ve istatistikleri içeren raporda, sektörün büyüme hızının GSYH a yansımalarını, yıllık enflasyon oranlarını, uluslararası pazardaki eğilimlere paralel olarak Euro/Dolar paritesini, BIST GYO hisse performanslarını, konut kredisi faiz ve kullandırma oranlarını, konut ve ofis satış verilerini, turizm-otelcilik ve AVM lerle ilgili istatistiki dataları birarada bulabilirsiniz. GYODER GÖSTERGE, Türkiye Gayrimenkul Sektörü 3.çeyrek raporunun sektörün tüm kesimleri için önemli bir veri kaynağı olarak değerlendirilmesini temenni etmekteyiz. Raporun hazırlanmasında emeği geçen GYODER Gayrimenkul Araştırma ve Rapor Üretimi Komitesi üye şirketleri Cushman&Wakefield, DD Mortgage, EPOS Gayrimenkul Danışmanlık ve Değerleme, EVA Gayrimenkul Değerleme ve Danışmanlık, Servotel Corporation, TSKB Değerleme ve İstanbul Teknik Üniversitesi ne ve ayrıca değerli katkılarından dolayı Veri Yorumlama Üst Kurulu Üyelerinden Sn. Doç. Dr. Ali HEPŞEN e, Sn. Cansel TURGUT YAZICI ya, Sn. Dr. Emre ÇAMLIBEL e, Sn. Ersun BAYRAKTAROĞLU na, Sn. Füsun YILMAZ PHILLIPSON a, Sn. Dr. Kerem Yavuz ARSLANLI ve Sn. Dr. Murat BERBEROĞLU na teşekkürlerimi sunarım. Saygılarımla, Neşecan ÇEKİCİ GYODER Yönetim Kurulu Üyesi Gayrimenkul Araştırma ve Rapor Üretimi Komitesi Başkanı 1

Yönetici Özeti 2 Türkiye ekonomisi 22 ile 28 yılları arasında altı sene üst üste pozitif büyüme sağlayarak önemli bir başarı elde etmiş, 28 yılında başlayan ABD Kredi Krizi ve etkilerinin devam ettiği dönemde ise sadece 29 yılını %4,8 oranında bir küçülme ile kapatmıştır. GSYH daki büyüme hızı kriz sonrası dönemde hızla toparlanırken, son yıllarda Türkiye ekonomisinde büyüme performansı yavaşlamış olup, 215 yılını %3,5 ile kapatması beklenmektedir. Öte yandan, ABD Merkez Bankası nın faiz artırım sürecine ilişkin belirsizlikler, jeopolitik gelişmeler ve dış talepteki zayıf seyir toparlanma süreci üzerinde riskler oluşturmaktadır. Büyüme oranlarındaki gelişmelere bağlı olarak kişi başına düşen milli gelir bakımından önemli kazanımlar elde edilmiştir. Kişi başına düşen milli gelir, 22 yılında 3.337 dolar iken, 28 yıllında 1.231 dolara kadar ulaşmış; 21 yılından sonrasındaki dönemde dar bir bantta dalgalanmıştır. 21-215 yılları arası kişi başı milli gelirin 1. dolar civarında yatay bir seyir izlemesi, ülkenin kalkınma yolundaki önemli engellerinden bir tanesi olan orta gelir kapanına yakalandığına da işaret etmektedir. Orta gelir tuzağı, orta gelir seviyesine ulaşmış ekonomilerin, çok uzun yıllar boyunca bu seviyede kalıp, yüksek gelirli grup seviyesine sıçrayamamalarını ifade etmektedir. Dolayısıyla, kişi başına düşen milli geliri arttırmak amacıyla istihdam yapısı ve araçlarının yeniden şekillendirilmesi ile yeniliğe dayalı üretim giderek önem kazanmaktadır. Ülkemiz 2 li yıllarla birlikte uygulanan istihdamı artırıcı politikalar ile işsizlik konusunda önemli kazanımlar elde etmiştir. Ancak 28 yılında yaşanan ABD Kredi Krizi ve devamındaki süreçte işsizlik oranları %13 düzeyine kadar ulaşmıştır. Son yıllarda ise ekonomideki yavaşlama işsizlik oranlarının belirgin biçimde artmasına neden olmuştur. İşsizlik oranı Ağustos 214 itibarıyla %1,4 seviyesine ulaşırken, 215 yılı Temmuz ayı itibariyle işsizlik oranı son on yılın ortalaması olan %9,8 düzeyinde gerçekleşmiştir. Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) verilerine göre, 215 yılı Eylül ayında bir önceki yılın Eylül ayına göre %7,95 oranında artış gerçekleşmiş olup, bu oran Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası nın belirlediği hedef enflasyon olan %5 in üzerinde yer almaktadır. Bu durum enflasyonda yukarı yönlü eğilimin devam etme olasılığını da arttırmaktadır.özellikle 2 li yıllarla birlikte enflasyon oranlarında yaşanan hızlı azalışlar faiz oranlarında da aşağı yönlü hareketi beraberinde getirmiş, bu doğrultuda örneğin 21 yılında yıllık %55 olan konut kredi faiz oranları 214 yılında %11 e kadar düşmüş, 215 yılı Eylül itibariyle de %14 düzeylerine kadar yükselmiştir. Son yıllarda yaşanan hızlı nüfus artışı, kültürel değişimler sonucu bölünen aileler, kentleşme, gelir düzeylerinin artması ve yaşam standartlarının yükselmesi nedeniyle ülkemizde gayrimenkullere olan talep sürekli bir artış göstermektedir. Diğer taraftan katkı düzeyi azalsa bile yine de geçmiş 1 yılın verileri değerlendirildiğinde, inşaat sektörünün Türkiye ekonomisine katkı payının da ortalama %4,5 olduğu görülmektedir.

Arsa piyasası, yapı malzemesi, araç gereç, dayanıklı tüketim ve işgücü piyasalarıyla olan bağlantıları nedeniyle gayrimenkul piyasası ve bu piyasanın önemli bir kısmını kapsayan konut ise özellikle 2 li yıllarla birlikte ülke ekonomimizin canlanması açısından da son derece önemli olmuştur. Ancak ülkemizde 214 yılı 3. çeyrek dönemden itibaren inşaat sektörü büyüme hızının GSYH büyüme hızının altında kaldığı da bir gerçektir. Türkiye deki gayrimenkul piyasası alt pazarlar şeklinde değerlendirildiğinde hem ekonomik aktivite ile ilişkisi, hem bireylerin en önemli varlık yatırımı olması hem de konutun önemli teminat kaynaklarından birisi olması nedeniyle bankacılık sektöründeki önemi nedeni ile diğer alt piyasalardan ayrıştığı söylenebilir. 215 yılı açısından değerlendirildiğinde ise, özellikle ilk 6 aylık dönemde konut yatırımları anlamında daire tipi yapı ruhsat sayısında yaklaşık yarım milyona ulaşılması, hem ikinci el konutlar için hem de yeni konutlar için hazırlanan fiyat endekslerinin geçmiş dönemlere kıyasla en yüksek seviyelerde olması, konut satış rakamlarının zirve değerlere ulaşması konut piyasasının beklentilerin ötesinde verimli bir yıl geçirdiğini ortaya koymaktadır. REIDIN 27 Haziran=1 temel yıllı Türkiye Kompozit Satılık Konut Fiyat Endeksi nde 215 yılı Eylül ayı itibariyle geçen yılın aynı dönemine göre %17,7 oranında artış gerçekleşmiş olup, endeksin başlangıç dönemine kıyasla artış oranı %78 dir. REIDIN-GYODER Yeni Konut Fiyat Endeksi sonuçlarına göre ise, 215 yılı Eylül ayında bir önceki aya göre %1.3 oranında, geçen yılın aynı dönemine göre %8.35 oranında ve endeksin başlangıç dönemi olan 21 yılı Ocak ayına göre %63.5 oranında artış gerçekleşmiştir. 1,17 olarak gerçekleşmiştir. Bu durum talep yönünde olası bir daralmanın da işareti olarak düşünülebilir. Yine de 214 Aralık ayı sonunda 125,3 milyar TL olan konut kredileri 215 Ağustos ayında 128 milyar TL ye ulaşırken, konut kredilerinde yıllık büyüme yüzde 19 olarak gerçekleşmiştir. Ticari gayrimenkul sektöründe ise ofis pazarı 215 yılı ilk 6 ay itibariyle en hareketli pazar olmuştur. Burada yeni yatırımlar sürmüştür. Otel yatırımlarında ise daralma gözlemlenmiştir. Alışveriş merkezi yatırımlarında büyüme olmamıştır. Sanayi ve lojistik alanlarında da durağanlığın sürdüğü söylenebilir. Bu doğrultuda, 215 yılında yatırım anlamında sektörel daralmaların nedenlerini ekonomide yaşanan yavaşlama, çevre ülkelerde yaşanan çatışmalar ile reel kesim beklentileri ve tüketici güven endeksinin gerilemesi sıralanabilir. 215 yılı son çeyrek sürecine bakıldığında ise önemli risklerin sektörel kararları etkileyeceğini söylemek mümkün görünüyor. Bu doğrultuda, Amerika Merkez Bankası (FED) ndan beklenen parasal sıkılaştırmanın piyasalar ve ekonomiler açısından önemli bir dönüm noktası olması, ülke ekonomimizin şekillenmesi anlamında belirleyici bir durum almaktadır. Özellikle son dönemlerde petrol fiyatlarındaki aşağı yönlü hareket, gayrimenkul yatırımlarındaki hammadde maliyetlerinin azalması ve cari açığın finansmanı noktasında da önemli destek sağlamaktadır. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) resmi hedefinin üzerinde gerçekleşen enflasyon oranı, %1 a yakın işsizlik oranı ve özel sektörün kısa vadeli net döviz borcu önümüzdeki döneme ilişkin finansman noktasında kaygı yaratabilecek önemli ekonomik ve finansal sorunlar şeklinde sıralanabilir. 3 214 yılının genelinde konut satışları 1.165.381 adet olarak gerçekleşmiştir, 215 yılı ilk 9 aylık süreçte ise 844.132 konut satışı gerçekleşmiştir. 215 yılının ilk yarısında %1 in altında oluşan konut kredisi faiz oranları konut satışlarını tetiklemiştir. Diğer taraftan, 215 yılının ilk 6 ayında yüzde 1 in altına oluşan ortalama aylık konut kredisi faiz oranı son çeyrek döneme girilirken yükseliş eğilimine girmiş ve aylık ortalama yüzde

Enflasyonda yaşanan artış eğilimi sene sonu hedeflerinin yakalanmasını zorlaştırmaktadır. Türk Lirası bazında yaşanan GSYH artışları, Dolar kurundaki yükseliş nedeniyle azalmaktadır. Temel Ekonomik Veriler Harcamalar Yöntemiyle Cari Fiyatlarla Gayri Safi Yurtiçi Hasıla 4 Yıl GSYH (milyon TL) Kişi Başı Gelir (TL) GSYH (milyon USD) Kişi Başı Gelir (USD) Büyüme (%) Yıl içi Ortalama Kur (TL/USD) 212 1.416.798 18.743 794.748 1.514 2,1 1,7827 213 1.567.289 2.67 813.542 1.697 4,2 1,9265 214 1.749.782 22.753 797.567 1.371 2,9 2,1939 Kaynak: TÜİK Her ayın son günündeki alış kurları ile o yılın ortalama USD kuru belirlenmiştir. Yıllık Enflasyon* 1 8 7,75 7,24 7,31 7,89 7,55 7,3 8,39 7,61 7,29 9,38 7,91 6,13 9,66 8,9 6,51 9,16 8,3 7,2 9,32 8,88 6,81 9,54 8,17 7,14 8,86 8,96 7,95 7,88 7,71 9,15 7,32 8,17 7,4 6 Oca Mar Nis May Haz Tem Eyl Eki Kas Ara Kaynak: TÜİK *Bir önceki yılın aynı ayına göre değişim 215 214 213

Döviz Kuru* Türk lirasının değer kaybı ve Dolar ın Avro karşısındaki yükselişinin daha yatay bir seyir ile devam etmesi beklenmektedir. 4, 3,5 3,33 3,39 3, 2,5 2, 2,74 1,99 2,94 2,74 2,13 2,1 3,1 2,28 3,5 2,23 3,1 2,19 2,94 2,12 2,85 2,9 2,89 2,13 2,82 2,9 2,85 2,16 2,89 2,28 2,79 2,22 2,76 2,21 2,82 2,32 2,71 2,4 2,81 2,48 2,83 2,61 2,93 2,66 2,9 1,65 2,98 2,69 3,5 2,78 2,92 3,3 1,5 1, 1,38 1,36 1,38 1,36 1,37 1,38 1,39 1,36 1,36 1,35 1,32 1,27 1,26 1,25 1,22 1,13 1,14 1,8 1,1 1,9 1,11 1,1 1,14 1,12 Eki'13 Kas'13 Ara'13 Oca'14 Mar'14 Nis'14 May'14 Haz'14 Tem'14 Eyl'14 Eki'14 Kas'14 Ara'14 Oca'15 Mar'15 Nis'15 May'15 Haz'15 Tem'15 Eyl'15 Kaynak: TCMB * Her ayın son günü itibariyle EUR/TL USD/TL EUR/USD 5 Politika Faizi Borç Verme Faizi (%) Politika faizlerindeki seyirin yıl sonuna kadar değişmesi beklenmemektedir. 1 8 1, 9,5 8.75 8,25 7,75 7,5 6 4 2 29Oca'14 Mar'14 Nis'14 23May'14 25Haz'14 18Tem'14 Eyl'14 Eki'14 Kas'14 Ara'14 21oca'15 Kaynak: TCMB

15+ Yaş İşsizlik (%) Aylık Ortalama* Eki 14 Kas 14 Ara 14 Oca 15 Şub 15 Mar 15 Nis 15 May 15 Haz 15 Tem 15 1,4 1,7 1,9 11,3 11,2 1,6 9,6 9,3 9,6 9,8 * İşsizlik verilerinde son 3 ay olan iş arama süresi 15 Mayıs 215 itibariyle son 4 hafta olarak revize edilmiştir. Yıllık Ortalama 15 14, 12 9 6,5 8,4 1,3 1,5 1,8 1,6 1,2 1,3 11, 11,9 9,8 9,2 9,7 1,3 İşsizlik oranlarındaki hesaplama yönteminin değişmesinden dolayı azalması beklenen oranların artmaya devam etmesi olumsuz bir gelişme olarak kaydedilmiştir. 6 6 2 21 22 23 24 25 26 27 28 29 21 211 212 213 214 Kaynak: TÜİK Beklenti ve Güven Endeksleri Beklenti ve Güven Endekslerinin son 6 ayda yaşanan olumsuz süreçlerden etkilendikleri, fakat 212 den günümüze sistematik bir azalmanın da yatsınamayacağı tespit edilmiştir. 12 1 112.9 18.1 13.1 97.9 112.1 111.8 18.5 12.1 18.6 11.7 17.6 11.2 13.5 14.9 99.1 8 6 79.3 76.8 72.1 73.6 74.9 76.2 72.1 75. 72.7 73.7 74. 67.7 64.4 66.4 58.5 4 Ç1'12 Ç2'12 Ç3'12 Ç4'12 Ç1'13 Ç2'13 Ç3'13 Ç4'13 Ç1'14 Ç2'14 Ç3'14 Ç4'14 Ç1'15 Ç2'15 Ç3'15 Reel Kesim Beklenti Endeksi Tüketici Güven Endeksi

İnşaatın Cari Fiyatlarla GSYH dan Aldığı Pay 5 4 3 2 1-1 -2 47,8 37,4 34, 27,3 25,1 24,9 24,9 26,5 16,4 14,4 14,6 8,9 11,9 7,6 5, 4,5 4,2 4, 4,4 4,4 4,7 4,9 4,7 3,8 4,2 4,5 4,4 4,4 4,6 4,3, 2 21 22 23 24 25 26 27 28 29 21 211 212 213* 214 215-18,1 Kaynak: TÜİK Büyüme Hızı (%) *213 yılı ve öncesi rakamlarda güncelleme yapılmıştır. Sektör Payları (%) GSYH İçindeki Pay Bir Önceki Yılın Aynı Dönemine Göre Büyüme 7 5 4 3 2 1 4,7 4,2 4,4 4,7 5, 4,3 4,3 4,3 213 214 215 213 214 215 2 15 1 5 %9,3 %14,4 %17,5 %19,5 %17,2 %14,3 %7,9 I. Çeyrek II. Çeyrek III. Çeyrek IV. Çeyrek İnşaat Sektörü - Milli Gelir Büyüme Rakamları Karşılaştırması (%) 1 8 6 4 2-2 -4 3,1 2,7 Ç1'12 2,7 1,5 1,3 1,5 -,4 -,4 Ç2'12 Ç3'12 Ç4'12 3,1 6,2 Ç1'13 4,7 7,8 Ç2'13 9 6,3 4,3 4,6 Ç3'13 Ç4'13 5,8 5,1 Ç1'14 3,4 2,4 Ç2'14 1,8 2 Ç3'14 2,7 2,5-2,1-2,8 Ç4'14 Ç1'15 3,8 2 Ç2'15 İnşaat Sektörü Büyüme Oranı (%) GSYIH Büyüme Oranı (%)

GYO ların Hisse performansı BIST 1 e göre daha yatayda seyretmektedir. Fakat dolar bazında piyasa değeri düşmüştür. GYO lar BIST GYO Endeks Performansı* 1. 8. 6. 76.47 74.951 76.51 66.986 61.675 61.189 7.857 73.872 82.94 78.649 77.17 8.825 74.155 86.147 8.28 89.731 81.29 8.429 85.459 83.947 83.947 78.164 81.682 73.57 8 4. 2. 36.42 36.71 3.619 37.3 3.387 31.451 34.721 35.952 37.232 37.439 35.41 36.92 43.264 41.169 36.95 32.647 4.952 37.333 34.86 39.361 37.331 41.723 35.526 39.11 1Eki'13 1Kas'13 2Ara'13 2Oca'14 3Mar'14 1Nis'14 2May'14 2Haz'14 1Tem'14 1Eyl'14 1Eki'14 3Kas'14 1Ara'14 2Oca'15 2Mar'15 1Nis'15 4May'15 1Haz'15 1Eyl'15 1Tem'15 Kaynak: BIST *Her ayın ilk günü endeks kapanış fiyatları dikkate alınmıştır. BIST1 Kapanış (TL) XGMYO Kapanış (TL) GYO Piyasa Değeri Ç1'11 Ç2'11 Ç3'11 Ç4'11 Ç1'12 Ç2'12 Ç3'12 Ç4'12 Ç1'13 Ç2'13 Ç3'13 Ç4'13 Ç1'14 Ç2'14 Ç3'14 Ç4'14 Ç1'15 GYO Sayısı 21 23 23 23 24 24 24 25 27 29 3 3 3 31 31 31 31 Milyon TL 12.867 13.522 12.717 11.78 13.823 13.912 13.591 15.787 16.877 16.431 17.84 18.632 19.956 2.671 19.432 21.981 23.73 Milyon USD 8.435 8.349 6.853 6.224 7.765 7.714 7.614 8.771 9.324 8.558 8.5 8.73 9.282 9.75 8.486 9.462 8.813 Dolar Kuru, bir sonraki çeyrek dönemin ilk döviz işlem günü kuru olarak alınmıştır. SPK nın açıkladığı rapolar en son Mayıs 215 olduğundan 2. ve 3. çeyrek değerlerine ulaşılamamıştır.

Krediler Kullandırılan kredi miktarının artması olumlu bir sinyal olarak kaydedilmiştir. Kullandırılan Konut Kredisi Dönem Ç4 13 Ç1 14 Ç2 14 Ç3 14 Ç4 14 Ç1 15 Ç2 15 9 Kullandırılan kredi toplamı (milyon TL) 9.947 7.243 7.82 1.488 1.991 12.483 12.747 Kullandırılan kredi sayısı (adet) 114.89 85.62 82.919 17.247 17.664 129.4 116.19 12 Konut Ortalama Kredi Tutarı (bin TL/adet) 1 87 85 94 98 12 97 11 8 Ç4'13 Ç1'14 Ç2'14 Ç3'14 Ç4'14 Ç1'15 Ç2'15 Kaynak: TBB

Konut Kredisi Faiz Oranları (%) 1,2 Aylık Faiz 15 Bileşik Faiz Konut kredisi faiz oranlarındaki sistematik artış mortgage pazarını olumsuz etkilemektedir. 1,7 1,8 13,63 13,74 1,,95,96,98,98 12 12,2 11,3 11,18 11,61 12,13 12,36 12,44,88,89,92 1,7 1,77 1,95,8,85 27Ara'13 28Mar'14 27Haz'14,86 26Eyl'14 26Ara'14,87 27Mar'15 3Nis'15 19May'15 26Haz'15 31Tem'15 25Eyl'15 9 27Ara'13 28Mar'14 27Haz'14 26Eyl'14 26Ara'14 27Mar'15 3Nis'15 19May'15 26Haz'15 31Tem'15 25Eyl'15 Kaynak: TCMB 1 Konut Kredisi - Toplam Bireysel Krediler Karşılaştırması* Mar 14 Haz 14 Eyl 14 Mar 15 Nis 15 Haz 15 Tem 15 Ağu 15 Eyl 15 Konut Kredisi (milyar TL) 13 15 19 12 122 126 127 128 129 Toplam Bireysel Krediler (milyar TL) 317 323 331 348 353 357 361 363 365 4 Konut Kredisinin Toplam Bireysel Kredilere Oranı (%) 35 32,4 32,6 33,1 34,5 34,7 35,2 35,1 35,2 35,4 3 Mar'14 Haz'14 Eyl'14 Mar'15 Nis'15 Haz'15 Tem'15 Eyl'15 Kaynak: TCMB *Mevduat bankaları verileriyle

Bankalara Göre Konut Kredisi Dağılımı Konut Kredisi Hacmi Dağılımı (milyon TL) * Yabancı Ortaklı Mevduat Bankaları 16.734 Kalkınma ve Yatırım Bankaları 4 % %8 %12 Katılım Bankaları 11.895 %32 Kamu Mevduat Bankaları 44.888 Banka Sayısı Kalkınma ve Yatırım Bankaları 13 Katılım Bankaları 4 Kamu Mevduat Bankaları 3 Özel Mevduat Bankaları 11 Özel Mevduat Bankaları 67.562 %48 Yabancı Ortaklı Mevduat Bankaları 17 * 25.9.215 tarihli BDDK verileri Konut Kredisi Stoku ve Takipteki Krediler 11 Mar 14 Haz 14 Eyl 14 Mar 15 Nis 15 Haz 15 Tem 15 Ağu 15 Eyl 15 Toplam stok (milyon TL) 12.772 15.174 19.344 119.89 122.34 125.964 126.815 127.656 129.143 Takipteki krediler toplamı (milyon TL) 62 565 563 593 69 59 615 615 67,6 Takipteki Kredilerin Toplam Stoğa Oranı (%) Takipteki kredilerin toplam stoğa oranının azalıyor olması piyasanın en olumlu verilerinin başında gelmektedir.,5,54,52,49,5,47,47,49,48,47,4 Mar'14 Haz'14 Eyl'14 Mar'15 Nis'15 Haz'15 Tem'15 Eyl'15 Kaynak: TCMB

Konut Konut Satışları (adet) 12 Toplam Konut satışlarında Eylül 215 te, geçen yılın aynı dönemine göre %2 civarında düşüş yaşanmıştır. İlk Satış İkinci El Satış Toplam Satış İpotekli Satış Eki 13 35.363 4.981 76.344 26.337 Kas'13 48.255 54.426 12.681 36.6 Ara 13 58.329 57.455 115.784 36.343 Oca 14 4.155 47.484 87.639 32.46 Şub 14 38.74 44.523 82.597 24.59 Mar 14 41.983 45.634 87.617 24.465 Nis 14 37.555 46.55 83.61 23.447 May 14 41.456 48.921 9.377 29.76 Haz 14 42.62 5.316 92.936 32.29 Tem 14 39.373 45.728 85.11 3.912 Ağu 14 48.828 56.796 15.624 35.338 Eyl 14 53.39 62.747 115.786 43.144 Eki 14 44.499 51.146 95.645 34.451 Kas 14 48.128 55.655 13.783 36.925 Ara 14 65.844 68.822 134.666 43.113 Oca 15 37.971 48.196 86.167 33.178 Şub 15 4.662 54.359 95.21 36.952 Mar 15 51.487 64.543 116.3 45.315 Nis 15 52.598 66.719 119.317 46.63 May 15 49.1 58.887 17.888 4.86 Haz 15 51.22 59.455 11.657 4.53 Tem 15 43.623 52.966 96.589 3.754 Ağu 15 53.218 59.245 112.463 36.21 Eyl 15 43.333 49.15 92.483 28.684 Kaynak: TÜİK İlk Satış: konut üreticisi tarafından veya üreticiyle kat karşılığı anlaşan kişiler tarafından bir konutun ilk defa satılması. İkinci el satış: ilk satıştan ev alan kişinin bu konutu tekrar başka bir kişiye satması.

Yapı İzinleri Konut Stoku 2 yılı bina sayımı raporunda belirtilen toplam daire (bin adet) 16.236 Konut stoğunun ve mevcut arz rakamlarının tespiti konusunda daha fazla çalışma yapılması gerekmektedir. 22-214 yılları arasında iskan belgesi alan toplam daire (bin adet) 5.219 Yapı Ruhsatı 8 7 6 5 4 3 2 1 42,5 Ç3'13 5,7 Ç4'13 66,8 Ç1'14 57,9 Ç2'14 5,4 Ç3'14 43,7 Ç4'14 39,3 Ç1'15 5,3 Ç2'15* 3 25 2 15 1 5 2 Ç3'13 229 Ç4'13 296 Ç1'14 286 Ç2'14 237 Ç3'14 2 Ç4'14 184 Ç1'15 24 Ç2'15* 13 Yapı Kullanma İzin Belgesi 6 5 4 3 36,3 42,3 54,6 29,3 29, 38,1 3,8 3 25 37, 2 192 15 215 26 159 152 195 16 191 2 1 1 5 Ç3'13 Ç4'13 Ç1'14 Ç2'14 Ç3'14 Ç4'14 Ç1'15 Ç2'15* Ç3'13 Ç4'13 Ç1'14 Ç2'14 Ç3'14 Ç4'14 Ç1'15 Ç2'15* Kaynak: TÜİK * 215 üçüncü çeyrek verileri henüz yayınlanmamıştır. Daire Sayısı (bin adet) Toplam Alan (milyon m 2 )

Konut Fiyat Endeksleri (Türkiye Geneli) 2 Reidin GYODER Yeni Konut Fiyat Endeksi (Ocak 21=1) Konut fiyat endeksleri artmaya devam etmektedir 15 158, 159,9 161,4 15,5 152,9 152,4 154,5 142,5 144,3 145,5 147,6 148,8 159,2 16,2 163,5 15,9 152, 153,9 156,4 145, 146,1 148,3 149,9 143,9 1 Eki'13 Kas'13 Ara'13 Oca'14 Mar'14 Nis'14 May'14 Haz'14 Tem'14 Eyl'14 Eki'14 Kas'14 Ara'14 Oca'15 Mar'15 Nis'15 May'15 Haz'15 Tem'15 Eyl'15 2 Reidin 2.El Konut Satış Fiyat Endeksi (Ocak 212=1) 15 1 148,7 151,5 141,4 143,4 145,7 131,5 134, 136,4 139,1 126,1 129, 147,1 15, 144,4 135,1 137,8 14,4 142,5 13,3 132,9 124,8 127,5 153,1 151,5 Eki'13 Kas'13 Ara'13 Oca'14 Mar'14 Nis'14 May'14 Haz'14 Tem'14 Eyl'14 Eki'14 Kas'14 Ara'14 Oca'15 Mar'15 Nis'15 May'15 Haz'15 Tem'15 Eyl'15 14 15 12 Reidin Konut Kira Değer Endeksi (Ocak 212=1) 139,7 142,6 134,8 135,9 136,4 137,5 123,9 126,9 129,7 132,5 136,9 138,7 14,9 135, 136,3 119,6 121.5 13,8 134,1 128,6 122,6 125,1 12,5 146 9 Eki'13 Kas'13 Ara'13 Oca'14 Mar'14 Nis'14 May'14 Haz'14 Tem'14 Eyl'14 Eki'14 Kas'14 Ara'14 Oca'15 Mar'15 Nis'15 May'15 Haz'15 Tem'15 Eyl'15 2 Reidin Konut Yatırımı Geri Dönüş Süresi (Yıl) 17,51 17,56 17,62 17,66 17,65 17,64 17,57 17,48 17,48 17,5 17,46 17,41 17,5 17,59 17,62 17,67 17,79 17,88 17,97 18,1 18,6 18,5 18,4 18,6 15 Eki'13 Kas'13 Ara'13 Oca'14 Mar'14 Nis'14 May'14 Haz'14 Tem'14 Eyl'14 Eki'14 Kas'14 Ara'14 Oca'15 Mar'15 Nis'15 May'15 Haz'15 Tem'15 Eyl'15 Kaynak: REİDİN

Yabancılar Tarafından Tercih Edilen İlk 1 İl Toplam Hisseye İsabet Eden Yüzölçümü (m²) KOCAELİ 13 TRABZON AYDIN 185 93 İZMİR 26 BURSA 344 SAKARYA 35 YALOVA 418 Toplam Kişi Adeti AYDIN 1.231 İZMİR 297 BURSA 668 SAKARYA 281 YALOVA 69 214 İlk 9 Ay ANTALYA 595 MUĞLA 778 İSTANBUL 596 KOCAELİ 96 TRABZON 125 MUĞLA 3.91 214 İlk 9 Ay AYDIN 24 KOCAELİ 329 ANKARA 33 BURSA 391 Kişi sayısında ise İstanbul, Antalya yı geride bırakarak ilk sıraya yerleşmiştir. SAKARYA 225 YALOVA 47 BİLECİK 154 215 İlk 9 Ay ANTALYA 48 SAKARYA 593 AYDIN 1.631 BİLECİK 11 KOCAELİ 27 ANKARA 47 BURSA 1.28 YALOVA 1.328 215 İlk 9 Ay Toplam Hisse Yüzölçümünde Muğla, Istanbul ve Antalya sıralaması değişmemiştir. Metrekare olarak Muğla 2 katına çıkmıştır. MUĞLA 1.445 İSTANBUL 83 MUĞLA 4.485 15 ANTALYA 5.741 İSTANBUL 4.111 ANTALYA 5.77 İSTANBUL 6.144

Türkiye yi Tercih Eden İlk 1 Ülke Toplam Hisseye İsabet Eden Yüzölçümü (m²) Suudi Arabistan geçen yılın aynı dönemine göre 2 katı artış gerçekleştirmiştir. 16 RUSYA 23 BAE 212 HOLLANDA 139 ABD 167 KKTC 168 ALMANYA 47 Toplam Kişi Adeti IRAK 125 214 İlk 9 Ay KUVEYT 491 SUUDİ ARABİSTAN 658 İNGİLTERE 569 KATAR 35 Toplam Kişi sayısında ise 4.251 kişi ile İngiltere 2 kata yakın artışı yakalamıştır. IRAK 219 ABD 228 ALMANYA 45 AZERBAYCAN 115 RUSYA 184 KUVEYT 526 BAE 15 215 İlk 9 Ay SUUDİ ARABİSTAN 1.24 İNGİLTERE 86 HOLLANDA 369 ABD 174 KKTC 129 RUSYA 2.395 IRAK 1.88 214 İlk 9 Ay SUUDİ ARABİSTAN 996 İNGİLTERE 2.471 AZERBAYCAN 685 RUSYA 1.98 IRAK 3.267 BAE 243 SUUDİ ARABİSTAN 1.778 215 İlk 9 Ay İNGİLTERE 4.251 BAE 217 ALMANYA 1.17 KUVEYT 1.347 ABD 238 KATAR 221 ALMANYA 1.87 KUVEYT 1.889

AVM AVM arzındaki keskin düşüş 215 için olumsuz bir gelişme olarak tespit edilmiştir. Alışveriş Merkezlerinde Durum* Adet Alan (bin m 2 ) Yeni Arz 214 25 453 Yeni Arz 215 4 82 Adet Alan (bin m 2 ) Toplam Yeni Arz 29 535 İstanbul 112 4.144 17 Ankara 31 1.293 Alan İzmir 2 47 Ortalama 1. kişi/m 2 13 Diğer İller 186 4.193 Perakende Ciro Endeksi (21=1) 179,6 Toplam 349 1.11** Kaynak: Eva Gayrimenkul Değerleme Danışmanlık & Akademetre Araştırma ve Stratejik Planlama ortak çalışması * 215 Nisan itibariyle ** Güncel kiralanabilir alan AVM tanımı: 5. m 2 üstünde kiralanabilir alan, en az 15 bağımsız bölüm, tek elden ve ortak yönetim anlayışı ile sinerji yaratan organize alışveriş alanları.

İstanbul Ofis Pazarı 5. 4. 3. 2. 1. Stok Boşluk Oranı %16,1 4.22 1.95 Ç4'14 777 Boşluk Oranı %16,5 4.46 1.84 Ç1'15 888 Boşluk Oranı %15,7 4.52 1.91 Ç2'15 889 Boşluk Oranı % 16,4 4.56 1.86 Ç3'15 93 Yeşil Bina Sertifikalı Ofis Stoku (bin m 2 ) Gelecek Arz (İnşaat halinde, bin m 2 ) Toplam Stok (bin m 2 ) Boşluk oranlarındaki artışlar Anadolu yakasındaki kira beklentilerini etkilemektedir. Ofis Kiralama Ç4 14 Ç1'15 Ç2'15 Ç3'15 Gerçekleşen Toplam Kiralama İşlemi (bin m 2 ) [Prime] Birincil Kira (USD/m 2 /ay) [Prime] Birincil Getiri Oranı (%) 122 137 5 9 45 45 45 45 6,8 6,8 6,8 6,8 18 Bölgelere Göre İstanbul Ofis Pazarı Ç4 14 Ç1 15 Ç2 15 Ç3 15 Anadolu Yakası Stok (bin m 2 ) Boşluk Oranı (%) Birincil Kira ($/m 2 /ay) Stok (bin m 2 ) Boşluk Oranı (%) Birincil Kira ($/m 2 /ay) Stok (bin m 2 ) Boşluk Oranı (%) Birincil Kira ($/m 2 /ay) Stok (bin m 2 ) Boşluk Oranı (%) Birincil Kira ($/m 2 /ay) Kavacık 127 6,8 22 127 6,9 22 127 1,4 21 127 5,6 21 Ümraniye 569 12,4 23 569 9,1 23 569 5,7 23 569 9 23 Altunizade 64 6,3 23 645 23 64 23 6 23 Kozyatağı (İçerenköy- Göztepe- Ataşehir) Doğu İstanbul (Küçükyalı- Maltepe- Kartal-Pendik) 267 3,1 28 318 33,3 28 339 24,4 28 375 34,5 28 268 24,1 17 362 2,9 17 362 17,1 17 362 21,3 17

Avrupa yakası 215 3.Çevrek verileri azalan boşluk oranları, kira beklentilerini olumlu yönde etkilemektedir. Bölgelere Göre İstanbul Ofis Pazarı Ç4 14 Ç1 15 Ç2 15 Ç3 15 Avrupa Yakası Stok (bin m 2 ) Boşluk Oranı (%) Birincil Kira ($/m 2 /ay) Stok (bin m 2 ) Boşluk Oranı (%) Birincil Kira ($/m 2 /ay) Stok (bin m 2 ) Boşluk Oranı (%) Birincil Kira ($/m 2 /ay) Stok (bin m 2 ) Boşluk Oranı (%) Birincil Kira ($/m 2 /ay) Levent-Etiler 719 14,2 45 719 1,7 45 727 13,4 45 757 16,2 45 Maslak 712 17,1 3 762 19,6 3 762 2,1 3 762 2,5 3 Z.Kuyu- Şişli Hattı (Z.kuyu- Gayrettepe- Esentepe- Mecidiyeköy- Şişli) Taksim ve çevresi (Taksim- Elmadağ-Bomonti- Piyalepaşa) 383 13,3 34 383 13,4 34 389 14,9 34 389 13,4 34 166 25,8 2 166 27,3 2 166 26,8 2 138 9 2 19 Kağıthane 139 31,7 22 169 43 22 169 43 22 169 3,7 22 Beşiktaş (Nişantaşı- Akaretler- Barbaros- Maçka-Teşvikiye) Batı İstanbul (Güneşli- Yenibosna- Bakırköy-İkitelli) 17 17,4 28 17 15,3 28 17 17,6 28 17 16,9 28 671 1,8 16 683 11,8 16 78 1,8 15 79 1 15 Ofis verileri GYODER Araştırma ve Rapor Üretimi Komitesi tarafından hazırlanmış, tanımlamalar özel olarak yapılmıştır.

Otel Turizm ve Otel Performansı 4 35 Toplam Yabancı Ziyaretçiler (milyon kişi) Ziyaretçi sayılarındaki artışlar olumlu bir gelişme olarak kaydedilmiştir. 34,91 36,84 3 25 2 15 1 5 11,12 11,51 Antalya 2,64 3,8 3,15 * 1,47 11,84 1,18 1,41 1,29 2,79 1,57 1,44 Ankara * 7,26 7,61 * Türkiye 4,59 2 Kaynak: STR *Henüz açıklanmadı. Ocak-Mayıs 215 214 213 İşletme ve Yatırım Belgeli Tesis Sayısı 214 İşletme Belgeli Yatırım Belgeli Tesis Oda (bin) Tesis Oda (bin) Antalya 747 183,6 164 34,3 Muğla 371 42, 141 15, Yatırım ve İşletme belgeli tesislerin sayısı büyük illerde beklenenin altında kalmaktadır. İstanbul 431 4, 17 23,8 İzmir 171 16, 66 6,1 Ankara 158 1,7 35 4,7 Diğer 1.14 65,1 48 56, Türkiye 2.982 357,4 1.56 139,9

Otel Doluluk Oranı (%)* 213 8 7 61 6 53 5 43 4 55 39 5 47 Doluluk oranlarındaki rakamlar büyük illerde ihtiyacın ne kadarına karşılık verildiğini göstermektedir. 38 38 52 3 2 1 8 12 11 25 22 13 25 14 Antalya Ankara Türkiye 214 6 5 4 3 2 1 53 6 59 42 11 53 4 11 51 28 2 48 12 23 35 39 13 52 21 Antalya Ankara Türkiye Kaynak: T.C Kültür ve Turizm Bakanlığı * Turizm Bakanlığı nın yayınlamış olduğu doluluk oranları oda doluluğunu değil yatak doluluğunu göstermektedir. Toplam Yerli Yabancı

Katkılarından Dolayı Teşekkür Ederiz. Cumhuriyet Caddesi Pegasus Evi No:48 Harbiye / İstanbul Tel: +9 212 2825365-3252825 Fax: +9 212 2825393 www.gyoder.org.tr e-mail: info@gyoder.org.tr