İÇİNDEKİLER GİRİŞ...1 BİRİNCİ BÖLÜM: ÇALIŞMA YAŞAMI VE YETENEK OLGUSU...3 1.1. ÇALIŞMA YAŞAMINDA DEĞİŞEN BEKLENTİLER...3 1.1.1. Çalışma Yaşamının Değişen Yapısı...3 1.1.2. Yetenek in Artan Önemi...3 1.1.3. Çalışma Yaşamında Güncel Tartışmalar...12 İKİNCİ BÖLÜM: YETENEK-BECERİ-YETKİNLİK-YETERLİLİK...21 2.1. KAVRAM ANALİZLERİ...21 2.1.1. Etimolojik Temeller Bağlamında Yetenek, Beceri, Yetkinlik, Yeterlilik 21 2.1.2. Literatüre Dayalı Kavram Analizi Sonuçları I...34 2.1.3. Çalışma Yaşamı Bağlamında Yetenek, Beceri, Yetkinlik, Yeterlilik...34 2.1.3. Yetkinlik...39 2.1.4. Literatüre Dayalı Kavramsal Analiz Sonuçları II...44 2.1.5. Çalışma Yaşamında Yetenek, Beceri, Yetkinlik, Yeterlilikle İlişkili Bazı Kavramlar...46 2.1.6. Çalışma Yaşamında Yetenek, Beceri, Yetkinlik, Yeterlilik i Kavramsal Açıdan İnceleme...54 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: ÇALIŞMA YAŞAMINDA YETENEK ALGISI VE TANILAMASINA DAİR NİTEL BİR ARAŞTIRMA: ODAK GRUP GÖRÜŞMESİ...57 3.1. ARAŞTIRMANIN AMACI...57 3.2. ARAŞTIRMANIN YÖNTEMİ VE ÖRNEKLEMİ...57 3.3. GÖRÜŞMELERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE VERİLERİN ÇÖZÜMLENMESİ...64 3.4. ARAŞTIRMA BULGULARI...64 xi
xii Çalışma Yaşamında Yetenek-Beceri-Yetkinlik-Yeterlilik 3.4.1. Demografik Değerlendirme...64 3.4.2. Odak Grup Görüşmesinin Nitel Analiz Sonuçları...67 3.5. İŞE ALIM YETKİLİLERİ VE ADAYLAR İÇİN TÜM İŞ/GÖREVLERDE GEÇERLİ OLDUĞU DÜŞÜNÜLEN YETENEK TANILARINA İLİŞKİN TEMATİK ANALİZ...87 3.6. ÇALIŞMA YAŞAMINDA YETENEK-BECERİ-YETKİNLİK HİYERARŞİSİ YETERLİLİK ÇERÇEVESİ...94 SONUÇ...95 KAYNAKÇA...99
TABLO VE ŞEKİLLER LİSTESİ Tablo 1: Bazı Kurumlara Göre Yetenek Alanları ve Amaçları...7 Tablo 2: 2014-2013-2012 Yıllarında Türkiye ve Dünyada Yetenek Açığı Olan İlk On Pozisyon...14 Tablo 3: Yetenek Kavramının Sözlük Tanımları...23 Tablo 4: Beceri Kavramının Sözlük Tanımları...26 Tablo 5: Yetkinlik Kavramının Sözlük Tanımları...30 Tablo 6: Farklı Disiplinlerdeki Yetkinlik Tanımları...31 Tablo 7: Yeterlilik Kavramının Sözlük Tanımları...32 Tablo 8: Literatüre Dayalı Araştırmacı Tarafından Oluşturulan Kavram Tanımları...33 Tablo 9: Çalışma Yaşamında Beceri Göstergeleri (Indicators of Skills Use at Work)...38 Tablo 10: Amerikan Bakış Açısına Göre Yetkinlik...42 Tablo 11: İngiliz Bakış Açısına Göre Yeterlilik...43 Tablo 12: Literatüre Dayalı Araştırmacı Tarafından Oluşturulan Çalışma Yaşamına Özgü Kavram Tanımları...45 Tablo 13: Araştırmada Kullanılan Araştırma Desenleri...58 Tablo 14: Odak Grup Toplantıları İşe Alım Yetkilileri Araştırma Soru Formları 60 Tablo 15: Odak Grup Toplantıları Aday Araştırma Soru Formları...60 Tablo 16: İşe Alım Yetkilileri ve Aday Demografik Değişkenleri I...65 Tablo 17: İşe Alım Yetkilileri ve Aday Demografik Değişkenleri II...65 Tablo 18: İşe Alım Yetkilileri ile Adayların Yetenek Kavramının Çalışma Yaşamında Ne İfade Ediyor Olduğuna İlişkin Görüşlerinin Karşılaştırması...71 xiii
xiv Çalışma Yaşamında Yetenek-Beceri-Yetkinlik-Yeterlilik Tablo 19: İşe Alım Yetkilileri ile Adayların Beceri Kavramının Çalışma Yaşamında Ne İfade Ediyor Olduğuna İlişkin Görüşlerinin Karşılaştırması...75 Tablo 20: İşe Alım Yetkilileri ile Adayların Yetkinlik Kavramının Çalışma Yaşamında Ne İfade Ediyor Olduğuna İlişkin Karşılaştırma...79 Tablo 21: İşe Alım Yetkilileri ile Adayların Yeterlilik Kavramının Çalışma Yaşamında Ne İfade Ediyor Olduğuna İlişkin Karşılaştırma...84 Tablo 22: Uygulamaya Dayalı (Araştırma Sonuçlarına Göre) Kavram Tanımları...86 Tablo 23: İşe Alım Yetkilileri ve Adayların Her İşi İçin Geçerli Olarak Algıladıkları Yetenek Tanıları Karşılaştırması...92 Şekil 1: Duruma Özgü İnsan Performansı Modeli...44 Şekil 2: Yetenek ve Performans İlişkisi...49 Şekil 3: Yetenek-Beceri-Yetkinlik-Yeterlilik Hiyerarşisi...56 Şekil 4: Yetenek-Beceri-Yetkinlik Hiyerarşi Yeterlilik Çerçevesi...95
KISALTMALAR bk. Bakınız çev. Çeviren BT Bilgi Teknolojileri CEDEFOP European Centre for the Development of Vocainal Training DeSeCo Defination and Selection of Key Competencies ICT Information and Communication Tecnology (Bilgi ve İletişim Teknolojileri) MYK Mesleki Yeterlilik Kurumu OECD The Organisation for Economic Co-operation and Development PIAAC Programme for the International Assessment of Adult Competencies PISA Programme for International Student Assessment PES Productive Expendable Social s. Sayfa SCANS Secretary s Commission on Achieving Necessary Skills ss. Sayfadan sayfaya TDK Türk Dil Kurumu 3T Technology Talent Tolerance vb. Ve benzeri vd. Ve diğerleri TYÇ Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi xv