BOSNA-HERSEK EKONOMĐSĐ: YOKLUĞUN GÖLGESĐNDE KALAN BĐR MAKROEKONOMĐK ĐSTĐKRAR

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "BOSNA-HERSEK EKONOMĐSĐ: YOKLUĞUN GÖLGESĐNDE KALAN BĐR MAKROEKONOMĐK ĐSTĐKRAR"

Transkript

1 Ekonomik Yaklaşım, Cilt : 20, Sayı : 73, ss BOSNA-HERSEK EKONOMĐSĐ: YOKLUĞUN GÖLGESĐNDE KALAN BĐR MAKROEKONOMĐK ĐSTĐKRAR Erhan TÜRBEDAR 1 Özet yılları arasında yaşanan savaştan sonra Bosna-Hersek barışma, yeniden yapılanma ve merkezi planlı ekonomiden piyasa ekonomisine geçiş süreçlerine girmiştir. Söz konusu süreçlerin sancıları, yeterince işlevsel olmayan devlet kurumlarının varlığı ve siyasi istikrarsızlık yüzünden günümüze kadar devam etmiştir. Bosna-Hersek teki ekonomik ve diğer toplumsal sorunlar ise, küresel ekonomik krizin negatif etkilerini daha fazla derinleştirmektedir. Aslında Bosna- Hersek in yaklaşık yirmi yıldır kesintisiz kriz içinde olduğunu söylemek pek abartılı olmayacaktır. Bu makalede Bosna-Hersek ekonomisinin onarılması ve piyasa ekonomisine geçişine ilişkin 1996 yılında başlayan çifte süreçte gelinen nokta incelenmektedir. Bosna-Hersek ekonomisinin belirli bir makroekonomik istikrara kavuşabildiği, ancak ülkedeki refah seviyesinin düşük kalmaya devam ettiği sonucuna varılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Mülteciler, Yeniden Yapılanma, Đktisadi Dönüşüm, Büyüme, Makroekonomik Đstikrar ECONOMY OF BOSNIA AND HERZEGOVINA: A MACROECONOMIC STABILITY UNDER SHADOW OF SCARCITY Abstract After the years of war that took place between 1992 and 1995, Bosnia and Herzegovina has entered the processes of reconciliation, reconstruction and into the process of transition from centrally planned economy to the market economy. Because of nonexistence of sufficiently functional state institutions and because of political instability, difficulties of these processes have last until today. Existing 1 TEPAV Balkan Çalışmaları Koordinatörü,

2 70 Erhan TÜRBEDAR economic and social problems of Bosnia and Herzegovina have however deepened negative effects of global economic crisis. In fact, it will not be exaggerated to say that Bosnia-Herzegovina is nearly twenty years under uninterrupted crisis. This article examines current results of dual process, namely process of reconstruction of economy of Bosnia and Herzegovina and its transition to market economy that started in It is concluded that economy of Bosnia and Herzegovina has reached certain macroeconomic stability, but that its welfare level remains low. Keywords: Refugees, Reconstruction, Economic Transformation, Growth, Macroeconomic Stability. GĐRĐŞ 1996 yılında Bosna-Hersek, yaklaşık 3,5 yıl süren savaşın sebep olduğu yıkıntıları onarmaya başlamıştır. Bunun yanında, savaş öncesinde merkezi planlı ekonomik sisteme sahip olan Bosna-Hersek, ekonomik sistemini piyasa ekonomisine dönüştürmeye, bu kapsamda kurumsal, yapısal ve davranışsal kalıplarını değiştirmeye kalkışmıştır. Geçen 13 yıl içinde bu alanlarda önemli başarılar elde edilmiştir. Yeniden yapılanma çerçevesinde gerçekleştirilen yatırımlar yaşam koşullarını iyileştirmiş, uygulanan Para Kurulu ve mali disiplin ise makroekonomik istikrarın sağlanmasında temel araçlar olmuştur. Ne var ki Bosna- Hersek ekonomisinde görülen yüksek büyüme oranlarına rağmen, ülke 1989 daki reel GSYĐH düzeyine henüz ulaşmış değildir. Yaşanmakta olan küresel ekonomik kriz ise, sadece ülkenin makroekonomik performansını değil, istihdam düzeyini ve genel refah seviyesini de olumsuz etkilemektedir. Bu makalede, önce Bosna savaşının bu ülkeye bıraktığı ekonomik yük üzerinde durulacak, mültecilerin geri dönüş süreci hakkında bilgi verilecek ve ardından Bosna-Hersek in yeniden yapılanma ve iktisadi dönüşüm süreçleri değerlendirilecektir. Makalenin en son bölümünde ise Bosna-Hersek in küresel ekonomik krizden nasıl etkilendiği üzerinde durulacaktır. I. SAVAŞ YILLARININ BIRAKTIĞI EKONOMĐK YÜK Bosna-Hersek teki farklı etnik gruplar yüzyıllarca aynı mahallelerde, aynı köylerde, aynı kentlerde yaşamıştır. Kreşleri, okulları, bütün toplumsal kurumları hep ortak olmuştur. Ancak, yılları arasında yaşanan savaş, değişik etnik topluluklar arasında ortak iyi olan her şeyi siliverdi. Komşular, arkadaşlar, hatta akrabalar arasına nefreti yerleştirdi; Bosna-Hersek i etnik bakımdan homojen bölgelere bölüştürdü. Savaşın ardında bıraktığı bu yöndeki izler ise henüz tamamen silinmemiş değildir.

3 Bosna-Hersek Ekonomisi: Yokluğun Gölgesinde Kalan Bir Makroekonomik Đstikrar 71 Savaş yıllarının Bosna-Hersek ekonomisine yükü çok ağır olmuştur. Yapılan bir hesaplamaya göre, savaş yıllarının Bosna-Hersek ekonomisine verdiği doğrudan ve dolaylı tahribat 115 milyar Dolar civarındaydı (Basic, 2006: 143). Bosna savaşı sona erdiğinde, ülkenin reel GSYĐH düzeyi, savaş öncekisinin yüzde 20 si kadardı (Vijece Ministara Bosne i Hercegovine, 2008: 35). Diğer taraftan, savaş yıllarında Bosna-Hersek büyük bir insan kaybı da yaşamıştır yılları arasında Bosna-Hersek ten yaklaşık 2,2 milyon kişi savaş öncesi evlerini terk etmiştir (Ministarstvo za Ljudska Prava i Izbjeglice, 2005: 45). Bu rakam, savaş öncesi 4,3 milyon nüfuslu olan Bosna-Hersek in nüfusunun yarısından fazlasını oluşturmaktaydı. Savaş yıllarında ölenlerin sayısı hakkında ise 100 bin ile 300 bin arasında değişik rakamlar sunulmaktadır. Bosna-Hersek Đnsan Hakları ve Mülteciler Bakanlığı nın verilerine göre savaş yıllarında ülkede 250 bin kişi öldürülmüş, 17 bin kişi ise kayıp kişiler listesinde yer almıştır (Ministarstvo za Ljudska Prava i Izbjeglice, 2005: 45). Bosna savaşının Bosna-Hersek e bıraktığı başka bir yük, pek işlevsel olamayan ve finansmanı pahalı olan devlet modelidir. Bilindiği gibi, 14 Aralık 1995 te imzalanan Dayton Barış Anlaşması Bosna-Hersek i, dış sınırları ortak, iç sınırlar açısından ise adeta bölünmüş bir devlete dönüştürülmüştür. Bosna-Hersek in iki entitesi, Bosna ve Hersek Federasyonu (FBiH) ile Sırp Cumhuriyeti (RS), kendilerine has siyasi kurumlarıyla, polisleriyle, yargı mekanizmalarıyla, eğitim sistemleriyle, medyalarıyla ve bağımsız devletlere özgü diğer kurumlarıyla, adeta aynı devlet içinde iki küçük devlet haline gelmiştir. Diğer taraftan, FBiH on kantona bölünmüş, Hırvatların kontrolündeki kantonlarda ise Hırvatlar adeta özerk bir yönetim oluşturmuştur. Bütün bunların dışında, bir de özel statüye sahip, yaklaşık 80 bin nüfuslu Brçko bölgesi bulunmaktadır. Karma nüfusa sahip Brçko, herhangi bir entiteye bağlı değil ve Mart 2000 den beri özerk hükümete, özerk yürütme ve yargı gibi organlara, ayrıca özerk polis teşkilatına sahiptir (Rosenbaum, 2004: 41-59). 2 Bosna-Hersek in bu yöndeki idari yapılanması, bir devlet hakkında alışılmamış rakamların duyulmasına yol açmaktadır. Nitekim, şu andaki nüfusunun 4 milyon altında olduğu tahmin edilen Bosna-Hersek te aynı anda yargıç ve savcı, 760 milletvekili, 180 bakan, 14 başbakan, 5 cumhurbaşkanı görev yapmaktadır. Böyle bir idari yapı yüzünden ise, ülkedeki harcamaların yüzde 40 ından fazlası, devlet mekanizmasının finansmanına gitmektedir (Dnevni Avaz, 2006). Birkaç yıl önce ise bu oran yüzde 60 ı bile aşmaktaydı. 2 Mart 2009 da kabul edilen bir anayasa değişikliği ile Brçko nun bir yerel özyönetim birimi olarak FBiH ve RS in ortak mülkiyeti altında olduğu belirtiliyor. Entiteler arasında Brçko nun statüsüne ilişkin bir sorunun yaşanması durumunda ise, karar vermek üzere Bosna-Hersek Anayasa Mahkemesi nin yetkili olacağının altı çiziliyor.

4 72 Erhan TÜRBEDAR Bosna-Hersek e demokrasiyi dayatan uluslararası topluluğun Yüksek Temsilciliği OHR nin (Organization of High Representative) 3 sayesinde günümüzde Bosna-Hersek in ortak ordusu, istihbaratı ve gümrük gibi ortak kurumları bulunmaktadır. Yine de, Bosna-Hersek tam olarak bir devletin fonksiyonlarına ve egemenliğe henüz sahip olamamıştır. Sosyal politikalar, makroekonomik politikalar, eğitim politikaları gibi politikaların devlet çapında yeterince yürütülemiyor olması, ayrıca var olan devlet kurumlarının yeterince işlevsel olamaması, bunun temel göstergeleri arasında sayılabilir. Bosna-Hersek te uygun siyasi iklim olmadığı için, ülke bölünmüş olmaktan kurtulamamaktadır (Türbedar, 2008: 36-47). II. GERĐ DÖNÜŞ, YENĐDEN YAPILANMA VE ĐKTĐSADĐ DÖNÜŞÜM Dayton Barış Antlaşması nın biri kısa, diğeri de uzun vadeli iki temel amacı vardı. Kısa vadede savaşın durdurulması, ölümlerin ve yıkımların önüne geçilmesi hedeflendi. Daha uzun vadede ise, kalıcı barış ve istikrar için gerekli ortamın yaratılması niyetlendi. Kuşkusuz bu konularda önemli başarılar sağlanmıştır. Yaşanan korkunç bir savaştan sonra barış ortamının bile tesis edilmesinin zor olduğu gerçeği dikkate alındığında, hangi yönden bakılırsa bakılsın, Bosna-Hersek in olumlu bir gidişat içinde olduğu ortadadır. Çünkü Bosna-Hersek şu anda barış içinde yaşıyor. Hareket özgürlüğü ülke çapında bulunuyor. Savaş yıllarında yıkılan Saraybosna, günümüzde tekrar bir Avrupa başkentine yakışan görüntüye kavuştu. A. Bosna-Hersek te Geri Dönüş Süreci Bosna-Hersek te mülteciler ve yerinden edilmiş kişilerin savaş öncesi evlerine geri dönme süreci 15 yıldan beri devam etmektedir. Bosna savaşında toplam 452 bin konut (toplam konutların yüzde 37 si) tamamen yok edilmiş ya da kısmi zarar görmüştü. Savaş sonrası dönemde, 170 bini bağışlarla olmak üzere, yaklaşık 260 konut onarılmış veya yeniden inşa edilmiştir (Ministarstvo za Ljudska Prava i Izbjeglice, 2006: 5-9). 200 bin civarında gayrimenkul hakkındaki mülkiyet sorunu da barışçıl yoldan çözüme kavuşturulmuştur. Ne var ki, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği nin (UNHCR) verilerine göre, savaş öncesi evlerini 3 OHR yi temsil eden Yüksek Temsilci nin yetkileri Dayton Barış Anlaşması nın 10. ekinde belirlenmiş ve söz konusu Yüksek Temsilci barış anlaşmasının sivil kısmının uygulanmasının yorumlanmasıyla ilgili nihai otorite olarak tanımlanmıştır. Barışı Uygulama Konseyi nin Aralık 1997 tarihli Bonn toplantısında ise, Yüksek Temsilci ye yasal yükümlülüklere ve Dayton Barış Anlaşması na uymayan resmi görevlileri görevlerinden alma; Bosna-Hersek in ilgili kurumları bazı gerekli yasaları almadığı zaman ise, Yüksek Temsilci ye söz konusu yasaları dayatma yetkisini tanımıştır. Bosna-Hersek Yüksek Temsilcisi nin 1997 de genişletilen bu yetkileri literatürde Bonn yetkileri olarak bilinmektedir. Bosna-Hersek te görev yapmış değişik yüksek temsilciler ise 2006 nın sonlarına kadar Bonn yetkilerine yaklaşık 150 kez başvurmuştur. (Divjak vd., 2006: 21).

5 Bosna-Hersek Ekonomisi: Yokluğun Gölgesinde Kalan Bir Makroekonomik Đstikrar 73 terk eden 2,2 milyon kişiden sadece yarısı eski ikamet yerlerine geri dönmüş bulunuyor (Ministarstvo za Ljudska Prava i Izbjeglice, 2005: 23) yılları arasında Bosna-Hersek i terk edenlerden yaklaşık 500 bininin yabancı ülkelerde kalmaya devam ettikleri, bunların içinden yüzde 80 inin ise bulundukları ülkelerde kalıcı bir şekilde yerleştikleri tahmin ediliyor. Uzmanlara göre, kayıtlarda evlerine geri dönmüş gözükenlerin bir kısmı, bu dönüşlerini daha çok kağıt üzerinde gerçekleştirmiş bulunuyor. Zaten mülteci ve yerinden edilmişler sorununu sadece istatistiklerle değerlendirmek doğru bir yöntem değildir. Örneğin, bir kişi savaş öncesi evine geri dönmüş, ancak insani yardımlarla hayatını sürdürüyor olabilir. Bu gibi kişiler ise eninde sonunda tekrar göç yoluna düşebilir. Diğer taraftan, bazı kişilerin, sırf mülkiyetlerini geri almak ve ardından satabilmek maksadıyla, geri dönüş kaydını yaptırdıkları biliniyor (Stevandic, 2002). Sürdürülebilir bir geri dönüş süreci için, barınma sorunu giderilmeli, iş imkânı, uygun eğitim koşulları, sağlık güvencesi, sosyal, hukuki ve siyasi güvenlik sağlanmalıdır (Praso, 2001). Savaş sonrası dönemde bu koşulları sağlamaktan sorumlu UNHCR idi. Ardından söz konusu sorumluluk, geri dönüş sürecine ilişkin uluslararası desteği koordine eden Yeniden Yapılanma ve Geri Dönüş Görev Gücü ne (RRTF) devredilmişti. Zamanla geri dönüşe ilişkin sorumluluk, yeterli maddi imkânlara sahip olmayan yerel yönetimlere geçti. Koşullar yetersiz olunca ise, Bosna-Hersek te geri dönüş süreci fiilen, tamamlanmadan durdu. Geri dönüş için bekleyen yaklaşık 60 bin ailenin bulunduğu tahmin edilmektedir. Diğer taraftan, yaklaşık aile günümüzde de kolektif yerleşim birimlerinde yaşamlarını sürdürmektedir. Bosna ya geri dönenler için onarılan yaşam birimlerinden yaklaşık ünün ise elektrik şebekesine bağlantısı bulunmamaktadır (Sandic, 2008). B. Çifte Süreç: Yeniden Yapılanma ve Đktisadi Dönüşüm Soğuk Savaş ın sona ermesiyle birlikte eski merkezi planlı ülkeler ekonomi, siyaset, güvenlik ve kültür gibi değişik toplumsal boyutlarda dönüşüm süreçlerini yaşamaya başlamışlardır ların başlarında birçok iktisatçı iktisadi dönüşüm sürecinin hızla tamamlanacağına işaret etmişse de, bu işin hiç de kolay olmadığı anlaşılmıştır (Kostecki, 2000: 3-19). Batılı ülkelerde bir kişinin ömür boyu tanıklık edeceği sosyal, siyasi ve ekonomik değişmelerin çok fazlasını, eski merkezi planlı ülkelerdeki insanlar birkaç yıl içerisinde tecrübe edinmek zorunda kalmışlardır. Bosna-Hersek ise, savaş yıllarından dolayı sadece iktisadi dönüşüm sürecine daha geç başlamamış, aynı zamanda yeniden yapılanma sürecinden geçmek zorunda kalmıştır. Bir başka ifadeyle 1996 yılında özelleştirme, demokratikleşme, sivil toplumu inşa etme, zihniyet değişimini sağlama ve uluslararası ilişkilerini yeniden düzenleme gibi reformları başlatan Bosna-Hersek, aynı zamanda yollarını, köprülerini, elektrik şebekelerini, okul ve hastanelerini onarmak veya yeniden inşa

6 74 Erhan TÜRBEDAR etmek zorunda kalmıştır. Bu yüzden, Bosna-Hersek in yaşadığı bu çifte sürecin oldukça sancılı geçtiği söylenebilir. Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası gibi uluslararası finansal kuruluşlar Bosna-Hersek in yeniden yapılanma ve iktisadi dönüşüm süreçleriyle yakından ilgilenmiştir. Bu kapsamda, ülkeye ilk aşamada savaş öncesi statükonun geri getirilmesi için yeniden yapılanma yardımları yapılmış, ardından özel sektörün gelişimini özendiren iktisadi dönüşüm stratejileri önerilmiştir (European Stability Initiative, 2002: 3). Bunların içinde mali disiplinin sağlanması, kamu harcamalarının kar getiren alanlara yöneltilmesi, vergi reformunun yapılması, faiz oranlarının ve dış ticaretin serbestleştirilmesi, dolaysız yabancı yatırımların teşvik edilmesi, özelleştirmelerin yapılması, serbest rekabet koşullarının sağlanması ve mülkiyet haklarının kontrol altına alınması gibi politikalar tavsiye edilmiştir. Bosna-Hersek in yeniden yapılanması çerçevesinde bu ülkeye ilişkin beş uluslararası bağış konferansı düzenlenmiştir. Ne var ki Bosna-Hersek e bu yollardan akıtılan paraların koordine edilmesi ve dağıtımın kontrol edilmesi hususunda yeterince önlem alınmamıştır. Bu yüzden, bağış yoluyla ülkeye gelen fonların bir kısmı kötüye kullanılmıştır. Bosna-Hersek meclisinin bir komisyonunun yaptığı incelemeye göre, günümüze kadar ülkenin yeniden yapılanması için yardım niteliğinde Bosna-Hersek e yaklaşık 8,5 milyar Avro gelmiştir. Ne var ki, meclis komisyonunun tespitlerine göre, bunun içinden sadece 3,5 milyar Avronun nasıl ve nerelere harcandığı bilinmektedir (TRT, 2007). Bosna-Hersek in yeniden yapılanması ve kalkınmasında dolaysız yabancı yatırımların da katkısı olmuştur. Resmi verilere göre, Mayıs 1994 ile Aralık 2008 dönemi içinde Bosna-Hersek e 3,5 milyar Avro civarında dolaysız yabancı yatırım gelmiştir (Vijece Ministara Bosne i Hercegovine, 2009a: 65). Ancak, Bosna-Hersek için bu rakamın yetersiz olduğu söylenebilir. Yatırım yapanların önündeki aşırı bürokrasi, piyasaların yeterince bütünleşememiş olması, yüksek vergi oranları ve mülkiyetle ilgili kanunların verimli bir şekilde uygulanmıyor olması, dolaysız yabancı yatırımların önündeki temel engeller olmuştur. Forbes dergisinin iş yapmaya ilişkin en elverişli ülkeler hakkındaki 2008 raporunda, toplam 121 ülke içinden Bosna-Hersek 101. yere yerleştirilerek, adeta yatırım yapmaya pek uygun olmayan bir ülke olarak gösterilmiştir (Forbes, 2008). 1. Büyüme 1995 in sonlarında savaş sona erdiğinde, Bosna-Hersek in reel GSYĐH düzeyi, savaş öncekisinin yüzde 20 si kadardı. Savaş sonrası dönemin ilk üç yılında ise gelen dış yardımlar sayesinde Bosna-Hersek reel gayri safi yurt içi hasıla düzeyi yüzde 86, yüzde 37 ve yüzde 15,6 gibi yüksek seviyelerde büyümüştür (Bkz. Grafik- 1). Ancak, yapılan bağışlar ile uluslararası finansal desteğin azalması ve ekonomik

7 Bosna-Hersek Ekonomisi: Yokluğun Gölgesinde Kalan Bir Makroekonomik Đstikrar 75 reformların duraklaması gibi faktörler yüzünden, Bosna-Hersek ekonomisinde görülen bu yöndeki yüksek büyüme oranları uzun sürmemiştir. Grafik - 1 Bosna-Hersek te Reel GSYĐH Büyüme Oranları (yüzde değişim) Kaynak: EBRD, Transition Report 2001: Energy in Transition (Londra: Kasım 2001); EBRD, Transition Report 2008: Growth in Transition (Londra: Kasım 2008), Bosna-Hersek Merkez Bankası elektronik veritabanı, yılları arasında, 2001, 2003 ve 2005 yılları hariç, Bosna- Hersek teki reel GSYĐH büyüme oranları yüzde 5 in üzerinde olmuştur. Küresel ekonomik krizin olumsuz etkilerinin yoğun bir şekilde hissedildiği 2008 yılında bile, ülkenin reel GSYĐH büyüme oranı yüzde 5,5 olarak gerçekleşmiştir. Bosna-Hersek ekonomisinde görülen yüksek büyüme oranlarına rağmen, Avrupa Đmar ve Kalkınma Bankası nın (EBRD) verilerine göre, 2007 yılında ülke, 1989 daki reel GSYĐH düzeyinin ancak yüzde 80 civarındaki seviyesine ulaşabilmişti (EBRD, 2008). Anlaşıldığı üzere, Bosna-Hersek 1989 öncesi refah seviyesini henüz yakalayabilmiş değildir. Bosna-Hersek teki refah seviyesinin ne düzeyde olduğunu incelerken, bu ülkeyi ekonomik açıdan kendine benzer diğer bölge ülkeleriyle kıyaslamak daha doğru olacaktır. Tablo-1 de, Batı Balkan ülkelerindeki refah seviyesiyle ilgili temel bazı veriler sunulmaktadır. Bu tablodan anlaşıldığı gibi, satınalma gücü paritesiyle hesaplanmış kişi başına düşen GSYĐH düzeyi bakımından Bosna-Hersek in bölge ortalamasına yakın olduğu söylenebilir. Hatta bu gösterge açısından Bosna- Hersek in Arnavutluk ve Kosova dan durumunun daha iyi olduğu ortadadır. Bir tek

8 76 Erhan TÜRBEDAR Hırvatistan, kişi başına düşen gelir göstergesi açısından bölge ortalamasının üzerine çıkmış bulunmaktadır (Bkz. Tablo-1). Tablo - 1 Batı Balkan Ülkelerinde Refah Durumu (2007) AR BH HR KR KS MK SR AB-15 AB-27 Nüfus (milyon kişi) 3,150 3,846 4,440 0,625 2,100 2,045 7, , ,430 GSYĐH, cari fiyatlarla, 7,85 10,43 37,25 2,20 3,42 5,43 30, , ,7 (milyar Avro) GSYĐH, SGP, (milyar 16,86 23,10 58,53 5,11-14,56 66, , ,7 Avro) GSYĐH, SGP, AB-27 = 0,1 0,2 0,5 0,04-0,1 0,5 88,6 100,0 100 Kişi başına GSYĐH, , , * SGP (Avro) Kişi başına GSYĐH, SGP, AB-27 = 100 Ort. aylık brüt ücretler, cari fi. (Avro) Đşsizlik oranı (%) 14,0 29,0 10,0 30, ,2 21,2 7,0 7,2 Kaynak: Peter Havlik, Mario Holzner, Current Analyses and Forecasts: Prospects for Central, East and Southeast Europe, WIIW, (Şubat 2008). Kosova verileri için kullanılan kaynaklar: Central Bank of the Republic of Kosovo, Monthly Statistics Bulletin (Şubat 2009); UNDP, Kosovo Human Development Report 2007: Energy for Development (2007). Kısaltmalar - SGP: Satınalma Gücü Paritesi, AR: Arnavutluk, BH: Bosna-Hersek, HR: Hırvatistan, KR: Karadağ, KS: Kosova, MK: Makedonya, SR: Sırbistan * Cari fiyatlarla 2007 yılında Bosna-Hersek in işsizlik oranı yüzde 29 du. Bu rakam, Avrupa Birliği (AB) üyesi ülkelerdeki ortalama işsizlik düzeyinin hayli üzerindedir. Ancak, Tablo-1 den görüldüğü gibi, yüksek işsizlik oranı genel olarak diğer Batı Balkan ülkelerinin de temel ekonomik sorunları arasında yer almaktadır. Genel olarak Balkan ülkeleri, AB üyesi ülkelerin ortalamasına kıyasla çok daha düşük kişi başına gelire sahiptir yılında, Bosna-Hersek teki kişi başına düşen GSYĐH düzeyi, 27 AB ülkesindeki kişi başına düşen gelir ortalamasının yüzde 24 üne karşılık gelmiştir (Bkz. Tablo-1). Ücretler açısından karşılaştırıldığı zaman da, Bosna-Hersek ve diğer bölge ülkelerinin durumunun pek iç açıcı olmadığı anlaşılmaktadır yılında Arnavutluk ta ortalama aylık brüt ücret 277 Avro, Bosna-Hersek te 480 Avro, Hırvatistan da ise 958 Avroydu. Bu rakamlar, 27 AB ülkesindeki ortalama aylık brüt ücret tutarının sırasıyla yüzde 9,7 sine, yüzde 16,8 ine ve yüzde 33,6 sına karşılık gelmektedir (Tablo-1). Kuşkusuz, Mayıs 2004 ve sonrası genişlemelerden önce

9 Bosna-Hersek Ekonomisi: Yokluğun Gölgesinde Kalan Bir Makroekonomik Đstikrar 77 AB nin sahip olduğu 15 üye ülkenin günümüzdeki gelir ortalamaları, Bosna- Hersek in gelir göstergeleri ile karşılaştırılırsa, Bosna-Hersek teki refah düşüklüğü daha belirgin olacaktır (Tablo-1). Bu arada, yılları arasında Bosna- Hersek teki reel ücretlerin yüzde 44 oranında artığının belirtilmesinde fayda vardır (Cuc, 2008: 199). Her ülkede olduğu gibi, Bosna-Hersek teki ekonomik koşulların da değişik kesimlere farklı yansımaları bulunmaktadır. Örneğin, FBiH içinde varolan yaklaşık 342 bin kayıtlı emekliden neredeyse yüzde 50 si, 100 Avronun biraz üzerinde olan emeklilik maaşı almaktadır (Mustajbegovic, 2008; investitor.ba, 2009) yılında ülke çapındaki ortalama emeklilik maaşı ise 162 Avroydu (Vijece Ministara Bosne i Hercegovine, 2009a: 25). Bosna-Hersek Sendikaları Başkanı Edhem Biber e göre, 2008 yılında en yüksel emeklilik maaşı ile en yüksek çalışan maaşı arasındaki fark RS içinde 32 kat, FBiH içinde ise 20 kat üzerinde olmuştur (Rakela, 2008). Bosna-Hersek toplumu içinde ekonomik durumu en zor olanların, hür ve bağımsız Bosna-Hersek için canlarından ve yakınlarından olan aileler olduğu belirtilmektedir. Bosna daki Ekonomik Planlama Đdaresi nin verilerine göre ise, 2006 yılında Bosna-Hersek teki yoksulluk oranı yüzde 17,8 di. Bunun yanında, halkın yüzde 50 si yoksulluk sınırına yakın bir seviyede yaşamını sürdürüyordu (TRT, 2007). The Economist Intelligence Unit tarafından 2009 yılında hazırlanan ve hangi ülkelerin sosyal ve siyasi kargaşa tehdidi altında en çok bulunduklarını gösteren bir endekste, 165 ülke içinden 27. yere yerleştirilen Bosna-Hersek, bu anlamda en riskli ülkeler arasında yer almıştır (EIU, 2009: 16). 2. Enflasyon, Döviz Kuru ve Cari Hesap Bosna-Hersek teki enflasyon oranı savaş sonrası dönemde önce iki haneli, ardından tek haneli rakamlara inmiştir. TÜFE olarak hesaplanan FBiH deki ortalama yıllık enflasyon oranı 1998 yılından bu yana tek haneli olarak oldukça düşük seviyelerde seyretmiştir. Bu konuda RS nin performansı kısmen daha kötü olmuştur (Bkz. Grafik-2) yılında ise Bosna-Hersek teki enflasyon oranı son beş yılın en yüksek seviyesine ulaşmıştır. Dünya enerji ve gıda fiyatlarında yaşanan artışların da etkisiyle, 2008 yılında Bosna-Hersek in TÜFE olarak hesaplanan ortalama yıllık enflasyon oranı yüzde 7,4 e çıkmıştır (Vijece Ministara Bosne i Hercegovine, 2009a: 37).

10 78 Erhan TÜRBEDAR Grafik - 2 Bosna-Hersek te Ortalama Yıllık Enflasyon Oranları (TÜFE) Kaynak: EBRD, Transition Report 1999: Ten Years of Transition (Londra: Kasım 1999); EBRD, Transition Report 2008: Growth in Transition (Londra: Kasım 2008), FBiH: Bosna ve Hersek Federasyonu (Federacija Bosne i Hercegovine). RS: Sırp Cumhuriyeti (Republika Srpska). Bosna-Hersek te uygulanan Para Kurulu yüzünden (1 Avro = 1,95583 KM), ülkedeki enflasyonun kontrol edilmesinde maliye politikası ile kamu sektöründeki ücretlere ilişkin politikalar birincil dereceden öneme sahiptir. Para kurulu gereğince parasal taban, ödemeler bilançosundaki açık veya fazlalara göre otomatik olarak ayarlandığı için para politikası otoritesinin, para arzı üzerinde doğrudan doğruya kontrolü bulunmamaktadır. Belirlenen Para Kurulu nu sabit düzeyde tutabilmek için ise, Bosna-Hersek Merkez Bankası, ülkedeki ticari bankalar ve Merkez Bankası nda mevduatları bulunan kamu kuruluşları aracılığıyla, dolaşımdaki ulusal paranın alım satımını yapmaktadır (Centralna Banka Bosne i Hercegovine, 2008: 43). Para kurulu uygulamasının Bosna-Hersek para birimine güvenin duyulmasını ve bu yoldan enflasyon bekleyişlerinin istikrarlı hale gelmesini sağladığı belirtilmektedir. Ancak, cari açığın büyüklüğü, Bosna-Hersek ekonomisinin bir zayıflığı ve Para Kurulu nun sürdürülebilirliğine yönelik bir tehdit olarak kalmaya devam etmektedir. Cari açığının en büyük kısmı, ticaret açığından kaynaklanmaktadır yılında Bosna-Hersek dış ticaret hacminin GSYĐH ya oranı yüzde 95 düzeyindeydi. Aynı yıl ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 41,21 olarak hesaplanmıştır (Vijece Ministara Bosne i Hercegovine, 2009a: 55).

11 Bosna-Hersek Ekonomisi: Yokluğun Gölgesinde Kalan Bir Makroekonomik Đstikrar 79 Eskimiş teknoloji ile üretilen ve uluslararası piyasalarda rekabet gücü düşük olan malların varlığı, bazı sektörlerin yüksek ithalat bağımlılığı, ithal edilen enerji ve gıda ürünlerinin fiyatlarındaki yükselmeler gibi faktörler Bosna-Hersek dış ticaret açığının temel sebepleri arasında yer almaktadır. 1 Temmuz 2008 de yürürlüğe giren AB ile Đstikrar ve Katılım Anlaşması (SAA-Stabilization and Association Agreement) ise, AB ülkeleri ile ticarette kademeli serbestleşmeyi öngördüğü için, Bosna-Hersek ithalatının daha da büyümesine neden olabilecektir. Genel olarak literatürde cari işlemler açığının GSYĐH ya oranı açısından yüzde (-5), kritik eşik olarak kabul görmektedir (Roubini ve Wachtel, 1998: 5). Grafik-3 ten görüldüğü gibi, Bosna-Hersek bu kritik eşiği aşmış durumdadır. Ayrıca cari işlemler açığındaki büyüklüğün, bütün iktisadi dönüşüm yılları boyunca var olduğu anlaşılmaktadır yılında Bosna-Hersek te Cari Đşlemler Açığının GSYĐH ya oranı yüzde 14,6 olarak hesaplanmıştır. Grafik-3 Bosna-Hersek te Cari Đşlemler Açığının GSYĐH ya Oranı (yüzde) Kaynak: EBRD, Transition Report 2008: Growth in Transition (Londra: Kasım 2008), Centralna Banka Bosne i Hercegovine, Godisnji Izvjestaj 2007 (Saraybosna: 2008, s. 33); J. Salkic, Bankarski Sektor BiH u 2008 Oslobodjenje (26 Mart 2009). Hem Para Kurulu nun sağlıklı çalışması için, hem de sürdürülebilir cari açığa sahip olabilmek açısından uluslararası rezerv seviyesinin yeterli düzeyde olması önemlidir. Uluslararası rezerv likiditesi hakkında sağlıklı bir gösterge ise, mevcut

12 80 Erhan TÜRBEDAR uluslararası rezervlerin toplam ithalatı kaç ay boyunca karşılayabildiğine ilişkindir. IMF nin önerisi, uluslararası rezervlerin toplam ithalatı en az üç ay boyunca karşılayabiliyor olması yönündedir yılının sonu itibariyle, Bosna-Hersek in brüt uluslararası rezervleri (7,345 milyar dolar, altın hariç), ithalatı 5,4 ay boyunca karşılayabiliyordu (EBRD, 2008). Buradan hareketle, kritik eşiğin hayli üzerinde olmasına rağmen, Bosna-Hersek in cari açığını sürdürebildiği söylenebilir. 3. Bütçe Dengesi ve Dış Borç Gelişmiş AB ülkeleri dikkate alınarak hesaplanan Maastricht kriterlerine göre, bütçe açığının GSYĐH ya oranı yüzde (-3) ü aşmamalıdır. Tablo-2 den görüldüğü gibi, Bosna-Hersek te döneminde bütçe fazlası gerçekleşmiştir. Bütçe açığı değerlendirilirken, sürdürülebilir olup olmadığı önemlidir. Yapılan hesaplara göre, sürdürülebilir yüzde (-3) lük kamu bütçe dengesi için, enflasyon oranı yüzde 10 un altına düşme eğiliminde olmalı, kamu borcu ise GSYĐH nın yüzde 60 ını aşmamalıdır (Gomulka, 2000: 11). Grafik-2 ve Tablo- 2 den anlaşıldığı gibi, Bosna-Hersek bu sağlıklı enflasyon oranı ve kamu borcu büyüklüğü açısından da oldukça başarılıdır. Tablo 2 Bosna-Hersek in Kamu Borcu ve Dış Borç Göstergeleri ( ) * Bütçe dengesi/gsyđh (%) 1,6 1,5 2,1 2,6 1,3 Kamu borcu /GSYĐH (%) 30,2 27,5 27,5 22,9 20,5 Dış borç stoku (milyon $) 4.518, , , , ,0 Dış borç/gsyđh (%) 54,0 50,9 51,7 50,0 48,5 Dış borç/đhracat (%) 205,6 173,1 161,2 135,8 131,7 Dış borç servisi/ihracat (%) 4,0 3,1 4,2 4,0 3,2 Kaynak: EBRD, Transition Report 2008: Growth in Transition, (Londra: Kasım 2008), WIIW data on Eastern Europe, * Tahmin Tablo-2 de belirtilen dış borç stoku rakamlarına bakarak, Bosna-Hersek in ciddi sayılabilecek dış borç sorununun bulunmadığı söylenebilir. Ancak, bir ülkenin dış borcu değerlendirilirken, sadece dış borç stokuna bakmak yeterli değildir. Dünya Bankası pratikten edinilen tecrübelere dayanarak, dış borcun sürdürülebilirliği

13 Bosna-Hersek Ekonomisi: Yokluğun Gölgesinde Kalan Bir Makroekonomik Đstikrar 81 üzerine bazı oranlar geliştirmiştir (Savic, 2000: 13-16). Bunların bir kısmı Tablo- 2 de gösterilmiştir. Dış Borç/GSYĐH oranına göre, bir ülkenin dış borcunun sürdürülebilirliği için, dış borç stokunun GSYĐH ya oranı yüzde 80 ni aşmamalıdır yılları arasında Bosna-Hersek te bu oran yüzde 50 ler civarında seyretmiştir. Dış Borç/Đhracat oranının ise üst limiti yüzde 220 dir. Yani bir ülkenin dış borcunun sürdürülebilir olması için, dış borç stokunun ihracata oranı yüzde 220 yi geçmemesi gerekmektedir. Tablo-2 den anlaşıldığı gibi, Bosna-Hersek özellikle 2006 ve 2007 yıllarında bu üst limitin oldukça altında kalmıştır. Dış Borç Servisi/Đhracat oranına gelince, bu oranın üst limiti yüzde 20 olarak belirlenmiştir. Bu gösterge açısından da Bosna-Hersek in dış borcunun sürdürülebilir olduğu anlaşılmaktadır. C. Đktisadi Dönüşüm ve Yapısal Değişim Göstergeleri Bosna-Hersek iktisadi dönüşüm yıllarında önemli bir yapısal değişim geçirmiştir. Örneğin, özel sektörün GSYĐH içindeki payı 1998 deki yüzde 35 ten, 2008 yılında yüzde 60 a yükselmiştir. Diğer taraftan, dış ticaret hacminin GSYĐH ya oranı 1996 daki yüzde 71,3 ten, 2008 de yüzde 105,5 e çıkmıştır. EBRD, iktisadi dönüşüm sürecini yaşayan ülkelerin hangi aşamada bulunduklarını göstermek maksadıyla bir puanlama sistemi geliştirmiştir. Puanlama 1,0-4,3 arası değerlerle yapılmakta ve 4,3 puanı ileri gitmiş sanayi ülkelerine verilirken, 1,0 puanını iktisadi dönüşüm sürecinde en az ilerleme göstermiş olan ülkeler almaktadır. Tablo-3 Bosna-Hersek e Đlişkin Đktisadi Dönüşüm Göstergeleri ( ) Büyük ölçekli özelleştirme Küçük ölçekli özelleştirme Fiyat serbestliği Ticaret sistemi Rekabet politikası Bankacılık reformu ve faiz serbestliği Genel altyapı reformu ,00 2,00 3,00 1,00 1,00 1,00 1, ,00 2,00 4,00 3,00 1,00 2,33 1, ,33 3,00 4,00 3,00 1,00 2,33 2, ,67 3,00 4,00 3,67 1,00 2,67 2, ,00 3,00 4,00 4,00 2,00 3,00 2,33 Kaynak: EBRD, Transition Report 2008: Growth in Transition (Londra, Kasım 2008),

14 82 Erhan TÜRBEDAR Tablo-3 ten görüldüğü gibi, yukarıda üzerinde durulan sebepler yüzünden 1996 yılında piyasa ekonomisine ilişkin reformlar açısından en başarısız ülkeler arasında yer alan Bosna-Hersek in puanları 2008 yılına oldukça düzelmiştir. Fiyat serbestliği ve serbest ticaret açısından gerekli reformları neredeyse tamamlamış olan Bosna-Hersek te, özelleştirme, faiz serbestliği ve bankacılık reformlarında ilave çabalara ihtiyaç duyulmaktadır. Genel altyapı reformları ve rekabet politikalarına ilişkin reformlar hususunda ise, Bosna-Hersek kötü puan almaya devam etmektedir. Đktisadi dönüşüm sürecini yaşayan ülkelerde finansal sektöre ilişkin göstergeler de gerçekleşen yapısal değişim hakkında fikir vermektedir yılında Bosna-Hersek finansal sektörünün toplam büyüklüğü, ülke GSYĐH sının yüzde 117 si kadardı. Bankacılık sektörü finansal sektöre egemendir. Diğer bir deyişle Bosna-Hersek teki finansal tasarrufların çok büyük bir kısmı banka sektörünce kanalize edilmektedir yılında Bosna-Hersek finansal sistemindeki varlıkların yaklaşık yüzde 80 i (9,9 milyar Avro) bankacılık sektörüne aitti (Gadzic ve Zivko, 2008: 71-72). Bankacılık dışı finansal sektör küçük kalmaya devam ediyor olmakla birlikte, hızla büyüdüğü belirtilmektedir (Gadzic ve Zivko, 2008: 72-73). Bosna-Hersek bankacılık sektöründeki büyüme dikkat çekicidir yılında toplam varlık büyüklüğü ülke GSYĐH sının yüzde 48,2 si kadar olan Bosna-Hersek bankacılık sektörünün bu değeri 2007 yılında yüzde 93,4 e çıkmıştır (Centralna Banka Bosne i Hercegovine, 2007: 66). Yoğunlaşma oranlarına bakıldığı zaman, Bosna-Hersek te ilk üç bankanın bankacılık sektörünün aktif büyüklüğü içindeki payı 2007 sonu itibariyle yüzde 40,8 düzeyindeydi. Bu rakam, gelecek yıllarda rekabet açısından sorunların yaşanabileceğine işaret ettiği söylenebilir. Tablo-4 Bosna-Hersek in Finansal Sektör Göstergeleri ( ) Toplam banka sayısı Yabancı banka sayısı Bankacılık sektöründe kamu bankalarının hissesi (%) 84,0 55,4 4,0 1,9 Bankacılık sektöründe yabancı bankaların hissesi (%) 4,2 21,6 80,9 93,8 Batık krediler (% toplam kredi miktarı) 16,1 15,8 6,1 3,0 Özel sektöre açılan krediler (% GSYĐH) 2,0 3,6 17,1 25,4 Kaynak: EBRD, Transition Report 2008: Growth in Transition (Londra, Kasım 2008),

15 Bosna-Hersek Ekonomisi: Yokluğun Gölgesinde Kalan Bir Makroekonomik Đstikrar 83 Tablo-4 ten görüldüğü gibi, banka özelleştirmelerinde yabancı yatırımcılar önemli rol oynamıştır. Yabancı bankaların bankacılık sektöründeki hissesi 1997 deki yüzde 4,2 lik düzeyinden, 2007 de yüzde 93,8 e çıkmıştır. Buna bağlı olarak bankacılık sektöründe kamu bankalarının hissesi 1997 deki yüzde 84 lük seviyeden, 2007 deki yüzde 1,9 a gerileşmiştir yılında özel sektöre açılan kredi oranı GSYĐH nın yüzde 2 sine karşılık gelirken, 2007 yılında bu oran yüzde 25,4 seviyesine yükselmiştir (bkz. Tablo-26). Bütün bunlar Bosna-Hersek bankacılık sektörünün geçirdiği dönüşümün önemli göstergeleridir. Bankacılık sektöründe mevcut olan yabancı sermayenin yüzde 50 sinden fazlası Avusturya bankalarına aittir (Gadzic ve Zivko, 2008: 71). Yabancı sermaye sayesinde bankacılık sektörüne duyulan güven artmış ve bankacılık sektörünün daha sağlıklı işleyişi sağlanmıştır. Örneğin, batık kredilerin açılan toplam kredi miktarı içindeki payı 1997 deki yüzde 16,1 lik düzeyinden, 2007 deki yüzde 3 seviyesine gerilemiştir (Tablo-4). Ne var ki yabancı sermayenin ağırlığı yüzünden, Bosna- Hersek bankacılık sektörü uluslararası ekonomik krizlerden daha çok etkilenir hale gelmiştir. III. KÜRESEL KRĐZĐN BOSNA-HERSEK E ETKĐLERĐ Dünya ekonomik krizi Bosna-Hersek i birkaç kanaldan etkiliyor. Her şeyden önce, dış talebin azalması yüzünden, Bosna-Hersek ihracatında ve genel olarak dış ticaret hacminde gerileme yaşandı. Örneğin, Ocak 2009 da, bir önceki yılın aynı dönemine göre Bosna-Hersek in Slovenya, Sırbistan ve Hırvatistan a yönelik ihracatı sırasıyla yüzde 29,4, yüzde 15,8 ve yüzde 31,9 oranlarında gerilemiştir (Poslovni.hr, 2009). Diğer taraftan, küresel ekonomik krizin etkisiyle, yabancıların kontrolü altındaki bankacılık sektöründe kredilerin ortalama yıllık faiz oranları 3-4 puan için yükselmiştir. Bazı bankalar ise, daha önce açtıkları kredilerin faizini bile yükseltme yoluna gitmiştir. Dahası, söz konusu yabancı bankaların sermayenin bir kısmını yurtdışına çıkardıkları yönünde iddialar ileri sürülmüştür (Salkic, 2009c). Bütün bunların neticesinde, Bosna-Hersek üretimi daralmaya başlamıştır. Örneğin, Ocak-Nisan 2009 dönemi içinde, FBiH daki sanayi üretimi, 2008 deki aynı dönemin ortalamasına göre toplam yüzde 9,6 oranında daralmıştır. Kasım Şubat 2009 dönemi içinde ise, resmi kayıtlara göre, Bosna-Hersek te kişi işini kaybetmiştir (Salkic, 2009a; Oslobodjenje, 2009) yılının sonlarında Bosna-Hersek teki işsizlik oranı yüzde 23,4 gibi oldukça yüksek bir seviyedeydi. Daralan üretim ve artan işsizlik gibi sebeplerden dolayı, kamu gelirlerinde de bir azalma yaşanmıştır un ilk iki ayında, 2008 deki aynı dönemle kıyaslandığında, FBiH içinde kamu gelirleri 13 milyon Avro, RS içinde ise 5,7 milyon Avro kadar azalmıştır. Dolayız yabancı yatırımcıların artan ilgisizliği ve

16 84 Erhan TÜRBEDAR diasporadan aktartılan gelirlerde dünya çapında beklenen azalma 4 nedeniyle de, 2009 yılı boyunca Bosna-Hersek ekonomisinin daralamaya devam etmesi bekleniyor. Bosna-Hersek yetkilileri uzun süre küresel ekonomik krizin ülkelerini etkilemeyeceği söyleminde bulunmuştur in sonlarında ise Bosna-Hersek in kriz içinde olduğu itiraf edilmeye başlanmıştır. Önce, küresel ekonomik krizin bankacılık sektörü üzerindeki olumsuz etkilerinin giderilmesi için Bosna-Hersek Merkez Bankası birtakım önlemler almış ve bankacılık sektörünün likit kalmasını sağlamıştır. Reel ekonomiye gelince, diğer Balkan ülkeleri özel sektöre bazı kolaylıklar sağlarken, Bosna-Hersek in böyle bir uygulamanın gerisinde kaldığı ortadadır. Bosna-Hersek Dış Ticaret Odası Başkan Yardımcısı Mahir Haciahmetoviç e göre, devlet düzeyinde koruma sağlayacak mekanizma yetersizliği yüzünden, Bosna- Hersek vatandaşları piyasa şokları karşısında savunmasız kalmaktadır (Stavljanin, 2008). Entitelerin kaynaklarının yetersiz olması ise, bu durumu daha fazla güçlendirmektedir. Örneğin, 2008 deki bütçe açığı 15 milyon Avro civarında olan FBiH de özel sektörü özendirmek için gerekli kaynaklar adeta bulunmamaktadır. RS te ise, telekom şirketinin ve Bosanski Brod da bulunan bir rafinerinin özeleştirilmesinden elde edilen gelirler sayesinde, durumun göreceli olarak daha iyi olduğu belirtiliyor. FBiH içinde, özelleştirme yoluyla gerekli kaynakların sağlanmasına çok sayıda iktisatçı ve siyasetçi karşı çıkmaktadır. Bu yüzden Bosna- Hersek hükümeti 5 Mayıs 2009 da IMF ile 1,52 milyar dolar değerinde yeni bir stand-by anlaşması imzalamak zorunda kalmıştır. 5 Mart 2009 da Bosna-Hersek Bakanlar Kurulu, küresel ekonomik krizin olumsuz etkilerinin giderilmesine ilişkin 16 maddelik bir önlemler paketi kabul etmiştir (Vijece Ministara Bosne i Hercegovine, 2009b). Bu paketin temel hedefleri, bankacılık sektöründe istikrarın korunması ve krizin olumsuz etkilerinin hafifletilmesi doğrultusunda devlet kaynaklarının harekete geçirilmesi olarak belirlenmiştir. Bazı Bosnalı iktisatçılar söz konusu önemler paketini genel karakterli buluyor ve bu yüzden başarılı olmasını beklemiyor. SONUÇ yılları arasında yaşanan savaştan sonra Bosna-Hersek barışma, yeniden yapılanma ve merkezi planlı ekonomiden piyasa ekonomisine geçiş süreçlerine girmiştir. Söz konusu süreçlerin sancıları, savaş yıllarının gerisinde yılında diasporadan Bosna-Hersek e aktartılan gelirlerin toplamı 1,943 milyar dolar olarak, o yıla ait ülke GSYĐH sının yüzde 17,2 si büyüklüğünde olmuştur (Ratha ve Xu, 2008; Ratha ve Mohapatra, 2009).

17 Bosna-Hersek Ekonomisi: Yokluğun Gölgesinde Kalan Bir Makroekonomik Đstikrar 85 bıraktığı ekonomik yük, demografik çöküntü, yeterince işlevsel olmayan devlet kurumları ve siyasi istikrarsızlık yüzünden günümüze kadar devam etmiştir. Bosna- Hersek in yaklaşık yirmi yıldır kesintisiz kriz içinde olduğunu söylemek pek abartılı olmayacaktır. Bosna-Hersek teki siyasi, ekonomik ve diğer toplumsal sorunlar ise, küresel ekonomik krizin negatif etkilerini daha fazla derinleştirmektedir. Geçen 13 yıl içinde izlenen reform politikaları sayesinde, Bosna-Hersek belli bir makroekonomik istikrara ulaşabilmiştir. Bunun dışında, daha önce tamamen dış yardımlara bağımlı olan Bosna-Hersek ekonomisi son yıllarda ortalama yüzde 5 in üzerinde büyümeyi başarmıştır. Ancak ülke, düşük refah seviyesi ile yüksek işsizlik sorunlarından henüz kurtulabilmiş değildir ve bu alanlarda daha çok çabanın sarf edilmesi gerekecektir. KAYNAKÇA BASIC, Meho (2006). Osnove Ratne Ekonomije: Sa Osvrtom na Rat u BiH Godine, Ekonomski Pregled, C. 57, S. 1-2, BOSNA-HERSEK MERKEZ BANKASI, elektronik veritabanı, CENTRAL BANK OF THE REPUBLIC OF KOSOVO (2009), Monthly Statistics Bulletin, Priştine, Şubat. CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE (2008), Godisnji Izvjestaj 2007, Saraybosna. CUC, Milan (Aralık 2008). Bosnia and Herzegovina: On the Road to EU Accession, IMF Survey, C. 37, S DIVJAK, Boris ve diğerleri (2006), Studija Sistema Nacionalnog Integriteta: Bosna i Hercegovina 2007, Transparency International, Banja Luka). DNEVNI AVAZ (2006), BiH Najvise u Regionu Trosi na Administraciju, Ekim, EBRD (Kasım 1999), Transition Report 1999: Ten Years of Transition, Londra, EBRD (Kasım 2001), Transition Report 2001: Energy in Transition, Londra, EBRD (Kasım 2008), Transition Report 2008: Growth in Transition, Londra, EIU (Mart 2009), Manning the Barricades: Who s at Risk as Deepening Economic Distress Foments Social Unrest?, EIU Publications, Londra. EUROPEAN STABILITY INITIATIVE (2002). Zapadni Balkan Godine: Pomoc, Kohezija i Nove Granice Evrope, ESI Publications, Londra, Kasım.

18 86 Erhan TÜRBEDAR FORBES (2008), Special Report: Best Countries for Business, 26 June, GADZIC, Mila ve ZIVKO, Igor (2008), The Main Feature of B&H Financial Structure and Integration in EU Financial System Financial Systems Integration of Balkan Countries in th European Financial System içinde (der. Claude Berthomieu, Srdjan Redzepagic), Institute of Economic Sciences, Belgrad, GOMULKA, Stanislaw (2008), Macroeconomic Policies and Achievements in Transition Economies, , London School of Economics and Political Science, Centre for Economic Performance Working Paper, Londra, Haziran, cep.lse.ac.uk. HAVLIK, Peter ve HOLZNER, Mario (2008), Current Analyses and Forecasts: Prospects for Central, East and Southeast Europe, WIIW Publications, Viyana, Şubat. INVESTITOR.BA (2009), U BiH Vise od 550 Hiljada Penzionera, Najveca Penzija Maraka, 12 Ocak, KOSTECKI, Wojciech (2000), Ten Years After, Transformations of Post- Communist States içinde (der. W. Kostecki, K. Zukrowska ve B. Goralczyk), Macmillan Press Ltd, Londra, MINISTARSTVO ZA LJUDSKA PRAVA I IZBJEGLICE (2005), Uporedna Analiza Pristupa Pravima Izbjeglica i Raseljenih Osoba, Saraybosna, Aralık. MINISTARSTVO ZA LJUDSKA PRAVA I IZBJEGLICE (2006), Stambeni i Urbani Profil Bosne i Hercegovine: Slika Razaranja, Oporavka i Razvojnih Perspektiva, Saraybosna, Mayıs. MUSTAJBEGOVIC, Saida (2008), U Januaru Stizu Vece Penzije u FBiH, 7 Ocak, OSLOBODJENJE (2009), Industrijska Proizvodnja u FBiH Manja za 11,8 Posto, 15 Mayıs, POSLOVNI.HR (2009), Snazan Pad Izvoza BiH, Poslovni Portal, 23 Şubat, PRASO, Murat ve diğerleri (2001), Problemi Vezani za Povratak Izbjeglica: Iskustvo Bosne i Hercegovine, Most, C. 143, S. 54, Ekim, RAKELA, Mirjana (2008), Gore Nego Lani, a Bolje Nego Dogodine, RFE/RL, 22 Aralık,

19 Bosna-Hersek Ekonomisi: Yokluğun Gölgesinde Kalan Bir Makroekonomik Đstikrar 87 RATHA, Dilip ve MOHAPATRA, Sanket (2009), Revised Outlook for Remittance Flows : Remittances Expected to Fall by 5 to 8 Percent in 2009, World Bank, Migration and Development Brief 9, 23 Mart. RATHA, Dilip ve XU, Zhimei (2008), The Migration and Remittances Factbook 2008, World Bank, February, econ.worldbank.org. ROSENBAUM, Allan (2004), Building One Local Government from Three: A Progress Report from Brcko, Managing Hatred and Distrust: The Prognosis for Post-Conflict Settlement in Multiethnic Communities in the Former yugoslavia içinde (der. Nenad Dimitrijevic ve Petra Kovacs), Open Society Institute Yayınları, Budapeşte, ROUBINI, Nouriel ve WACHTEL, P. (1998), Current Account Sustainability in Transition Economies, NBER Working Paper 6468, SALKIC, Jakup (2009a), Bankarski Sektor BiH u 2008 Oslobodjenje, 26 Mart. SALKĐC, Jakup (2009b), Otkaz za Osobe, Oslobodjenje, 17 Nisan. SALKIC, Jakub (2009c), Vlasti Opravdavaju Banke, Oslobodjenje, 25 Nisan SANDIC-HADZIHASANOVIC, Gordana (2008), Povratak u Prosloj Godini Zanemariv, RFE/RL, 19 Şubat, SAVIC, Nebojsa (2000), The Yugoslav Economy and SEE at the Beginning of 2000, Ekonomski Institut, Belgrad, 15 Ocak, STAVLJANIN, Dragan (2008), Ekonomska Kriza SAD Moze Uticati na Region?, RFE/RL, 5 Nisan, STEVANDIC, Branka (2002), Izbjeglice: Statistika i Cvrsta Obecanja, AIM, 5 Ocak TRT (2007), Bosna-Hersek: Bir Savaşın Anatomisi belgeselinin ikinci bölümü, TRT 1, 17 Nisan 2007, saat TÜRBEDAR, Erhan (2008), Kosova nın Bağımsızlık Đlanının Sırbistan, Bosna- Hersek ve Makedonya ya Etkileri, Avrasya Dosyası, C. 14, S. 1, UNDP (2007), Kosovo Human Development Report 2007: Energy for Development, Priştine. VIJECE MINISTARA BOSNE I HERCEGOVINE (2008), Srednjorocna Razvojna Strategija BiH: Direkcija za Ekonomsko Planiranje, Saraybosna. VIJECE MINISTARA BOSNE I HERCEGOVINE (2009a), Bosna i Hercegovina: Ekonomski Trendovi, Godisnji Izvjestaj 2008, Direkcija za Ekonomsko Planiranje, Saraybosna, Mart 2009.

20 88 Erhan TÜRBEDAR VIJECE MINISTARA BOSNE I HERCEGOVINE (2009b), Mjere iz Nadleznosti VM za Ublazavanje Posljedica Ekonomske Krize na Privredu BiH, 5 Mart, WIIW data on Eastern Europe,

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

Rakamlarla 2011'de Türkiye Ekonomisi

Rakamlarla 2011'de Türkiye Ekonomisi On5yirmi5.com Rakamlarla 2011'de Türkiye Ekonomisi Avro bölgesindeki ülkelerde derinleşmekte olan kamu borç krizine rağmen 2011, Türkiye ekonomisinin yüksek büyüme hızı yakaladığı bir yıl oldu. Yayın Tarihi

Detaylı

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti TEPAV Değerlendirme Notu Şubat 2011 Cari işlemler açığında neler oluyor? Ekonomide gözlemlenen

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt ÖNAL 6. HAFTA 4. GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ULUSLAR ARASI FON HAREKETLERİ Gelişmekte olan ülkeler, son 25 yılda ekonomik olarak oldukça

Detaylı

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu)

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu) ZİRAAT BANKASI 2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI (40 Test Sorusu) 1 ) Aşağıdakilerden hangisi bir kredi derecelendirme kuruluşudur? A ) FED B ) IMF C ) World Bank D ) Moody's E ) Bank

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM ABD Merkez Bankası FED, 18 Aralık tarihinde tahvil alım programında azaltıma giderek toplam tahvil alım miktarını 85 milyar dolardan 75 milyar

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 2013 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyüyen ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 3,6 oranında büyümüştür. ABD de 6 Aralık 2013 te

Detaylı

Ekonomik Rapor 2011 KAYNAKLAR 67. genel kurul Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği / www.tobb.org.tr

Ekonomik Rapor 2011 KAYNAKLAR 67. genel kurul Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği / www.tobb.org.tr Ekonomik Rapor 2011 KAYNAKLAR 67. genel kurul 389 390 1-2007, T.C. Kalkınma Bakanlığı, Gelir Dağılımı ve Yoksullukla Mücadele, Özel İhtisas Komisyonu Raporu, www.dpt.gov.tr/docobjects/download/3087/oik691.pdf,

Detaylı

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AYLIK EKONOMİK GÖSTERGELER EKİM 2015 Hazine Müsteşarlığı Matbaası Ankara, 22 Ekim 2015 İÇİNDEKİLER TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELER i I. ÜRETİM I.1.1.

Detaylı

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR Bu rapor ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş Gruplara Yönelik Gelir Amaçlı Kamu Borçlanma Araçları

Detaylı

T.C. AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI Ekonomik ve Mali Politikalar Başkanlığı

T.C. AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI Ekonomik ve Mali Politikalar Başkanlığı T.C. AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI Ekonomik ve Mali Politikalar Başkanlığı Avrupa Komisyonu nun AB ye aday ve potansiyel aday ülkelerdeki makroekonomik gelişmelere ilişkin değerlendirmeleri içeren ve 2015 yılının

Detaylı

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU Temmuz ayı içerisinde Dünya Bankası Türkiye

Detaylı

BANK MELLAT Merkezi Tahran Türkiye Şubeleri 2015 III. ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU

BANK MELLAT Merkezi Tahran Türkiye Şubeleri 2015 III. ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU BANK MELLAT Merkezi Tahran Türkiye Şubeleri 2015 III. ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU 1 İ Ç İ N D E K İ L E R I. GENEL BİLGİLER 1. Şubenin Gelişimi Hakkında Özet Bilgi 2. Şubenin Sermaye ve Ortaklık Yapısı 3.

Detaylı

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu?

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Yrd. Doç. Dr. Elif UÇKAN DAĞDEMĠR Anadolu Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İktisat Bölümü Öğretim Üyesi 1. GĠRĠġ Avrupa Birliği (AB)

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm Çin Ekonomisi Nisan-Haziran döneminde bir önceki yılın aynı

Detaylı

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr TİSK AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ- MART 2016 (SAYI: 85) GENEL DEĞERLENDİRME 31.03.2016 Ekonomi ve İşgücü Piyasası Reformlarına Öncelik Verilmeli Gelişmiş ülkelerin çoğunda ve yükselen ekonomilerde büyüme sorunu

Detaylı

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR Bu rapor ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş. Gelir Amaçlı Esnek Emeklilik Yatırım Fonu nun 01.01.2008-31.12.2008 dönemine ilişkin

Detaylı

CARİ AÇIK NEREYE KADAR?

CARİ AÇIK NEREYE KADAR? CARİ AÇIK NEREYE KADAR? Prof. Dr. Doğan CANSIZLAR ANKARA - 14 Aralık 2011 1 Türkiye Ekonomisindeki Bazı Eşitlikler -Ekonomik Büyüme = Artan Dış Açık -Artan Dış Açık = Artan Dış Borçlanma -Artan Dış Borçlanma

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE YAŞANAN GELİŞMELER VE 2011 YILI EKONOMİK BEKLENTİLERİ. Dr.Süleyman Yaşar. 17 Nisan 2011

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE YAŞANAN GELİŞMELER VE 2011 YILI EKONOMİK BEKLENTİLERİ. Dr.Süleyman Yaşar. 17 Nisan 2011 TÜRKİYE EKONOMİSİNDE YAŞANAN GELİŞMELER VE 2011 YILI EKONOMİK BEKLENTİLERİ Dr.Süleyman Yaşar 17 Nisan 2011 AMERİKAN MALİ KRİZİNİN Düşük faiz politikası (2002-5) NEDENLERİ Risklerin önemsenmemesi Hesap

Detaylı

BOSNA HERSEK ÜLKE BÜLTENİ

BOSNA HERSEK ÜLKE BÜLTENİ BOSNA HERSEK ÜLKE BÜLTENİ Başkent Resmi Dil(ler) Yönetim Biçimi Devlet Başkanı Başbakan Saraybosna Boşnakça, Hırvatça, Sırpça Cumhuriyet Haris Sladziç Nikola Špirić Kuruluş 1 Mart 1992 Yüzölçümü 51.129

Detaylı

F. Gülçin Özkan York Üniversitesi

F. Gülçin Özkan York Üniversitesi Finansal Đstikrar ve Makroekonomik Etkileşim F. Gülçin Özkan York Üniversitesi 1 Finansal kriz tanımı üzerinde hemfikir olunan bir tanım bulunmamakla birlikte, reel sektör etkisinin derecesi önemli bir

Detaylı

Prof. Dr. Ekrem Pakdemirli

Prof. Dr. Ekrem Pakdemirli Prof. Dr. Ekrem Pakdemirli www.ekrempakdemirli.com 21.05.2014 1923 sonlarında Cumhuriyet Kurulduğunda Savaşlardan yorgun Eğitim-öğrenim seviyesi oldukça düşük bir toplum Savaşlar sonrası ülke harap ve

Detaylı

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş PARA PİYASASI LİKİT EMEKLİLİK YATIRIM FONU(KAMU) YILLIK RAPOR

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş PARA PİYASASI LİKİT EMEKLİLİK YATIRIM FONU(KAMU) YILLIK RAPOR ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş PARA PİYASASI LİKİT EMEKLİLİK YATIRIM FONU(KAMU) YILLIK RAPOR Bu rapor ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş Para Piyasası Likit Emeklilik Yatırım Fonu(KAMU) Emeklilik Yatırım Fonu nun

Detaylı

Eylül 2013 B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ

Eylül 2013 B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ KIBRIS RUM KESİMİ ÜLKE RAPORU Eylül 2013 B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ I.GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Kıbrıs Cumhuriyeti Yönetim Şekli : Cumhuriyet Coğrafi Konumu : Akdeniz deki beş büyük adadan

Detaylı

2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ

2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ 2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ TEPAV EPRI Dış Politika Etütleri AB Çalışma Grubu 9 Kasım 2005 Ankara Zeynep Songülen

Detaylı

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Cahit YILMAZ Kültür Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İstanbul c.yilmaz@iku.edu.tr Key words:kredi,büyüme. Özet Banka kredileri ile ekonomik büyüme arasında

Detaylı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı POLİTİKANOTU Mart2011 N201139 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Cari açık, uzun yıllardan

Detaylı

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI KKTC DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI 25.0 150 22.5 135 20.0 120 17.5 105 15.0 90 12.5 75 10.0 60 7.5 45 5.0 30 2.5 15 0.0 0 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7

Detaylı

Ekonomik Rapor 2011 I. MAKRO BÜYÜKLÜKLER AÇISINDAN DÜNYA EKONOMİSİNE GENEL BAKIŞ 67. genel kurul Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği / www.tobb.org.

Ekonomik Rapor 2011 I. MAKRO BÜYÜKLÜKLER AÇISINDAN DÜNYA EKONOMİSİNE GENEL BAKIŞ 67. genel kurul Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği / www.tobb.org. Ekonomik Rapor 2011 I. MAKRO BÜYÜKLÜKLER AÇISINDAN DÜNYA EKONOMİSİNE GENEL BAKIŞ 67. genel kurul 5 6 1. MAKRO BÜYÜKLÜKLER AÇISINDAN DÜNYA EKONOMİSİNE GENEL BAKIŞ Küresel ekonomiyi derinden etkileyen 2008

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 01 Aralık 2014, Sayı: 48. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 01 Aralık 2014, Sayı: 48. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 48 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ercan Ergüzel Ezgi Gülbaş Ali Can Duran 1 DenizBank

Detaylı

TÜRKİYE İŞ ve İNŞAAT MAKİNALARI ALT SEKTÖRÜ

TÜRKİYE İŞ ve İNŞAAT MAKİNALARI ALT SEKTÖRÜ TÜRKİYE İŞ ve İNŞAAT MAKİNALARI ALT SEKTÖRÜ SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Ocak 2010 1 İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ... 3 2. MEVCUT DURUM... 4 2.1. Dünya İş Makinaları Pazarı... 4 2.2. Sektörün Türkiye deki Durumu... 4

Detaylı

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR FDI doğrudan yabancı yatırım, bir ülke borsasında işlem gören şirketlerin hisselerinin bir diğer ülke veya ülkelerin kuruluşları tarafından satın alınmasını ifade eden portföy yatırımları dışında kalan

Detaylı

ÜÇ AYLIK EKONOMİK RAPOR

ÜÇ AYLIK EKONOMİK RAPOR ÜÇ AYLIK EKONOMİK RAPOR Temmuz-Eylül 2006 Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Ekonomik Araştırmalar ve İstatistik Müdürlüğü ÜÇ AYLIK EKONOMİK RAPOR TOBB Yayın No. 2007 / 36 ISBN: 9944-60 027-X Sayfa Düzeni

Detaylı

ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013. Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2

ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013. Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2 ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013 Başkent Pekin Yönetim Şekli Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2 Nüfus 1,35 milyar GSYH 8,2 trilyon $ Kişi Başına Milli Gelir 9.300 $ Resmi

Detaylı

AB YE ADAY VE POTANSİYEL ADAY ÜLKELERE İLİŞKİN SON EKONOMİK GELİŞMELER*

AB YE ADAY VE POTANSİYEL ADAY ÜLKELERE İLİŞKİN SON EKONOMİK GELİŞMELER* AB YE ADAY VE POTANSİYEL ADAY ÜLKELERE İLİŞKİN SON EKONOMİK GELİŞMELER* AVRUPA BİRLİĞİ GENEL SEKRETERLİĞİ EKONOMİK VE MALİ POLİTİKALAR BAŞKANLIĞI NİSAN 20 * Avrupa Komisyonu Ekonomik ve Mali Konular Genel

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Ocak ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi olan -5,2 Milyar doların altında -4,88 milyar dolar olarak geldi. Ocak ayında dış ticaret açığı geçen yılın aynı ayına göre

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Nisan 2013, No: 58

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Nisan 2013, No: 58 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Nisan 2013, No: 58 i Bu sayıda; Ocak ayı işgücü ve istihdam verileri; Ocak-Mart Merkezi Yönetim Bütçe Sonuçları, IMF Küresel Ekonomik Görünüm Raporu değerlendirilmiştir.

Detaylı

2015 NİSAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 NİSAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ NİSAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 15 Haziran Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından

Detaylı

Toparlanmanın üçte biri tamam ama bir problemimiz var. Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti

Toparlanmanın üçte biri tamam ama bir problemimiz var. Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti Toparlanmanın üçte biri tamam ama bir problemimiz var Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti TEPAV Politika Notu Ocak 2011 Araştırmanın başlangıç noktası desendir. Edward Leamer İnsan, desen arayan

Detaylı

Bankacılık sektörü. 2011 değerlendirmesi ve 2012 yılı beklentileri

Bankacılık sektörü. 2011 değerlendirmesi ve 2012 yılı beklentileri Bankacılık sektörü 2011 değerlendirmesi ve 2012 yılı beklentileri Şubat 2012 İçerik Bankacılık sektörünü etkileyen gelişmeler ve yansımalar 2012 yılına ilişkin beklentiler Gündemdeki başlıca konular 2

Detaylı

TÜRKİYE AÇISINDAN EURO NUN ROLÜ

TÜRKİYE AÇISINDAN EURO NUN ROLÜ TÜRKİYE AÇISINDAN EURO NUN ROLÜ GAZİ ERÇEL BAŞKAN TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI 6. Uluslararası Finans ve Ekonomi Forumu VİYANA, 9 KASIM 2000 Euro ile ilgili görüşlerimi sizlerle paylaşmak üzere, bu

Detaylı

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu DÜNYA EKONOMİSİ Teknoloji, nüfus ve fikir hareketlerini içeren itici güce birinci derecede itici güç denir. Global işbirliği ağıgünümüzde küreselleşmişyeni ekonomik yapının belirleyicisidir. ASEAN ekonomik

Detaylı

BASIN DUYURUSU 30 Nisan 2015

BASIN DUYURUSU 30 Nisan 2015 Sayı: 2015-34 BASIN DUYURUSU 30 Nisan 2015 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 22 Nisan 2015 Enflasyon Gelişmeleri 1. Mart ayında tüketici fiyatları yüzde 1,19 oranında artmış ve yıllık

Detaylı

Küresel Kriz Sonrası Türkiye de Finansal Sistem Bankacılık Sektörü

Küresel Kriz Sonrası Türkiye de Finansal Sistem Bankacılık Sektörü Küresel Kriz Sonrası Türkiye de Finansal Sistem Bankacılık Sektörü Ekrem Keskin Mayıs 2010 Sunum Uluslararası gelişmeler Türkiye deki gelişmeler Bankacılık sektörüne yansıma Sonuç 2 Yapılanlar Ortak çaba:

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni 17 Ağustos 2015, Sayı: 23 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 14 Aralık 2015, Sayı: 39. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 14 Aralık 2015, Sayı: 39. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni 14 Aralık 2015, Sayı: 39 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül

Detaylı

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr TİSK AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ- ŞUBAT 2016 (SAYI: 84) GENEL DEĞERLENDİRME 24.02.2016 Ekonomide Güven Azaldı, Riskler Arttı. Sanayinin Maliyetlerini Artıracak Uygulamalardan Kaçınılmalı Dünya ekonomisi 2015

Detaylı

Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler

Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler tepav türkiye ekonomi politikaları araştırma vakfı Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler Prof. Dr. Serdar TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürü

Detaylı

Orta, Doğu ve Güneydoğu Avrupa: Küresel Likidite Dalgası Çekilirken Toparlanmayı Korumak

Orta, Doğu ve Güneydoğu Avrupa: Küresel Likidite Dalgası Çekilirken Toparlanmayı Korumak Orta, Doğu ve Güneydoğu Avrupa: Küresel Likidite Dalgası Çekilirken Toparlanmayı Korumak Yazan By Reza Moghadam, Aasim M. Husain ve Anna Ilyina 29 Nisan 214 Avro bölgesindeki toparlanmanın akabinde Orta,

Detaylı

MALİYE BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN MAKROEKONOMİK GELİŞMELER İLE 2013 YILI İLK YARI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE GERÇEKLEŞMELERİNİ

MALİYE BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN MAKROEKONOMİK GELİŞMELER İLE 2013 YILI İLK YARI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE GERÇEKLEŞMELERİNİ MALİYE BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN MAKROEKONOMİK GELİŞMELER İLE 2013 YILI İLK YARI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE GERÇEKLEŞMELERİNİ DEĞERLENDİRMEK ÜZERE DÜZENLEDİĞİ BASIN TOPLANTISI KONUŞMA METNİ 15 TEMMUZ 2013

Detaylı

EKONOMİK GÖSTERGELER

EKONOMİK GÖSTERGELER EKONOMİK GÖSTERGELER 1. özel SEKTÖRÜN YURTDIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİLER 2. HANE HALKI İŞGÜCÜ İSTATİSTİKLERİ 3. KISA VADELİ DIŞ BORÇLARIN GELİŞİMİ 4. SANAYİ ÜRETİM ENDEKSİ Dr. Adem KORKMAZ 1. ÖZEL SEKTÖRÜN

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

BANK MELLAT Merkezi Tahran-İran Türkiye Şubeleri 1 OCAK 31 MART 2009 ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU

BANK MELLAT Merkezi Tahran-İran Türkiye Şubeleri 1 OCAK 31 MART 2009 ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU BANK MELLAT Merkezi Tahran-İran Türkiye Şubeleri 1 OCAK 31 MART 2009 ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU 1 GENEL BİLGİLER Şubenin Gelişimi Hakkında Özet Bilgi Şube Tahran İran da kurulu Bank Mellat ın Türkiye de

Detaylı

Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013 Dönemi

Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013 Dönemi Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013 Dönemi Mehmet ATASEVER Mayıs, 2015 Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013

Detaylı

TÜRKĐYE CUMHURĐYET MERKEZ BANKASI

TÜRKĐYE CUMHURĐYET MERKEZ BANKASI TÜRKĐYE CUMHURĐYET MERKEZ BANKASI Türkiye Ekonomisi ve Para Politikası Uygulamaları Durmuş YILMAZ Başkan 12 Ocak 2011 1 Sunum Planı I. Küresel Görünüm II. Türkiye Ekonomisi III. Para Politikası Gelişmeleri

Detaylı

Türkiye Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Türkiye Ekonomisindeki Son Gelişmeler Türkiye Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi TÜRKİYE EKONOMİSİ BÜYÜME VE MİLLİ GELİR Kişi Başına GSYH, cari fiyatlarla 2010 yılında

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm CPB nin açıkladığı verilere göre Temmuz ayında bir önceki

Detaylı

Türkiye`de Sağlıkta Dönüşüm ve Endüstrimizin Mevcut Durumu

Türkiye`de Sağlıkta Dönüşüm ve Endüstrimizin Mevcut Durumu Türkiye`de Sağlıkta Dönüşüm ve Endüstrimizin Mevcut Durumu II. Sağlık Ekonomisi Kongresi, 4-5 Aralık 2014 Ecz. Halil Tunç Köksal Genel Sekreter Yrd. Sağlıkta Dönüşüm Programı ve Sosyal Güvenlik Reformu

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm CPB nin açıkladığı verilere göre Haziran ayında bir önceki

Detaylı

13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Aralık ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi olan -7,5 Milyar doların üzerinde -8,322 milyar dolar olarak geldi. 2013 yılı cari işlemler açığı bir önceki yıla göre

Detaylı

Makro Veri. Cari açık yeni rekorda. Tablo 1: Cari Denge (milyon $) -month,

Makro Veri. Cari açık yeni rekorda. Tablo 1: Cari Denge (milyon $) -month, Makro Veri Ödemeler Dengesi: Cari açık yeni rekorda İbrahim Aksoy Ekonomist Tel: +90 212 334 91 04 E-mail: iaksoy@sekeryatirim.com.tr Cari denge Aralık ta 7,5 milyar $ rekor açık verirken, rakam, piyasa

Detaylı

Türkiye Ekonomisinde Dönüşüm

Türkiye Ekonomisinde Dönüşüm T.C. KALKINMA BAKANLIĞI Türkiye Ekonomisinde Dönüşüm Erhan USTA Müsteşar Yardımcısı 29 Şubat 2012 3. İzmir Ulusal Ekonomi Kongresi 1970 li Yıllar : Dünya 1971 yılında Bretton Woods sisteminin çöküşü Gelişmekte

Detaylı

KÜRESEL EKONOMİ VE TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BEKLENTİLER

KÜRESEL EKONOMİ VE TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BEKLENTİLER KÜRESEL EKONOMİ VE TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BEKLENTİLER NİSAN 2014 Birleşmiş Milletler (UN), Uluslararasın Para Fonu (IMF), Ekonomik İşbirliği ve Kalınma Teşkilatı (OECD) ve Dünya Bankası nın (WB), küresel

Detaylı

11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Ekim ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi 2,9 Milyar dolar eksiyken, veri beklentilere paralel 2,89 milyar dolar açık olarak geldi. Ocak-Ekim arasındaki 2013 cari

Detaylı

Ödemeler Dengesi Doç. Dr. Dilek Seymen Araş. Gör. Aslı Seda Bilman 1 Plan Ödemeler Dengesi, tanım, kapsamı Ana Hesap Grupları Cari Denge, Sermaye Hesabı Dengesi Farklı Ödemeler Dengesi Tanımları Otonom

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 06 Temmuz 2015, Sayı: 18. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 06 Temmuz 2015, Sayı: 18. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 18 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül 1 DenizBank

Detaylı

CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. PARA PİYASASI LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU

CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. PARA PİYASASI LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. PARA PİYASASI LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU Bu rapor Cigna Finans Emeklilik ve Hayat A.Ş. Para Piyasası Likit Kamu

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. ALTIN EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2013 YILI 6 AYLIK FAALİYET RAPORU 1-Ekonominin Genel durumu Dünya ekonomisi 2013 ü genel olarak bir toparlanma dönemi olarak geride bıraktı.

Detaylı

Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması

Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması Gazi Erçel Başkan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 1 Nisan 1998 Ankara I. Giriş Ocak ayı başında

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİNE ÜYE VE ADAY ÜLKELERDE TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER. (Kasım 2011) Ankara

AVRUPA BİRLİĞİNE ÜYE VE ADAY ÜLKELERDE TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER. (Kasım 2011) Ankara AVRUPA BİRLİĞİNE ÜYE VE ADAY ÜLKELERDE TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER (Kasım 2011) Ankara İÇİNDEKİLER NÜFUS VE İŞGÜCÜ PİYASASI TASARRUFLAR 1. Nüfus 28. Gayri Safi Ulusal Tasarruflar 2. İstihdam 29. Gayri

Detaylı

EKONOMİK VE MALİ POLİTİKA GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Ekim 2011, No:7

EKONOMİK VE MALİ POLİTİKA GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Ekim 2011, No:7 EKONOMİK VE MALİ POLİTİKA GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Ekim 2011, No:7 Bu sayıda; Ağustos ayı dış ticaret verileri, Eylül ayı enflasyon verileri, Döviz yükümlülüklere uygulanan munzam karşılıkların düşürülmesine

Detaylı

DEVLET BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN YAPISAL REFORMALARIN MAKROEKONOMİK ETKİLERİ KONFERANSI AÇILIŞ KONUŞMASI (26 EKİM 2007 ANKARA)

DEVLET BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN YAPISAL REFORMALARIN MAKROEKONOMİK ETKİLERİ KONFERANSI AÇILIŞ KONUŞMASI (26 EKİM 2007 ANKARA) DEVLET BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN YAPISAL REFORMALARIN MAKROEKONOMİK ETKİLERİ KONFERANSI AÇILIŞ KONUŞMASI (26 EKİM 2007 ANKARA) Değerli Katılımcılar, Değerli Konuklar, Türkiye, yapısal reformlar ile

Detaylı

T.C. AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI Ekonomik ve Mali Politikalar Başkanlığı

T.C. AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI Ekonomik ve Mali Politikalar Başkanlığı T.C. AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI Ekonomik ve Mali Politikalar Başkanlığı Avrupa Komisyonu Ekonomik ve Mali Konular Genel Müdürlüğü nün AB ye üye ülkeler ile aday ve potansiyel aday ülkelerdeki makroekonomik

Detaylı

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR Bu rapor ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş Büyüme Amaçlı Hisse Senedi Emeklilik Yatırım Fonu nun 01.01.2004-31.12.2004

Detaylı

Türkiye nin esas gündemi orta gelir tuzağından çıkmak olmalıdır

Türkiye nin esas gündemi orta gelir tuzağından çıkmak olmalıdır tepav Economic Policy Research Foundation of Turkey Türkiye nin esas gündemi orta gelir tuzağından çıkmak olmalıdır Ankara 26 Haziran 212 28, kişi başı gelirin ABD ye oranı (doğal log) Türkiye nin esas

Detaylı

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ Hazırlayan: Fethi SAYGIN Mart 2014 Kaynak :DESTATIS (Alman İstatistik Enstitüsü) GENEL DEĞERLENDİRME Ekonomi piyasalarındaki durgunluk ve sorunlara rağmen,

Detaylı

Turkey Data Monitor Ekonomi Bülteni. 07 Mart 2016 I. KÜRESEL GELİŞMELER

Turkey Data Monitor Ekonomi Bülteni. 07 Mart 2016 I. KÜRESEL GELİŞMELER I. KÜRESEL GELİŞMELER Zayıf ücret artışları, güçlü istihdam artışını gölgede bıraktı ABD de Şubat ayında toplam tarım dışı istihdam 195 bin kişilik beklentilerin belirgin üzerinde 242 bin kişi olarak açıklandı.

Detaylı

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR DEĞERLENDİRME RAPORU

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR DEĞERLENDİRME RAPORU ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR DEĞERLENDİRME RAPORU Ağustos 2010 TÜRKİYE YE ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM GİRİŞLERİ 2010 YILI İLK YARISINDA 3,2 MİLYAR DOLAR OLDU 2010 yılının ilk yarısında, Türkiye ye

Detaylı

TÜRKİYE NİN CARİ AÇIK SORUNU VE CARİ AÇIĞIN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ SEDA AKSÜMER

TÜRKİYE NİN CARİ AÇIK SORUNU VE CARİ AÇIĞIN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ SEDA AKSÜMER İÇİNDEKİLER 1.GİRİŞ 2. TÜRKİYE NİN CARİ AÇIK SORUNU Asıl Tehlike Cari Açığın Finansmanı 3. ENERJİDE DIŞA BAĞIMLIK SORUNU ve CARİ AÇIK İLİŞKİSİ 4.TÜRKİYE İÇİN CARİ AÇIK SÜRDÜRÜLEBİLİR Mİ? 5.SONUÇ ve ÖNERİLER

Detaylı

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi 2015 YILI

Detaylı

Sosyoekonomi / 2006-2 / 060208. Deniz Aytaç. Sosyo Ekonomi

Sosyoekonomi / 2006-2 / 060208. Deniz Aytaç. Sosyo Ekonomi Sosyoekonomi / 2006-2 / 060208. Deniz Aytaç Sosyo Ekonomi Temmuz-Aralık 2006-2 Maastricht Antlaşması Yakınlaşma Kriterleri Çerçevesinde Bütçe Disiplini ve Türkiye ile İlgili Bir Karşılaştırma Deniz Aytaç

Detaylı

Büyüme Değerlendirmesi: 2013 4. Çeyrek

Büyüme Değerlendirmesi: 2013 4. Çeyrek Büyüme Değerlendirmesi: 2013 4. Çeyrek 31.03.2014 YATIRIMSIZ BÜYÜME Seyfettin Gürsel*, Zümrüt İmamoğlu, ve Barış Soybilgen Yönetici Özeti TÜİK'in bugün açıkladığı rakamlara göre Türkiye ekonomisi 2013

Detaylı

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Finansal Piyasa Dinamikleri Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Neleri İşleyeceğiz? Finansal Sistemin Resmi Makro Göstergeler ve Yorumlanması Para ve Maliye Politikaları Merkez Bankası ve Piyasalar Finansal Piyasalardaki

Detaylı

Genel Görünüm. ABD, Euro Bölgesi, İngiltere ve Japonya merkez bankaları da kısa dönemde faiz artırımı yapmayacaklarının sinyalini vermişlerdir.

Genel Görünüm. ABD, Euro Bölgesi, İngiltere ve Japonya merkez bankaları da kısa dönemde faiz artırımı yapmayacaklarının sinyalini vermişlerdir. Genel Görünüm 2008 yılı son çeyreğinde tüm dünya ekonomilerini ve finans piyasalarını derinden etkileyen küresel kriz, tüm ülke hükümetlerinin aldıkları mali ve para politikası önlemleri ile 2009 yılı

Detaylı

MACARİSTAN ÜLKE RAPORU 31.03.2016

MACARİSTAN ÜLKE RAPORU 31.03.2016 MACARİSTAN ÜLKE RAPORU 31.03.2016 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Macaristan a ihracat yapan 246 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program. 22 Kasım 2013

Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program. 22 Kasım 2013 Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program 22 Kasım 201 Büyüme Tahminleri (%) 4, 4,1 Küresel Büyüme Tahminleri (%) 4,1,2,0 ABD Büyüme Tahminleri (%) 2,,,,,,1,6,6 2,8 2,6 2,4 2,2

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER. (Haziran 2015)

TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER. (Haziran 2015) TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER (Haziran 2015) Tüketici Güven Endeksi (Mayıs 2015) Tüketici Güven Endeksi bir önceki aya göre sınırlı bir azalış göstermiştir. 2015 Nisan ayında 65.35 olan

Detaylı

T.C. ZİRAAT BANKASI A.Ş. DÜNYA TÜRK GİRİŞİMCİLER KURULTAYI 10-11 NİSAN 2009 Boğazdan Körfeze Fırsatlar 1 SUNUM PLANI KÖRFEZ BÖLGE PROFİLİ KÖRFEZ ÜLKELERİ İLE İLİŞKİLER SONUÇ VE ÖNERİLER 2 Bölge Profili

Detaylı

Bu sunum, borç stoku ve borçlanma ile ilgili güncel bilgileri. kamuoyuna kapsamlı olarak sunmak amacıyla hazırlanmıştır ve

Bu sunum, borç stoku ve borçlanma ile ilgili güncel bilgileri. kamuoyuna kapsamlı olarak sunmak amacıyla hazırlanmıştır ve Bu sunum, borç stoku ve borçlanma ile ilgili güncel bilgileri kamuoyuna kapsamlı olarak sunmak amacıyla hazırlanmıştır ve her ay sonu itibarıyla güncellenmektedir. Son güncelleme tarihi: 1 ŞUBAT 2011 1

Detaylı

Büyüme, Tasarruf-Yatırım ve Finansal Sektörün Rolü. Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı

Büyüme, Tasarruf-Yatırım ve Finansal Sektörün Rolü. Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı Büyüme, Tasarruf-Yatırım ve Finansal Sektörün Rolü Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı Büyüme: Yatırım ve Tasarrufun Fonksiyonu Büyüme : Büyümenin Temel Unsuru : Üretimin Temel Faktörleri : Üretimin Diğer

Detaylı

Bankacılık sektörü. 2002-2008 Mart. Mayıs 2008

Bankacılık sektörü. 2002-2008 Mart. Mayıs 2008 Bankacılık sektörü 2002-2008 Mart Mayıs 2008 Sunumun içeriği I- Finansal sektörün büyüklüğü ve kamu ile ilişkisi II- Bankacılık sistemine ilişkin bilgiler III- Büyüme IV- Bilanço yapısında değişme V-Risk

Detaylı

Vahap Tolga KOTAN Murat İNCE Doruk ERGUN Fon Toplam Değeri 877.247,49 Fonun Yatırım Amacı, Stratejisi ve Riskleri

Vahap Tolga KOTAN Murat İNCE Doruk ERGUN Fon Toplam Değeri 877.247,49 Fonun Yatırım Amacı, Stratejisi ve Riskleri A. TANITICI BİLGİLER PORTFÖY BİLGİLERİ YATIRIM VE YÖNETİME İLİŞKİN BİLGİLER Halka Arz Tarihi 07/11/2008 Portföy Yöneticileri 31.03.2010 tarihi itibariyle Vahap Tolga KOTAN Murat İNCE Doruk ERGUN Fon Toplam

Detaylı

TCMB O/N Faiz Oranları (% ) 70.0% 60.0% 50.0% 40.0% 30.0% 20.0% 10.0% 0.0%

TCMB O/N Faiz Oranları (% ) 70.0% 60.0% 50.0% 40.0% 30.0% 20.0% 10.0% 0.0% GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2006 YILI İLK 6 AYLIK FAALİYET RAPORU 1.- Ekonominin Genel durumu 2002 yılında başta ABD olmak üzere gelişmiş ülkelerde başlayan

Detaylı

1960 ile 2012 arasında ortalama yıllık büyüme oranı yüzde 4,5 olarak gerçekleşmiştir.

1960 ile 2012 arasında ortalama yıllık büyüme oranı yüzde 4,5 olarak gerçekleşmiştir. MESAJ 1 GEÇTIĞIMIZ ONYILLARDA KAYDEDILEN ISTIKRARLI BÜYÜME TÜRKIYE YI YÜKSEK GELIR EŞIĞINE GETIRIRKEN, REFAH PAYLAŞILMIŞ VE ORTA SINIFIN BÜYÜKLÜĞÜ IKI KATINA ÇIKMIŞTIR. 1960 ile 2012 arasında ortalama

Detaylı