(UZMANLIK TEZİ) Dr. Barış YOLCU. Yönlendiren: Klinik Şefi Op. Dr. Yavuz CEYLAN

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "(UZMANLIK TEZİ) Dr. Barış YOLCU. Yönlendiren: Klinik Şefi Op. Dr. Yavuz CEYLAN"

Transkript

1 T.C. Sağlık Bakanlığı İstanbul Bakırköy Doğumevi Kadın ve Çocuk Hastalıkları Eğitim Araştırma Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniği Klinik Şefi: Op. Dr. Yavuz CEYLAN POPÜLASYONUMUZA AİT FETAL BİYOMETRİK ÖLÇÜMLERİN NOMOGRAMLARININ BELİRLENMESİ (UZMANLIK TEZİ) Dr. Barış YOLCU Yönlendiren: Klinik Şefi Op. Dr. Yavuz CEYLAN İSTANBUL 005

2 ÖZET Bu kesitsel çalışmada 40 gebelik haftaları arasında 584 komplikasyonsuz gebelikte fetuslara ait biparietal çap, frontooksipital çap, baş çevresi, transserebellar çap, abdominal çevre, femur uzunluğu, humerus uzunluğu, ulna uzunluğu, radius uzunluğu, tibia uzunluğu, binoküler çap, interorbital çap ve amniotik fetal indeks değerleri ölçüldü. Elde edilen değerlerin regresyon analizleri kullanılarak % 90, %95 ve % 99 güvenlik aralıkları içinde nomogramları belirlendi. Bunlara ait persantil eğrileri ve tabloları oluşturuldu. Ölçümü yapılan fetal parametrelerin gebelik haftası ile yüksek korelasyon gösterdiği izlendi. Amniotik fetal indeks hariç diğer parametrelerin kurvilineer bir büyüme gösterdiği izlendi. Gebelik haftası ile en yüksek korelasyon femur uzunluğunda saptandı. eğrileri oluşturulurken SPSS bilgisayar istatistik programından yararlanıldı. Buradaki hazır eğri modellerinden gestasyonel haftadan fetal parametrelerin tahmini için Model S, fetal parametrelerden gestasyonel haftanın tahmini içinse exponential model kullanıldı. Bilindiği gibi gerek genetik ve coğrafik faktörler gerekse ölçümcüler arasındaki teknik ve deneyim farklılıkları fetal ölçümler üzerinde farklı sonuçlar elde edilmesine yol açabilir. Bu nedenle her toplumun kendi nomogramlarını belirlemesi ve popülasyonunu bu nomogramlara göre değerlendirmesi daha doğru olacaktır. Bu çalışma ile, kendi popülasyonumuza ait fetal ölçümlerin nomogramlarıni belirlemeyi amaçladık. Kendi popülasyonumuzla ilgili fetal değerlendirmelerde daha doğru gestasyonel yaş tahmini için oluşturmuş olduğumuz nomogramların kullanılmasını önermekteyiz.

3 ABSTRACT In this cross-sectionalstudy, we measured the biparietal diameter, frontooccipital diameter, head circumference, transcerebellar diameter, abdominal circumference, femur length, humerus length, ulna length, radius length, tibia length, binoculer diameter, interorbital diameter and amniotic fluid index values of 584 fetuses between 40 gestational age of pregnancies with no complication. Nomograms were determined by using regression analyzes of obtained values with %90, %95 and %99 of reliable consensus centil curves and tables of these were formed. We observed a high correlation between the measured fetal parameters exept amniotic fluid index had a curvilineer growth. The highest correlation was between the femur length and gestational age. We used SPSS computer statistic programmes to form centil curves. For prediction of fetal parameters from gestational age Model S, the present curve model and to predict the gestational age from fetal parameters the exponential model was used. As known different results can be obtained for fetal measurements according to genetic and geographic factors and also according to the technique and the differences in trials. Because of this each community must form its own nomograms and evaluate its population according to these nomograms. In this study the nomograms of the fetal measurements of our population were determined. We propose to use the nomograms that we formed to predict the gestational age more accurate with fetal parameters in our own population. 3

4 ÖNSÖZ Tahmini doğum tarihi, son adet tarihine (SAT) göre 80 gün olarak hesaplanmakla birlikte ± 3 gün gibi geniş bir zamanı içine alabilir. Gestasyonel yaşın doğru bilinmesi, organların gelişimi veya olgunluğu hakkında ve buna bağlı olarak prematür doğumların önlenmesi konusunda bize yardımcı olur. Ancak gebelerin % 0-40 ının SAT ını anımsamadığı litaratürde belirtilmiştir. Maternal hastalıklar, çevre, sosyoekonomik faktörler, ırk, coğrafik faktörler, beslenme gebeyi dolayısıyla fetusu ve gelişimini etkileyecektir. Gebelik yaşının saptanması ve fetal gelişmenin izlenmesinde bize yol gösteren fetal ölçümler ve fetal büyüme eğrilerinin içinde yaşadığımız topluma ait olması bizi daha doğru sonuçlar almaya götürecektir. Bu amaçla yaptığımız bu çalışmada katkılarından dolayı; Başhekim sayın Dr. Hüseyin ALDEMİR e, önceki başhekimimiz sayın Op. Dr. Metin NURLUOĞLU na Uzmanlık eğitimimin her aşamasında bilgi ve deneyimlerinden faydalandığım klinik şeflerimiz başta sayın Op. Dr. Yavuz CEYLAN olmak üzere, sayın Op. Dr. Ahmet GÜLKILLIK, sayın Op. Dr. Ali İsmet TEKİRDAĞ ve Sayın Op. Dr. H. Cemal ARK a, Tezimin her aşamasında yardımını esirgemeyen Sayın Op. Dr. Altan CEBECİ ye, Asistanlığım boyunca bilgilerinden yararlandığım şef muavini, başasistan ve uzman hekimlere, birlikte çalıştığım asistan arkadaşlarıma, Her zaman yanımda olan ve bana sonsuz destek veren eşime Teşekkür ederim. Dr. Barış YOLCU 4

5 İÇİNDEKİLER ÖZET.....iii ABSTRACT iv ÖNSÖZ.....v İÇİNDEKİLER.....vi TABLO VE ŞEKİLLER....vii KISALTMALAR..... ix GİRİŞ GENEL BİLGİLER.... Ultrasonografinin, obstetri ve jinekolojide kullanımının tarihsel gelişimi.. Ultrason fiziği. 3 Ultrasonografik görüntüleme yöntemleri...4 Ultrasonun biyolojik etkileri.5 Ultrasonografinin obstetrikde kullanımı. Gebelik yaşının belirlenmesi ve kullanılan yöntemler.8 Fetal biometri GEREÇ YÖNTEM 5 BULGULAR.. TARTIŞMA. SONUÇ.. 8 5

6 KAYNAKLAR...8 TABLO VE ŞEKİLLER Şekil Gebelerin yaşlara göre dağılımı Şekil Gebelerin gravidaya göre dağılımı Şekil 3 Gözlenen biparietal çap (BPD)değerlerinin dağılımı Şekil 4 Gestasyonel haftadan biparietal çapın tahmini Şekil 5 Biparietal çaptan GHF tahmini Şekil Gözlenen frontooksipital çap (FOD) değerleri Şekil Gestasyonel haftadan frontooksipital çap tahmini Şekil 8 Frontooksipital çaptan gestasyonel haftanın tahmini Şekil 9 Gözlenen baş çevresi (HC) değerlerinin dağılımı Şekil 0 Gestasyonel haftadan baş çevresinin tahmini Şekil Baş çevresinden gestasyonel haftanın tahmini Şekil Gözlenen transserebellar çap (TCD) değerlerinin dağılımı Şekil 3 Gestasyonel haftadan transserebellar çapın tahmini Şekil 4 Transserebellar çaptan gestasyonel haftanın tahmini Şekil 5 Gözlenen Abdominal çevre (AC) değerleri Şekil Gestasyonel haftadan abdominal çevrenin tahmini Şekil Abdominal çevreden gestasyonel haftanın tahmini Şekil 8 Gözlenen Femur uzunluğu (FL) değerleri değerleri Şekil 9 Gestasyonel haftadan femur uzunluğunun tahmini Şekil 0 Femur uzunluğundan gestasyonel haftanın tahmini Şekil Gözlenen Humerus uzunluğu (HL) değerleri

7 Şekil Gestasyonel haftadan humerus uzunluğunun tahmini Şekil 3 Humerus uzunluğundan gestasyonel haftanın tahmini Şekil 4 Gözlenen Radius uzunluğu (RL) değerleri Şekil 5 Gestasyonel haftadan radius uzunluğunun tahmini Şekil Radius uzunluğundan gestasyonel haftanın Şekil Gözlenen ulna uzunluğu (UL) değerleri Şekil 8Gestasyonel haftadan ulna uzunluğunun tahmini Şekil 9 Ulna uzunluğundan gestasyonel haftanın tahmini Şekil 30 Gözlenen Tibia uzunluğu (TL) değerleri Şekil 3 Gestasyonel haftadan tibia uzunluğunun tahmini Şekil 3 Tibia uzunluğundan gestasyonel haftanın tahmini Şekil 33 Gözlenen binoküler çap (BOD) değerleri Şekil 34 Gestasyonel haftadan binoküler çapın tahmini Şekil 35 Binoküler Çaptan gestasyonel haftanın tahmini Şekil 3 Gözlenen İnterorbital Çap (İOD) değerleri Şekil 3 Gestasyonel haftadan interorbital çapın tahmini Şekil 38 İnterorbital çaptan gestasyonel haftanın tahmini Şekil 39 Amniotik fetal indeksin (AFİ) gözlenen değerleri Şekil 40 Gestasyonel haftadan amniotik fetal indeks tahmini Şekil 4 elde ettiğimiz veriler ile Kurmanavicius'un(58) verilerinin karşılaştırılması

8 Tablo İncelenen fetal parametrelerin descriptif analizi Tablo Fetal parametrelerin arasındaki korelasyonlar Tablo 3 Gözlenen biparietal çap değerlerinin descriptif analizi Tablo 4 Gestasyonel haftadan biparietal çapın tahmini Tablo 5 Biparietal çaptan gestasyonel haftanın tahmini Tablo Gözlenen frontooksipital çap değerlerinin descriptif analizi Tablo Gestasyonel haftadan frontooksipital çap tahmini Tablo 8 Frontooksipital çaptan gestasyonel haftanın tahmini Tablo 9 Gözlenen baş çevresi değerlerinin descriptif analizi Tablo 0 Gestasyonel haftadan baş çevresinin tahmini Tablo Baş çevresinden gestasyonel haftanın tahmini Tablo Gözlenen transserebellar çap değerlerin descriptif analizi Tablo 3 Gestasyonel haftadan transserebellar çapın tahmini Tablo 4 Transserebellar çaptan gestasyonel haftanın tahmini Tablo 5 Gözlenen Abdominal çevre değerlerinin descriptif analizi Tablo Gestasyonel haftadan abdominal çevrenin tahmini Tablo Abdominal çevreden gestasyonel haftanın tahmini Tablo 8 Gözlenen Femur uzunluğu değerlerinin descriptif analizi Tablo 9 Gestasyonel haftadan femur uzunluğunun tahmini Tablo 0 Femur uzunluğundan gestasyonel haftanın tahmini Tablo Gözlenen Humerus uzunluğu değerlerinin descriptif analizi Tablo Gestasyonel haftadan humerus uzunluğunun tahmini Tablo 3 Humerus uzunluğundan gestasyonel haftanın tahmini Tablo 4 Gözlenen radius uzunluğu değerlerinin descriptif analizi Tablo 5 Gestasyonel haftadan radius uzunluğunun tahmini Tablo Radius uzunluğundan gestasyonel haftanın tahmini Tablo Gözlenen Ulna uzunluğu değerlerinin descriptif analizi Tablo 8 Gestasyonel haftadan ulna uzunluğunun tahmini Tablo 9 Ulna uzunluğundan gestasyonel haftanın tahmini Tablo 30 Gözlenen Tibia uzunluğu değerlerinin descriptif analizi Tablo 3 Gestasyonel haftadan tibia uzunluğunun tahmini 8

9 Tablo 3 Tibia uzunluğundan gestasyonel haftanın tahmini Tablo 33 Gözlenen binoküler çap değerlerinin descriptif analizi Tablo 34 Gestasyonel haftadan binoküler çapın tahmini Tablo 35 Binoküler çaptan gestasyonel haftanın tahmini Tablo 3 Gözlenen İnterorbital çap değerlerinin descriptif analizi Tablo 3 Gestasyonel haftadan interorbital çapın tahmini Tablo 38 İnterorbital çaptan gestasyonel haftanın tahmimi Tablo 39 Gözlenen amniotik fetal indeks değerlerinin descriptif analizi Tablo 40 Gestasyonel haftadan amniotik fetal indeks tahmini KISALTMALAR AC : Abdominal Çevre AFİ : Amniotik Fetal İndeks BMİ : Vücut-kitle İndeksi BOD : Binoküler Çap BPD : Biparietal Çap FL : Femur Uzunluğu FOD : Frontooksipital Çap GHF : Gestasyonel Hafta HL : Humerus Uzunluğu İOD : İnterorbital Çap 9

10 İUGR: İntrauterin Gelişme Geriliği RL : Radius Uzunluğu SD : Standart sapma TCD : Transserebellar Çap TL : Tibia Uzunluğu UL : Ulna Uzunluğu 0

11

12 GİRİŞ VE AMAÇ Doğum zamanının saptanması hem doktor, hem de hasta açısından çok önemlidir. Tahmini doğum tarihi, son adet tarihine (SAT) göre 80 gün olarak hesaplanmakla birlikte ± 3 gün gibi geniş bir zamanı içine alabilir. Gestasyonel yaşın doğru bilinmesi organların gelişimi ve olgunluğu hakkında ve buna bağlı olarak prematür doğumların önlenmesi konusunda bize yardımcı olur. Ancak, gebelerin % 0-40 ının SAT ını anımsamadığı litaratürde belirtilmiştir. Maternal hastalıklar, çevre, sosyoekonomik faktörler, ırk, coğrafik faktörler, beslenme gebeyi dolayısıyla fetusu ve gelişimini etkileyecektir. Ultrasonografi cihazlarında ve yöntemlerindeki gelişmeler, önceleri daha çok gebelik yaşının tahmini, plesenta yerleşimi, amnios sıvı miktarı ve önde gelen kısmın belirlenmesi için kullanılan ultrasonu, prenatal tanıda, invaziv girişimlerde ve yüksek riskli gebeliklerin izleminde kullanılan en güvenilir araç haline getirmiştir. Campbell ın biparietal çap için büyüme normogramı oluşturmasıyla başlayan sonografik fetal biometri çalışmaları, günümüzde görüntülenebilen tüm fetal yapılarla ilgilenmektedir. Ülkemizde, menstrüel yaşın geleneksel tahmin edicileri olan biparietal çap (BPD), baş çevresi (HC), femur uzunluğu (FL), ve karın çevresi (AC) için bile kullanılan nomogram tablolar başka toplumlara aittir ve toplumumuzun özelliklerini tam olarak yansıtmadıkları bilinmektedir. Gebelik yaşının doğru saptanması ve fetal gelişmenin izlenmesinde bize yol gösteren fetal ölçümler ve fetal büyüme eğrilerinin içinde yaşadığımız topluma ait olması, bizi daha doğru sonuçlar almaya götürecektir. Bu çalışmadaki temel amacımız, güncel ultrasonografik ekipmanlarımız ile kendi populasyonumuzda fetal yapıların (BPD, FOD, HC, AC, FL, UL, RL, TL, HL, BOD, İOD, TCD, AFI) büyüme modellerinin ortaya çıkarılması ve bu yapıların büyümesini etkileyen malformasyonların prenatal tanıda kullanılabilecek standart nomogram tablolarının oluşturulmasıydı. Bunun yanında, ölçülen fetal yapıların arasında sabit oranların olup olmadığı ve varolan ekipmanlar ile söz konusu tüm fetal yapıların her gestasyonel haftada görüntülenme başarısının araştırılması ve günümüzde kullanılan diğer nomogromlar ile karşılaştırılması amaçlandı.

13 GENEL BİLGİLER ULTRASONOGRAFİNİN, OBSTETRİK VE JİNEKOLOJİDE KULLANIMININ TARİHSEL GELİŞİMİ İnsan kulağının duyamayacağı, yüksek frekanstaki seslerin olası varlığı, Spallanzini() tarafından 94 yılında yarasalar üzerinde yaptığı çalışmalar sonrasında ortaya atılmıştır. Piezoelektrik olgusu ise 880 yılında Curie ler tarafından bulunmuş, bundan 35 yıl sonra ultrasonik enerji, ilk kez kullanılmış,(,3) 900 lerin başında ultrason fiziğinin temelleri atılmıştır. I. Dünya Savaşı sırasında 9-9 yılları arasında, ultrasonografik enerji Alman denizatlılarının tanımlanmasında kullanılmış; izleyerek Sokolov adlı araştırmacı metallerdeki bozuklukları saptamak için ultrasonografik enerjiden yararlanmıştır. Ultrasonografi, tıpta ilk olarak 94 de Viyana lı nörolog Dussik tarafından beyin tümörlerinin kullanılmıştır. 95 tanısı yılında ve ventriküllerin Wild ve Ried, genişliğinin meme ölçülmesi amacıyla tümörlerinin tanısında ultrasonografiden yararlandılar.() 95 da ise Mundt ve Oksala, A-Mod kullanarak ultrasonografiden göz içi tümörlerinin saptanmasında ve orbita abselerinin tanısında yararlandılar.() Ultrasonografinin obstetrik ve jinekolojide kullanımı, 955 yılında İan Donald ile başlar ve bu konuda ilk yayın olan, Abdominal kitlelerin puls eko ile incelenmesi, 958 yılında Donald ve arkadaşları tarafından yapılmıştır. Bu yayında over tümörleri, myomlar, serbest sıvılar, tekiz ve ikiz gebelikler ve polihidramnios içeren 00 olgu bildirilmiştir. Bu yayın, tıbbi tanı amaçlı ultrasonografi konusunda bugüne kadar yapılmış en önemli yayın olarak kabul edilmektedir. 9 yılında James Willocs AMode ultrasonografi ile, ilk BPD ölçümünü tarif etti. Bir yıl sonra Japonya da vaginal A-scan ile haftalık gebelik, ilk kez görüntülendi. Siemens 95 te ilk real-time Bscanneri geliştirdi(vidoson). Bu cihaz, saniyede 5 görüntü üretebiliyordu. Real time scannerin kullanımı birçok fetal malformasyonun ve önemli kardiak anomalilerin prenatal tanısına olanak sağladı. 9 yılında ölçüm sisteminin gelişmesi ile Campbell BPD için 3 haftalıktan başlayan normogramlar yayınladı ve sefalometri, fetal büyümenin değerlendirilmesi için standart araç haline geldi. İki yıl sonra Robinson CRL ölçümünü tarif etti. İlk femur ölçümünü ise, Hobbins 99 yılında başardı. 980 li yılların ortalarında, real time vaginal scannerlerin üretilmesiyle 3

14 jinekolojik ve erken gebelik patoloji tanısı önemli ölçüde kolaylaştı. 980 li ve 990 lı yıllar ultrasonografi tekniklerinde ve yöntembilimlerinde çok hızlı gelişme yılları oldu. Fetal sonografi ve prenatal tanı, obstetrikte ve fetal tıpta yeni bir uğraş alanı haline geldi. Amniosentez, kordosentez, fetoskopi ve korion villus biopsisi gibi ultrason eşliğ gerektiren girişimler hızla gelişmeye başladı. Fetusun ölçülebilen neredeyse tüm yapıları için normogramlar oluşturuldu. Ultrason cihazlarında mikroişlemcilerin kullanımı ve verilerin dijital yolla işlenmesi rezolüsyonda ve görüntü kalitesinde çok belirgin bir artışa neden oldu. Aynı zamanda panoromik görüntü ve üç boyutlu görüntü elde edilmesini olanaklı kıldı.(4) Tanısal ultrasonografinin gelişimi klinisyen araştırmacı, fizikçi, mekanikelektrik-biomedikal ve bilgisayar mühendislerinin ortak çabalarıyla sürdürüldü ve sürdürülmektedir. Real-time scannerlerin geliştirilmesi, ultrasonografiyi obstetrik ve jinekolojide kullanılan en önemli görüntüleme aracı haline getirdi. Ultrasonografinin obstetrikteki kullanımı gün geçtikçe yaygınlaşmaktadır. Günümüzde çoğu ülkede gebelerin %90-00 üne gebelikleri boyunca en az bir kez ultrasonografi uygulanmaktadır. ULTRASON FİZİĞİ İnsan kulağı, hertz arsındaki sesleri algılayabilir. Hertz(Hz), frekans birimidir. Frekans, kabaca saniyedeki titreşim sayısı olarak söylenebilir. milyon hertz megahertze (MHz) eşittir. Ultrasound olarak adlandırılan ses dalgaları insan kulağının duyamayacağı Hz in üzerindeki ses dalgalarıdır. Klinik pratikte ultrason, ile 0 megahertz arasında sınırlandırılmış frekanslarda kullanılır. Obstetrikte çoğunlukla 3,5 MHz frekansı kullanılır. Daha yüksek frekanslarda daha iyi rezolüsyon elde edilir, ancak dokudaki penetrasyon derinliği azalır. Ultra ses dalgalarının elde edilmesinde temel ilke, piezoelektrik olayına dayanır. Piezoelektrik kavramı, elektrik enerjisi uygulandığında atomlarının genişleyip sıkışmasını tanımlar. Bu özelliğe sahip kristallere elektrik enerjisi uygulanarak kristalin atomlarının genişleyip sıkışması sağlanır, oluşan mekanik enerji de ultra ses dalgalarını oluşturur. Piezoelektrik özelliğine sahip en önemli kristal Quartz dır. Quartz, bu özelliğinden dolayı uzun süre ultrasonografik cihazlarda kullanılmıştır. Ancak günümüzde medikal aletlerin içinde, mekanik özellikleri daha fazla olan ve 4

15 üretimi kolay sentetik seramik kristaller kullanılmaktadır. Sık kullanılan sentetik kristallere örnek olarak; Barium titanat, zikronat titanat ve lityum sülfat sayılabilir. Bu kristal yapıdaki maddeler mm den daha ince kalınlıklarda kesilerek ultrasonografi cihazının trandüser prob denilen çeviricisine yerleştirilir. Bu trasndüser, aynı zamanda dokuya göndermiş olduğu ses yansımalarını da algılar. Tanı amaçlı kullanılan pulsed ultrason transdüseri genelde her saniyenin 999/000 nu yansımaları algılama isleminde, saniyenin /000 ini ise ultrason demetini gönderme işlemine harcar. Genel olarak en çok kullanılan puls-eko tekniğinde transdüser yardımı ile dokuya kısa ultrasonik ses dalgaları yollanır. Verilen bu ses dalgalarının bir kısmı dokudan yansır. Yansıyan bu dalgalar tekrar transdüser aracılığı ile alınıp elektrik sinyaline dönüştürülür. Bu elektrik sinyali ise, osiloskop üzerinde gösterilebilecek şekilde yükseltilir. Yükseltilmiş elektriksel sinyal, farklı görüntüleme modları veya şekilleri kullanılarak osiloskop yardımı ile gösterilir. Dokular ultrasonu yansıtma özelliklerine göre ekoik ve anekoik olarak ikiye ayrılır. Ultrason dalgasının geçişine izin verip vermemelerine göre ise sonolüsent ve nonsonolüsent diye ayrılırlar.(5,,) ULTRASONOGRAFİK GÖRÜNTÜLEME YÖNTEMLERİ A-Mod(Amplitüd):Bu görüntüleme yönteminde dokudan yansıyan ekolar bazal bir çizgi üzerinde dikey sapmalar şeklinde gösterilir. Bu sapmalar geri gelen ekonun kuvvetini, iki defleksiyon arasındaki uzaklık ise geri dönüş zamanını belirtir. Bu görüntüleme şekli, özellikle kafa içi yaygın süreçlerin varlığını araştırmak için kullanılmış ilk modlardandır.() B-Mod(Brightness):Bu görüntüleme yönteminde, A-Mod unda elde edilen çizgiler nokta şeklinde görüntülenir. Noktaların parlaklığı dönen ekonun şiddetini gösterir. Transdüser istenilen planda hareket ettirilerek, organın topografik akustik kesiti elde edilir. B-Mod tek başına kullanışlı değildir. Ancak M-Mod ve B-scan yaratılmasında kullanılır.() M-Mod(Motion):Bu modada bazali sürekli değişen B-Mod kullanılırken, belli zaman aralıklarında, incelenen anatomik yapının hareketleri kaydedilir. Böylece ekranda hareketli yapılar eğriler halinde, hareketsiz yapılar ise doğru çizgiler halinde 5

16 gösterilir. Bu teknik özellikle kardiolojide, kalpte olan dinamik değişiklikleri incelemek amacıyla kullanılır.() B-Scan:İncelenen anatomik yapının kesitsel iki boyutlu görüntüsünün incelenmesini sağlar. Bu yöntem sayesinde, obstetride X-ışını kullanımı azalmıştır. Ancak B-scan yönteminde bir görüntünün oluşabilmesi için 0 saniye gerekmektedir. () Real-Time görüntüleme:günümüzde obstetrikte kullanılan görüntüleme yöntemi Real-time görüntüleme tekniğidir. Bu yöntemde kullanılan transdüserin içinde mekanik veya elektronik tarayıcılar vardır. Böylece, incelenen anatomik yapının hareketi oluştuğu anda incelenip, görüntülenebilir. Real-time görüntülemenin gerçekleşmesi için tarayıcının saniyede en az 5 resim alması gerekir. Bugün kullanımdaki ultrasonografik cihazlarda bulunan transdüserler, genellikle multielement transdüserlerdir. Bu yöntemde tek bir transdüsere birçok piezoelektrik özelliği olan kristal monte edilir. Böylece bir saniyede, incelenen anatomik yapıya ait 0 resim elde edilir. Bu resimlerin hızlı bir şekilde ekrana yansımasıyla, bizler incelenen yapının görüntüsünü ve bu yapıya ait hareketleri aynı anda ekranda izleyebiliriz.() ULTRASONUN BİYOLOJİK ETKİLERİ Bugün ultrasonografi, antenatal muayenenin vazgeçilmez bir parçası haline gelmiştir. Genel olarak ultrasonun fetus ve anne için bir risk taşımadığına inanılırsa da, akademik çevreler olası risklerin araştırılması ve değerlendirilmesine devam etmektedirler. İlk olarak 9 yılında hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalarda, ultrasonik enerjinin balıkları öldürdüğü gösterilmiştir.(3) Ancak bu çalışmalar sırasında kullanılan enerjinin gücü oldukça yüksekti. Ultrasonun major biyolojik etkilerinin termal (ısıda artış) ve kavitasyon (gazla dolu kabarcıkların oluşması) olduğuna inanılmaktadır. Ultrasona maruz kalan biyolojik dokular enerji absorbe edebilir ve sonuçta ısı oluşabilir. Eğer ısı oluşum hızı, oluşan ısının kaybolma hızından büyükse ortamda sıcaklık artar. Bir saat ve daha uzun süre ultrasona maruz kalan dokuda,5 ºC den 5 ºC ye varan sıcaklık artışı olduğu gösterilmiştir.(8) İnsanlarda klinik uygulamada kullanılan cihazlardaki çıkış düzeyleri ile intrauterin sıcaklıkta belirgin artış olma olasılığı düşünülmemektedir ve deneysel çalışmalarda uygulanan dozların belirgin olarak yüksek olduğu

17 bilinmektedir. Hipertermi ile ilgili araştırmalarda 39ºC ye varmayan sıcaklık artışlarının hayvanlarda olumsuz bioetkisinin olmadığı sonucuna varılmıştır.(8) İnsanlarda B-Mod görüntülemenin termal nedenlerden dolayı kontrendike olmadığı kabul edilmiştir. Bazı pulsed-eko doppler ekipmanları, özellikle kemik ve yumuşak doku arasındaki yüzeylerde, potansiyel olarak önemli ısı yüklenmesine neden olabilir.(9) Tanısal amaçlı ultrason kullanıldığında embrionik ve fetal dokularda oluşan gerçek ısı yükselmeleri yeterince değerlendirilememiştir. Ultrasona bağlı kavitasyon bilinen bir fenomen olmasına karşın, insanlarda in vivo gösterilememiştir. Erişkin farelerde ultrasonik olarak oluşturulan kabarcık aktivitesi akciğer hasarı ile sonuçlanmıştır. (0,) Fakat fare fetuslarında yapılan aynı deneyde akciğer dahil belirgin bir etki görülmemiştir.() Bu, fare fetuslarının akciğerinde hava olmamasına bağlanmıştır. Meltzer RS ve ark. rutin intraoperatif transözofageal ekokardiografi sonrası 50 hastanın sol akciğer yüzeyini incelemişler ve peteşial kanamalara rastlamamışlardır. (3) Ultrasonun oluşturduğu biyolojik etkilerin anlaşılması sonucunda, tanısal ultrason fetus için zararlı değildir görüşüne karşı çıkanlar ile tartışmak zordur. Tanısal ultrasonun güvenilirliğini kanıtlamak için deneysel çalışmalar, etik açıdan kullanılamaz. Epidemiyolojik çalışmalarda ultrason kullanımının artması ile konjenital anomali insidansı arsında ilişki gösterilememiştir.(4,5) Salvesen KA ve arkadaşları, inutero - gebelik haftaları arasında ultrasona maruz kalan 8-9 yaşlarındaki çocukların ilkokul performansını incelemişler. İzlenen 000 den fazla çocuk ile, inutero ultrasona maruz kalmayanlar arasında okuma, yazma, aritmetik, disleksi ve diğer performans testleri açısından fark bulamamışlardır.() Keiler H ve arkadaşları 3000 den fazla 8-9 yaşlarındaki çocuğu büyüme, görme ve işitme bozukluğu açısından incelemişler ve erken fetal yaşamda ultrasona maruz kalmayla çocukluk döneminde görme, işitme ve büyüme bozukluğu arasında ilişki bulamamışlardır.() Aynı çalışmacılar aynı çalışma grubunda annelere anket yaparak çocukların konuşma ve motor gelişimlerini incelemişler ve inutero ultrasona maruz kalanlar ile kalmayanlar arasında nörolojik gelişme açısından fark bulamamışlardır.(8) Yine Salvesen KA ve Kieler H Norveç ve İsveç te yaptıkları çalışmalarda inutero ultrasona maruz kalmayla sağ ve sol serebral dominans ilişkisini araştırmışlar. İnutero ultrasona maruz kalan ve kalmayan çocuklar arasında sol el kullanma açısından fark bulamamışlar. Ancak subgrup analizlerinde inutero ultrasona maruz kalan erkek çocuklar ile kontrol grubundaki erkek çocuklar arasında fark bulmuşlar ve inutero

18 ultrasona maruziyetin serebral dominansı etkileme olasılığını dışlayamadıklarını belirtmişler.(9,0) Ziscin MC nin 999 da yayınladığı çalışmaları incelenmiş ve çalışmaların çoğunun herhangi bir zararlı etki açısında negatif sonuç verdiği bildirilmiştir.() Eldeki bilgiler, ultrasonun klinik kullanımı ile oluşan riskin düşük olduğunu düşündürmektedir. Bu, gebelerin incelenme yöntemlerinin ve incelenme zamanının uzunluğunun uygun olduğu savını desteklemektedir. Ancak, ultrasonun gelişmekte olan dokular üzerine olan bioetkilerini gösteren bilgiler tam değildir. Bu nedenle uzun yıllar sonra ortaya çıkabilecek biyolojik bir etkisi olabileceğini akılda tutmalı ve gereksiz ultrasonografik incelemeden kaçınmalıyız. Bu konuda daha ayrıntılı deneysel ve epidemiolojik çalışmalara gereksinim vardır. ULTRASONOGRAFİNİN OBSTETRİKDE KULLANIMI Ultrasonografinin obstetrik incelemelerde kullanımının sınırlandırılması ile ilgili görüşler olsa da bugün ultrasonografinin kullanımı gittikçe artmaktadır. Ülkemizde de gerek kamu, gerekse özel hastaneler ve hemen hemen her kadın doğum uzmanının muayenehanesinde bulunmaktadır. Tabi ki muayenehane tabelalarında ultrasonografi yazısı görülebilecek şekilde muhakkak yer almaktadır. Çoğu zaman ultrason ile muayene isteği hastalardan gelmektedir. İlginç olarak ultrasonografi cihazlarındaki yenilikler hastalar tarafından da yakinen izlenmekte, ne işe yaradığı tam olarak bilinmese de renkli ultrasonografi, üç boyutlu ultrasonografi şeklinde istemler gelmektedir. Bizim hastanemize başvuran gebelerin de büyük kısmı ultrasonsuz bir muayeneden hoşnut olmamaktadırlar. Rutin ultrasonografik incelemenin ne zaman yapılacağı konusu uzun yıllardır netleşmemesine karşın, ultrasonografi cihazları ve tekniklerindeki gelişmelerle ayrıca transvaginal ultrasonografinin daha yaygın kullanımı ile birlikte inceleme haftası gittikçe aşağı çekilmeye başlamıştır. Bu gün kabul edilen görüş, bir gebenin 0-, 0- ve gebelik haftalarında rutin olarak ultrasonografik incelenmesi, bozulmuş gebeliklerin erken tanısı, fetal anomalilerin tanısı ve fetal büyümenin değerlendirilmesi için önerilmektedir. Özellikle son yıllarda 4. hafta gebelik taraması şeklinde özetlenebilen, fetüsün nukal translüsens (NT) ölçümü ile beraber çeşitli biokimyasal parametreler kullanılarak yapılan erken dönemde muayene, oldukça popülerdir. Burada ölçülen, cilt altı kalınlığıdır. NT, riski belirlemede bir çarpan olduğu için, NT 8

19 arttıkça trizomi riski de artmaktadır. Ayrıca NT, çeşitli kromozomal anomaliler ve kardiak anomalilerde de artmaktadır. Bu uygulamalar dışında ultrason incelemesi gerektiren durumlar şu şekilde sıralanabilir.. İntrauterin gebeliğin doğrulanması. Gebelik yaşının hesaplanması 3. Riskli gebelik 4. gebelik haftası ve uterus boyutu arasındaki uyumsuzluk 5. gebelikte vaginal kanama. pelvik muayene ile prezente olan kısmın anlaşılamaması. invaziv girişimlerde görüntüleme GEBELİK YAŞININ BELİRLENMESİ VE KULLANILAN YÖNTEMLER Gebelik yaşının belirlenmesi gebelik izleminde, en öncelikli sorunlardan biridir. Gerçek fetal yaş konsepsiyonla başlar ve bunun karşılığı konsepsiyonel yaş terimidir. Bununla birlikte, doğum hekimleri gebelik süresini son adetin ilk gününden başlamak üzere menstürel hafta olarak belirleme kararı almışlardır. Gestasyonel yaş terimi de menstrüel yaş anlamında kullanılır. Ultrason ölçümlerine göre fetal yaş tahminini sağlayan standart tablolar da menstrüel yaşı ifade etmek üzere düzenlenmiştir. Konsepsiyonel yaş terimi sadece gerçek konsepsiyon tarihi bilinen gebeliklerde söz konusudur. Bu da invitro fertilizasyon ve artifisyel inseminasyon uygulanan gebeler için geçerlidir. Menstrüel yaşın bilinmesi doğum hekiminin normal spontan doğumu beklemesini veya elektif doğumu term gebelik zaman dilimi (38 4 haftalar arsı) içinde planlamasını sağlar. Menstrüel yaşın bilinmesi fetal gelişimin değerlendirilmesi için önemlidir. Çünkü herhangi bir fetal parametrenin normal dağılımı, gebelik yaşının ilerlemesi ile değişmektedir. Menstrüel yaşın bilinmesi ayrıca CVS ve genetik amniosentez gibi invaziv girişimlerin programlanmasında ve normal değerlerin dağılımının zamanla değişebileceği maternal serum AFP taraması gibi biyokimyasal testlerin yorumlanması için, erken gebelikte kullanılmaktadır. İdeal olan menstrüel yaşın erken gebelikte saptanması ve doğrulanmasıdır. 9

20 Gebelik Yaşının Belirlenmesinde Geleneksel Yöntemler Menstrüel yaşın belirlenmesinde kullanılan en yaygın yöntem, Naegele formülüdür. Bu formüle göre, son normal adetin ilk gününe eklenip 3 ay geri gidilir ve tahmini doğum tarihini saptamak için bir yıl eklenir; böylece, son adetin ilk gününden itibaren 80. gün bulunur. Ultrason öncesi dönemde menstrüel yaşın değerlendirilmesi prenatal olarak gebelik süresince fizk muayenede fundal yükseklik ile desteklenen menstrüel öykü ile saptanıyor ve postnatal dönemde yenidoğanın fizik muayenesi ile doğrulanıyordu. Bunlardan özellikle menstrüel öykü, birçok nedenle yanıltıcı olabiliyordu. Birçok kadın son adet tarihini anımsamayabilir veya yanlış anımsayabilir. Ayrıca oligomenore, implantasyon kanaması, OKS kullanımı, emzirirken gebe kalma, erken veya geç ovulasyondan dolayı son adet tarihini anımsıyanlarda da güvenilir değildir. Hem Campbell ve arkadaşları, hem de Waldenstöm ve arkadaşları, optimal adet öyküsü olan gebelerde, tek bir ikinci trimester BPD ölçümünün, son adet tarihinden daha iyi bir doğum zamanı belirleyicisi olduğunu göstermişlerdir.(,3) Mongelli ve arkadaşları, gebeliği inceledikleri bir çalışmada, tahmini doğum tarihlerini tek başlarına menstrüel öykü, tek başına ultrasonografi, kombine son adet tarihi + ultrasonografi olmak üzere üç yöntemle hesaplamışlar ve spontan başlayan doğumların tarihleri ile karşılaştırmışlardır. Tek başına ultrason daha başarılı bulunmuştur.(4) Dombrowski ve arkadaşları da sağlıklı yenidoğanın Ballard muayenesini %0 oranında son adet tarihi ile uyumlu, fakat %85 oranında, prenatal ultrason ile uyumlu bulmuşlardır.(5) Bu nedenlerle menstrüel yaşın saptanmasında ultrasonun kullanılması, klinik obstetrik uygulamaları için kolayca kabul görmüştür. Gebelik Yaşının Belirlenmesinde Ultrasonografik Yöntemler Gebeliğin Birinci trimesteri. Ortalama Gebelik Kesesi Çapı: Yüksek çözünürlüklü real-time cihazlarla özellikle de vajinal transdüserle gestasyonel kese genellikle beşinci mentrüel haftada görüntülenebilir. Yalancı keseden, çift desudual görünüm ve yolk-sac varlığı ile ayırt edilir. Gebeliğin bu erken döneminde gestasyonel kesenin anteroposterior, transvers ve longitudinal çapının orta değeri olarak hesaplanan ortalama kese çapı, normal olarak gelişen gebelikte menstrüel yaş hakkında doyurucu tahmin sağlar. Gebelik ilerledikçe, ortalama kese 0

21 çapı giderek daha az güvenilir hale gelir ve birinci trimesterin ikinci yarısından sonra CRL menstrüel yaşın tahmini için yeğlenen ölçüm olur.().baş-popo Mesafesi (crown-rump length CRL) Normal gelişen gebeliklerde, altıncı menstrüel haftada genellikle embrional kutup ve kardiak aktivite gözlenebilir. Bununla birlikte erken embrionun daha iyi gözlenmesi. haftadan itibaren yapılabilir. CRL nin menstrüel yaşın tahmini için kullanımında, üç ölçümün en büyüğü alınır. Robinson un 93 te yayınladığı orijinal çalışmasından, bu yana birçok merkezin verilerinde genellikle ileri derece uygunluk vardır ve ölçümün transabdominal veya transvajinal yapılması önemli bir farklılık göstermemektedir.() Konsepsiyon tarihi bilinen gebelerde yapılan çalışmalarda da CRL değerleri, önceki çalışmalarla uyumlu bulunmuştur.(8,9) CRL ile ilgili yapılan çoğu çalışmada, menstrüel yaşın tahmin hatası ancak ±3-5 gün (SD) bulunmuştur. (30) Yüksek rezolüsyonlu vajinal transdüserler kullanılarak CRL ölçümleri ile menstrüel yaş tahmininde optimal zamanın. ila 9. haftalar arasında olduğu kabul edilmiştir. 0. haftadan itibaren vajinal transdüserlerle BPD,AC,FL ölçülebilir. Fakat menstrüel yaşın tahmininde, bu ölçümlerin doğruluğu ile ilgili değerlendirmeler bu ölçümlerin bu dönemde yaş tahmininde CRL den daha belirleyici olmadığını göstermiş ve CRL ile birlikte kullanımlarını gerektirecek kadar yeterli bilgi sağlanamamıştır. Özet olarak, menstrüel yaşın tahmininde, birinci trimester fetal ölçümlerin doğruluğu iyi belirlenmiş ve bu dönemde, fetal büyüklükteki gerçek biolojik variabilitenin çok az olmasına bağlanmıştır. Bundan dolayı, gebeliğin birinci trimesterinde menstrüel yaş CRL ölçümü ile belirlenmiş veya doğrulanmışsa gebelik yaşı kesinleşmiş sayılır. Gebeliğin İkinci ve Üçüncü Trimesteri Gebeliğin ikinci trimesterinde fetus ileri derecede anatomik ayrıntının gözlenebileceği yeterli büyüklüğe ulaşmıştır ve real-time ultrason kullanılarak fetal anomalilerin büyük kısmı saptanabilir. Bu dönemde menstrüel yaşın belirlenmesi için birçok yapının normogramı vardır; fakat genelde dört temel ölçüm kullanılır. Bunlar biparietal diameter (BPD), baş çevresi (HC), femur uzunluğu (FL) ve abdominal çevredir (AC)..Biparietal Çap(BPD)

22 menstrüel yaşın ultrason ile tahmininde BPD en büyük ilgiyi çekmiştir. Bu, fetal başın obstetrik ultrasonografi tarihinde ilk görüntülenen ve ölçülebilen yapı olmasına bağlanabilir. BPD ile ilgili tüm bilgilerde, 0. haftadan önce menstrüel yaşın doğru bir belirleyicisi olduğu gösterilmiştir. Birçok çalışmada, 4. ve 0. menstrüel haftalar arsında ülçülen BPD nin, menstrüel öykünün belli olmasından daha iyi bir doğum günü belirleyicisi olduğu gösterilmiştir.(,3,3-33) Hemen tüm çalışmalar 0. haftadan terme kadar variabilitenin gittikçe arttığını göstermiştir. Çoğu çalışmalarda geç üçüncü trimesterde BPD deki varyabilitenin 3 ila 4 hafta arasında olduğu gösterilmiştir. BPD dolikosefali ve brakisefali gibi şekil bozukluklarında hatalı tahmine neden olabilir. Potansiyel baş şekil varyasyonları için alternatif yaklaşım Doubilet ve Greenes tarafından bildirilmiştir. Yazarlar, ideal sefalik indeks kabul ettikleri 0,8 (BPD/FOD) den yola çıkarak düzeltilmiş BPD için formül önermişlerdir. Düzeltilmiş BPD=BPDxFOD/,5(34).Baş Çevresi(HC) Baş çevresi neonatal baş gelişmesinin önemli bir ölçütüdür. BPD den daha çok şekilden bağımsız olduğu için inutero ultrason ölçümlerinde önem kazanmıştır. Ölçüm, BPD yi ölçmek için kullanılan aynı aksiyel kesitten yapılır. Baş çevresi BPD ve FOD kullanılarak formülle hesaplanabildiği gibi elektronik dijitizer ile çizilerek ölçülebilir. Birçok çalışmada menstrüel yaşın tahmininde en güvenilir parametrelerden birinin tek başına baş çevresi olduğu gösterilmiştir.(34-3) Diğer parametrelerde olduğu gibi baş çevresinde de menstrüel hafta arttıkça variabilite artmaktadır. Variabilite 0 haftanın altındaki gebeliklerde hafta iken, gebeliğin 3. trimesterinde 3-4 haftaya yükselmektedir. 3.Femur Uzunluğu(FL) Tüm uzun kemikler için nomogramlar yayınlanmıştır. Büyüklüğü ve ölçme kolaylığı nedeni ile FL, menstrüel yaş tahmininde diğer uzun kemiklere göre yeğlenir. Kemik gelişimi bozukluklarında yaş tahmini için kullanılmaz. Çalışmaların çoğu femur uzunluğunun erken ikinci trimesterde menstrüel yaşı doğru tahmin ettiğini bulmuştur. (SD= hafta)jeanty ve arkadaşları gebeliğin ikinci ve üçüncü trimesteri boyunca femur uzunluğuna dayalı tahmin variabilitesinin, hafta ile değişmez olduğunu rapor etmişler, femur uzunluğunun 40. haftada da 4. haftada olduğu kadar doğru olduğunu öne sürmüşlerdir.(38) Hill ve arkadaşları menstrüel yaş tahmininde tüm bireysel parametrelerden en geçerli olanın femur uzunluğu olduğunu bulmuşlardır.

23 (39) Hadlock, Benson ve Doubilet gibi araştırmacılar ise menstrüel yaş tahmininde doğruluk yönünden femur uzunluğunun geç üçüncü trimesterde yaklaşık 3,5 hafta ile pik variabiliteye ulaşarak, kabaca diğer parametrelere eşit olduğunu bulmuşlardır. (3,40) 4.Karın Çevresi(AC) Abdominal çevre ölçümü, karaciğerin fetal abdomenin transvers aksiyel görüntüsünden yapılır. Ölçüm, transvers ve anteroposterior çap ölçülüp (D+D) x,5 formülü ile veya elektronik dijitizer ile çizilerek yapılabilir. Abdominal çevre, dört temel ultrason ölçümünden genellikle rapor edilen en büyük variabiliteye sahiptir. Doubilet ve Benson, gebeliğin geç üçüncü trimesterinde 4,5 hafta variabilite rapor etmişlerdir.(3) İUGR veya makrozomi gibi gelişim patolojisi bulunan olgularda AC ile menstrüel hafta değerlendirmek hatalı sonuçlara neden olabilir. 5.Diğer biometrik parametreler 980 lerden günümüze birçok fetal yapının normogramı yayınlanmıştır. Bunlar arasında humerus, tibia, ulna, sacrum, maxilla ve mandibula gibi kemik yapılar, serebellum, serebral ventriküller, kalp, böbrek, mesane, karaciğer, ayak, kulak vs. sayılabilir. Fetusun ölçülebilen neredeyse tüm yapıları çalışılmış ve gebelik haftaları ile ilgili değerler ve variabilite yayınlanmıştır. Ancak bunlar daha çok, dört temel ölçümün elvermediği menstrüel yaş tahmininde kullanılmaktadır. Örneğin oksiput posterior pozisyonda BPD ölçülemiyorsa binoküler mesafenin tahmin için kullanılması veya İUGR den görece az etkilenen bir yapı olan serebellumun ölçülmesi gibi. Bu parametrelerin esas önemi, değişik anomalilerin ve sendromların tanısında yararlı olabilmeleri, ayrıca fetal dönemde değişik organ ve yapıların büyüme paternlerinin aydınlatılmasına yardımcı olabilmeleridir. Biometri, malformasyon sendromlarının prenatal tanısının temelidir. FETAL BİOMETRİ Ultrasonografik tanısal teknikler öncesi, fetusun yapısal özellikleri radyolojik teknikler kullanılarak değerlendirilmeye çalışılıyordu. Ancak ultrasonografinin rutin kullanıma girmesi ile fetusa ait yumuşak ve kemik dokuların değerlendirilip, ölçümü dolayısıyla bu ölçümlerin her gebelik haftası için standardizasyonu gündeme geldi. Fetal biometri, bu standardizasyonu sağlamak amacı ile yapılmaktadır. Fetal biometrinin temel amacı, kabaca her gestasyonel hafta için ortalama, alt, üst ve 3

24 arada yer alan değerlerden oluşan normal değerlerin saptanmasıdır ki, bunlar gestasyonel haftası kesin doğru olan popülasyonda yer alan olguların ölçümü ile elde edilir.(4) Bu çalışmalar kesitsel (cross-sectional) veya kohort (longitudinal) şeklinde yapılabilir. Kesitsel çalışma tipinde ölçümler, farklı gebelerde ancak aynı haftalarda bir kez yapılır. Kohort tipinde ise, daha az sayıda ancak aynı fetusa ait ardışık ölçümler söz konusudur. Biz çalışmamızda kesitsel çalışma yöntemini yeğledik. Kesitsel çalışmanın bazı önemli avantajları vardır.. Kısa süre gerektirir.. Gebelerde bir kez ultrason incelemesi yapıldığından verilerin toplanması daha kolaydır. 3. istatistiksel analizler daha basitir. Bu yöntemin dezavantajları ise;. bireysel büyümeyi değil popülasyon büyümesini irdeler.. kesitsel yöntemle elde edilen verilerin istatistiksel analizinin stabilliği, kohort yöntemle elde edilenlere göre daha azdır. 3. Anormal gelişme gösteren fetuslara ait verilerle, gebelik haftası hatalı olan olgulara ait verilerin çalışma grubu içine girme olasılığı daha yüksektir. 4. olgu sayısı fazla olduğundan yeni doğanların izleminden doğan sorunlar çalışmanın kalitesini olumsuz etkiler. 5. örnekleme hataları nedeni ile normal dışı verilerin elde edilen eğriyi olumsuz etkileme şansı artar. Kohort çalışmanın da bazı avantajları ve dezavantajları vardır. Gebelik yaşı daha az gebede tanımlanıp doğrulanmak durumundadır ve anormal büyüme gösteren fetuslar kolaylıkla tanınır. Ancak bu tipteki çalışma modeli, aynı fetusun gebelik boyunca ardışık ölçümlerini gerektirmektedir. Bu ise veri toplamak için gereken zamanı uzatmakta ve anne adayının sabır ve motivasyonunu gerektirmektedir. Fetal biometride cross-sectional bir çalışma için 00 den az olgu ender olarak polinomial regresyon hesaplamasına izin verir ve böylece en az ideal sayı 00 dür. Diğer yandan örnek sayısının 500 ün üzerinde olmasının ek bir yararı yoktur. Daha çok olgu toplanmasında standart sapma değerlerinde azalma gözlenmez. Veriler toplandıktan sonra istatistiksel analiz yapılır ve bu verilerin gebelik yaşı ile aralarındaki ilişki araştırılır. İki değişken arasındaki ilişkinin varlığı ve varsa bu ilişkinin yönünü ve gücünü saptamak için korelasyon analizi yapılmaktadır. Değişkenlerden birinin belirli bir birim değişikliğinde, diğerinin nasıl bir değişim gösterdiğini ortaya çıkarmak için ise regresyon analizi yapılmaktadır. 4

25 Bir değişkeni etkileyen değişkenlere bağımsız değişken denir. Sonuç ne olursa olsun, ortaya çıkan değerler bir tablo, grafik şeklinde ifade edilir. Ortaya çıkan grafiğe serpilme diagramı (scattergram) denir. İki değişken arasında belirgin bir ilişki olduğunda, bu ilişki dağılım grafiğinde görülen noktalar arasındaki uygun bir doğru ile ortaya çıkar. Bu doğruya regresyon doğrusu denir ve matematiksel olarak bir denklem ile tanımlanabilir. İki değişken arasındaki ilişkinin gücünü gösteren ölçü ise korelasyon katsayısıdır ve R ile gösterlir. Bu sayı - ile + arasında değişebilir ve her iki yönde sıfırdan bire yaklaştıkça ilişkinin kuvveti artar. Korelasyon katsayısının karesi tanımlayıcılık katsayısı olarak adlandırılır ve bağımlı değişkenlerdeki değişimin yüzde kaçının bağımsız değişken tarafından tanımlanabildiğini gösteren bir ölçüdür. Elde edilen veriler noktalar veya kırık çizgiler şeklinde grafikte işaretlenir, daha sonra bu noktalar birleştirilir. Bazen birçok düzensizlik gösteren bu grafikleri yumuşak bir eğri ile ifade etmek gerekir. Bu işlem için yine regresyon analizi yapılır. Regresyon analizi linear veya curvilinear olabilir. Veri fazla olduğunda curvilinear polinomial regresyon analizi kullanılır. Burada adı geçen denklemler yüksek dereceden denklemlerdir. Pratikte, bilgiyi en iyi biçimde ifade eden en alt dereceden denklem kullanılır. Ortalama bir değer saptandıktan sonra sorulması gereken soru değerlerin ortalama değer etrafındaki dağılımı nedir? olmalıdır. Bu dağılımı belirleyen istatistiksel parametreye standart sapma denir. Standart sapma ne kadar düşük olursa örnek kitlenin ortalama etrafındaki değişkenliği o kadar az olur. Standart sapma aynı zamanda normal değerlerin istatistiksel sınırlarını çizmek için kullanılır. Bu sınırlara güven aralığı denir. Güven aralığı genelde 5. ve 95. persantiller arasındadır. GEREÇ YÖNTEM 5

26 Bu kesitsel çalışma SSK Bakırköy Doğumevi, Kadın ve Çocuk Hastalıkları Eğitim Hastanesi nde Mayıs 003 Ağustos 004 ayları arasında yürütüldü. Çalışmaya, antenatal izlem polikliniğine başvuran 4 gestasyonel haftalar arasındaki gebelerden aşağıdaki kriterlere uyanlar alındı. Son adet tarihinden emin olma ve düzenli adet görme öyküsü İlk trimesterde menstrüel yaşın ultrasonografik olarak doğrulanmış olması Gebeliğin tekiz olması, fetal büyümeyi etkileyebilecek (diabet, preeklamsi vs) maternal hastalık veya komplikasyon olmaması Varolan gebelikte ultrasonografik olarak fetal anomali saptanmaması Doğumların 38 4 haftalar arasında olması ve doğum sonrası bebekte anomali olmaması ULTRASONOGRAFİK YÖNTEMLER Ölçümler Siemens G50 ve Siemens Adara,8 5 MHz transabdominal transdüser kullanılarak yapıldı. Her gebe bir defa incelendi. Aynı kişi tarafından biparietal çap (BPD), frontooksipital çap (FOD), baş çevresi (HC), transserebellar çap (TCD), abdominal çevre (AC), femur uzunluğu (FL), humerus uzunluğu (HL), ulna uzunluğu (UL), radius uzunluğu (RL), tibia uzunluğu (TL), binoküler çap (BOD), inter orbital çap (İOD) ve amniotik fluid indeksi (AFİ) iki veya üçer defa ölçülerek ortalamaları kaydedildi. İstatiksel sonuçların geçerliliğini arttıran homojeniteyi sağlamak amacı ile 4 gebelik haftaları arasında her gebelik haftasından en az 4, en fazla 4 gebeliğe ait ölçümler kaydedildi ve toplam 30 grup elde edildi. Her grupta değişken sayıda gebe olmasının nedeni, bazı gebeliklerin erken sonlanması, bazılarında sonradan gebelikle ilgili maternal sorunların ortaya çıkması ve özellikle son haftalarda bazı ölçümlerin görüntüleme güçlüğü nedeni ile yapılamaması idi.

27 Fetal biyometrik paramerelerin ölçüm tekniği Fetal baş ile ilgili ölçümler yapılırken kavum septum pelluisidum ile, lateral ventriküllerin anterior ve posterior boynuzlarını içeren başın transvers aksial planı kullanıldı.(resim ) Bipariyetal çap ölçümü, talamus düzeyinde öndeki pariyetal kemiğin dış kenarından arkadaki pariyetal kemiğin iç kenarına yapıldı.(resim ) Frontooksipital çap ölçümü, BPD ölçümünün yapıldığı kesitten, frontal kemiğin dış tarafından oksipital kemiğin dış tarafına olacak şekilde yapıldı.(resim ) Baş çevresi yine BPD planı kullanılarak ölçüldü. Ölçüm yapılırken en uzun ön-arka planın kullanıldığından emin olunmalıdır. Bu ise kavum septum pelluisidum ve arka çukur tavanının aynı planda olmasına özen göstererek sağlanır. Baş çevresi elektronik belirteçler kullanılarak veya Baş çevresi = (BPD + FOD) x, formülü kullanılarak hesaplanılabilir. Transserebellar çap ölçülürken sisterna magna, serebellum, talamus ve üçüncü ventrikülün ön boynuzundan geçen, başın suboksipito-bregmatik düzlemi kullanıldı.(resim ) Abdominal çevre ölçümü, abdomenin midenin görüldüğü, portal venin sağ ve sol dallarına ayrıldığı transvers düzlemi kullanıldı.(resim 4) Femur ölçümü, diyafizin proksimal ucundan distal ucuna yapıldı.(resim 5) Ölçüm yapılırken femur başı ve distal epifiz ölçüme alınmaz. Aynı kesitte her iki femur aynı anda görüldüğünde ultrason probuna daha yakın olan ölçülür. Bir femurdan ya da diğer kemiklerden oluşan akustik gölgelenme alttaki femurun olduğundan ufak ölçülmesine neden olabilir. Diğer uzun kemik ölçümleri de femur ölçümü gibi yapıldı.(resim,,8) Ancak radius ve ulna ile tibia ve fibula ölçümü yapılırken ön kol ve bacağın süpinasyon ve pronasyon durumlarına dikkat edilmelidir. Humerus ile eklem yapan kemik ulna, el bile kemikleri ile eklem yapan kemik ise radiustur. Bu kemikler ön kolun pronasyon durumlarında birbirini çaprazlarlar ve ölçüm olduğundan daha uzun yapılabilir. Olanaklı ise, her iki kemik te aynı kesitte gösterilmelidir. Tibia ve fibula için de benzer özelliklere dikkat etmek gerekir. Tibia, diz eklemine daha yakındır. Fibula ise ayak bileğine daha yakındır. AFİ ölçümü, ultrason probu gebenin sagital düzlemine paralel, uterusa dik olacak şekilde uterusun dört kadranından yapıldı ve ölçülen tüm değerler toplandı. (resim 0) Binoküler çap bir orbitanın lateral sınırından karşı orbitanın lateral sınırına, interorbital çap bir orbitanın iç sınırından diğer orbitanın iç sınırına kadar ölçüldü. (resim 3)

28 İSTATİSTİKSEL YÖNTEMLER Elde edilen veriler SPSS bilgisayar istatistik paket programına girilerek analiz edildi. İlk olarak, çalışma grubuna alınan gebelerin yaş ve gebelik sayılarına göre dağılımı gözden geçirildi. İkinci adımda, ölçümlerle elde edilen verilerin descriptif (betimleyici) analizi yapıldı. Sonraki adımda ise incelenen parametreler arasındaki korelasyon katsayıları hesaplandı. Korelasyon katsayılarının sağladığı bilgilere dayanılarak, incelenen parametrelerin büyüme modellerini oluşturmak için gestasyonel yaş ve bu parametrelere karşılıklı olarak tek bağımsız değişkenli regresyon analizleri uygulandı. Araştırılan parametrelerdeki büyümeyi ve varyasyonu açıklayan en uygun eğri ve regresyon denklemi bulunduktan sonra, incelenen her bir parametrenin gestasyonel yaştan, gestasyonel yaşın da her bir parametreden tahmin edilmesini sağlayan normogramlar oluşturuldu. 8

29 Resim Biparietal çap, Frontooksipital çap ve Baş çevresi ölçümü HC BPD FOD Resim Transserebellar çapın ölçüldüğü kesit SE SEREBELLAR HEMİSFERLER Resim 3 Binoküler ve İnteroküler çapın ölçüldüğü kesit 9

30 Resim 4 Abdominal çevrenin ölçüldüğü kesit VENA KAVA MİDE CEBİ 30

31 Resim 5 Femur Uzunluğu ölçümü FEMUR Resim Humerus uzunluğu ölçümü HUMERUS Resim Ulna ve Radius uzunluğu ölçümü 3

32 ULNA RADİUS Resim 8 Tibia uzunluğu ölçümü TİBİA Resim 9 baş-popo uzunluğu (CRL) ölçümü 3

33 Resim 0 Amniotik fluid indeks (AFİ) ölçümü 33

34 BULGULAR Çalışmamıza toplam 584 gebe alındı. Bunların 54 sinin doğum bilgilerine ulaşıldı. Bebeklerin 3 tanesi kız, 4 tanesi erkekti. Doğumların 40 (%3,5) tanesi vaginal yol ile, 0 (%,5) tanesi sectio ile gerçekleşmişti. Çalışma grubundaki gebelerin yaşa ve pariteye göre dağılımları şekil ve şekil de gösterilmiştir. Parametrelerin descriptif dökümü tablo de görülmektedir. Parametreler arasındaki korelasyon katsayıları tablo de gösterilmiştir. Tüm parametreler arsındaki korelasyon katsayıları yüksekti ve pozitifti. parametrelerin beraber ve aynı yönde değiştiğini gösterdi. Bu da Parametrelerin gestasyonel yaşla korelasyon sıralamasının FL(0,985), AC(0,984), TL(0,980), BPD (0,99), TCD(0,98), HC(0,9), HL(0,95), UL(0,95), RL(0,9), FOD(0,90), BOD(0,958), İOD(0,9) şeklinde olduğu bulundu. Ölçülen tüm parametrelerin, regresyon analizleri kullanılarak gestasyonel hafta ile ilişkisi araştırıldı. SPSS istatistik programındaki regresyon analiz eğri modelleri kullanılarak her parametre için 0,5.;,5.; 5.; 50.; 95.; 9,5.; 99,5. persantiller belirlendi. Son olarak ta başka çalışmacılar tarafından yapılmış bir çalışmanın biparietal çap, abdominal çevre ve femur uzunluğu için hazırlanmış 5 ve 95. persantil eğrileri, çalışmamız ile karşılaştırıldı (%99 güvenlik aralığı),5. 9,5. (%95 güvenlik aralığı) (%90 güvenlik aralığı) 50. Gözlenen ortalama değerler 34

35 eğrileri hazırlanırken yukarıda gösterilen renkli çizgilerden ve şekilden yararlanıldı. Biparietal Çap(BPD): Gözlenen biparietal çap değerlerinin gebelik haftalarına göre dağılımı ve descriptif analizi Şekil 3 ve Tablo 3 te gösterilmiştir. Biparietal çapın gestasyonel hafta ile korelasyon katsayısı 0,99 olarak bulundu. Bağımsız değişken olarak gestasyonel hafta (GHF) alındığında, biparietal çap değerlerindeki değişimi en iyi yansıtan eğri SPSS deki Model S den elde edildi. [ln (BPD) = 5,9 (,4 / GHF), R = 0,99, standart hata = 0,0] Cubic ve Quadratic modellerin R değerleri Model S den daha yüksek olmasına karşın (sırasıyla 0,98 ve 0,980) standart hataları Model S e göre yüksek olduğundan (sırasıyla,98 ve 3,) tahmini değerlerin hesaplanmasında Model S kullanıldı. Model S den elde edilen R değeri BPD deki değişimin %98 inin gestasyonel hafta tarafından açıklanabildiğini gösterdi. Model S in formülü kullanılarak gestasyonel haftalara göre tahmini BPD değerleri ve %90 ( persantil), %95 (,5.- 9,,5 persantil), %99,5 ( persantil) güvenlik sınırları elde edildi. Tahmini değerler Şekil 4 ve Tablo 4 te gösterilmiştir. Grafikteki eğri büyümenin lineer olmadığını gebelik ilerledikçe büyümenin yavaşladığını yansıtmaktadır. Gestasyonel haftadan biparietal çapın tahmini için oluşturulan eğri modelinde %95 güvenlik aralığı (,5 9,5 persantil) ele alınırsa variabilite % olarak bulundu. Bağımsız değişken yani tahmin edici değer olarak Biparietal çapın kullanıldığı regresyon modellerinde gestasyonel hafta değişimi en iyi yansıtan eğri, en yüksek R değeri ile exponential modelden elde edildi. [ ln (GHF) =,4 + (0,0 x BPD), R = 0,9, standart hata = 0,05 ] Modelden elde edilen eğri ve tahmin edilen gestasyonel yaş değerleri %90, % 95, %99 güvenlik sınırları ile beraber Şekil 5 ve Tablo 5 te gösterilmiştir. Biparietal çaptan gestasyonel haftanın tahmini için oluşturulan eğri modelinde %95 güvenlik aralığı ele alınırsa variabilitenin %0 olduğu görüldü. Bu da BPD den gestasyonel haftanın tahmininde. haftada, hafta olan variabilitenin, 40. hafta civarında 4 haftaya çıktığını gösterdi. Frontooksipital Çap(FOD): 35

18-22 HAFTA RUTİN FETAL ULTRASONOGRAFİ

18-22 HAFTA RUTİN FETAL ULTRASONOGRAFİ 18-22 HAFTA RUTİN FETAL ULTRASONOGRAFİ Doç. Dr. Ahmet GÜL TJOD İstanbul Şubesi Perinatoloji Kliniği, İstanbul Bakırköy Kadın Doğum ve Çocuk Hastalıkları EAH ÖNEMLİ NOTLAR AMAÇ: 18-22 hafta temel fetal

Detaylı

Ultrasonografi Giriş Dr. Funda Karbek AKARCA

Ultrasonografi Giriş Dr. Funda Karbek AKARCA Ultrasonografi Giriş Dr. Funda Karbek AKARCA Ege Üniversitesi Acil Tıp AD ATOK 2011 - İZMİR Öğrenim Hedefleri Pratik ultrason fiziği Ultrasesin Yayılımı ve Dokularla Etkileşimi Ultrason Cihazlarının kullanımı

Detaylı

ACOG DİYOR Kİ; DOĞUM TARİHİ TAHMİN METODU. Özeti Yapan: Dr. Esra Esim Büyükbayrak ÖZET

ACOG DİYOR Kİ; DOĞUM TARİHİ TAHMİN METODU. Özeti Yapan: Dr. Esra Esim Büyükbayrak ÖZET ACOG DİYOR Kİ; DOĞUM TARİHİ TAHMİN METODU Özeti Yapan: Dr. Esra Esim Büyükbayrak ÖZET Gebeliğin doğru tarihlendirilmesi sonuçları iyileştirmek açısından oldukça önemlidir ve ayrıca halk sağlığı ve araştırmalar

Detaylı

USG görüntüleme nedir?

USG görüntüleme nedir? USG CİHAZI BİLEŞENLERİ ve ÇALIŞMA PRENSİBİ Prof.Dr.Murat Kocaoğlu Yakın Doğu Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyoloji Anabilim Dalı USG görüntüleme nedir? Vücudu yüksek frekanslı ses (ultrason-ultrases) dalgalarına

Detaylı

GEBE MUAYENE YÖNTEMLERİ ve GEBE BAKIMI

GEBE MUAYENE YÖNTEMLERİ ve GEBE BAKIMI 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve 10.Hafta ( 17-21 / 11 / 2014 ) GEBE MUAYENE YÖNTEMLERİ VE GEBE BAKIMI Slayt No: 11 GEBE MUAYENE YÖNTEMLERİ ve GEBE BAKIMI 2 Doğum öncesi bakım şu amaçlara yönelik

Detaylı

Op.Dr. Meryem Hocaoğlu Prof. Dr. Atıl Yüksel Prof. Dr. Cem Batukan 10/11/2013

Op.Dr. Meryem Hocaoğlu Prof. Dr. Atıl Yüksel Prof. Dr. Cem Batukan 10/11/2013 Op.Dr. Meryem Hocaoğlu Prof. Dr. Atıl Yüksel Prof. Dr. Cem Batukan 10/11/2013 İntrauterin adezyonlar (IUA), ilk olarak 1894 de Fritsch tarafından tarif edilmiştir. 1946 da Joseph G. Asherman, yayınladığı

Detaylı

Doppler Ultrasonografisi

Doppler Ultrasonografisi Doppler Ultrasonografisi DOPPLERİN FİZİKSEL PRENSİPLERİ D O P P L E R E T K I D O P P L E R F R E K A N S ı D O P P L E R D E N K L E M I D O P P L E R A Ç ı S ı Ultrasonografi nin Tanımı Doppler Çeşitleri

Detaylı

BİRLEŞİK PRENATAL TARAMA TESTLERİ. Dr. Alev Öktem Düzen Laboratuvarlar Grubu

BİRLEŞİK PRENATAL TARAMA TESTLERİ. Dr. Alev Öktem Düzen Laboratuvarlar Grubu BİRLEŞİK PRENATAL TARAMA TESTLERİ Dr. Alev Öktem Düzen Laboratuvarlar Grubu Prenatal tarama testleri kavramları Tarama testi: Normal vakalarda anormal sonuçlar, hasta vakalarda normal sonuçlar elde edilebilir.

Detaylı

Ektopik Gebelik. Doç. Dr. Şule Akköse Aydın U.Ü.T.F Acil Tıp AD ATOK - 2012

Ektopik Gebelik. Doç. Dr. Şule Akköse Aydın U.Ü.T.F Acil Tıp AD ATOK - 2012 Ektopik Gebelik Doç. Dr. Şule Akköse Aydın U.Ü.T.F Acil Tıp AD ATOK - 2012 Sunum Planı Tanım Epidemiyoloji Patofizyoloji Klinik Tanı Ayırıcı tanı Tedavi Tanım Fertilize ovumun endometriyal kavite dışında

Detaylı

4 Boyutlu ultrasonla normal ve riskli gebeliklerdeki fetal davranışın belirlenmesi DOÇ.DR. ALİN BAŞGÜL YİĞİTER

4 Boyutlu ultrasonla normal ve riskli gebeliklerdeki fetal davranışın belirlenmesi DOÇ.DR. ALİN BAŞGÜL YİĞİTER 4 Boyutlu ultrasonla normal ve riskli gebeliklerdeki fetal davranışın belirlenmesi DOÇ.DR. ALİN BAŞGÜL YİĞİTER NORMAL GEBELİKTE FETAL DAVRANIŞ Fetusun gözlenebilen aksiyonu veya dış uyarana verdiği reaksiyondur.

Detaylı

Universitäts-Frauenklinik Essen

Universitäts-Frauenklinik Essen Universitäts-Frauenklinik Essen Prenatal ve Fetal Tıp Merkezi 1. Seviye Perinatoloji Merkezi Sayın meslektaşım, Sevgili ebeveynler, Üniversitemizin prenatal tıp polikliniği sizlere fetal tıbbın gerektirdiği

Detaylı

Merkezi Eğilim ve Dağılım Ölçüleri

Merkezi Eğilim ve Dağılım Ölçüleri Merkezi Eğilim ve Dağılım Ölçüleri Soru Öğrencilerin derse katılım düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilen 16 soruluk bir test için öğrencilerin ilk 8 ve son 8 soruluk yarılardan aldıkları puanlar arasındaki

Detaylı

TEMEL TIBBİ CİHAZ KILAVUZU ULTRASONOGRAFİ

TEMEL TIBBİ CİHAZ KILAVUZU ULTRASONOGRAFİ MALİ HİZMETLER KURUM BAŞKAN YARDIMCILIĞI STOK TAKİP VE ANALİZ DAİRE BAŞKANLIĞI TEMEL TIBBİ CİHAZ KILAVUZU ULTRASONOGRAFİ BMM. Zehra YAMAN Ağustos 2015 Ultrasonografiye Genel Bakış Yetki Grubu Yaygın Adlar

Detaylı

14 Aralık 2012, Antalya

14 Aralık 2012, Antalya Hamilelerde Uyku Bozukluğunun Sorgulanması ve Öyküden Tespit Edilen Huzursuz Bacak Sendromunda Sıklık, Klinik Özellikler ve İlişkili Olabilecek Durumların Araştırılması A Neyal, G Benbir, R Aslan, F Bölükbaşı,

Detaylı

Rekürren Gebelik. Ultrasonografi. 20mm. Spontan abortuslarda muhtemel nedenler. 14mm. başvurular kanamalardır Gebeliklerin %25 inde.

Rekürren Gebelik. Ultrasonografi. 20mm. Spontan abortuslarda muhtemel nedenler. 14mm. başvurular kanamalardır Gebeliklerin %25 inde. Rekürren Gebelik Kayıplar plarında Ultrasonografi Prof Dr Ali ERGÜN GATA Maternal Fetal Tıp (aergun@gata.edu.tr) Antalya, 2007 28 haftadan önce tüm t m acil obstetrik başvurular vuruların n büyük b k nedeni

Detaylı

DOWN SENDROMU TARAMA TESTİ (1. TRİMESTER)

DOWN SENDROMU TARAMA TESTİ (1. TRİMESTER) DOWN SENDROMU TARAMA TESTİ (1. TRİMESTER) Diğer adları: İkili tarama testi, İkili test. Kullanım amacı: Fetüste Down sendromu ve trizomi 18 bulunma olasılığının ve bu hastalıklar için ileri inceleme yaptırma

Detaylı

GİRİŞ. Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir.

GİRİŞ. Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir. VERİ ANALİZİ GİRİŞ Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir. Bilimsel Bilgi: Kaynağı ve elde edilme süreçleri belli olan bilgidir. Sosyal İlişkiler Görgül Bulgular İşlevsel

Detaylı

MAK 210 SAYISAL ANALİZ

MAK 210 SAYISAL ANALİZ MAK 210 SAYISAL ANALİZ BÖLÜM 6- İSTATİSTİK VE REGRESYON ANALİZİ Doç. Dr. Ali Rıza YILDIZ 1 İSTATİSTİK VE REGRESYON ANALİZİ Bütün noktalardan geçen bir denklem bulmak yerine noktaları temsil eden, yani

Detaylı

KORDON KANI BANKACILIĞINDA TOPLAYICI BAĞIMSIZ PERİNATAL MATERNAL KABUL EDİLEBİLİRLİK KRİTERLERİ

KORDON KANI BANKACILIĞINDA TOPLAYICI BAĞIMSIZ PERİNATAL MATERNAL KABUL EDİLEBİLİRLİK KRİTERLERİ KORDON KANI BANKACILIĞINDA TOPLAYICI BAĞIMSIZ PERİNATAL MATERNAL KABUL EDİLEBİLİRLİK KRİTERLERİ Dr. Doruk Cevdi KATLAN Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum / Perinatoloji NEDEN

Detaylı

Gebelerde Rubella (Kızamıkçık) Yrd.Doç.Dr.Çiğdem Kader

Gebelerde Rubella (Kızamıkçık) Yrd.Doç.Dr.Çiğdem Kader Gebelerde Rubella (Kızamıkçık) Yrd.Doç.Dr.Çiğdem Kader OLGU 1 İkinci çocuğuna hamile 35 yaşında kadın gebeliğinin 6. haftasında beş yaşındaki kız çocuğunun rubella infeksiyonu geçirdiğini öğreniyor. Küçük

Detaylı

KARŞILAŞTIRMA İSTATİSTİĞİ, ANALİTİK YÖNTEMLERİN KARŞILAŞTIRILMASI, BİYOLOJİK DEĞİŞKENLİK. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005

KARŞILAŞTIRMA İSTATİSTİĞİ, ANALİTİK YÖNTEMLERİN KARŞILAŞTIRILMASI, BİYOLOJİK DEĞİŞKENLİK. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005 KARŞILAŞTIRMA İSTATİSTİĞİ, ANALİTİK YÖNTEMLERİN KARŞILAŞTIRILMASI, BİYOLOJİK DEĞİŞKENLİK Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005 1 Karşılaştırma istatistiği Temel kavramlar: Örneklem ve evren:

Detaylı

KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM

KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM 1. GÜN 08.15-09.00 Pratik Ders Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniğinin Tanıtılması 09.15-10.00 Teorik Ders Jinekolojik Anamnez M. ÇOLAKOĞLU 10.15-11.00 Teorik Ders Jinekolojik

Detaylı

doğrudur? Veya test, sağlıklı dediği zaman hangi olasılıkla doğrudur? Bu soruların yanıtları

doğrudur? Veya test, sağlıklı dediği zaman hangi olasılıkla doğrudur? Bu soruların yanıtları DÖNEM III HALK SAĞLIĞI-ADLİ TIP-BİYOİSTATİSTİK-TIP TARİHİ VE ETİK Ders Kurulu Başkanı : Prof. Dr. Günay SAKA TANI TESTLERİ (30.04.2014 Çrş. Y. ÇELİK) Duyarlılık (Sensitivity) ve Belirleyicilik (Specificity)

Detaylı

TIBBİ ULTRASONOGRAFİ DERNEĞİ OBSTETRİK ULTRASONOGRAFİ İNCELEMESİ UYGULAMA KILAVUZU

TIBBİ ULTRASONOGRAFİ DERNEĞİ OBSTETRİK ULTRASONOGRAFİ İNCELEMESİ UYGULAMA KILAVUZU Düzenlenme Tarihi: Şubat 2008 TIBBİ ULTRASONOGRAFİ DERNEĞİ OBSTETRİK ULTRASONOGRAFİ İNCELEMESİ UYGULAMA KILAVUZU ÖNSÖZ Bu kılavuz, hastalar için en uygun yaklaşımı sağlamaya çalışan ultrasonografi uygulayıcıları

Detaylı

MEME KANSERİNDE GÖRÜNTÜLEME YÖNTEMLERİ

MEME KANSERİNDE GÖRÜNTÜLEME YÖNTEMLERİ MEME KANSERİNDE GÖRÜNTÜLEME YÖNTEMLERİ Dr. Filiz Yenicesu Düzen Laboratuvarı Görüntüleme Birimi Meme Kanserinde Tanı Yöntemleri 1. Fizik muayene 2. Serolojik Testler 3. Görüntüleme 4. Biyopsi Patolojik

Detaylı

Biyokimyasal Aneuploidi Taraması

Biyokimyasal Aneuploidi Taraması Biyokimyasal Aneuploidi Taraması Doç. Dr. İsmail Özdemir Medicana International Beylikdüzü-İstanbul Konjenital anomali ~ % 0.6 Kromozom anomalisi ~ % 1 Tek gen hastalıkları ~ % 1 Multifaktoriel/poligenik

Detaylı

Fizik Tedavide Antropometrik Ölçümler. Prof. Dr. Reyhan Çeliker

Fizik Tedavide Antropometrik Ölçümler. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Fizik Tedavide Antropometrik Ölçümler Prof. Dr. Reyhan Çeliker Antropoloji nedir? Antropoloji İnsanı, biyolojik yapısını, bedensel özelliklerini, kültürel yapısını, sosyal davranışlarını inceleyen bilim

Detaylı

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1. BÖLÜM 2 Frekans Dağılımları 37

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1. BÖLÜM 2 Frekans Dağılımları 37 İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1 İstatistik 1 Yığın ve Örnek; Tümevarımcı ve Betimleyici İstatistik 1 Değişkenler: Kesikli ve Sürekli 1 Verilerin Yuvarlanması Bilimsel Gösterim Anlamlı Rakamlar

Detaylı

ULTRASONOGRAFİNİN UYGUN KULLANIMI

ULTRASONOGRAFİNİN UYGUN KULLANIMI BÖLÜM 1.1 ULTRASONOGRAFİNİN UYGUN KULLANIMI Temel Ultrasonografi Fiziği Ultrasonografik Ses Dalgasının Oluşumu Ses Dalgasının Doku ile Etkileşimi Görüntü Oluşumu Ultrasonografi Tekniği ve Parametreler

Detaylı

Gebelikte Anöploidi Taraması: İkinci Üçayda Biyokimyasal Tarama. Dr. Atıl Yüksel İ.Ü. İstanbul Tıp Fakültesi TMFTP Derneği

Gebelikte Anöploidi Taraması: İkinci Üçayda Biyokimyasal Tarama. Dr. Atıl Yüksel İ.Ü. İstanbul Tıp Fakültesi TMFTP Derneği Gebelikte Anöploidi Taraması: İkinci Üçayda Biyokimyasal Tarama Dr. Atıl Yüksel İ.Ü. İstanbul Tıp Fakültesi TMFTP Derneği Tarama Testlerinin Özellikleri Aranan hastalık ciddi olmalıdır. Nadir olmamalıdır.

Detaylı

Çocuk Mucizesi. Anne-baba adayları için bilgiler

Çocuk Mucizesi. Anne-baba adayları için bilgiler Çocuk Mucizesi. Anne-baba adayları için bilgiler Sevgili anne-baba adayları, çocuğunuza hangi ismi vereceğinizi mutlaka düşünmüşsünüzdür. Çünkü, isim de onun eşsizliğinin bir ifadesidir. Her insan başkadır.

Detaylı

PERİNATAL HERPES VİRUS İNFEKSİYONLARI. Uzm.Dr.Cengiz Uzun Alman Hastanesi Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları

PERİNATAL HERPES VİRUS İNFEKSİYONLARI. Uzm.Dr.Cengiz Uzun Alman Hastanesi Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları PERİNATAL HERPES VİRUS İNFEKSİYONLARI Uzm.Dr.Cengiz Uzun Alman Hastanesi Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları Perinatal dönemde herpesvirus geçişi. Virus Gebelik sırasında Doğum kanalından Doğum

Detaylı

Tugan BEŞE, Tolga YALÇINKAYA, Figen DEMİR, Cihat ŞEN Cerrahpaşa, Tıp Fakültesi Kakın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı

Tugan BEŞE, Tolga YALÇINKAYA, Figen DEMİR, Cihat ŞEN Cerrahpaşa, Tıp Fakültesi Kakın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı Perinatoloji Dergisi Cilt:3, Sayı: 1-2/Mart-Haziran 1995 13-20 13 Ultrasonogram ile Tepe-Makat Uzunluğa, Biparietal Çap, Fronto-Oksipital Çap, Kafa Çevresi, Abdominal Çevre ve Femur Uzunluğu. Ölçümlerine

Detaylı

PRENATAL TARAMA TESTLERİ. Dr.Murat Öktem Düzen Laboratuvarlar Grubu

PRENATAL TARAMA TESTLERİ. Dr.Murat Öktem Düzen Laboratuvarlar Grubu PRENATAL TARAMA TESTLERİ Dr.Murat Öktem Düzen Laboratuvarlar Grubu Riskler Down sendromu 1/800 Spina bifida 1/1800 Anensefali 1/1800 Trizomi 18 1/3800 Omfalosel 1/6000 Gastroşizis 1/10000 Türkiye de her

Detaylı

TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER

TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER Tanımlayıcı İstatistikler ve Grafikle Gösterim Grafik ve bir ölçüde tablolar değişkenlerin görsel bir özetini verirler. İdeal olarak burada değişkenlerin merkezi (ortalama) değerlerinin

Detaylı

Hastanemizde 1983 yılından bu yana diagnostik ultrason kullanmağa

Hastanemizde 1983 yılından bu yana diagnostik ultrason kullanmağa ZEYNEP.. KAMiL HASTANESİ'NDE SON iki YILLIK ULTRASONOGRAFI NETiCELERi ULTRASONIC DIAGNOSTIC in the ZEYNEP.. KAMiL HOSPITAL in TWO YEARS Dr. Ertuğrul BAYIRLI ( *) Dr. Burıhanettin ÜSTÜNEL ( 0 ) Hem. Resmiye

Detaylı

Gebelik ve Trombositopeni

Gebelik ve Trombositopeni Gebelik ve Trombositopeni Prof.Dr. Sermet Sağol EÜTF Kadın Hast. ve Doğum AD Gebelik ve Trombositopeni Kemik iliğinde megakaryosit hücrelerinde üretilir. Günde 35.000-50.000 /ml üretilir. Yaşam süresi

Detaylı

Sema DOĞU, Kader KOÇ, Zeynep ASLAN, Serpil TÜRKER, Nur İHTİYAR GİRİŞ

Sema DOĞU, Kader KOÇ, Zeynep ASLAN, Serpil TÜRKER, Nur İHTİYAR GİRİŞ ÖZEL BİR SAĞLIK KURULUŞUNA BAŞVURAN GEBE KADINLARDA SİGARA KULLANIMI İLE İLGİLİ VERİLEN EĞİTİMİN ANNE BEBEK SAĞLIĞI ÜZERİNE ETKİLERİ İLE İLGİLİ BİLGİ DÜZEYLERİNİN ÖLÇÜLMESİ 13-16 Ekim 2011 de 2. Ulusal

Detaylı

ĐSTATĐSTĐK. Okan ERYĐĞĐT

ĐSTATĐSTĐK. Okan ERYĐĞĐT ĐSTATĐSTĐK Okan ERYĐĞĐT Araştırmacı, istatistik yöntemlere daha işin başında başvurmalıdır, sonunda değil..! A. Bradford Hill, 1930 ĐSTATĐSTĐĞĐN AMAÇLARI Bilimsel araştırmalarda, araştırmacıya kullanılabilir

Detaylı

Universitäts-Frauenklinik Essen. 1. Trimester Tarama Testi

Universitäts-Frauenklinik Essen. 1. Trimester Tarama Testi Universitäts-Frauenklinik Essen 1. Trimester Tarama Testi Birinci Trimester Tarama Testi nedir? Birinci Trimester Tarama Testi ile annenin veya çiftin sayısal kromozom bozukluğu olan bir çocuğa sahip olma

Detaylı

(İnt. Dr. Doğukan Danışman)

(İnt. Dr. Doğukan Danışman) (İnt. Dr. Doğukan Danışman) *Amaç: Sigara ve pankreas kanseri arasında doz-yanıt ilişkisini değerlendirmek ve geçici değişkenlerin etkilerini incelemektir. *Yöntem: * 6507 pankreas olgusu ve 12 890 kontrol

Detaylı

Uluslararası Yavuz Tüneli

Uluslararası Yavuz Tüneli Uluslararası Yavuz Tüneli (International Yavuz Tunnel) Tünele rüzgar kaynaklı etkiyen aerodinamik kuvvetler ve bu kuvvetlerin oluşturduğu kesme kuvveti ve moment diyagramları (Aerodinamic Forces Acting

Detaylı

Gebelik ve Enfeksiyonlar. Prof.Dr. Levent GÖRENEK

Gebelik ve Enfeksiyonlar. Prof.Dr. Levent GÖRENEK Gebelik ve Enfeksiyonlar Prof.Dr. Levent GÖRENEK Olgulara Yaklaşım 2 1. TORCH grubu enfeksiyon etkenleri nelerdir? Toxoplasmosis Other (Sifiliz, Varicella zoster ) Rubella Cytomegalovirus Herpes simplex

Detaylı

1 3Biyomedikal M hendisli i ve Biyomedikal Cihaz Teknolojisi

1 3Biyomedikal M hendisli i ve Biyomedikal Cihaz Teknolojisi Sayfa 1/8 Gebelikte Rutin Ultrason Yasin 0 7 0 5a 0 7 0 5an, 13 Oct 06 saat: 11:30 GEBEL 0 7 0 5KTE RUT 0 7 0 5N ULTRASON Ultrasonun g 0 7 0 5r 0 7 0 5nt 0 7 0 5leme y 0 7 0 5ntemleri aras 0 7 0 5nda en

Detaylı

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU KLK-HAB-BES İlk yayın Tarihi : 15 Mart 2006 Revizyon No : 04 Revizyon Tarihi : 03 Ağustos 2012 İçindekiler A) Malnütrisyon

Detaylı

TEMEL İLK YARDIM VE ACİL MÜDAHALE

TEMEL İLK YARDIM VE ACİL MÜDAHALE 1 TEMEL İLK YARDIM VE ACİL MÜDAHALE GİRİŞ : Bir yaralı, hasta ya da kazazedeye ilk yardım yapabilmek ya da herhangi bir yardımda bulunabilmek için, öncelikle gerekenlerin doğru yapılabilmesi için, insan

Detaylı

Mühendislikte İstatistik Yöntemler

Mühendislikte İstatistik Yöntemler .0.0 Mühendislikte İstatistik Yöntemler İstatistik Parametreler Tarih Qma.3.98 4..98 0.3.983 45 7..984 37.3.985 48 0.4.986 67.4.987 5 0.3.988 45.5.989 34.3.990 59.4.99 3 4 34 5 37 6 45 7 45 8 48 9 5 0

Detaylı

NIPT güncel T 21 tarama protokollerine nasıl entegre edilmeli. Dr. H. Fehmi Yazıcıoğlu Perinatolog

NIPT güncel T 21 tarama protokollerine nasıl entegre edilmeli. Dr. H. Fehmi Yazıcıoğlu Perinatolog NIPT güncel T 21 tarama protokollerine nasıl entegre edilmeli Dr. H. Fehmi Yazıcıoğlu Perinatolog İlk Üçay tarama testi/4 lü test >1/100 Invasif test >1/1000 1/100-1/1000 Genetik sonogram Major Anomali/Güçlü

Detaylı

KROMOZOM ANOMALİLERİNDE YENİ BELİRTEÇLER. Doç.Dr.SEMİH TUĞRUL Medistate Kavacık Hastanesi

KROMOZOM ANOMALİLERİNDE YENİ BELİRTEÇLER. Doç.Dr.SEMİH TUĞRUL Medistate Kavacık Hastanesi KROMOZOM ANOMALİLERİNDE YENİ BELİRTEÇLER Doç.Dr.SEMİH TUĞRUL Medistate Kavacık Hastanesi Kromozom anomalileri tarama 1970 lerde: Maternal yaş 1980 lerde: Maternal serum biyokimya + detaylı ikinci trimester

Detaylı

hs-troponin T ve hs-troponin I Değerlerinin Farklı egfr Düzeylerinde Karşılaştırılması

hs-troponin T ve hs-troponin I Değerlerinin Farklı egfr Düzeylerinde Karşılaştırılması hs-troponin T ve hs-troponin I Değerlerinin Farklı egfr Düzeylerinde Karşılaştırılması Tuncay Güçlü S.B. Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Biyokimya Bölümü 16-18 Ekim 2014, Malatya GİRİŞ Kronik

Detaylı

RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI. Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN

RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI. Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN 1 RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI Olasılığa ilişkin olayların çoğunluğunda, deneme sonuçlarının bir veya birkaç yönden incelenmesi

Detaylı

ÖZEL BİR HASTANEDE YENİDOĞAN ÜNİTESİNE YATIRILAN İNDİREKT HİPERBİLİRUBİNEMİLİ OLGULARIN RETROSPEKTİF DEĞERLENDİRİLMESİ

ÖZEL BİR HASTANEDE YENİDOĞAN ÜNİTESİNE YATIRILAN İNDİREKT HİPERBİLİRUBİNEMİLİ OLGULARIN RETROSPEKTİF DEĞERLENDİRİLMESİ ÖZEL BİR HASTANEDE YENİDOĞAN ÜNİTESİNE YATIRILAN İNDİREKT HİPERBİLİRUBİNEMİLİ OLGULARIN RETROSPEKTİF DEĞERLENDİRİLMESİ *Aysun Çakır, *Hanife Köse,*Songül Ovalı Güral, *Acıbadem Kadıköy Hastanesi GİRİŞ

Detaylı

BÖLÜM I GİRİŞ (1.1) y(t) veya y(x) T veya λ. a t veya x. Şekil 1.1 Dalga. a genlik, T peryod (veya λ dalga boyu)

BÖLÜM I GİRİŞ (1.1) y(t) veya y(x) T veya λ. a t veya x. Şekil 1.1 Dalga. a genlik, T peryod (veya λ dalga boyu) BÖLÜM I GİRİŞ 1.1 Sinyal Bir sistemin durum ve davranış bilgilerini taşıyan, bir veya daha fazla değişken ile tanımlanan bir fonksiyon olup veri işlemde dalga olarak adlandırılır. Bir dalga, genliği, dalga

Detaylı

Olgu EKTOPİK GEBELİK. Soru 1. Tanım. Soru 3. Soru 2. 23 yaşında bayan hasta pelvik ağrı yakınmasıyla geliyor. 5 gündür ağrısı var, SAT 1,5 ay önce

Olgu EKTOPİK GEBELİK. Soru 1. Tanım. Soru 3. Soru 2. 23 yaşında bayan hasta pelvik ağrı yakınmasıyla geliyor. 5 gündür ağrısı var, SAT 1,5 ay önce Olgu EKTOPİK GEBELİK Dr. Mutlu Kartal AÜTF Acil Tıp AD Nisan 2010 23 yaşında bayan hasta pelvik ağrı yakınmasıyla geliyor. 5 gündür ağrısı var, SAT 1,5 ay önce Gebelik olabilir, vajinal spotting kanama

Detaylı

Non-İnvaziv Prenatal Tarama (NİPT) Uluslararası kalite güvenceniz

Non-İnvaziv Prenatal Tarama (NİPT) Uluslararası kalite güvenceniz Non-İnvaziv Prenatal Tarama (NİPT) Uluslararası kalite güvenceniz NIPT Testi Nedir? Non-İnvaziv Prenatal Tarama (NIPT) trizomi taraması için geliştirilmiş daha güvenilir ve daha hassas ileri düzey bir

Detaylı

Doç. Dr. Dilek ALTAŞ İSTATİSTİKSEL ANALİZ

Doç. Dr. Dilek ALTAŞ İSTATİSTİKSEL ANALİZ I Doç. Dr. Dilek ALTAŞ İSTATİSTİKSEL ANALİZ II Yayın No : 2845 Teknik Dizisi : 158 1. Baskı Şubat 2013 İSTANBUL ISBN 978-605 - 377 868-4 Copyright Bu kitabın bu basısı için Türkiye deki yayın hakları BETA

Detaylı

TOKSOPLAZMA İNFEKSİYONUNUN LABORATUVAR TANISI UZM.DR.CENGİZ UZUN ALMAN HASTANESİ

TOKSOPLAZMA İNFEKSİYONUNUN LABORATUVAR TANISI UZM.DR.CENGİZ UZUN ALMAN HASTANESİ TOKSOPLAZMA İNFEKSİYONUNUN LABORATUVAR TANISI UZM.DR.CENGİZ UZUN ALMAN HASTANESİ KLİNİK Bağışıklık sistemi sağlam kişilerde akut infeksiyon Bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde akut infeksiyon veya

Detaylı

İnfertil çiftlerde bağlanma ve mizaç özellikleri tedavi başarısını etkiler mi? Stresin aracı rolü

İnfertil çiftlerde bağlanma ve mizaç özellikleri tedavi başarısını etkiler mi? Stresin aracı rolü İnfertil çiftlerde bağlanma ve mizaç özellikleri tedavi başarısını etkiler mi? Stresin aracı rolü Dr. Fatma Fariha Cengiz, Dr. Gülhan Cengiz, Dr. Sermin Kesebir Erenköy RSHEAH, İstanbul 29 Mayıs Hastanesi,

Detaylı

DERS 3 ÖLÇÜ HATALARI Kaynak: İ.ASRİ

DERS 3 ÖLÇÜ HATALARI Kaynak: İ.ASRİ Ölçme Bilgisi DERS 3 ÖLÇÜ HATALARI Kaynak: İ.ASRİ Çizim Hassasiyeti Haritaların çiziminde veya haritadan bilgi almada ne kadar itina gösterilirse gösterilsin kaçınılmayacak bir hata vardır. Buna çizim

Detaylı

03.06.15 09:30 BİYOKİMYA-MİKROBİYOLOJİ-FARMAKOLOJİ 10:30 HALK SAĞLIĞI 11:30 PATOLOJİ 13:30 İYİ HEKİMLİK UYG. 6 Hafta. Kurul Süresi: 10 saat 10 saat

03.06.15 09:30 BİYOKİMYA-MİKROBİYOLOJİ-FARMAKOLOJİ 10:30 HALK SAĞLIĞI 11:30 PATOLOJİ 13:30 İYİ HEKİMLİK UYG. 6 Hafta. Kurul Süresi: 10 saat 10 saat Yeni Yüzyıl Üniversitesi TIP FAKÜLTESİ Prof. Dr. Demir Budak Dekan Eğitim Koordinatörü: Prof. Dr. Asiye Nurten 215 216 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI DÖNEM III DERS KURULU 6 TIP TIP 332- ÜREME SİSTEMİ HASTALIKLARI

Detaylı

Olasılığa Giriş Koşullu Olasılık Bayes Kuralı

Olasılığa Giriş Koşullu Olasılık Bayes Kuralı Olasılığa Giriş Koşullu Olasılık Bayes Kuralı Doç. Dr. Ertuğrul ÇOLAK Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyoistatistik Anabilim Dalı Olasılığa Giriş Bundan önceki bölümlerde veri setini özetleyen,

Detaylı

MEME KANSERİ TARAMASI

MEME KANSERİ TARAMASI MEME KANSERİ TARAMASI Meme Kanseri Taramanızı Yaptırdınız Mı? MEME KANSERİ TARAMASI NE DEMEKTİR? Kadınlarda görülen kanserlerin %33 ü ve kansere bağlı ölümlerin de %20 si meme kanserine bağlıdır. Meme

Detaylı

Perinatoloji Pratiğindeki İnvaziv Girişimlerde Etik Sorunlar. Prof.Dr. Sermet Sağol EÜTF

Perinatoloji Pratiğindeki İnvaziv Girişimlerde Etik Sorunlar. Prof.Dr. Sermet Sağol EÜTF Perinatoloji Pratiğindeki İnvaziv Girişimlerde Etik Sorunlar Prof.Dr. Sermet Sağol EÜTF Etik Etik ya da etik analiz, açık, net bir soru ile başlar: hangi etkinlikler doğru ya da yanlıştır, iyi ya da kötüdür,

Detaylı

İstatistiksel Kalite Kontrol BBY 374 TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ 18 NİSAN 2014

İstatistiksel Kalite Kontrol BBY 374 TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ 18 NİSAN 2014 İstatistiksel Kalite Kontrol BBY 374 TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ 18 NİSAN 2014 İstatistiksel kalite kontrol o Üretim ve hizmet süreçlerinin ölçülebilir veriler yardımıyla istatistiksel yöntemler kullanılarak

Detaylı

8. Sınıf. ozan deniz ÜNİTE DEĞERLENDİRME SINAVI SES. 4. Sesleri birbirinden ayırmaya yarayan özelliğidir. K L M

8. Sınıf. ozan deniz ÜNİTE DEĞERLENDİRME SINAVI SES. 4. Sesleri birbirinden ayırmaya yarayan özelliğidir. K L M 1. 3... Ḳ M Şekildeki çalar saatten etrafa yayılan ses dalgalarının K,, M noktalarındaki şiddetleri ve frekansları arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? Şiddetleri Frekansları

Detaylı

GENETİK HASTALIKLAR. Dr.Taner DURAK. Tıbbi Genetik Uzmanı. Bursa Orman Bölge Müdürlüğü Fikir Bahçesi Konferansı 06.03.2014

GENETİK HASTALIKLAR. Dr.Taner DURAK. Tıbbi Genetik Uzmanı. Bursa Orman Bölge Müdürlüğü Fikir Bahçesi Konferansı 06.03.2014 GENETİK HASTALIKLAR Dr.Taner DURAK Tıbbi Genetik Uzmanı Bursa Orman Bölge Müdürlüğü Fikir Bahçesi Konferansı 06.03.2014 Dr. Taner DURAK özgeçmişi 1966 Artvin Şavşat doğumlu 1983-1989, Bursa, Uludağ Üniv,Tıp

Detaylı

Tahribatsız Muayene Yöntemleri

Tahribatsız Muayene Yöntemleri Tahribatsız Muayene Yöntemleri Tahribatsız muayene; malzemelerin fiziki yapısını ve kullanılabilirliğini bozmadan içyapısında ve yüzeyinde bulunan süreksizliklerin tespit edilmesidir. Tahribatsız muayene

Detaylı

EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI

EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI SENSÖRLER VE DÖNÜŞTÜRÜCÜLER SEVİYENİN ÖLÇÜLMESİ Seviye Algılayıcılar Şamandıra Seviye Anahtarları Şamandıralar sıvı seviyesi ile yukarı ve aşağı doğru hareket

Detaylı

Prostat Kanserinde Prostat Spesifik Membran Antijen 177. Lu-DKFZ-617 ( 177 Lu-PSMA) Tedavisinde Organ ve Tümör Dozimetrisi: ilk sonuçlar

Prostat Kanserinde Prostat Spesifik Membran Antijen 177. Lu-DKFZ-617 ( 177 Lu-PSMA) Tedavisinde Organ ve Tümör Dozimetrisi: ilk sonuçlar Prostat Kanserinde Prostat Spesifik Membran Antijen 177 Lu-DKFZ-617 ( 177 Lu-PSMA) Tedavisinde Organ ve Tümör Dozimetrisi: ilk sonuçlar Nami Yeyin 1, Mohammed Abuqbeitah 1, Emre Demirci 2, Aslan Aygün

Detaylı

RATLARDA ANNE YOKSUNLUĞU SENDROMUNA ZENGĠNLEġTĠRĠLMĠġ ÇEVRENĠN ETKĠSĠ. Serap ATA, Hülya İNCE, Ömer Faruk AYDIN, Haydar Ali TAŞDEMİR, Hamit ÖZYÜREK

RATLARDA ANNE YOKSUNLUĞU SENDROMUNA ZENGĠNLEġTĠRĠLMĠġ ÇEVRENĠN ETKĠSĠ. Serap ATA, Hülya İNCE, Ömer Faruk AYDIN, Haydar Ali TAŞDEMİR, Hamit ÖZYÜREK RATLARDA ANNE YOKSUNLUĞU SENDROMUNA ZENGĠNLEġTĠRĠLMĠġ ÇEVRENĠN ETKĠSĠ Serap ATA, Hülya İNCE, Ömer Faruk AYDIN, Haydar Ali TAŞDEMİR, Hamit ÖZYÜREK Hayatın erken döneminde ebeveyn kaybı veya ihmali gibi

Detaylı

DOĞUM ÖNCESİ BAKIM. Dr. Ferruh N. Ayoğlu. Halk Sağlığı Anabilim Dalı

DOĞUM ÖNCESİ BAKIM. Dr. Ferruh N. Ayoğlu. Halk Sağlığı Anabilim Dalı DOĞUM ÖNCESİ BAKIM Dr. Ferruh N. Ayoğlu Sevmek güzel şey delikanlım, l sev bakalım. Madem ki kafanın içerisinde ışıklı bir karanlık var, benden izin sana sev sevebildiğin kadar. Yaşanan her 1 dakika da:

Detaylı

KARKAS GÖRÜNTÜLEME SİSTEMLERİ

KARKAS GÖRÜNTÜLEME SİSTEMLERİ KARKAS GÖRÜNTÜLEME SİSTEMLERİ KARKAS DEĞERLENDİRME IN-VIVO EX-VIVO ULTRASON TOMOGRAFİ SUBJEKTİF LINEAR DEXA MRI VIA TOBEC BIA Ultrason (Ultrasound) Teknolojisi Dual Enerji X-Ray Absorptiyometri (DEXA)

Detaylı

CMV lab.tanı Hangi test, ne zaman, laboratuvar sonucunun klinik anlamı?

CMV lab.tanı Hangi test, ne zaman, laboratuvar sonucunun klinik anlamı? CMV lab.tanı Hangi test, ne zaman, laboratuvar sonucunun klinik anlamı? Maternal inf.tanısı Fetal inf.tanısı Yenidoğan inf.tanısı Bir test sonucunun doğru yorumlanabilmesi, testin tanı doğruluğunun bilinmesi

Detaylı

Paslanmaz Çelik Gövde. Yalıtım Sargısı. Katalizör Yüzey Tabakası. Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot

Paslanmaz Çelik Gövde. Yalıtım Sargısı. Katalizör Yüzey Tabakası. Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot Paslanmaz Çelik Gövde Yalıtım Sargısı Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot Katalizör Yüzey Tabakası Egzoz Gazları: Hidrokarbonlar Karbon Monoksit Azot Oksitleri Bu bölüme kadar, açıkça ifade edilmese

Detaylı

EK-4 KURUM VERİMLİLİK GÖSTERGELERİ

EK-4 KURUM VERİMLİLİK GÖSTERGELERİ EK-4 KURUM VERİMLİLİK GÖSTERGELERİ Özellikle rekabetin artmakta olduğu hastane sektöründe hastaların ihtiyaçlarını miktar, kalite ve hizmet olarak en iyi düzeyde karşılayabilmek, hastanenin gerçek amaçlarına

Detaylı

Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı

Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı 292 Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 18 (2012) 292-297 KİTAP İNCELEMESİ Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı Editör Doç. Dr. Şener BÜYÜKÖZTÜRK Dilek SEZGİN MEMNUN 1 Bu çalışmada,

Detaylı

Oksoloji Çocukluk Çağında Vücut Ölçümleri. Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı

Oksoloji Çocukluk Çağında Vücut Ölçümleri. Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı Oksoloji Çocukluk Çağında Vücut Ölçümleri Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı Büyüme sağlığın bir yansımasıdır. Growth is a mirror of health James M. Tanner

Detaylı

Down sendromu tanısında; 2 limi, 3 lümü, 4 lümü? Doç Dr Serkan Güçlü Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı

Down sendromu tanısında; 2 limi, 3 lümü, 4 lümü? Doç Dr Serkan Güçlü Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı Down sendromu tanısında; 2 limi, 3 lümü, 4 lümü? Doç Dr Serkan Güçlü Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı DOWN SENDROMU TARAMA TESTLERİ: İkili (Double Test):

Detaylı

I.GİRİŞ. İSTATİSTİK teriminin Latince Durum anlamına gelen STATUS kelimesinden türediği kabul edilir. İlk uygulamalar

I.GİRİŞ. İSTATİSTİK teriminin Latince Durum anlamına gelen STATUS kelimesinden türediği kabul edilir. İlk uygulamalar BİYOİSTATİSTİK I.GİRİŞ İSTATİSTİK teriminin Latince Durum anlamına gelen STATUS kelimesinden türediği kabul edilir. İlk uygulamalar Vergi ödeyeceklerin belirlenmesi Askere alınacakların saptanması I.GİRİŞ

Detaylı

ÜNİTE II- KADIN GENİTAL ORGANLARININ ANATOMİ VE FİZYOLOJİSİ

ÜNİTE II- KADIN GENİTAL ORGANLARININ ANATOMİ VE FİZYOLOJİSİ ÜNİTE II- KADIN GENİTAL ORGANLARININ ANATOMİ VE FİZYOLOJİSİ Genital Organlar Dış Genital Organlar İç Genital Organlar Kemik Kısımları (Pelvis ) Siklus Oluşumu ve Hormonlar Oval ve Menstrual Siklus Halkası

Detaylı

Nomogram of fetal transcerebellar diameter at 16-24th gestational weeks

Nomogram of fetal transcerebellar diameter at 16-24th gestational weeks Original Investigation 21 at -th gestational weeks Fetüste - gebelik haftaları arası transserebellar çap nomogram Fikret Gökhan Göynümer 1, Resul Arısoy 2, Murat Yayla 3, Birol Durukan 1 1 İstanbul Göztepe

Detaylı

YAPI FİZİĞİ 1. YAPI AKUSTİĞİ 5. Bölüm. Prof. Dr. Neşe Yüğrük Akdağ. Yıldız Teknik Üniversitesi Yapı Fiziği Bilim Dalı

YAPI FİZİĞİ 1. YAPI AKUSTİĞİ 5. Bölüm. Prof. Dr. Neşe Yüğrük Akdağ. Yıldız Teknik Üniversitesi Yapı Fiziği Bilim Dalı YAPI FİZİĞİ 1 YAPI AKUSTİĞİ 5. Bölüm Prof. Dr. Neşe Yüğrük Akdağ Yıldız Teknik Üniversitesi Yapı Fiziği Bilim Dalı Sesin Kırınması Ses dalgalarının bir engelden ötürü doğrultu değiştirmesi olayına kırınma

Detaylı

GEBELİKTE SİFİLİZ. Dr. Mustafa Özgür AKÇA Bursa Yüksek İhtisas E.A.H. Enfeksiyon Hastalıkları Kliniği

GEBELİKTE SİFİLİZ. Dr. Mustafa Özgür AKÇA Bursa Yüksek İhtisas E.A.H. Enfeksiyon Hastalıkları Kliniği GEBELİKTE SİFİLİZ Dr. Mustafa Özgür AKÇA Bursa Yüksek İhtisas E.A.H. Enfeksiyon Hastalıkları Kliniği SİFİLİZ TANIM T.pallidum un neden olduğu sistemik bir hastalıktır Sınıflandırma: Edinilmiş (Genellikle

Detaylı

Olgu-kontrol araştırmalarının analizi ve değerlendirilmesi. Raika Durusoy

Olgu-kontrol araştırmalarının analizi ve değerlendirilmesi. Raika Durusoy Olgu-kontrol araştırmalarının analizi ve değerlendirilmesi Raika Durusoy 1 Olgu-kontrol araştırmaları Belli bir hastalığı olan ( olgu ) ve olmayan ( kontrol ) bireyler belirlenir Her iki grubun bir etkene

Detaylı

YARDIMCI ÜREME TEKNİKLERİ UYGULAMALARI VE PERİNATAL/NEONATAL ETKİLER

YARDIMCI ÜREME TEKNİKLERİ UYGULAMALARI VE PERİNATAL/NEONATAL ETKİLER YARDIMCI ÜREME TEKNİKLERİ UYGULAMALARI VE PERİNATAL/NEONATAL ETKİLER Nilüfer Güzoğlu, H. Gözde Kanmaz, Dilek Dilli, Nurdan Uras, Ömer Erdeve, Uğur Dilmen İlk tüp bebeğin 1978 de doğumundan bu yana IVF

Detaylı

190 kadın planlanmamış ya da istenmeyen gebelikle karşılaşmakta, 110 kadında gebeliğe bağlı komplikasyon gelişmekte,

190 kadın planlanmamış ya da istenmeyen gebelikle karşılaşmakta, 110 kadında gebeliğe bağlı komplikasyon gelişmekte, Dünyada her bir dakikada 380 kadın gebe kalmakta, 190 kadın planlanmamış ya da istenmeyen gebelikle karşılaşmakta, 110 kadında gebeliğe bağlı komplikasyon gelişmekte, 40 kadın sağlıksız düşük yapmaktadır.

Detaylı

Romatizmal Mitral Darlığında Fetuin-A Düzeyleri Ve Ekokardiyografi Bulguları İle İlişkisi

Romatizmal Mitral Darlığında Fetuin-A Düzeyleri Ve Ekokardiyografi Bulguları İle İlişkisi Kahramanmaraş 1. Biyokimya Günleri Bildiri Konusu: Romatizmal Mitral Darlığında Fetuin-A Düzeyleri Ve Ekokardiyografi Bulguları İle İlişkisi Mehmet Aydın DAĞDEVİREN GİRİŞ Fetuin-A, esas olarak karaciğerde

Detaylı

Handan Tanyıldızı 1, Nami Yeyin 2, Aslan Aygün 2, Mustafa Demir 2, Levent Kabasakal 2 1. İstanbul Üniversitesi, Fen Fakültesi, Nükleer Fizik ABD 2

Handan Tanyıldızı 1, Nami Yeyin 2, Aslan Aygün 2, Mustafa Demir 2, Levent Kabasakal 2 1. İstanbul Üniversitesi, Fen Fakültesi, Nükleer Fizik ABD 2 Yttrium-90 mikroküre tedavisinde radyasyon kaynaklı karaciğer hastalığı (RILD) analizi ve terapötik aktivite miktarı ile karaciğer fonksiyonu arasındaki ilişkinin incelenmesi Handan Tanyıldızı 1, Nami

Detaylı

Yaş Doğrulama Metotları

Yaş Doğrulama Metotları Yaş Doğrulama Metotları Yrd. Doç. Dr. Aysun GÜMÜŞ Ondokuzmayıs Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Samsun Birçok kemikleşmiş yapı günlük ve yıllık periyodik birikimler oluşturmak suretiyle

Detaylı

AKRABA EVLİLİGİ OLAN 101 GEBEDE UL TRASONOGRAFİK BULGULARI(*) ÖZET SUMMARY. Akraba evlilikleri, arkabalık derecesine

AKRABA EVLİLİGİ OLAN 101 GEBEDE UL TRASONOGRAFİK BULGULARI(*) ÖZET SUMMARY. Akraba evlilikleri, arkabalık derecesine AKRABA EVLİLİGİ OLAN 101 GEBEDE UL TRASONOGRAFİK BULGULARI(*) Dr. Ertuğrul Bayırlı, Dr. Vahit Gedikoğlu, Dr. Umur Kuyumcuoğlu, Dr. Kadir Güzin, Dr. Adnan İnan, Dr. Mehmet Uludoğan ÖZET Akraba evlilikleri,

Detaylı

Gestasyonel Diyabet: Anne ve Fetusta Kısa ve Uzun Dönem Sonuçlar

Gestasyonel Diyabet: Anne ve Fetusta Kısa ve Uzun Dönem Sonuçlar Gestasyonel Diyabet: Anne ve Fetusta Kısa ve Uzun Dönem Sonuçlar Prof. Dr. Lemi İbrahimoğlu İ.Ü. İstanbul Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı Perinatoloji Bilim Dalı Gestasyonel Diyabetes

Detaylı

GEBELİK VE MEME KANSERİ

GEBELİK VE MEME KANSERİ GEBELİK VE MEME KANSERİ Doç. Dr. Ramazan YILDIZ Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı, 27 Kasım 2014, Ankara Gebelikte Kanser Gebelikte kanser insidansı % 0.07-0.1 arasında Gebelik

Detaylı

109. Aşağıdaki myoma uteri tiplerinden hangisinde laparotomi dışında bir cerrahi girişim yapılabilir?

109. Aşağıdaki myoma uteri tiplerinden hangisinde laparotomi dışında bir cerrahi girişim yapılabilir? 109. Aşağıdaki myoma uteri tiplerinden hangisinde laparotomi dışında bir cerrahi girişim yapılabilir? A) Subserozal B) Pedinküle subserozal C) İntramural D) Servikal E) Tip 0 submukozal Soru kalitesiz

Detaylı

www.fikretgultekin.com 1

www.fikretgultekin.com 1 KORELASYON ANALĐZĐ (Correlation Analysis ) Basit Korelasyon Analizi Basit korelasyon analizinde iki değişken söz konusudur ve bu değişkenlerin bağımlıbağımsız değişken olarak tanımlanması/belirlenmesi

Detaylı

Çocuğun konuşma becerilerinin akranlarına göre belirgin derecede geri kalmasıdır. Gelişimsel aşamalardan birisidir.

Çocuğun konuşma becerilerinin akranlarına göre belirgin derecede geri kalmasıdır. Gelişimsel aşamalardan birisidir. Konuşma gecikmesi Çocuğun konuşma becerilerinin akranlarına göre belirgin derecede geri kalmasıdır. Gelişimsel aşamalardan birisidir. Aylara göre konuşmanın normal gelişimi: 2. ay mırıldanma, yabancılara

Detaylı

EMBRİYOLOJİ VE GENETİK DERSİNE GİRİŞ ARŞ. GÖR. KEVSER İLÇİOĞLU

EMBRİYOLOJİ VE GENETİK DERSİNE GİRİŞ ARŞ. GÖR. KEVSER İLÇİOĞLU EMBRİYOLOJİ VE GENETİK 1 DERSİNE GİRİŞ ARŞ. GÖR. KEVSER İLÇİOĞLU 2/16 EMBRİYOLOJİ NEDİR? Embriyoloji; zigottan, hücreler, dokular, organlar ile tüm vücudun oluşmasına kadar geçen ve doğuma kadar devam

Detaylı

Tanımlayıcı İstatistikler. Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN

Tanımlayıcı İstatistikler. Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN Tanımlayıcı İstatistikler Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN 1 Tanımlayıcı İstatistikler Yer Gösteren Ölçüler Yaygınlık Ölçüleri Merkezi Eğilim Ölçüleri Konum Ölçüleri 2 3 Aritmetik Ortalama Aritmetik ortalama,

Detaylı

EŞ POTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ. 1. Zıt yükle yüklenmiş iki iletkenin oluşturduğu eş potansiyel çizgileri araştırıp bulmak.

EŞ POTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ. 1. Zıt yükle yüklenmiş iki iletkenin oluşturduğu eş potansiyel çizgileri araştırıp bulmak. EŞ POTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ AMAÇ: 1. Zıt yükle yüklenmiş iki iletkenin oluşturduğu eş potansiyel çizgileri araştırıp bulmak. 2. Bu eş potansiyel çizgileri kullanarak elektrik alan çizgilerinin

Detaylı

Nicel / Nitel Verilerde Konum ve Değişim Ölçüleri. BBY606 Araştırma Yöntemleri 2013-2014 Bahar Dönemi 13 Mart 2014

Nicel / Nitel Verilerde Konum ve Değişim Ölçüleri. BBY606 Araştırma Yöntemleri 2013-2014 Bahar Dönemi 13 Mart 2014 Nicel / Nitel Verilerde Konum ve Değişim Ölçüleri BBY606 Araştırma Yöntemleri 2013-2014 Bahar Dönemi 13 Mart 2014 1 Konum ölçüleri Merkezi eğilim ölçüleri Verilerin ortalamaya göre olan gruplanması nasıl?

Detaylı

Doppler Ultrasonografi: Karotis ve Vertebral Arterler. Dr.S.Süreyya Özbek EÜTF Radyoloji

Doppler Ultrasonografi: Karotis ve Vertebral Arterler. Dr.S.Süreyya Özbek EÜTF Radyoloji Doppler Ultrasonografi: Karotis ve Vertebral Arterler Dr.S.Süreyya Özbek EÜTF Radyoloji Öğrenim Hedefleri Serebrovasküler Hastalık Karotis ve Verteral Arter Doppler USG Teknik Patolojilerde tanı Stenoz

Detaylı