Araflt rmalar/researches N. Ku u, G. Akyüz, E. Bolay r. fiizofrenide Dil fllevleri ve N400

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Araflt rmalar/researches N. Ku u, G. Akyüz, E. Bolay r. fiizofrenide Dil fllevleri ve N400"

Transkript

1 Araflt rmalar/researches N. Ku u, G. Akyüz, E. Bolay r fiizofrenide Dil fllevleri ve N400 Dr. Nesim Ku u 1, Dr. Gamze Akyüz 1, Dr. Ertu rul Bolay r 2 ÖZET: fi ZOFREN DE D L filevler VE N400 fiizofreninin en belirgin klinik belirtilerinden birisi dil ifllev bozuklu udur. fiizofreniyle ilgili klinik çal flmalarda flizofrenik dilin özellikleri olarak içerikte yoksulluk, te etsellik, konuflma da- n kl, düflüncenin raydan ç kmas ve enkoherans tan mlanm flt r. Biliflsel yetersizliklerin flizofreninin temel özelli i oldu u düflünülmektedir. Bleuler ve Kraepelin, biliflsel yetersizliklerin en s k olarak flizofrenik bireylerin konuflmas nda ortaya ç kt - n bildirmifllerdir. fiizofrenide görülen ça r fl mlarda kay p ve kopuklu un sözdizimsel bellekteki ifllevsel olmayan süreçlerle iliflkili oldu u öne sürülmüfltür. Düflünce bozuklu u olan flizofrenili bireylerde düflünce bozuklu u olmayanlara ve normal kontrollere göre anlamsal öncelik etkisinin artt ve flizofrenide dil ifllevlerindeki bozuklu a anlamsal a daki afl r aktivasyonun (afl r öncelik) arac l k etti i düflünülmektedir. Yine flizofrenili bireylerin normal kontrollere göre bir cümle içindeki hedef kelimeleri daha az do ru ve daha yavafl tan d klar ve hedef kelimelerin anlam n belirlemede ba lamsal bilgi avantaj n kullanamad klar öne sürülmüfltür. fiizofrenideki anormal öncelik etkilerinin ço unun ya aktivasyonda art fl (kelimeler aras ndaki ba lant kay plar ) ya da inhibisyonda azalmayla (ba lant s z kelimeler) aç klanabilece i bildirilmifltir. Olaya iliflkin potansiyellerin özellikle ilginç bir bilefleni olan N400, uyaran sonras yaklafl k 400 ms civar nda ortaya ç kan negatif bir potansiyeldir ve bir cümledeki anlamsal olarak kurald fl veya beklenmedik kelimeler taraf ndan ortaya ç kar l r. N400 ün yans tt bilgi, kelimenin anlam n tan ma iflleminin bir parças olarak sözdiziminden beyni araflt rman n özelliklerini gösterir. Anlams z flekilde sonlanan cümlelerde ve sözda arc ndaki bir kelimenin s kl azald kça N400 amplitüdünün büyüdü ü bulunmufltur. fiizofrenili hastalarla yap lan N400 çal flmalar s n rl say da olmas na ra men bu çal flmalarda anormal N400 amplitüdü ve yavafllam fl anlamsal ifllemi destekleyen hastal kla iliflkili N400 latans nda gecikme gösterilmifltir. fiizofrenideki N400 anormalliklerinin alt nda yatan nörobiyolojik mekanizmalar tam olarak bilinememektedir. N400 latans nda uzaman n flizofrenik konuflmadaki ça r fl m bozukluklar na katk da bulundu u varsay lan anormal anlamsal aktivasyonu yans tabilece i, N400 anormalliklerinin flizofreniyle ilgili sol temporal lob hipoteziyle tutarl l k gösterebilece i ve flizofrenide gözlenen ça r fl m kayb, te etsellik ve düflüncenin raydan ç kmas - n n hem sözdizimsel a lardaki afl r aktivasyonla hem de yetersiz ba lam bütünleflmesiyle iliflkili olabilece i öne sürülmektedir. Anahtar Sözcükler: fiizofreni, dil ifllevleri, biliflsel ifllevler, N400 Klinik Psikofarmokoloji Bülteni 2002;12:49-56 ABSTRACT: LANGUAGE FUNCTIONS IN SCHIZOPHRENIA AND N400 One of the most prominent clinical features of schizophrenia is impaired language funct on. Clinical studies of schizophrenia have identified poverty of content, tangentiality, distractable speech, derailment, and incoherence as features of schizophrenic language. Cognitive deficits have long been considered to be a central feature of schizophrenia. Bleuler and Kraepelin both noted that cognitive deficits are often most readily apparent in the speech of schizophrenic individuals. The tendency to produce loose and irrevelant associations has been linked recently to dysfunctional processes in lexical memory. Thought-disordered (TD) schizophrenia patients have been showed a priming effect superior to those of normal controls and non-td patients. It has been considered that language dysfunction in schizophrenia is mediated by overactivation of semantic networks (hyperpriming). Schizophrenic patients typically showed less accurate and slower recognition of target words than normal controls. Schizophrenic patients are unable to take full advantage of contextual information in determining the meaning of target words. Many of the abnormal priming effects in schizophrenia can be explained by either an increase in activation (to loosely related words) or a decrease in inhibition (to unrelated words). One particularly interesting component of eventrelated potentials is the N400, a negative potential occurring approximately 400 msec poststimulus, elicited by semantically anomalous or unexpected words in a sentence. Data suggest that the N400 reflects aspects of a brain search through the lexicon, as part of the process of recognizing the meaning of a word. The less frequent a word was in the lexicon and nonsensical sentence endings, the larger the N400 it evoked. While only a relatively small number of N400 studies of schizophrenic patients have been performed, these studies have shown abnormal N400 amplitude and a disease-related delay in a N400 latency, suggestive of slow semantic processing. The precise neurobiological mechanisms underlying these N400 abnormalities in schizophrenia are unknown. Prolonged N400 latency may reflect abnormal semantic activation that presumably contributes to associative intrusions in schizophrenic discourse. N400 abnormalities in schizophrenia may be viewed as consistent with the hypothesis of left temporal lobe involvement in patients with schizophrenia. The loose associations, tangentiality, and derailment observed in schizophrenia may be related both to overactivation of the lexical networks and to inefficient context integration. Key Words: Schizophrenia, language functions, cognitive functions, N400 Bull Clin Psychopharmacol 2002;12:49-56 G R fi fiizofreninin en belirgin klinik belirtilerinden birisi dil ifllev bozuklu udur. fiizofrenide dil uygunsuz isim kullan m, konuyla iliflkisizlik, ça r fl mlarda da n kl k veya kay p (1), düflünce yoksullaflmas, neolojizmler (2), te etsellik (3) ve sözel ba lamlara duyars zl kla (4) belirlidir; ayr ca organize de ildir ve anlamdan yoksundur (5). Bu gözlemler, Bleuler in flizofrenili hastalardaki biliflsel zorluklarla ilgili tan mlamalar yla uyumludur 1 Cumhuriyet Üniversitesi T p Fakültesi Psikiyatri AD. 2 Cumhuriyet Üniversitesi T p Fakültesi Nöroloji AD, Sivas. Yaz flma Adresi / Address reprint requests to: Yrd. Doç. Dr. Nesim Ku u, Cumhuriyet Üniversitesi T p Fakültesi, Psikiyatri AD, Sivas. Tel: +90 (346) Fax: +90 (346) Kabul tarihi / Acceptation date:

2 fiizofrenide Dil fllevleri ve N400 (3). Bleuler, flizofrenideki düflünceyi ça r fl mlardaki temel bozuklu un terimleri aç s ndan tan mlayan ilk kiflidir. Ça r fl mlardaki bu bozuklu un hastal kla iliflkili organik bir patolojiyi yans tt na inan lmaktad r. Bleuler, flizofrenik genotipin temel bir iflareti olarak anlamsal sapma y göstermifl ve bunu s kl kla sch zotaxia terimi ile ifade etmifltir (6). Bleuler in gözlemlerini destekleyen deneysel bir çal flmada hedef yönelimli olmayan konuflmalar, yani serbest ça r fl m s ras nda, normal kiflilerde de görülene benzer olan ve tam olarak bizar olmayan kelime ça r fl mlar ndaki sapmalar flizofrenili hastalarda da gösterilmifltir (7). Birçok çal flma, flizofreninin prodromal, akut, kronik ve remisyon dönemlerindeki bireylerde biliflsel yetersizli in oldu unu belirlemifltir (8, 9). Klinik durumdaki de iflkenli e karfl flizofrenili bireylerde biliflsel yetersizliklerin devam etmesi ve sa l kl birinci derecede akrabalar nda da bu yetersizliklerin bulunmas, biliflsel yetersizliklerin flizofreninin temel özelli ini yans tt hipoteziyle uyumludur (9-12). Hem Bleuler hem de Kraepelin biliflsel yetersizliklerin en s k olarak flizofrenili bireylerin konuflmalar nda ortaya ç kt n bildirmifller ve daha sonra yap lan bir çok araflt rma, flizofrenideki konuflma ve dil ifllevlerindeki yetersizliklere o- daklanm flt r (1-4,13). fiizofrenide Dil fllevlerindeki Bozuklukla lgili Hipotezler fiizofrenide görülen ça r fl mlarda kay p ve kopuklu un sözdizimsel bellekteki ifllevsel olmayan süreçlerle iliflkili oldu u öne sürülmüfltür (14-17). Sözdizimsel bellek modellerine dayanan bu hipoteze göre, anlamsal olarak organize olmufl ça r fl m a nda depolanan kelimeler hakk ndaki bilgi farkl derecelerde aktive olabilir (18). Konuflma s ras nda anlam a lar k sa bir süre için aktive olup h zla sönmekte veya aktif olarak bast r lmaktad r. Uyaranlararas k sa intervalde (200 ms alt ) verilen kelime çiftleri kullan larak yap lan araflt rmalarda düflünce bozuklu u olan flizofrenili bireylerde, düflünce bozuklu u olmayanlara ve normal kontrollere göre anlamsal öncelik etkisinin artm fl oldu u bildirilmifl ve flizofrenide dil ifllevlerindeki bozuklu a anlamsal a daki afl r aktivasyonun (afl r öncelik) arac - l k etti i düflünülmüfltür (14,16,17). Niznikiewicz ve ark (1997), flizofrenik konuflmada gözlenen hatalar n; 1) yay lan aktivasyonun (sözdizimsel düzey ifllemleri) erken süreçlerindeki ifllev bozukluklar, 2) ba lam bütünleflmesinin geç süreçlerindeki (sözdizimsel sonras ve cümle-düzey ifllemleri) ifllev bozukluklar ya da, 3) her iki ifllev bozuklu unun birlikte olmas durumlar ndan kaynaklanabilece ini bildirmifltir (3). fiizofrenide görülen dil ifllevlerindeki bozuklu u araflt rmada sözdizimsel belirlilik, kelime ba lant s zl k ödevleri ve sözdizimsel karar önceli i gibi yöntemler kullan lm flt r (20-25). Bu çal flmalarda flizofrenili bireylerin normal kontrollere göre hedef kelimeleri daha az do ru ve daha yavafl tan d klar saptanm flt r ki bu onlar n ba lamsal veya temel iflaretlerden yararlanmada daha az yetenekli olduklar görüflünü desteklemektedir. Bir çal flma hariç (22), geçici ba lant olur olmaz veya ilk ve hedef kelimeler birlikte sunulur sunulmaz flizofrenili bireylerde normal öncelik gözlenmifltir (14,16,21). fiizofrenili kiflilerin hedef kelimelerin anlam n belirlemede ba lamsal bilgi avantaj n tam kullanamad klar ve bu yetersizli inde en s k ba lamsal iflaretler ve hedef u- yaran zaman içinde ayr ld nda ortaya ç kt belirlenmifltir (13). Cohen ve Servan-Schreiber (1992) dil ve biliflle ilgili bozuklu un alt nda yatan as l nedenin eylemin kontrolü için ba lam n içsel temsilini oluflturma ve sürdürmedeki yeteneksizlik oldu unu öne sürmüfllerdir (26). Nöral a simulasyonlar n kullanarak üç farkl davran flsal paradigmadaki performans n belirlenmesi yoluyla (stroop renk kar fl m ödevi, çift hedef sürekli performans ödevi ve sözdizimsel belirlilik ödevi) araflt rmac lar, bu ödevleri yaparken flizofrenili bireylerde gözlenen seçici yetersizliklerin tekrar e- dilebilece ini bildirmifllerdir. Nöral a modelinde flizofreni benzeri performans, ba lamsal bilgide iflleyen modüldeki (sürekli performans ödevinde önceki sürekli uyar dijiti) ünitelerin (yayg n üç simulasyon) yarar n azaltmak yoluyla baflar lm flt r. Gerçekte, sözdizimsel belirlilik ödevinin simulasyonu s ras nda bu ba lam modülünde azalm fl yarar, z t anlaml olmayan deyim hedef kelimeden uzaklafl r uzaklaflmaz daha büyük performans yetersizlikleri ortaya ç karm flt r (13). lk deneyim ve sözel ba lam n önemini vurgulayan Patterson a (1987) göre, flizofrenideki dil ifllevlerindeki bozukluk dil ile ilgili uygun beklentiler oluflturmadaki yetersizliklerle ba lant l olabilir (27). Bu anormalliklerin dil ifllevleriyle ilgili performanstaki yetersizlik veya dil yetene indeki eksiklikleri yans t p yans tmad - aç k de ildir. Bir görüfle göre, flizofrenideki dil performans ndaki yetersizlik genel bilgi ifllemindeki eksiklikten kaynaklanmaktad r (28). Gerçekten dikkat da - n kl ve hatal filtre mekanizmas na sahip olmalar ndan dolay flizofrenili bireylerde bilgi iflleminde yavafllama görülebilmektedir. Bu yetersizliklerin herhangi biri potansiyel olarak flizofrenideki dil performans n etkileyebilir (4). Afl r kapsaml düflünmenin flizofrenideki düflünce bozuklu unun temelini oluflturdu u ve kategori karar verme ödevleri ndeki reaksiyon zamanlar n n anlamsal kategori s n rlar n gösterdi i belirtilmektedir (29). A- normal anlamsal öncelik, önce gelen temel kelimelere karfl anlamsal iliflkisizli in bir ifllevi olarak hedef kelimelere karfl alg sal eflik veya reaksiyon zaman gibi çeflitli ölçümlerle belirlenir. Baz ödevler, flizofrenide anlamsal önceli i art r rken (17) di erleri öncelik etkilerini azaltmaya e ilimlidirler (20,30). Son olarak flizofrenideki anormal öncelik etkilerinin ço unun ya aktivasyonda art fl (kelimeler aras ndaki ba lant kay plar ) ya da inhibisyonda azalmayla (ba lant s z kelimeler) aç klanabilece i bildirilmifltir (16,17,29). 50

3 N. Ku u, G. Akyüz, E. Bolay r Dil fllevlerinde Olaya liflkin Potansiyeller Son zamanlarda bilgi ve dil sürecini araflt rmada o- laya iliflkin potansiyellerin güçlü bir araç olarak kullan - m söz konusudur (4). Anlamsal sapmalar beyin aktivitesini nas l temsil etmektedir? nsan beyni sürekli olarak elektriksel aktivite üretir. Beyinin elektriksel ak m EEG aktivitesi olarak kaydedilebilir. Görsel, iflitsel veya somatosensoriyel tekrarlanan uyar larla duysal reseptörlerin uyar lmas sonucunda üretilen nöral aktivite s kl kla zamanla s n rl pozitif ve negatif EEG defleksiyonlar ortaya ç kar r ki bu durum olaya iliflkin potansiyeller olarak bilinir (6). Bu ölçümler, davran flsal yan tlar gerektirmedi inden dolay hem nöronal aktivitenin hem de bilgi iflleminin gerçek zaman n n incelenmesini sa lar (6,31,32). Spesifik pikler hem mikrovolt olarak ölçülen amplitüd hem de milisaniye (ms) olarak belirlenen latans terimleriyle ifade edilir (6). N400 Dil iflleminde ba lam n etkileri, olaya iliflkin potansiyellerin N400 bilefleni kullan larak incelenebilir. Olaya iliflkin potansiyellerin negatif bilefleni olan N400, linguistik ifllemle iliflkilidir ve ortalama 400 ms civar nda pik yapar (33,34). N400, anlamsal kategorizasyon (35,36), sözdizimsel karar verme (37-40) ve cümle ifllemi ni içeren (4) çeflitli linguistik ödevlerde ortaya ç kar. N400, cümledeki anlamsal olarak kurald fl veya beklenmedik kelimeler taraf ndan ortaya ç - kar l r (6,34,41). N400 ün ba lam takip eden bir kelimenin anlamsal öncelik miktar n n ters bir ifllevi oldu- u öne sürülmüfltür (34,38). N400 ün dil iflleminin spesifik bir göstergesi oldu u düflünülmesine ra men konu halen tart flmal d r (42,43). Ancak aç k olan fley, tahmin edilemeyen kelimelere karfl daha büyük N400 yan t n n ortaya ç kmas n n, sunulan ba lam ile bir kelime aras ndaki anlamsal iliflkiyi de erlendirme yetene- ini yans tt d r. Bu de erlendirme yetene indeki yetersizli in dil ifllevlerinde dramatik etkileri olan bu ifllemdeki bir gecikme (N400 ün ortaya ç kmas nda gecikme) ve/veya N400 ün ortaya ç kmas nda bir zay fl k gibi olmas mümkündür (4). N400 ün ifllevsel önemi çeflitli çal flmalarda araflt r lm flt r. N400 ün anlamsal a a do ru yay lan otomatik aktivasyon ifllemlerinin göstergesi oldu u öne sürülürken (44,45) bir çal flmada N400 ün daha geç ifllemleri (örne in, cümle ba lam içinde bir kelimenin bütünleflmesiyle ba lant gibi) yans tt bildirilmifltir (46). Van Betten ve Kutas n çal flmas nda (1990) N400 ün ifllevsel yorumu için deneysel bir fleman n rolü araflt r lm flt r (47). Bu çal flmada, cümlelerin bafllang c göründü- ünde söz da arc ndaki kelime s kl n n bir ifllevi o- larak (sözdizimsel etki) N400 amplitüdünün de iflti i bulunmufltur. Söz da arc ndaki bir kelimenin s kl a- zald kça N400 ün büyüdü ü gözlenmifltir. S kl k gözard edildi inde kelimelerin ba lamsal etkilerinin yerine geçen bu etki, cümlenin son pozisyonudur (anlamsal, ba lamsal etki) (3). N400 amplitüdünün çeflitli ödevlerdeki temel anlamsal etkiden ve anlamsal iliflkiler taraf ndan modüle edildi i gösterilmifltir. Genelde anlamsal olarak bask n kelimeler, bask n olmayan kelimelere göre daha küçük N400 ortaya ç kar r (38,45,48,49). Anlamsal beklentiye veya ba lama duyarl N400 amplitüdü, anlams z flekilde sonlanan cümlelerle büyür, fakat bu durum anlaml sonlanan cümlelerde olmaz. Ayn durum anlams z kelime çiftleri ile olurken (örne in, doktor-ekmek), anlaml kelime çiftleri ile (örne in, doktor-hemflire) olmaz. N400, ard fl k bir melodideki beklenmedik notalarla, bir seri flekil içinde beklenmedik flekillerle, say sal serilerdeki beklenmedik say larla veya alfabedeki ard fl k beklenmedik harflerle oluflmaz (50,51). N400 ün yans tt bilgi, kelimenin anlam n tan - ma iflleminin bir parças olarak sözdiziminden beyini a- raflt rman n özelliklerini gösterir (46,52,53). N400 dolayl olarak iflleyen belle e ba ml d r (45,54). E er sistem kelimeyle ilgili beklentileri ortaya ç kar yorsa (ki nöral düzeyde, kelime hakk nda bilgi depolayan nöral birliklerin atefllenme efli inin azalmas yla ba lant l bir ifllemdir) cümledeki bir kelimenin tan nmas daha h zl olacakt r (1). fiizofrenide Dil fllevlerindeki Bozuklu un Ölçümünde N400 N400, normal ve flizofrenili bireylerin linguistik ö- devlere verdikleri beyin elektriksel yan tlar n karfl laflt rmada kullan lmaktad r. Bu konuda yap lan çal flmalarda flizofrenili bireylerde uzam fl N400 latans ve anormal N400 amplitüdü bildirilmifltir (1,23,55). Patterson (1987), uygun tahminler üretmedeki yetersizliklerinden dolay flizofrenili kiflilerde N400 amplitüdünün küçülmüfl oldu u hipotezini öne sürmüfltür (27). fiizofrenide yap lan N400 çal flmalar nda genellikle uzam fl N400 latans saptanmas na ra men N400 amplitüdü aç s ndan çeliflkili sonuçlar elde edilmifltir. fiizofrenili bireylerde normal kontrollerle k yasland nda iflitsel ve görsel modalitelerdeki cümlelerde gösterilen hedef kelimelere karfl uzam fl latansl ve daha negatif de erli N400 amplitüdlü yan t al nm flt r (3). Baflka bir çal flmada flizofrenili hastalarda normal kontrollere göre daha küçük N400 amplitüdü bulunmufl ve bu bulgu, flizofrenili hastalarda anlamsal uyum eksikli inin iflareti olarak yorumlanm flt r (55). Koyama ve ark (1991), Japon kanji karakterlerini kullanarak 13 flizofrenili hasta üzerinde yapt klar çal flmada N400 latans nda uzama ile birlikte normal N400 amplitüdü saptam fllard r (23). Grillon ve ark. (1991) n n 14 flizofrenili hasta üzerinde yapt klar çal flmada ise baz hastalarda latansta uzama di erlerinde ise amplitüdde küçülme bulunmufl ancak araflt rmac lar gözlenen de iflkenli i yeterince aç klayamam fllard r (4). Andrews ve ark (1993), flizofrenili 19 hastada yapt klar çal flmada N400 latans nda uzaman n yan nda N400 amplitüdü ve pozitif düflünce bozuklu unun ciddiyeti aras nda korelasyon bulmufllard r (56). 51

4 fiizofrenide Dil fllevleri ve N400 fiizofrenik bozukluklar n alt gruplar aras nda N400 ün de iflkenlik göstermesi olas d r. Bu görüfl a- ç s na göre oluflturulmufl çal flmalarda flizofreni alt gruplar nda linguistik performans farkl bulunmufltur (16,57). Örne in, anlamsal kolaylaflt rma, düflünce bozuklu u olan flizofrenililerde düflünce bozuklu u olmayanlara göre daha h zl bulunmufltur (16). Thomas ve ark (1990), benzer flekilde konuflman n karmafl kl -, bütünlü ü ve ak c l n kronik flizofrenili hastalarda akut flizofrenili hastalara göre daha bozuk olarak bulmufllard r (57). Ayn çal flmada zay flam fl linguistik performans n negatif semptomlarla iliflkili oldu u belirlenmifltir. fiizofrenili hastalardaki düflünce bozukluklar n n biliflsel ve nörofizyolojik özelliklerini araflt rmak i- çin anlamsal olarak uyumsuz kelimeler ve deyimlerle ortaya ç kan N400 ün topografisi, latans ve amplitüdünün incelendi i bir araflt rmada flizofrenili hastalarda normal kontrollere göre anlamsal olarak uyumsuz sonlanan kelimelerde anlaml flekilde latans n uzad ve N400 amplitüdünün küçüldü ü bulunmufltur (55). Bobes ve ark. (1996) n n çal flmas nda resim anlamsal eflleme ödevi (picture semantic-matching task) s ras nda flizofrenili hastalarda N400 latans n n uzad ve bu bulgunun flizofrenide ba lam kullan m n n zay fl hipoteziyle tutarl l k gösterdi i bildirilmifltir (58). Spitzer ve ark (1997), 20 flizofrenili ve 20 normal kontrol bireyinde sözdizimsel karar verme ödevi s ras nda N400 ü ölçmüfller ve sonuçta flizofrenili hastalarda anlamsal bilgi iflleminde ifllevsel bozukluk oldu unu ve N400 anormalli inin flizofrenideki dil ifllev bozuklu- unda yay lan aktivasyon modellerini destekledi ini öne sürmüfllerdir (59). Strandburg ve ark (1997), yetiflkin flizofrenili hastalarla yafl ve e itim yönünden efllefltirilmifl sa l kl kontrol bireylerinde deyimsel (idiomatic), lafzi (literal) ve anlams z kelimelerin anlaml l n n yarg lanmas n i- çeren deyim tan ma ödevi nin yap ld s rada olaya i- liflkin potansiyelleri kaydetmifllerdir (13). fiizofrenili hastalarda anlams z deyimlerle anlaml olanlar n do ru olarak ay rdedilmesi giriflimi s ras nda reaksiyon zaman n n uzad ve yanl fllar n daha çok oldu u bulunmufltur. fiizofrenili hastalarda olaya iliflkin potansiyeller deyim ve lafzilere verilen daha büyük N400 amplitüdü yan t ile iliflkili bulunmufl ancak anlams z deyimlerde N400 amplitüdleri aç s ndan farkl l k saptanmam flt r. Niznikiewicz ve ark (1997), olayla iliflkili potansiyelleri 13 flizofrenili ve 12 kontrol bireyinde cümlelerin son kelimelerinde (son kelimelerin yar s cümle ba lam yla uyumlu ve di er yar s uyumsuz durumda) iken kaydetmifllerdir (3). fiizofrenili hastalarda N400 latans n n uzad ve hem do ru hem de do ru olmayan cümle sonlanmalar nda amplitüdün daha negatif de erde oldu u bulunmufltur. Araflt rmac lar, bu sonuçlar flizofrenideki dil anormalliklerinin genel biliflsel ifllev bozuklu uyla de il; dil sistemi ifllev bozuklu uyla ve flizofrenili hastalardaki ba lam n yetersiz kullan m yla iliflkili olabilece i fleklinde yorumlam fllard r. Olichney ve ark (1997), 18 flizofreni ve iliflkili psikozu olan (9 erken bafllang çl psikoz ve 9 geç bafllang çl psikoz) ve 9 normal kontrol bireyinde yapt klar çal flmada bireylere ya antonimik veya kategorik iliflki olarak tan mlanm fl konuflmalar n öncesinde anlamsal olarak % 50 uyumlu ve % 50 uyumsuz kelimelerin o- kundu u s rada N400 ü ölçmüfller ve geç bafllang çl grupta erken bafllang çl gruba göre, uyumlu durumda N400 latans n anlaml flekilde uzam fl olarak bulmufllard r (2). Ayn çal flmada daha küçük de erli N400 amplitüdlerinin daha ciddi negatif semptomlarla iliflkili oldu u saptanm flt r. Nestor ve ark (1997), 15 flizofrenili hasta ve 15 normal kontrol bireyinde anlaml veya anlams z sonlanan cümlelerin okunmas s ras nda N400 ü kaydetmifllerdir (6). Normal kiflilerle karfl laflt r ld nda flizofrenili hastalarda anlams z sonlanan cümlelerden sonra N400 latans nda uzama ve cümlenin anlaml sonlan p sonlanmamas yla iliflkisiz bir flekilde daha negatif de erli N400 amplitüdü saptam fllard r. Araflt rmac lar bu sonuçlar n, belki de hastal kla iliflkili bozuklu u yans tan, flizofrenili hastalardaki yavafllam fl ve daha yayg n anlamsal aktivasyonu destekledi i fleklinde yorumlam fllard r. Niznikiewicz ve ark (1999), DSM-III-R a göre flizotipal kiflilik bozuklu u bulunan 17 kifli ile 16 kontrol bireyine hem görsel hem de iflitsel olarak, yar s beklenen kelime tamlamas yla (uyumlu durum) ve di er yar s beklenmedik kelime tamlamas yla (uyumsuz durum) sonlanan cümleler sunuldu unda olayla iliflkili potansiyelleri kaydetmifllerdir (1). Uyumlu durumda flizotipal kiflilik bozuklu u olan bireylerde kontrollere göre N400 amplitüdünün hem görsel hem de iflitsel modalitelerde daha negatif de erli oldu u ve görsel modalitede N400 latans n n uzad bulunmufltur. Sonuçta a- raflt rmac lar, flizotipal kiflilik bozuklu u olan bireylerde N400 ün anormal oldu unu ve bu anormalli in flizofrenili bireylerde bulunmufl olan anormallikle benzer oldu unu öne sürmüfllerdir. Condray ve ark (1999), flizofrenide dil ifllev bozuklu unun ortaya ç kmas yla iliflkili olabilecek iki aday psikolojik ifllevi (ba lama duyarl l k ve beklenti) araflt rd klar çal flmada olaya iliflkin potansiyelleri, anlamsal iliflki ve beklenti (ba lant s zl k oranlar ) ile ilgili sözdizimsel karar verme ödevi s ras nda kaydetmifllerdir (60). Çal flmaya 34 sa l kl kontrol ve 37 çift kör haloperidol sürdürüm tedavisi ve plasebo yerine koyma protokolündeki flizofrenili hasta al nm flt r. Sonuçta flizofrenili hastalarda N400 amplitüdü ile ölçülen uyumlu ve uyumsuz kelimeler aras ndaki ayr mda yetersizlik bulunmufl ve bu sonuçlar n flizofrenili hastalarda tek kelime anlamsal ba lam ifllemi s ras nda anlamsal a daki rasgele yayg n aktivasyon yay l m n veya ay rt e- dememeyi gösterdi i bildirilmifltir. Matsuoka ve ark (1999), 9 flizofrenili ve 16 normal kontrol bireyinde farkl hedef olmayan uyaranlarla iki çeflit anlamsal kategorizasyon ödevini yaparken (1-hedef olmayan kelimeler, yalanc kelimeler, telaffuz edilemeyen yabanc kelimeler 2-tekrar geciken kelimeler) görsel olaya iliflkin potansiyelleri kaydetmifllerdir (61). 52

5 N. Ku u, G. Akyüz, E. Bolay r fiizofrenili kiflilerde kelimeler ve yalanc kelimelerle ortaya ç kan daha büyük negatif potansiyeli destekleyen bulgular saptanmam fl fakat kontrollerle karfl laflt - r ld nda kelimelerin tekrarlanmas yla iliflkili amplitüd de iflikli inde eksiklik bulunmufltur. Araflt rmac lar, bu sonuçlar n flizofrenide anlamsal aktivasyondaki sapman n bafll ca ba lam veya öncesinde yer alan kelimelerdeki bilginin kullan m ndaki yetersizlikten kaynakland - görüflünü destekledi ini ve flizofrenide bildirilen u- yumlu ve uyumsuz kelimelerdeki N400 anormalli ini aç klayabilece ini öne sürmüfllerdir. Ohta ve ark (1999), tedavi gören flizofrenili hastalar ve sa l kl kontrol bireylerinde N400 ü karfl laflt rmak amac yla bireylere Japonca tamlamalar n anlamsal olarak uyumlu ve uyumsuz oldu unu belirlemeyi gerektiren bir ödev kullanm fllard r. Hastalarda bu ö- dev s ras nda N400 etkisinin azald bulunmufl ve bunun flizofrenide ba lam kullan m n n zay f oldu u görüflünü destekledi i belirtilmifltir (62). Kimble ve ark (2000), flizofrenili bireylerin aile üyelerinde anlamsal ve dikkatle ilgili ifllemlerin elektrofizyolojik ölçümlerinde aile statüsü ve flizotipi gibi iki faktörün göreceli katk s n araflt rmak amac yla 15 flizofrenili ve birinci dereceden akrabas olan kifli ve 15 sa l kl kontrol bireyini çal flmaya alm flt r (63). Bu çal flmada flizofrenili bireylerde flizotipi daha yüksek iken akrabalar nda yüksek de ildir ve iki grup aras nda N400 latans aç s ndan farkl l k saptanmam flt r. Sonuçta araflt rmac lar, hem aile statüsünün hem de flizotipal prezentasyonun dikkat ve dile duyarl elektrofizyolojik ölçümlerdeki bozuklu a ba ms z bir flekilde katk s n n oldu- unu, flizotipi nin yüksek seviyelerinin hem dikkat hem de dil ifllemindeki bozuklukla iliflkili olmas n n aksine a- ile üyeli inin derecesinin yaln zca dikkatle ilgili bozukluklar için risk oluflturdu unu bildirmifllerdir. Salisbury ve ark (2000), 34 flizofrenili ve 34 kontrol bireyinin isim-yard mc fiil-s fat/fiil fleklinde sunulan cümleleri okumas esnas nda olaya iliflkin potansiyelleri kaydetmifllerdir (64). Bu cümlelerdeki baz isimler birincil ve ikincil anlamlar olan homograflard r ve cümle sonu, flart veya yorum bilgisi gerektiren flekilde sunulmufltur. fiizofrenili kiflilerde ikincil homograf-cümle sonlar nda daha büyük amplitüdlü N400 aktivitesi bulunmufltur ki bu güçlü ça r fl mlara karfl anlamsal bir e ilimi yans tmaktad r. Bütün cümle sonlanmalar ndaki N400, sözel iflleyen belle in sürdürümündeki hatay yans tmaktad r. Araflt rmac lar, flizofrenili kiflilerde bütün cümle sonlanmalar ndaki N400 aktivitesinin içerikten ba ms z ba lamsal sürdürümdeki sorunlar gösterdi ini, fakat ikincil cümle sonlanmalar ndaki hafifçe daha büyük amplitüdlü N400 aktivitesinin psikozun ciddiyeti ile ba lant l bulundu unu belirtmifllerdir. fiizofrenide Dil fllevlerinde Duyarl N400 Anormallikleri le lgili Kuramlar fiizofrenili hastalarda ba lam kullan m n n yetersiz oldu u ve böylece N400 anormallikleri, anlams z cümleler için oldu u kadar anlaml cümleler için de bir gösterge olabilece i öne sürülmüfltür (26). Bu anormalliklerin, N400 latans n n uzamas yla görüldü ü ve flizofren hastalar n konuflmadaki ça r fl m bozukluklar - na katk da bulundu u varsay lan anormal anlamsal aktivasyonu yans tabilece i bildirilmifltir (65). fiizofrenili hastalarda ve di er çeflitli psikiyatrik ve nörolojik bozukluklar olan hastalarda davran flsal yan tlardaki genel yavafllama tipiktir. N400 latans ölçümü, davran flsal yan t zamanlar ndan farkl olarak motor yan tlara veya reaksiyon zaman n yavafllatt bilinen di er çevresel faktörlere ba l de ildir (65,66). Ayr ca flizofrenili hastalarda di er beyin potansiyelleri bileflenlerinde genellikle uzam fl latans görülmez (67). fiizofrenili hastalarda N400 yavafllamas, cümlelerin anlamsal ifllemiyle iliflkili biliflsel ve nöral hesaplamalara özgü olabilir. Bu yavafllama, kronik flizofrenili hastalarda yayg n olarak gözlenen ve bradifreni olarak bilinen düflünce yavafllamas na karfl l k gelebilir. Uzam fl N400 latans, flizofrenili hastalarda okunan kelimelere yan ttaki nöronal elementlerin atefllenme h z n n oldukça yavafllad anlam na gelebilir. Ayr ca flizofrenili hastalardaki artm fl N400 negatifli inin yans tt nöronal aktivasyonun anormal yay l m n gösterebilir. Aktivasyonun daha büyük nöral yüzeyi kaplamas n n flizofrenili hastalarda N400 latans n uzatt düflünülebilir (6). fiizofrenideki N400 anormalliklerinin alt nda yatan nörobiyolojik mekanizmalar tam olarak bilinememektedir. E er N400 anormallikleri, bellek yetersizlikleriyle iliflkiliyse o zaman dopaminerjik olarak modüle edilen prefrontal dengesizlik akla gelebilir. Ba lam n içsel temsilinin sürdürülmesindeki eksikli in, dopaminin prefrontal korteksteki nöral modülatör etkilerindeki a- normalli i yans tt öne sürülmektedir (26). Temporal lob ve hipokampal anormallikler flizofrenili bireylerde s kl kla gözlenmektedir (68-71). fiizofrenideki N400 anormalliklerinin anlamsal anormallikleri yans tabilece i ve bunun flizofreni ile ilgili sol temporal lob hipoteziyle tutarl l k gösterdi i bildirilmifltir (71,72). fiizofrenili hastalar n ba lam etkili bir flekilde kullanamamalar nda çok say da olas l k vard r. N400 amplitüdünün zihinsel söz da arc n n boyutlar yla iliflkili oldu u öne sürülmektedir. Daha fazla söz da arc, daha büyük N400 amplitüdü oluflturur. Bu nedenle N400 amplitüdünün bir cümle ba lam içindeki bir kelimenin bütünlefltirilmesindeki güçlü ü yans tt düflünülmektedir. Böylece flizofrenili hastalarda hem uyumlu hem de uyumsuz sonlanan cümlelerde gözlenen daha büyük amplitüdlü N400, ya ba lam içindeki uyumlu kelime adaylar n n daha çok olmas n ya da ba lam içindeki son kelimenin uyumundaki daha büyük güçlü- ü gösterebilir. Bu mekanizmalar aras ndaki ayr m, gelecekteki psikolinguistik çal flmalar n önemli bir konusu olabilir. Latans n biliflsel ifllevlerin h z n n göstergesi oldu u varsay m na göre, flizofrenili hastalarda normal kontrollerle karfl laflt r ld nda daha uzun N400 latans n n bu ifllevleri yerine getirmedeki daha büyük güçlü- ü göstermesi oldukça olas d r. fiizofrenide gözlenen 53

6 fiizofrenide Dil fllevleri ve N400 ça r fl m kayb, te etsellik ve düflüncenin raydan ç kmas (derailment) hem sözdizimsel a lardaki afl r aktivasyonla hem de yetersiz ba lam bütünleflmesiyle iliflkili olabilir (3). McCarley ve ark (1999) na göre flizofrenideki düflünce ve dil anormallikleriyle biliflsel ve hücresel hipotezler aras nda iliflki vard r (73). Yani, davran flsal ve ifllevsel nöronal sistemler seviyesinde ça r fl mlar n bast r lmas ndaki bozulmayla hücresel ve moleküler seviyedeki inhibisyon anormallikleri ve dil iflleviyle ilgili bölgelerdeki anormal anatomik alt tabaka (MRI da a- zalm fl gri madde hacmi) birbirine paralellik göstermektedir. Davran flsal deneyler ve bütünlefltirici modeller düzeyindeki bilgi, flizofrenide anormal anlamsal a birlikteli ini desteklemektedir. SONUÇ fiizofrenide dil ifllevlerindeki bozuklu un araflt r lmas nda N400 uygun bir araç olarak görünmektedir ve bu konuda N400 ile yap lan çal flmalar s n rl say - da olmakla birlikte konuya olan ilgi giderek artmaktad r. fiizofrenide yap lan N400 çal flmalar ndan elde e- dilen bulgular N400 latans nda uzama ve N400 amplitüd anormallikleridir. Ancak bu bulgular n alt nda yatan nörobiyolojik mekanizmalar tam olarak bilinememektedir. Gelecekte N400 ile yap lacak psikolinguistik çal flmalar n, flizofrenide görülen dil ifllevleri ve biliflsel ifllevlerdeki bozukluklar n alt nda yatan nörobiyolojik mekanizmalar n ayd nlat lmas na önemli katk lar sa layaca düflünülmektedir. Kaynaklar: 1. Niznikiewicz MA, Voglmaier M, Shenton ME, Seidman LJ, Dickey CC, Rhoads R, Teh E, McCarley RW. Electrophysiological correlates of language processing in schizotypal personality disorder. Am J Psychiatry 1999; 156: Olichney MJ, Iragui VJ, Kutas M, Nowacki R, Jeste DV. N400 abnormalities in late life schizophrenia and related psychoses. Biol Psychiatry 1997; 42: Niznikiewicz MA, O Donnell BF, Nestor PG, Smith L, Law S, Karapelou M, Shenton ME, McCarley RW. ERP assessment of visual and auditory language processing in schizophrenia. J Abnorm Psychol 1997; 106 (81): Grillon C, Ameli R, Glazer WM. N400 and semantic categorization in schizophrenia. Biol Psychiatry 1991; 29: Harvey PD. Speech competence in manic and schizophrenic psychoses: the association between clinically rated thought disorder and cohesion and reference performance. J Abnorm Psychol 1983; 92: Nestor PG, Kimble MO, O Donnell BF, Smith L, Niznikiewicz M, Shenton ME, McCarley RW. Aberrant semantic activation in schizophrenia: a neurophysiological study. Am J Psychiatry 1997; 154: Chapman LJ, Chapman JP. Disordered thought in schizophrenia. Englewood Cliffs, NJ, Prentice-Hall, Nuechterlein KH, Dawson ME. Information processing and attentional functioning in the developmental course of schizophrenic disorders. Schizophr Bull 1984; 10: Asarnow R, MacCrimmon D. Attention/information processing, neurophysiological functioning and thought disorder during the acute and partial recovery phases of schizophrenia: a longitudinal study. Psychiatr Res 1982; 7: Braff DL. Information processing and attention dysfunctions in schizophrenia. Schizophr Bull 1993; 19: Cromwell RL, Elkins IJ, McCarthy ME, O Neill TS. Searching for the phenotypes of schizophrenia. Acta Psychiatr Scand 1994; 90 ( suppl 384): Nuechterlein KH, Dawson ME. Information processing abnormalities as neuropsychological vulnerability indicators for schizophrenia. Acta Psychiatr Scand 1994; 90 ( suppl 384): Strandburg RJ, Marsh JT, Brown WS, Asarnow RF, Guthrie D, Harper R, Yee MC, Nuechterlein KH. Event-related potential correlates of linguistic information processing in schizophrenics. B ol Psychiatry 1997; 42: Kwapil TR, Hegley DC, Chapman LJ, Chapman JP. Facilitation of word recognition by semantic priming in schizophrenia. J Abnorm Psychol 1990; 99: Maher BA. Language and Schizophrenia, vol.5: Neuropsychology, Psychophysiology, and Information Processing. Edited by Steinhauer SR, Gruzelier JH, Zubin J. New York, Elsevier 1991: Manschreck T, Maher B, Milawetz JJ, Ames D, Wesstein CC, Schneyer M. Semantic priming in thought disordered schizophrenic patients. Schizophr Res 1988; 1: Spitzer M, Weiskert I, Winter M, Maier S, Hermle L, Maher B. Semantic and phonological functioning priming in schizophrenia. J Abnorm Psychol 1994; 3: Anderson JR. A Spreading activation theory of memory. J Verb Behav 1983; 22: Chapman LJ, Chapman JP, Miller GA. A theory of verbal behavior in schizophrenia. In Maher BA ( ed), Progress in Experimental Personality Research, vol. 1. New York: Academic Press 1964: Butler JG, Hemsley DR. Schizophrenia: a failure to control the contents of consciousness. Br J Clin Psychol 1987; 26: Chapin K, Vann LE, Lycaki H, Josef N, Meyendorff E. Investigation of the associative network in schizophrenia using the semantic priming paradigm. Schizophr Res 1989; 2: Henik A, Priel B, Umansky R. Attention and automaticity in semantic processing of schizophrenic patients. Neuropsychiatry Neuropsychol Behav Neurol 1992; 5:

7 N. Ku u, G. Akyüz, E. Bolay r 23. Koyama S, Nageishi Y, Shimokochi M. The N400 component of event-related potentials in schizophrenic patients: A preliminary study. Electroencephalogr Clin Neurophysiol 1991; 78: Mitchell PF, Andrews S, Fox AM, Catts SV, Ward PB, McConaghy N. Active and passive attention in schizophrenia: An ERP study of information processing in a linguistic task. Biol Psychol 1991; 32: Vinogradov S, Ober BA, Shenaut GK. Semantic priming of word pronunciation and lexical decision in schizophrenia. Schizophr Res 1992; 8: Cohen JD, Servan-Schreiber D. Context, cortex, and dopamine: a connectionist approach to behavior and biology in schizophrenia. Psychol Rev 1992; 99: Patterson T. Studies toward the subcortical pathogenesis of schizophrenia. Schizophr Bull 1987; 13: Schwartz S. Is there a schizophrenic language?. Behav Brain Sci 1982; 5: Chen EYH, Wilkins AJ, McKenna PJ. Semantic memory is both impaired and anomalous in schizophrenia. Psychol Med 1994; 24: Ober BA, Vinogradov S, Shenaut GK. Semantic priming of category relations in schizophrenia. Neuropsychology 1995; 9: Donchin E, Coles M. Is the P300 component a manifestation of context updating?. Behav Brain Sci 1988; 11: Mccarthy G, Donchin E. A metric of thought: A comparison of P300 latency and reaction time. Science 1981; 211: Kutas M, Hillyard SA. Reading senseless sentences: Brain potentials reflect semantic incongruity. Science 1980; 207: Kutas M, Hillyard SA. Brain potentials during reading reflect word expectancy and semantic association. Nature 1984; 307: Polich J, Vanasse L, Donchin E. Category expectancy and N200. Psychophysiology 1980; 18: Holcomb PJ. ERP correlates of semantic facilitation. In McCallum WC, Zappoli R, Denoth F (eds), Cerebral Psychophysiology. Studies in Event-Related potentials (EEG suppl 38). Amsterdam: Elsevier 1986: Rugg MD. The effects of semantic priming and word repetition on event-related potentials. Psychophysiology 1985; 22: Bentin S, McCarthy G, Wood C. Event-related potentials, lexical decision and semantic priming. Electroencephalogr Clin Neurophysiol 1985; 60: Boddy J. Event-related potentials in chronometric analysis of primed word recognition with different stimulus onset asynchronies. Psychophysiology 1986; 23: Bentin S. Event-related potentials, semantic processes, and expectancy factors in word recognition. Brain Lang 1987; 30: Neville HJ, Kutas M, Chesney G, Schmidt AL. Event-related brain potentials during initial encoding and recognition memory of congruous and incongruous words. J Mem Lang 1986; 25: Polich J. Semantic categorization and event-related potentials. Brain Lang 1985; 26: Barret SE, Rugg MD. Event-related potentials and the semantic matching of faces. Neuropsychologia 1989; 27: Fischler I, Raney GE. Language by eye: Behavioral, autonomic and cortical approaches to reading. In JR Jennings and MG Coles (Eds), Handbook of cognitive Psychology: central and autonomous nervous system. New York- Wiley 1989: Kutas M, Hillyard SA. An electrophysiological probe of incidental semantic association. Journal of Cognitive Science 1989; 1: Holcomb P. Semantic priming and stimulus degradation: Implications for the role of the N400 in language processing. Psychophysiology 1993; 30: Van-Petten C, Kutas M. Interactions between sentence context and word frequency in event-related brain potentials. Memory and Cognition 1990; 18: Holcomb PJ. Automatic and attentional processing: and eventrelated potential analysis of semantic priming. Brain Lang 1988; 35: Chwilla DJ, Brown CM, Hagoort P. The N400 as a function of the level of processing. Psychophysiology 1995; 32: Besson M, Macari F. An event-related potential analysis of incongruity in music and other non-linguistic contexts. Psychophysiology 1987; 24: Polich J. N400 from sentences, semantic categories, numbers, and letter strings? Bull Psychonomic Soc 1985; 23: Nobre AN, McCarthy G. Language-related potentials in the anterior-medial temporal lobe, II: effects of word type and semantic priming. J Neurosci 1995; 15: Van Petten C, Kutas M. Ambiguous words in context: an eventrelated potential analysis of the time course of meaning activation. J Mem Lang 1987; 26: Kutas M, Van Petten C. Event-related potential studies of language, in advances in Psychophysiology, vol. 3. Edited by Ackles PK, Jennings JR, Coles MG. Greenwich. Conn, JI Press 1988: Adams J, Faux SF, Nestor PG, Shenton ME, Marcy B, Smith S, McCarley RW: ERP abnormalities during semantic processing in schizophrenia. Schizophr Res 1993; 10: Andrews S, Shelley AM, Ward PB, Fox A, Catts SV, McConaghy N. Event-related potential indices of semantic processing in schizophrenia. B ol Psychiatry 1993; 34 (7): Thomas P, King K, Fraser WI, Kendell RE. Linguistic performance in schizophrenia: A comparison of acute and chronic patients. Br J Psychiatry 1990; 156: Bobes MA, Lei ZX, Ibanez S, Yi H, Valdes-Sosa M. Semantic matching of pictures in schizophrenia: a cross-cultural ERP study. Biol Psychiatry 1996; 40: Spitzer M, Weisbrod M, Winkler S, Maier S. Event-related potentials in semantic speech processing by schizophrenic patients. Nervenarzt 1997; 68:

8 fiizofrenide Dil fllevleri ve N Condray R, Steinhauer SR, Cohen JD, van Kammen DP, Kasparek A. Modulation of language processing in schizophrenia: effects of context and haloperidol on the event-related potential. B ol Psychiatry 1999; 45: Matsuoka H, Matsumoto K, Yamazaki H, Sakai H, Miwa S, Yoshida S, Numachi Y, Saito H, Ueno T, Sato M. Lack of repetition priming effect on visual event-related potentials in schizophrenia. B ol Psychiatry 1999; 46: Ohta K, Uchiyama M, Matsushima E, Toru M. An event-related potential study in schizophrenia using Japanese sentences. Schizophr Res 1999; 40: Kimble M, Lyons M, O Donnell B, Nestor P, Niznikiewicz M, Toomey R. The effect of family status and schizotypy on electrophysiologic measures of attention and semantic processing. Biol Psychiatry 2000; 47: Salisbury DF, O Donell BF, McCarley RW, Nestor PG, Shenton ME. Event-related potentials elicited during a context-free homograph task in normal versus schizophrenic subjects. Psychophysiology 2000; 37: Nuechterlein KH. Reaction time and attention in schizophrenia: a critical evaluation of the data and theories. Schizophr Bull 1977; 3: Benton AL. Reaction time in brain disease: some reflections. Cortex 1986; 22: O Donnell BF, Shenton ME, McCarley RW, Faux SF, Smith RS, Salisbury DF, Nestor PG, Pollak SD, Kikinis R, Jolesz FA: The auditory N2 component in schizophrenia: relationship to MRI temporal lobe gray matter and to other ERP abnormalities. B ol Psychiatry 1993; 34: Conrad A, Abebe T, Austin R, Forsythe S, Scheibel AB. Hippocampal pyramidal cell disarray in schizophrenia as a bilateral phenomenon. Arch Gen Psychiatry 1991; 40: Kovelman J, Scheibel A. A neurohistological correlate of schizophrenia. Biol Psychiatry 1984; 19: Jeste DV, Lohr JB. Hippocampal pathologic findings in schizophrenia: A morphometric study. Arch Gen Psychiatry 1989; 46: Shenton ME, Kikinis R, Jolesz FA, Pollack SD, LeMay M, Wible CG, Hokama H, Martin J, Metcalf D, Coleman M, McCarley RW. Left-lateralized temporal lobe abnormalities in schizophrenia and their relationship to though disorder: A computerized, quantitative MRI study. N Engl J Med 1992; 327: Nestor PG, Shenton ME, McCarley RW, Haimson J, Smith RS, O Donnell B, Kimble M, Kikinis R, Jolesz FA: Neuropsychological correlates of MRI temporal lobe abnormalities in schizophrenia. Am J Psychiatry 1993; 150: McCarley RW, Niznikiewicz MA, Salisbury DF, Nestor PG, O Donnell BF, Hirayasu Y, Grunze H, Greene RW, Shenton ME. Cognitive dysfunction in schizophrenia: unifying basic research and clinical aspects. Eur Arch Clin Neurosci 1999; 249 (suppl 4):

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ 120 kinci Bölüm - Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi 1. ARAfiTIRMANIN AMACI ve YÖNTEM Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi, tüketici enflasyonu, iflsizlik

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK GİRİŞ Yaygın anksiyete bozukluğu ( YAB ) birçok konuyla, örneğin parasal, güvenlik, sağlık,

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar Hmfl. Özlem SANDIKCI SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi, nfeksiyon Kontrol Hemfliresi,

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi K lavuz Notlar Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9 Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi 1.0 Girifl 1.1 ndirgenmifl nakit ak fl ( NA)

Detaylı

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle bu ifllemlerin üzerinden al nan dolayl vergiler farkl l k arz etmektedir. 13.07.1956 tarih 6802 say l Gider Vergileri Kanunu

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler ÜN TE II L M T Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler MATEMAT K 5 BU BÖLÜM NELER AMAÇLIYOR? Bu bölümü çal flt n zda (bitirdi inizde), *Bir

Detaylı

2008 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ ÖN DEĞERLENDİRME NOTU

2008 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ ÖN DEĞERLENDİRME NOTU 2008 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ ÖN DEĞERLENDİRME NOTU I- 2008 Mali Yılı Bütçe Sonuçları: Mali Disiplin Sağlandı mı? Maliye Bakanlığı tarafından açıklanan 2008 mali yılı geçici bütçe uygulama sonuçlarına

Detaylı

B02.8 Bölüm Değerlendirmeleri ve Özet

B02.8 Bölüm Değerlendirmeleri ve Özet B02.8 Bölüm Değerlendirmeleri ve Özet 57 Yrd. Doç. Dr. Yakup EMÜL, Bilgisayar Programlama Ders Notları (B02) Şimdiye kadar C programlama dilinin, verileri ekrana yazdırma, kullanıcıdan verileri alma, işlemler

Detaylı

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com Giriş Yönetim alanında yaşanan değişim, süreç yönetimi anlayışını ön plana çıkarmıştır. Süreç yönetimi; insan ve madde kaynaklarını

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

Doç.Dr.Mehmet Emin Altundemir 1 Sakarya Akademik Dan man

Doç.Dr.Mehmet Emin Altundemir 1 Sakarya Akademik Dan man 214 EK M-ARALIK DÖNEM BANKA KRED LER E M ANKET Doç.Dr.Mehmet Emin Altundemir 1 Sakarya Akademik Dan man nin 214 y dördüncü çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankas (TCMB) taraf ndan 9 Ocak 215

Detaylı

1.3. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.1. GİRİŞ... 2 1.2. NİTEL ARAŞTIRMALARDA GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK SORUNLARI... 2

1.3. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.1. GİRİŞ... 2 1.2. NİTEL ARAŞTIRMALARDA GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK SORUNLARI... 2 İÇİNDEKİLER 1. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.1. GİRİŞ... 2 1.2. NİTEL ARAŞTIRMALARDA GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK SORUNLARI... 2 1.3. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.3.1. ÖRNEK OLAY (DURUM ÇALIŞMASI) YÖNTEMİ...

Detaylı

Deomed Medikal Yay nc l k

Deomed Medikal Yay nc l k Deomed Medikal Yay nc l k Schiltenwolf / Henningsen Muskuloskeletal A r lar Biyopsikososyal Yaklafl mla Tan ve Tedavi Türkçe Editörü / M. Sar do an Çeviri / A. Kasabal gil 16.5 x 24 cm, XVI + 320 Sayfa

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 11 ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Ço ul Hipofiz Hormonu Eksikli i - Say 11 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

T.C. Hitit Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. İşletme Anabilim Dalı

T.C. Hitit Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. İşletme Anabilim Dalı T.C. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı X, Y, Z KUŞAĞI TÜKETİCİLERİNİN YENİDEN SATIN ALMA KARARI ÜZERİNDE ALGILANAN MARKA DENKLİĞİ ÖĞELERİNİN ETKİ DÜZEYİ FARKLILIKLARININ

Detaylı

Emtia Fiyat Hareketlerine Politika Tepkileri Konferansı. Panel Konuşması

Emtia Fiyat Hareketlerine Politika Tepkileri Konferansı. Panel Konuşması Emtia Fiyat Hareketlerine Politika Tepkileri Konferansı Panel Konuşması Erdem BAŞÇI 7 Nisan 2012, İstanbul Değerli Konuklar, Dünya ekonomisinin son on yılda sergilediği gelişmeler emtia fiyatları üzerinde

Detaylı

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler 46.ULUSAL PSİKİYATRİ KONGRESİ, 2010 Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler Dr.Canan Yücesan Ankara Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Akış Sitokinler ve depresyon Duygudurum bozukluklarının

Detaylı

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü,

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

Ak ld fl AMA Öngörülebilir

Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Kararlar m z Biçimlendiren Gizli Kuvvetler Dan Ariely Çevirenler Asiye Hekimo lu Gül Filiz fiar ISBN 978-605-5655-39-6 2008, Dan Ariely Orijinal ad

Detaylı

GALATA YATIRIM A.Ş. Halka Arz Fiyat Tespit Raporu DEĞERLENDİRME RAPORU SAN-EL MÜHENDİSLİK ELEKTRİK TAAHHÜT SANAYİ VE TİCARET A.Ş.

GALATA YATIRIM A.Ş. Halka Arz Fiyat Tespit Raporu DEĞERLENDİRME RAPORU SAN-EL MÜHENDİSLİK ELEKTRİK TAAHHÜT SANAYİ VE TİCARET A.Ş. 22-11-2013 Fiyat Tespit Raporu DEĞERLENDİRME RAPORU İş bu rapor, Galata Yatırım A.Ş. tarafından, Sermaye Piyasası Kurulu nun 12/02/2013 tarihli ve 5/145 sayılı kararında yer alan; payları ilk kez halka

Detaylı

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 18 Aral k 1979 da Birle mi Milletler Genel cinsiyet ayr mc l n yasaklayan ve kad n haklar n güvence alt na alan

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 İÇİNDEKİLER Bölüm 1 Giriş 1 Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 Normal Dışı Davramışları Belirlemede Öznellik 2 Gelişimsel Değişimlerin Bir Bireyin Davranışsal ve Duygusal Dengesi Üzerindeki

Detaylı

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER Erol LENGERL / Akis Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 473 474 2. Salon - Paralel Oturum VIII - Sistem ve Süreç Denetiminde Karfl lafl lan

Detaylı

KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU

KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU Bülent SEZG N* 1-G R fi: Bilindi i üzere 3065 say l Katma De er Vergisi Kanununun Verginin konusunu teflkil eden ifllemler bafll

Detaylı

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu G R fi Girifl Bu kitapç k Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) taraf ndan, befleri t bbi ürünlerin güvenlili inin izlenmesi ve de erlendirilmesi hakk

Detaylı

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır.

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. KAVRAMLAR Büyüme ve Gelişme Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. Büyüme Büyüme, bedende gerçekleşen ve boy uzamasında olduğu gibi sayısal (nicel) değişikliklerle ifade edilebilecek yapısal

Detaylı

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Adana Eriflkin Kemik li i Nakil ve Hücresel Tedavi Merkezi, Türkiye

Detaylı

YARGITAY 2. HUKUK DA RES

YARGITAY 2. HUKUK DA RES YARGITAY 2. HUKUK DA RES 2674 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 81 Say : 6 Y l 2007 YARGITAY 2. HUKUK DA RES E: 2005/20742 K: 2006/5715 T: 18.04.2006 M RASÇILIK SIFATI M RASIN NT KAL ZAMAN YÖNÜNDEN UYGULANACAK

Detaylı

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina .. 95 Türkiye ile Kazakistan: Karfl l kl Kazan mlara Dayal Bir flbirli i Bektas Mukhamejanov * Çeviren: Dr. Almagül sina Kazakistan ba ms zl n kazand ndan itibaren, d fl politika stratejisinde çok yönlü

Detaylı

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER Merdan ÇALIfiKAN* I. G R fi 1163 say l Kooperatifler Kanunu na göre kooperatiflerin zaruri 3 organ bulunmaktad r. Bunlardan en yetkili

Detaylı

Banka Kredileri E ilim Anketi nin 2015 y ilk çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankas (TCMB) taraf ndan 10 Nisan 2015 tarihinde yay mland.

Banka Kredileri E ilim Anketi nin 2015 y ilk çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankas (TCMB) taraf ndan 10 Nisan 2015 tarihinde yay mland. 21 OCAK-MART DÖNEM BANKA KRED LER E M ANKET Doç.Dr.Mehmet Emin Altundemir 1 Sakarya Akademik Dan man nin 21 y ilk çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankas (TCMB) taraf ndan 1 Nisan 21 tarihinde

Detaylı

Doç. Dr. Mehmet Durdu KARSLI Sakarya Üniversitesi E itim fakültesi Doç. Dr. I k ifa ÜSTÜNER Akdeniz Üniversitesi E itim Fakültesi

Doç. Dr. Mehmet Durdu KARSLI Sakarya Üniversitesi E itim fakültesi Doç. Dr. I k ifa ÜSTÜNER Akdeniz Üniversitesi E itim Fakültesi ÜN VERS TEYE G R SINAV S STEM NDEK SON DE KL E L K N Ö RENC LER N ALGILARI Doç. Dr. Mehmet Durdu KARSLI Sakarya Üniversitesi E itim fakültesi Doç. Dr. I k ifa ÜSTÜNER Akdeniz Üniversitesi E itim Fakültesi

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 i Bu sayıda; 2013 Cari Açık Verileri; 2013 Aralık Sanayi Üretimi; 2014 Ocak İşsizlik Ödemesi; S&P Görünüm Değişikliği kararı değerlendirilmiştir.

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

SOSYAL ŞİDDET. Süheyla Nur ERÇİN

SOSYAL ŞİDDET. Süheyla Nur ERÇİN SOSYAL ŞİDDET Süheyla Nur ERÇİN Özet: Şiddet kavramı, çeşitli düşüncelerden etkilenerek her geçen gün şekillenip gelişiyor. Eskiden şiddet, sadece fiziksel olarak algılanırken günümüzde sözlü şiddet, psikolojik

Detaylı

ENFLASYON ORANLARI 03.07.2014

ENFLASYON ORANLARI 03.07.2014 ENFLASYON ORANLARI 03.07.2014 TÜFE Mayıs ayında aylık %0,31 yükselişle ile ortalama piyasa beklentisinin (-%0,10) bir miktar üzerinde geldi. Yıllık olarak ise 12 aylık TÜFE %9,16 olarak gerçekleşti (Beklenti:

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3. Paylaflmak...7 1.2.4. Etkilemek ve Yönlendirmek...7 1.2.5. Mutlu Olmak...7

1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3. Paylaflmak...7 1.2.4. Etkilemek ve Yönlendirmek...7 1.2.5. Mutlu Olmak...7 V Ç NDEK LER BÖLÜM I TEMEL LET fi M B LG LER 1. LET fi M N KAVRAMSAL ÇERÇEVES, AMAÇ, TÜR VE ÖZELL KLER...2 1.1. letiflim Kavram...2 1.2. letiflimde Amaç...6 1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3.

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

Brexit ten Kim Korkar?

Brexit ten Kim Korkar? EDAM Türkiye ve Avrupa Birliği Bilgi Notu Brexit ten Kim Korkar? Haziran 2016 Sinan Ülgen EDAM Başkanı 2 23 Haziranda İngiliz halkı, İngiltere nin AB de kalıp kalmayacağına dair bir halkoyuna katılacak.

Detaylı

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER CO RAFYA TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER ÖRNEK 1 : 1990 nüfus say m na göre nüfus yo unluklar Türkiye ortalamas n n alt nda olan afla daki illerin hangisinde, nüfus yo unlu unun azl yüzey flekillerinin

Detaylı

YAPAY ZEKA. 2.1. Problem Çözme ve Karar Verme. 3.2. Problem Çözme Süreci

YAPAY ZEKA. 2.1. Problem Çözme ve Karar Verme. 3.2. Problem Çözme Süreci YAPAY ZEKA 3. Problem Çözümleme Durum Uzayı Arama Yöntemleri Kör Arama Yöntemi Bulgusal (Sezgisel) Arama Yöntemi Oyun (Rakip) Arama Yöntemi 2.1. Problem Çözme ve Karar Verme Problem çözme çoğunlukla düşünen

Detaylı

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U Cengiz SAZAK* 1.G R fi Bilindi i üzere Katma De er Vergisi harcamalar üzerinden al n r ve nihai yüklenicisi, (di er bir

Detaylı

Yakıt Özelliklerinin Doğrulanması. Teknik Rapor. No.: 942/7193278-00

Yakıt Özelliklerinin Doğrulanması. Teknik Rapor. No.: 942/7193278-00 Müşteri : Kozyatağı Mahallesi Sarı Kanarya Sok. No: 14 K2 Plaza Kat: 11 Kadıköy 34742 İstanbul Türkiye Konu : Seçilen Yakıt Özelliklerin Belirlenmesi için Dizel Yakıtlara İlişkin Testlerin, Doğrulanması

Detaylı

Ek 1. Fen Maddelerini Anlama Testi (FEMAT) Sevgili öğrenciler,

Ek 1. Fen Maddelerini Anlama Testi (FEMAT) Sevgili öğrenciler, Ek 1. Fen Maddelerini Anlama Testi (FEMAT) Sevgili öğrenciler, Bu araştırmada Fen Bilgisi sorularını anlama düzeyinizi belirlemek amaçlanmıştır. Bunun için hazırlanmış bu testte SBS de sorulmuş bazı sorular

Detaylı

KORELASYON VE REGRESYON ANALİZİ

KORELASYON VE REGRESYON ANALİZİ KORELASON VE REGRESON ANALİZİ rd. Doç. Dr. S. Kenan KÖSE İki ya da daha çok değişken arasında ilişki olup olmadığını, ilişki varsa yönünü ve gücünü inceleyen korelasyon analizi ile değişkenlerden birisi

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Orta kolayl kta okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİ Akdeniz Müftülüğü

YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİ Akdeniz Müftülüğü YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİ Akdeniz Müftülüğü YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİNİN TANIMI Yetişkinler din eğitimi kavramını tanımlayabilmek için önce yetişkinler eğitimini tanımlayalım. En çok kullanılan ifade ile yaygın

Detaylı

BİREYSEL SES EĞİTİMİ ALAN ÖĞRENCİLERİN GELENEKSEL MÜZİKLERİMİZİN DERSTEKİ KULLANIMINA İLİŞKİN GÖRÜŞ VE BEKLENTİLERİ

BİREYSEL SES EĞİTİMİ ALAN ÖĞRENCİLERİN GELENEKSEL MÜZİKLERİMİZİN DERSTEKİ KULLANIMINA İLİŞKİN GÖRÜŞ VE BEKLENTİLERİ BİREYSEL SES EĞİTİMİ ALAN ÖĞRENCİLERİN GELENEKSEL MÜZİKLERİMİZİN DERSTEKİ KULLANIMINA İLİŞKİN GÖRÜŞ VE BEKLENTİLERİ Dr. Ayhan HELVACI Giriş Müzik öğretmeni yetiştiren kurumlarda yapılan eğitim birçok disiplinlerden

Detaylı

4. Ünite Ö retmen K lavuz Kitab

4. Ünite Ö retmen K lavuz Kitab . Ünite Ö retmen K lavuz Kitab S n f: 1 : Matematik Ünite Numaras : 1 Ünite Süresi: ders saati / GEOMETR Örüntü ve Süslemeler Örüntü ve Süslemeler EK M EYLÜL Do al Do al 1. Bir örüntüdeki iliflkiyi belirler..

Detaylı

VOB-DOLAR/ONS ALTIN. VOB-DOLAR/ONS ALTIN VADEL filem SÖZLEfiMES

VOB-DOLAR/ONS ALTIN. VOB-DOLAR/ONS ALTIN VADEL filem SÖZLEfiMES VOB-DOLAR/ONS ALTIN VOB-DOLAR/ONS ALTIN VADEL filem SÖZLEfiMES Copyright Vadeli fllem ve Opsiyon Borsas A.fi. Aral k 2010 VOB-DOLAR/ONS ALTIN VADEL filem SÖZLEfiMES V A D E L fi L E M V E O P S Y O

Detaylı

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR GUATR NED R? Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Tiroid bezi Guatr Tiroid

Detaylı

fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit)

fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Hasta Rehberi Say 12 fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Kolay okunabilir rehber Diyabet nsipid - Say 12 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading,

Detaylı

ÇOCUK PSİKYATRİSİ KONSÜLTASYON VE STAJ PROGRAMI

ÇOCUK PSİKYATRİSİ KONSÜLTASYON VE STAJ PROGRAMI ÇOCUK PSİKYATRİSİ KONSÜLTASYON VE STAJ PROGRAMI Programın Amacı: Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Konsültasyon ve Staj Programı nın amacı, asli olarak bilimsel bilgi ve mesleki etik kuralları gözeterek ruh

Detaylı

MİKRO İKTİSAT ÇALIŞMA SORULARI-10 TAM REKABET PİYASASI

MİKRO İKTİSAT ÇALIŞMA SORULARI-10 TAM REKABET PİYASASI MİKRO İKTİSAT ÇALIŞMA SORULARI-10 TAM REKABET PİYASASI 1. Firma karını maksimize eden üretim düzeyini seçmiştir. Bu üretim düzeyinde ürünün fiyatı 20YTL ve ortalama toplam maliyet 25YTL dir. Firma: A)

Detaylı

ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİNİN KALİBRASYONU VE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR

ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİNİN KALİBRASYONU VE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR 447 ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİNİN KALİBRASYONU VE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR Hüseyin ÇAYCI Özlem YILMAZ ÖZET Yasal metroloji kapsamında bulunan ölçü aletlerinin, metrolojik ölçümleri dikkate alınmadan

Detaylı

ken Türkçe de ulaç kuran bir ektir. Bu çal ma konumuzu seçerken iki amac m z vard. Bunlardan birincisi bu konuyu seçmemize sebep olan yabanc ö

ken Türkçe de ulaç kuran bir ektir. Bu çal ma konumuzu seçerken iki amac m z vard. Bunlardan birincisi bu konuyu seçmemize sebep olan yabanc ö G R ken Türkçe de ulaç kuran bir ektir. Bu çal ma konumuzu seçerken iki amac m z vard. Bunlardan birincisi bu konuyu seçmemize sebep olan yabanc ö rencilerin Türkçe ö renirken yapt anla malardan dolay,

Detaylı

B E Y K E N T Ü N İ V E R S İ T E S İ S O S Y A L B İ L İ M L E R E N S T İ T Ü S Ü İ Ş L E T M E Y Ö N E T İ M İ D O K T O R A P R O G R A M I

B E Y K E N T Ü N İ V E R S İ T E S İ S O S Y A L B İ L İ M L E R E N S T İ T Ü S Ü İ Ş L E T M E Y Ö N E T İ M İ D O K T O R A P R O G R A M I B E Y K E N T Ü N İ V E R S İ T E S İ S O S Y A L B İ L İ M L E R E N S T İ T Ü S Ü İ Ş L E T M E Y Ö N E T İ M İ D O K T O R A P R O G R A M I İLİŞKİSEL PAZARLAMA 31 MAYIS 2014 K O R A Y K A R A M A N

Detaylı

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

ÖLÇÜM VARYASYONUNU BEL RLEMEK Ç N B R ÇALI MA

ÖLÇÜM VARYASYONUNU BEL RLEMEK Ç N B R ÇALI MA ÖLÇÜM VARYASYNUNU BL RLMK Ç N B R ÇALI MA Bahar SNNAR LU Marmara Üniversitesi Özlem YURTSVR Marmara Üniversitesi ÖZT lerin istenilen kalite özelliklerine uygunlu unu kontrol etmek için üretim hatlar ndan

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

ÖZET LATHEMENOLOGY TO PHENOMOLOGY: SCHIZENCEPHALY, SCHIZOTAXIA, SCHIZOPHRENIA ABSTRACT

ÖZET LATHEMENOLOGY TO PHENOMOLOGY: SCHIZENCEPHALY, SCHIZOTAXIA, SCHIZOPHRENIA ABSTRACT L ATOMENOLOJ DEN FENOMENOLOJ YE: fi ZANSEFAL, fi ZOTAKS VE fi ZOFREN GİRİŞ fiizofreni araflt rmalar ndaki en önemli problem, henüz kesin bir gen bölgesinin veya beyinde anlafl labilir nöral devrelerin

Detaylı

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Prof. Haberal dan Yeni Bir Uluslararas At l m: TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Dünyan n dört bir yan ndan yüzlerce biliminsan Prof. Dr. Mehmet Haberal taraf ndan kurulan Türk Dünyas Transplantasyon

Detaylı

2016 Ocak ENFLASYON RAKAMLARI 3 Şubat 2016

2016 Ocak ENFLASYON RAKAMLARI 3 Şubat 2016 2016 Ocak ENFLASYON RAKAMLARI 3 Şubat 2016 Ocak 2016 Tüketici Fiyat Endeksi ne(tüfe) ilişkin veriler Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından 3 Şubat 2016 tarihinde yayımlandı. TÜİK tarafından aylık

Detaylı

EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI. Doç.Dr.Mitat KOZ

EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI. Doç.Dr.Mitat KOZ EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI Doç.Dr.Mitat KOZ Fiziksel Uygunluk Test Sonuçları Klinik Egzersiz Test Sonuçları Fiziksel Uygunluk Test Sonuçlarının Yorumlanması Bireyler arası karşılaştırmalar

Detaylı

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu 30 > 35 nsan Kaynaklar > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu > nsan Kaynaklar Personele Göre fl De il, fle Göre Personel. stanbul Büyükflehir Belediyesi, Personele Göre

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

Araştırma Notu 15/177

Araştırma Notu 15/177 Araştırma Notu 15/177 02 Mart 2015 YOKSUL İLE ZENGİN ARASINDAKİ ENFLASYON FARKI REKOR SEVİYEDE Seyfettin Gürsel *, Ayşenur Acar ** Yönetici özeti Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yapılan enflasyon

Detaylı

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN GEOMETR Geometrik Cisimler Uzunluklar Ölçme 6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN 1. Prizmalar n temel elemanlar n belirler. Tabanlar n n karfl l kl köflelerini birlefltiren ayr tlar tabanlara

Detaylı

BÜYÜME HORMONU EKS KL

BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 2 BÜYÜME HORMONU EKS KL Kolay okunabilir rehber Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 2 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading,

Detaylı

eylül Avrupa Komisyonu Projeleri çin Görsel Kimlik K lavuzu

eylül Avrupa Komisyonu Projeleri çin Görsel Kimlik K lavuzu eylül Avrupa Komisyonu Projeleri çin Görsel Kimlik K lavuzu Avrupa Komisyonu Projeleri çin Görsel Kimlik K lavuzu 02 Amblem ve Logo Amblem Çizim 3 Logotype Yerleflim 4 Amblem/Logo Yerleflim 5 Amblem/Logo

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

Ross Biliflsel Fonksiyon De erlendirme Testinin Geçerlilik ve Güvenilirlik Çal flmas

Ross Biliflsel Fonksiyon De erlendirme Testinin Geçerlilik ve Güvenilirlik Çal flmas Orijinal Makale / Original Article 45 Ross Biliflsel Fonksiyon De erlendirme Testinin Geçerlilik ve Güvenilirlik Çal flmas A Study of the Validity and Reliability of Ross Information Processing Assessment

Detaylı

Başbakanlık (Hazine Müsteşarlığı) tan: 30.11.2015

Başbakanlık (Hazine Müsteşarlığı) tan: 30.11.2015 Başbakanlık (Hazine Müsteşarlığı) tan: 30.11.2015 BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİ HAKKINDA YÖNETMELİKTE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİĞİN UYGULANMASINA İLİŞKİN GENELGE (2015/50) Bu Genelge, 25.05.2015

Detaylı

TKY de Karar Almaya Katılımın ve Örgütsel Bağlılığın Kişisel Performansa Etkisi

TKY de Karar Almaya Katılımın ve Örgütsel Bağlılığın Kişisel Performansa Etkisi TKY de Karar Almaya Katılımın ve Örgütsel Bağlılığın Kişisel Performansa Etkisi Yard.Doç.Dr. Hakan KİTAPCI Özet: Bu çalışmanın temel amacı, örgütsel bağlılık ve karar almaya katılımın kişisel performansa

Detaylı

KARMAŞIK YAPILARDA TEŞVİK MÜDAHALESİ. Metin Durgut, TEPAV 5. Bölgesel Kalkınma ve Yönetişim Sempozyumu, Ocak 2011

KARMAŞIK YAPILARDA TEŞVİK MÜDAHALESİ. Metin Durgut, TEPAV 5. Bölgesel Kalkınma ve Yönetişim Sempozyumu, Ocak 2011 KARMAŞIK YAPILARDA TEŞVİK MÜDAHALESİ Metin Durgut, TEPAV 5. Bölgesel Kalkınma ve Yönetişim Sempozyumu, Ocak 2011 SANAYİLEŞMEKTE OLAN ÜLKELER İÇİN KABULLER 1. Ekonomi, belli bir alanda uzmanlaşmaktan çok

Detaylı

Türkiye'de Sürücü De erlendirmeye Yönelik Yasalar ve Al nan Sonuçlar: Avrupa Ülkelerindeki Uygulamalarla Karfl laflt rmal Bir De erlendirme

Türkiye'de Sürücü De erlendirmeye Yönelik Yasalar ve Al nan Sonuçlar: Avrupa Ülkelerindeki Uygulamalarla Karfl laflt rmal Bir De erlendirme TÜRK Ψ PS KOLOGLAR DERNE 1976 Türk Psikoloji Yaz lar 2002, 5 (9-10)137-156 Türkiye'de Sürücü De erlendirmeye Yönelik Yasalar ve Al nan Sonuçlar: Avrupa Ülkelerindeki Uygulamalarla Karfl laflt rmal Bir

Detaylı

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*)

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) Amaç Madde 1. Bu Esaslar, kurulufllar n teknolojik AR-GE yapma yetene inin TÜB TAK taraf ndan de erlendirilmesine iliflkin usul ve esaslar belirlemektedir. Kapsam

Detaylı

Gelece in Bilgi flçilerini Do ru Seçmek: Araflt rma Görevlisi Al m Süreci Örne i

Gelece in Bilgi flçilerini Do ru Seçmek: Araflt rma Görevlisi Al m Süreci Örne i Uluslararas Yüksekö retim Kongresi: Yeni Yönelifller ve Sorunlar (UYK-2011) 27-29 May s 2011, stanbul; 2. Cilt / Bölüm XI / Sayfa 1359-1364 Gelece in Bilgi flçilerini Do ru Seçmek: Araflt rma Görevlisi

Detaylı

Diyabette Öz-Yönetim Algısı Skalası nın (DÖYAS) Türkçe Versiyonu: Geçerlik ve Güvenirlik Değerlendirme

Diyabette Öz-Yönetim Algısı Skalası nın (DÖYAS) Türkçe Versiyonu: Geçerlik ve Güvenirlik Değerlendirme Diyabette Öz-Yönetim Algısı Skalası nın (DÖYAS) Türkçe Versiyonu: Geçerlik ve Güvenirlik Değerlendirme Yrd. Doç. Dr. Ayfer Bayındır Çevik Doç. Dr. Şeyda Özcan Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu

Detaylı

VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES

VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES Copyright Vadeli fllem ve Opsiyon Borsas A.fi. Aral k 2010 çindekiler

Detaylı

İŞLETMENİN TANIMI 30.9.2015

İŞLETMENİN TANIMI 30.9.2015 Öğr.Gör.Mehmet KÖRPİ İŞLETMENİN TANIMI Sonsuz olarak ifade edilen insan ihtiyaçlarını karşılayacak malları ve hizmetleri üretmek üzere faaliyette bulunan iktisadi birimler işletme olarak adlandırılmaktadır.

Detaylı

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1. BASINÇ, AKIŞ ve SEVİYE KONTROL DENEYLERİ

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1. BASINÇ, AKIŞ ve SEVİYE KONTROL DENEYLERİ T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1 BASINÇ, AKIŞ ve SEVİYE KONTROL DENEYLERİ DENEY SORUMLUSU Arş.Gör. Şaban ULUS Haziran 2012 KAYSERİ

Detaylı

YÖNTEM 1.1. ÖRNEKLEM. 1.1.1. Örneklem plan. 1.1.2. l seçim ölçütleri

YÖNTEM 1.1. ÖRNEKLEM. 1.1.1. Örneklem plan. 1.1.2. l seçim ölçütleri BÖLÜM 1 YÖNTEM Bu çal flma 11, 13 ve 15 yafllar ndaki gençlerin sa l k durumlar ve sa l k davran fllar n saptamay hedefleyen, kesitsel tan mlay c ve çok uluslu Health Behavior in School Aged Children,

Detaylı

Nedensel-Karşılaştırma Yöntemi

Nedensel-Karşılaştırma Yöntemi Nedensel-Karşılaştırma Yöntemi Belli bir değişken açısından farklılaşan grupları birbiriyle karşılaştırmak amaçlanır. Bu amaçla, en az iki gruptan oluşan bir örneklem belirlenir. Örneğin, okulöncesi eğitim

Detaylı