KOLEKTİF HUKUKİ YARAR ÇERÇEVESİNDE TOPLULUK DAVALARI

Transkript

1 Dr. MELİS TAŞPOLAT TUĞSAVUL Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Medenî Usûl ve İcra İflâs Hukuku Anabilim Dalı KOLEKTİF HUKUKİ YARAR ÇERÇEVESİNDE TOPLULUK DAVALARI

2 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII TEŞEKKÜR... IX İÇİNDEKİLER...XV KISALTMALAR LİSTESİ...XXI GİRİŞ...1 BİRİNCİ BÖLÜM KOLEKTİF HUKUKİ YARAR KAVRAMI VE KOLEKTİF HUKUKİ YARARI SAĞLAMAYA YÖNELİK YÖNTEM OLARAK TOPLULUK DAVALARINA GENEL BAKIŞ I. Kolektif Hukuki Yarar Kavramı...5 A. Genel Olarak Hukuki Yarar...7 B. Kolektif Hukuki Yarar Kavramının Tanımı ve Nitelikleri Kolektif Hukuki Yarar Kavramına İlişkin Çeşitli Tanımlar Kolektif Hukuki Yararın Nitelikleri Kolektif Hukuki Yararı Sağlamaya Yönelik Yöntemler Kolektif Hukuki Yararı Sağlamaya Yönelik Yöntemler Arasındaki Temel Farklılıklar Kolektif Hukuki Yarar Kavramının Doğuşu ve Gelişimi... 38

3 XVI a. İngiliz Hukuku nda Görülen Bill of Peace ve Temsili Davalar...39 b. İngiliz Hukuku nda Görülen Temsili Davaların Amerika Birleşik Devletleri nde Uygulanması...41 c. Amerika Birleşik Devletleri nde Medenî Usûl Hukukuna İlişkin Federal Kuralların Getirdiği Gelişmeler d. Avrupa Ülkelerindeki Gelişmeler II. Kolektif Hukuki Yararı Sağlamaya Yönelik Yöntemlerden Topluluk Davalarına Genel Bakış...47 A. Topluluk Davalarının Hukuki Niteliği...47 B. Topluluk Davalarının Genel Özellikleri...55 C. Topluluk Davalarının Amacı Usûl Ekonomisi ve Hukuk Güvenliği Adalete Erişim Önleyicilik...70 D. Avrupa Birliği ve Bazı Ülke Düzenlemelerinde Topluluk Davaları Avrupa Birliği Düzenlemeleri...71 a. 1998/27 EG Sayılı Tüketicilerin Kolektif Menfaatlerinin Korunmasına İlişkin Kaçınma Davaları Hakkında Avrupa Yönergesi b. Yeşil Kitap c. Beyaz Kitap d. 2009/22 EG Sayılı Tüketicilerin Kolektif Menfaatlerinin Korunmasına İlişkin Kaçınma Davaları Hakkında Avrupa Yönergesi e tarihli Resmi Görüş...78 f tarihli Avrupa Yönergesi Taslağı Bazı Ülke Düzenlemelerinde Topluluk Davaları...79 a. Amerika Birleşik Devletleri Hukukunda...79 b. Alman Hukukunda... 86

4 XVII 1) Haksız Rekabet Kanunu ) Tüketici Hukukunda ve Başkaca Hukuk İhlallerinde Kaçınma Davası Açılmasına Yönelik Kanun ) Rekabet Sınırlamalarına Karşı Kanun ) Sermaye Piyasası Uyuşmazlıklarında Model Yargılama Hakkında Kanun...93 c. İsviçre Hukukunda d. Avusturya Hukukunda İKİNCİ BÖLÜM TOPLULUK DAVALARININ MEDENÎ USÛL HUKUKUNDA İLİŞKİLİ OLDUĞU İLKELER VE TÜRK HUKUKUNDAKİ BAŞLICA UYGULAMALARI I. Topluluk Davalarının Medenî Usûl Hukukunda İlişkili Olduğu İlkeler A. Tasarruf İlkesi B. Taraflarca Getirilme İlkesi C. Hukuki Dinlenilme Hakkı Genel Olarak Hukuki Dinlenilme Hakkı Sahibi II. Topluluk Davalarının Türk Hukukundaki Başlıca Uygulamaları A Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu Madde 26/II Düzenlemesi Sendika ve Konfederasyonların Kolektif Niteklikli Dava Hakları Sendikaların Üyelerini Temsilen Bireysel Nitelikli Dava Hakları B Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Madde 73/VI ve Madde 77/I Düzenlemeleri C Sayılı Türk Ticaret Kanunu Madde 56/III Düzenlemesi...171

5 XVIII D sayılı Çevre Kanunu Madde 3/a ve Madde 30/I Düzenlemeleri ÜÇÜNCÜ BÖLÜM HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU NA GÖRE TOPLULUK DAVALARININ ŞARTLARI, USÛL HUKUKU BAKIMINDAN ÖZELLİK ARZ EDEN HÜKÜMLERİ VE KESİN HÜKÜM ETKİSİ I. Hukuk Muhakemeleri Kanunu na Göre Topluluk Davalarının Şartları A. Dernek veya Diğer Tüzel Kişiler Tarafından Açılmış Olması Dernekler Diğer Tüzel Kişiler B. Dernek veya Tüzel Kişiliğin Statüsü Çerçevesinde Açılmış Olması C. Kolektif Hukuki Yarar Çerçevesinde Açılmış Olması D. Kanunda Belirlenen Talepler ile Açılmış Olması İlgililerin Haklarının Tespiti Talebi Hukuka Aykırı Durumun Giderilmesi Talebi Gelecekteki Hakların İhlal Edilmesinin Önüne Geçilmesi Talebi E. De Lege Feranda Olarak Tazminat Talepli Topluluk Davaları Tazminat Talebine Konu Olabilecek Zararın Türü ve Görünüm Biçimleri Tazminat Talebine Konu Olabilecek Zarar Miktarının Belirlenmesi ve Dağıtılması II. Topluluk Davalarının Usûl Hukuku Bakımından Özellik Arz Eden Hükümleri A. Görevli ve Yetkili Mahkeme B. Taraflar

6 XIX 1. Taraf Kavramı Dava Takip Yetkisinin Topluluk Davaları Bakımından Arz Ettiği Özellikler Taraf Kavramı ile Bağlantılı Usûlî Kavramların Topluluk Davaları Bakımından İncelenmesi C. Yargılama Giderleri D. Derdestlik III. Topluluk Davaları Sonucunda Verilecek Kararların Kesin Hüküm Etkisi A. Kesin Hüküm Kavramı B. Kesin Hükmün Sübjektif Sınırlarının Genişlemesi C. Kesin Hükmün Unsur Etkisi SONUÇ BİBLİYOGR AFYA...317