ANKARA DOĞAL ELEKTRİK ÜRETİM VE TİCARET AŞ (ADÜAŞ)

Transkript

1 ANKARA DOĞAL ELEKTRİK ÜRETİM VE TİCARET AŞ (ADÜAŞ) 2012 YILI RAPORU TÜRKİYE TAŞKÖMÜRÜ KURUMU ARMUTÇUK TAŞKÖMÜRÜ İŞLETME MÜESSESESİ 2012 YILI RAPORU

2 Bu rapor, tarih, 6085 sayılı Kanun ile 233 sayılı KHK uyarınca düzenlenmiş, Rapor Değerlendirme Kurulunun tarih ve 42 sayılı oturumunda kabul edilmiştir.

3 Müessesenin Ünvanı :Armutçuk Taşkömürü İşletme Müessesesi Merkezi : Zonguldak Bağlı Olduğu Kuruluş : Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü Esas Sermayesi : TL Ödenmiş Sermayesi : TL Ödenmemiş Sermaye : TL Karar Organı (Yönetim Komitesi) Karar Organındaki Unvanı Adı ve Soyadı Müessesedeki Görevi Görevli Bulunduğu Süre Başlama Tarihi Ayrılış Tarihi 1-BAŞKAN Ömer DEMİR Müessese Müdürü Devam Ediyor. 2-ÜYE Fazlı UNCU Müessese Müdür Yardımcısı Devam Ediyor 3-ÜYE Nurel ERBAĞI Müessese Müdür Yardımcısı V ÜYE Adem DERE Müessese Müdür Yardımcısı Devam ediyor 4-ÜYE Hasan YILMAZ İşletme Müdürü(Elek.Mek.) ÜYE Ahmet AKER İşletme Müdürü(Elek.Mek.) Devam Ediyor. 5-ÜYE Ahmet KIRNAPÇI İşletme Müdürü(Üretim) Devam Ediyor. (x) Müessesenin sermayesi TTK Yönetim Kurulu nun tarih, 3/43 sayılı Kararıyla Türk Lirasına yükseltilmiştir

4

5 İÇİNDEKİLER Sayfa No I. TOPLU BAKIŞ... I II. İDARİ BÜNYE... 1 A- Mevzuat... 1 B- Teşkilat... 1 C- Personel durumu... 3 III. MALİ BÜNYE A- Mali durum B- Mali sonuçlar IV. İŞLETME ÇALIŞMALARI A- Giderler B- Tedarik işleri C- Üretim ve maliyetler D- Pazarlama E- Sigorta işleri F- İşletme sonuçları G- Yatırımlar V. BİLANÇO Aktif Pasif VI. GELİR TABLOSU VII. EKLER

6 Raporda yer alan kısaltmalar AB AID AKÇT COP ÇATES DPT DLF ECSC EKİ ESD ETKB EÜAŞ GSMH GSYİH IEA İDT İSO KHK KİK KİT KYSK MİGEM MKE MTA MTEP PAÜİ PCI PDKS TBMM TEP TİM TİS TKİ TTK TÜİK USBM YKK YPK : Avrupa Birliği : Alt Isıl Değeri : Avrupa Kömür Çelik Topluluğu : İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi : Çatalağzı Termik Santralı : Devlet Planlama Müsteşarlığı : Devolopment Loan Fund : Avrupa Kömür Çelik Topluluğu : Ereğli Kömür İşletmeleri : Eşik Sınır Değer (TWA) : Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı : Elektrik Üretim Anonim Şirketi : Gayri Safi Milli Hasıla : Gayri Safi Yurt İçi Hasıla : Uluslararası Enerji Ajansı : İktisadi Devlet Teşekkülü : Uluslararası Sınıflandırma Sistemi : Kanun Hükmünde Kararname : Kamu İhale Kurumu / Kanunu : Kamu İktisadi Teşekkülü : Karadon Yeni Servis Kuyusu : Maden İşleri Genel Müdürlüğü : Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu : Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü : Milyon Ton Eşdeğer Petrol : Pano Ayak Üretim İşçisi : Pulverize Kömür Enjeksiyonu : Personel Devam Kontrol Sistemi : Türkiye Büyük Millet Meclisi : Ton Eşdeğer Petrol : Taşkömürü İşletme Müessesesi : Toplu İş Sözleşmesi : Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu : Türkiye Taşkömürü Kurumu : Türkiye İstatistik Kurumu : Amerikan Jeolojik Teknikler : Yönetim Kurulu Kararı : Yüksek Planlama Kurulu

7 I I. TOPLU BAKIŞ Havzada ilk taşkömürü 1829 yılında Karadeniz Ereğli Neyren Deresi, Köseağzı Değirmeni mevkiinde bulunmuştur yılında Havza nın sınırları belirlenmiş ve padişah vakfına devredilmiştir. Hazine-i Hassa idaresi tarafından Galata sarraflarına ve İngiliz şirketlerine verilen ruhsatlarla ilk düzenli üretim başlatılmıştır. Havzadaki ocaklar yıllarında Hazine-i Hassa İdaresi, yıllarında İngiliz şirketlerinin kontrolünde kalmıştır yılları arasında kontrol Bahriye Nezaretine, yılları arasında Havza-i Fahmiye Müdürlüğüne verilmiştir yıllarında Havzada Rus, İtalyan ve Yunan şirketleri faaliyet göstermiş, yıllarında Havza Almanların egemenliğine girmiştir yılında TBMM Hükümeti Havzanın kontrolünü ele almış, mevcut ocaklar 1926 yılından sonra Türkiye İş Bankası tarafından kurulan Kömür-İş Şirketi ile Fransız sermayeli Ereğli Şirketi tarafından işletilmiştir tarih ve 3146 sayılı Kanunla Ereğli Şirketi Hükümet tarafından satın alınarak Etibank a devredilmiştir. Havzadaki ocaklar Etibank tarafından kurulan Ereğli Kömür İşletmeleri T.A.Ş. (EKİ) eliyle işletilmeye başlanmıştır tarih ve 3867 sayılı Kanunla Havzadaki tüm ocaklar kamulaştırılmış ve Devlet eliyle işletilmesi sağlanmıştır. Etibank ın EKİ Müessesi tarafından işletilen ocaklar tarih 6974 sayılı Kanunla kurulan Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu na (TKİ) devredilmiş, faaliyetler bir müessese olarak sürdürülmüştür. KİT lerin yeniden düzenlenmesi kapsamında çıkarılan tarih ve 96 sayılı KHK ile Türkiye Taşkömürü Kurumu (TTK) kurulmuş ve Zonguldak Havzası TTK ya devredilmiştir. TTK Yönetim Kurulunun tarih ve 3 sayılı kararı ile önceki yıllarda çeşitli statülerde faaliyet gösteren Armutçuk İşletmesi Müessese haline getirilmiştir. TTK Yönetim Kurulunun tarih ve 231 sayılı kararı ile müessese statüsü kaldırılmış, işletme olarak önce Karadon Müessesesine, daha sonra Kozlu Müessesesine bağlanmıştır. TTK Yönetim Kurulunun tarih ve 192 sayılı kararı ile yeniden müessese haline getirilmiş ve tüzel kişilik kazandırılmıştır. Armutçuk Taşkömürü İşletme Müessesesi Zonguldak İlinin 35 km Batısında, Kdz. Ereğli ye 12 km uzaklıkta Kandilli Beldesinde kurulu bulunmaktadır. 54 km 2 si karada, 46 km 2 si denizde olmak üzere 100 km 2 lik imtiyaz alanında Müessesenin 2011 yılı sonu itibarıyla 33,9 milyon ton taşkömürü rezervi bulunmaktadır. Rezervin Alacaağzı sahasında bulunan 11,7 milyon tonluk kısmı rödövans karşılığı işletilmek üzere 20 yıl süre ile özel sektöre verilmiş olup Müessese faaliyetleri 22,2 milyon ton rezerve sahip Kandilli sahasında sürdürülmektedir. Müessesenin son 5 yıla ilişkin toplu bilgileri aşağıdaki çizelgede sunulmuştur.

8 II Sayıştay Artış veya Son iki azalış Toplu bilgiler Ölçü yıl farkı % Sermaye Bin TL Ödenmiş sermaye Bin TL Öz kaynaklar Bin TL (3.329) (8) Yabancı kaynaklar Bin TL Yabancı kaynaklara sirayet eden zarar Bin TL Finansman giderleri Bin TL Maddi duran varlıklar (edinme değeri) Bin TL Maddi duran varlıklar (birikmiş amortismanı) Bin TL Yatırımlar için yapılan nakdi ödemeler Bin TL Yatırımların gerçekleşme oranı (nakdi) % (16) (29) Tüm alım tutarı(hizmet alımları dahil) Bin TL (2.198) (19) Üretim miktarı (satılabilir kömür) Bin ton Tüm üretim tutarı (üretim maliyeti) Bin TL İşgücü verimliliği (veya randıman) Kg/Yev Satış miktarı : -Mües. üretimi kömür Bin ton Emtia kömür Bin ton Net satış tutarı Bin TL Stoklar: -İlk madde ve malzeme Bin TL Yarı mamuler Bin TL -Mamuller Bin TL Ticari mallar Bin TL -Diğer stoklar Bin TL Memur (ortalama) Kişi Sözleşmeli (ortalama) Kişi İşçi (ortalama) Kişi (80) (6) Personel için yapılan tüm giderler Bin TL (1.387) (2) Cari yıla ilişkin: -Memurlar için yapılan giderler Bin TL (71) (21) -Memur başına aylık ortalama gider TL (657) (21) -Sözleşmeliler için yapılan giderler Bin TL Sözleşmeli başına aylık ortalama gider TL İşçiler için yapılan giderler Bin TL (191) - -İşçi başına aylık ortalama gider TL (149) (3) Dönem kârına ilişkin vergi ve diğer yasal yük. Bin TL Tahakkuk eden vergiler Bin TL GSYİH'ya katkı (üretici fiyatlarıyla) Bin TL GSYİH'ya katkı (alıcı fiyatlarıyla) Bin TL GSMH'ya katkı (alıcı fiyatlarıyla) Bin TL Zararlılık (öz kaynak yitirilişi) % Faaliyet karı veya zararı Bin TL (35.099) (42.169) (59.938) (56.934) (54.910) (4) Dönem karı veya zararı Bin TL (43.677) (44.452) (61.216) (62.237) (59.740) (4) Bilanço karı veya zararı Bin TL ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) (59.740) 12

9 III Armutçuk Taşkömürü İşletme Müessesesi, TTK Genel Müdürlüğünün yerleşik bulunduğu Zonguldak İlinin 35 km batısında Karadeniz Ereğli İlçesine bağlı Kandilli Beldesinde kurulmuştur. Müessesenin 100 km 2 olan imtiyaz sahasında 33,9 milyon ton taşkömürü rezervi bulunmaktadır. Bu rezervin Alacaağzı sahasında bulunan 11,5 milyon tonluk kısmı redevans karşılığı işletilmek üzere 20 yıl süre ile özel sektöre verilmiş olup Müessese faaliyetlerinin 22,2 milyon ton rezerve sahip Kandilli Sahasında sürdürmektedir. Geçmiş yıllarda satılabilir kömür üretim miktarı yılda bin ton düzeyinde bulunan Müessesede, emekli olan işçilerin yerine yeni işçi alınmaması ve hazırlık yatırımlarının zamanında yapılamaması nedeniyle üretim miktarı yıldan yıla düşmüş, son olarak 2008 yılında 233 bin ton olan üretim, 2012 yılında 166 bin ton seviyesine gerilemiştir. Müessesenin 2012 yılı işletme faaliyetleri sonucunda ton satılabilir üretim gerçekleşmiş, bu miktarın tonluk kısmı satılmış, karşılığında ,7 bin lira tutarındaki net satış hasılatı elde edilmiştir. Bu tutardaki net satış hasılatı üzerine 3.378,2 bin lira tutarındaki diğer faaliyetlerden sağlanan gelir ve karların da ilave edilmesiyle toplam gelirler ,9 bin lira olmuş, toplam giderlerin ,4 bin lira tutarında gerçekleşmesi sonucunda ,5 bin lira tutarında dönem zararı meydana gelmiştir. Kurum tarafından hazırlanan ve ilgili mercilere sunulan Kısa ve Orta Vadeli İyileştirme Programı ile Yeniden Yapılandırma Ön Hazırlık Programında Müessesenin satılabilir kömür üretim miktarının 2014 yılında 560 bin tona çıkarılması, buna bağlı olarak zararın azaltılması ve 2014 yılında kâra geçmesi planlanmıştır. Bu üretim seviyesinde işçi ihtiyacı kişi olarak öngörülmüştür yılında olan yıl sonu işçi sayısı, Kuruma alınan işçiden 312 kişinin Armutçuk TİM e verilmesi ile 2009 yılında ye çıkmış, işçi ihtiyacı bu şekilde karşılanmıştır. Ancak, emekliler nedeniyle kayıtlı işçi sayısı 2010 yılında ye inmiş, 2012 yılında çalışan ortalama işçi sayısı olmuş, yıl sonu işçi sayısı ise kişiye inmiştir yılında yapılan hazırlık, üretim ve kömür yıkama faaliyetlerinin genel bir değerlendirilmesi yapılırsa; - Ocakların derinleşmesi, genişlemesi, - Nakliyat ve ana nakliyat yollarının uzaması, özellikle Namuriyen formasyonu içinde açılan galerilerde taban kabarması ve kesit daralması nedeniyle etkin bir nakliyat sistemi oluşturulamaması, aktarma nokta ve sayılarının artması, daha fazla sayıda nakliyat işçiliğine gereksinim duyulması, personel ve malzeme nakil sürelerinin uzaması, - Ayaklarda tam ve/veya yarı mekanizasyona gidilememesi nedeniyle emek yoğun klasik çalışma sistemine devam edilmesi, bu galerilerde kesit daralması nedeniyle devamlı tamir tarama çalışması yapılmak zorunda kalınması,

10 IV Sayıştay - Yedek pano hazırlıklarının yetersiz olması, doğu blokta üretim yapılan panoların yangın nedeniyle kapalı olması, yılının Haziran ayına kadar üretim yapılan II. Blok 316 nolu panonun da tarihinde yangın nedeniyle kapatılması, IV. Blok kuzeyinde, kömür arama sondajları ve pano hazırlıkları zamanında tamamlanamaması, - Müessese ocaklarında üretim yapılan panoların kendiliğinden yanmaya müsait olması ve bu yangınlarla sık karşılaşılması, alınan tedbirlerin yeterli olmaması nedeniyle kendiliğinden yanma ile mücadelede başarılı olunamaması, yapılan hazırlık çalışmalarının da bu yangınlardan etkilenerek kesintiye uğraması, - Belirli aralıklarla yeraltı işçisi alınmasına karşılık emeklilikler nedeniyle hızla azalan işçi sayısının optimum seviyede tutulamaması, - Özellikle pano ayak üretimine hizmet veren nakliye, elektro-mekanik işçiliklerinin kritik seviyesinin bile altına inmiş olması, - Çok sayıda işçinin bankalara ve piyasaya olan borçları nedeniyle icra takibi altında bulunmaları, böylesine bir borç sarmalı içinde olan bu işçilerin içinde bulundukları psikolojinin çalışma devamlılığına ve verimliliğine olumsuz etki yapıyor olması, Gibi sebepler, Müessese de üretim maliyetlerinin yükselmesine neden olan ve üretimin artmasını engelleyen başlıca sorunlar olarak görülmektedir. Yukarıda özetlenen sorunların çözümlenebilmesi ve Müessesenin taşkömürü üretiminin artırılabilmesi amacıyla; - İş disiplininin geliştirilmesi, üretim yönetimine daha fazla ağırlık verilmesi suretiyle işgücü ve tesis verimliliklerinin artırılması, ocaklardan daha temiz kömür elde edilmesine yönelik önlemler alınması, - Üretimin arttırılmasına yönelik hazırlık yatırımlarının planlanan sürede tamamlanması, - Hazırlık ve üretim çalışmalarında otomasyon ve mekanizasyona gidilmesine çalışılması, - Emekli olan yeraltı üretim işçilerinin yerine zamanında yeni işçi alınması ve işçi sayısındaki yetersizlik nedeniyle üretimde darboğaz oluşmasının önlenmesi, Gerekmektedir. Öneriler: Armutçuk Taşkömürü İşletme Müessesesinin 2012 yılındaki çalışmaları üzerinde T.C. Sayıştay tarafından yapılan incelemeler sonucunda getirilen öneriler aşağıdadır. 1- Müessesede işgücü kayıplarının önlenmesi, iş verimliliğinin artırılması ve işyeri disiplini sağlanması amacıyla;

11 V - İzinsiz ve mazeretsiz işe gelmemeyi, hastane izni kullanmayı alışkanlık haline getiren, disiplinsiz hareket eden, iş amirlerine ve arkadaşlarına karşı uygunsuz ve fiili davranışlarda bulunan, işyeri moralini ve disiplinini bozarak üretimi aksatan işçilere 4857 Sayılı İş Kanununun ilgili hükümlerinin uygulanması konusunda Kurum yöneticileri tarafından gösterilen kararlılığın tavizsiz olarak sürdürülmesi, - Personel Devam Kontrol Sistemiyle ilgili olarak TTK Genel Müdürlüğünce çıkarılan genelge ve talimatlarla ilgili uygulamanın Kurum Teftiş Kurulu nca yapılan denetimlerde izlenmesi ve sonucuna göre işlem yapılması, - PDKS kayıtları ile lambahane kayıtları ve kamera görüntülerinin ilgili birim amirlerince aylık olarak kontrol edilmesi, vergi kayıplarına ve kamu zararına yol açan haksız ödemelerin önüne geçilmesi ( Sayfa: 10), 2- Redevans karşılığı işletilen Alacaağzı-Kandilli sahasında, üretimin ton/yıl seviyelerinden ton/yıl seviyelerine yükseleceği dikkate alınarak, kontrol ve denetimlerinin sık aralıklarla, üretilen ve satılan miktarların daha sağlıklı ve kapsamlı tespitine yönelik olarak yapılmasını teminen, Sözleşmeli Sahalar ve Hizmet Alımları Baş Mühendisliği kadrosunun yeterli sayı ve nitelikte personelle takviye edilmesi için Genel Müdürlük nezdinde girişimlerin sürdürülmesi ile Müessese bünyesinde bulunan uzman ve başuzmanların bu konudaki bilgi ve tecrübelerinden yararlanılması ( Sayfa: 50), 3- Önceki yıla göre %4 oranında artarak 352 adete ulaşan, son yıllarda belirgin sayıda arttığı görülen ve önemli ölçüde iş gücü ve zaman kaybına neden olan iş kazalarının önlenebilmesi için eğitim çalışmalarına daha fazla ağırlık verilmesi ve ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda gerekli her türlü önlemin alınması (Sayfa:65), 4- Raporun ilgili bölümlerinde yer alan ve Ek 11 de listelenen diğer öneri ve tavsiyelerinde yerine getirilmesi. Sonuç : Armutçuk Taşkömürü İşletme Müessesinin 2012 yılı bilançosu ve ,90 Türk Lirası dönem zararı ile kapanan gelir tablosu tasvibe sunulur.

12

13 1 A-Mevzuat : II. İDARİ BÜNYE Taşkömürünün ilk bulunduğu saha, Armutçuk Müessesesi nin tahsisli sahasıdır. Bölgede 1828 yılından bu yana kömür işletmeciliği yapılmaktadır yılından sonra havzada kömür işletmeleri Türkiye Cumhuriyetinin tercih ve kararları doğrultusunda kurulan şirketler tarafından, 1940 yılından itibaren doğrudan kamu kuruluşları eliyle işletilmiştir. KİT lerin yeniden düzenlenmesi kapsamında 1983 yılında kurulan Türkiye Taşkömürü Kurumuna (TTK) bağlanan havzadaki işletmeler birer müessese olarak teşkilatlandırılmıştır. TTK Yönetim Kurulunun tarih, 231 sayılı kararıyla tarihinden itibaren Armutçuk TİM in müessese statüsü kaldırılmış, önce Karadon TİM e, daha sonra, Kozlu TİM e bağlı olarak faaliyet göstermiş, Yönetim Kurulunun tarih, 192 sayılı kararı ile yeniden müessese statüsü verilmiştir tarihine kadar; 3346 sayılı Kanun ile 72 ve 233 sayılı KHK ler gereğince Müessesenin iktisadi, mali, idari, hukuki ve teknik yönden tüm işlem ve faaliyetleri, 3346 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonlarının TBMM ince Denetlemesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanuna tabi iken 72 sayılı KHK kaldırılmış ve Kuruluş 6085 sayılı Sayıştay Kanunu gereğince Sayıştay tarafından denetlenmeye başlanmıştır. Memur ve sözleşmeli personel statüsünde çalışan personelin özlük hakları, 399 sayılı KHK ve 657 sayılı Kanun a göre, İşçi statüsündeki personelin özlük ve sosyal hakları; 4857 sayılı İş Kanunu, 2821 sayılı Sendikalar Kanunu, 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi grev ve Lokavt Kanunu na göre yürütülmektedir. Tüm personel sosyal güvenlik bakımından 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigotası Kanunu ile oluşturulan mevzuata tabi bulunmaktadır. B-Teşkilat : 1-Teşkilatın yapısı : Armutçuk Taşkömürü İşletme Müessesesinin merkezi, Zonguldak ın Karadeniz Ereğili İlçesine bağlı Kandilli Beldesinde bulunmaktadır. Armutçuk Taşkömürü İşletme Müessese Müdürlüğünün teşkilat yapısı; 233 sayılı KHK gereğince hazırlanan tarihli sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Türkiye Taşkömürü Kurumu Ana Statüsü ile düzenlenmiştir. TTK Yönetim Kurulu nun tarih ve 240 sayılı kararı ile kabul edilen Türkiye Taşkömürü Kurumu Kuruluş, Görev ve Çalışma Esasları Yönetmeliği ne göre, Yönetim Komitesi; Müessese Müdürü, üretim, etüd-tesis, idari ve elektro-mekanikten sorumlu 4 müessese müdür yardımcısı ve bunlara bağlı servis müdürlükleri ve

14 2 Sayıştay şeflikleri ile yönetim komitesine bağlı özel büro şefliği ve doğrudan müessese müdürüne bağlı sivil savunma amir ve uzmanlığı birimlerinden oluşmuştur. Müessesenin teşkilat yapısının oluşumu, raporun 1 numaralı ekinde yer alan organizasyon şemasında gösterilmiştir. 2-Karar organı : Müessesenin karar organı, 233 sayılı KHK nin 17, 18 ve 19 uncu maddeleri gereğince oluşturulan Yönetim Komitesidir. Müessese Yönetim Komitesinin başkanı müessese müdürüdür yılında Yönetim Komitesinde müessese müdürü ile birlikte; idari ve teknik müdür yardımcıları, elektro-mekanik işletme müdürü ve üretimden sorumlu işletme müdürü görevli bulunmaktadır. Yönetim Komitesi üyeleri Müessesenin üst düzey yöneticileri arasından, TTK Yönetim Kurulunca atanmaktadır. Denetim tarihinde (Mayıs 2013) yapılan incelemelerde, yönetim komitesinin iki üyesinin görevden alındığı ve yerlerine yeni atamalar yapıldığı görülmüştür. Yönetim Komitesinin oluşumu raporun girişindeki tabloda gösterilmiştir tarih ve 49 sayılı TTK Yönetim Kurulu kararı ile yürürlüğe konulan Türkiye Taşkömürü Kurumu Teşkilat Yapısı, Görev ve Çalışma Esasları Yönergesi ne göre; Yönetim Komitesi, TTK Genel Müdürlüğü tarafından tespit edilen esaslara, işletme bütçesi ve programlara uygun olarak verimlilik ve karlılık ilkeleri doğrultusunda müessesenin yönetimini sağlayacak kararları almakla görevli ve yetkili bulunmaktadır. Yönetim Komitesi 2012 yılında yaptığı 26 toplantıda çeşitli konulara ilişkin (idari, mali, teknik) 53 karar almıştır. 3-Yürütme organı : 233 sayılı KHK ve TTK Ana Statüsüne göre yürütme organı müessese müdürlüğüdür. Müessese müdürünün nitelikleri ile görev ve yetkileri ilgili mevzuatta belirtilmiş, TTK Görev ve Çalışma Esasları Yönergesinde ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir. İhale konusu işler, pazarlama ve satış konuları ile yakın yöreden yapılan ufak tutarlı alımlar dışındaki toplu alımlar genel müdürlükçe yürütüldüğünden bu hususlar müessese müdürlüğü görevleri dışında tutulmuştur. Müessesede biri teknik, biri idari olmak üzere iki müessese müdür yardımcısı bulunmaktadır. Teşkilat Yapısının açıklanması sırasında belirtildiği gibi savunma ve güvenlik birimleri, yönetim komitesi bürosu ile iki müessese müdür yardımcısı doğrudan müessese müdürüne bağlı bulunmaktadır. Teknik birimlerin faaliyetleri teknik müessese müdür yardımcısı eliyle, idari faaliyetleri idari müessese müdür yardımcısı eliyle yürütülmektedir.

15 3 - Hukuk İşleri : Geçmiş yıllarda müesseseye hukuk müşavirliği kadrosu verilmiş olmasına rağmen bu kadroya atanan avukat genel müdürlükte görevlendirilmiştir tarih ve 2008/14269 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yapılan kadro ihdas ve iptalleri kapsamında müesseselerdeki hukuk müşavirliği kadroları genel müdürlüğe aktarılmıştır. Bu nedenle müessesenin hukuk işleri ve davaları TTK Hukuk Müşavirliği tarafından izlenmekte ve yürütülmektedir. - Teftiş ve kontrol servisleri : Müessesenin teftiş işleri; TTK Teftiş Kurulu Yönetmeliğine göre Kurum Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından yürütülmektedir. Yıllık teftiş programı kapsamında yapılan normal teftişler yanında, yıl içinde ortaya çıkan hususlar hakkında inceleme ve soruşturma raporları hazırlanmakta, mamul stok sayımları görevlendirilen müfettişler gözetiminde yapılmaktadır yılı teftiş programı gereğince Müessesenin 2011 yılı işlemlerinin teftişine tarihinde başlanmış ve düzenlenen Teftiş Kurulu Raporunda gerekli öneri ve tavsiyelerde bulunulmuştur. C- Personel durumu : 1-Personel kadroları ve personele ilişkin işlemler : Müessesenin kadroları 399 sayılı KHK nın 4 üncü maddesi gereğince TTK kadroları kapsamında Bakanlar Kurulu kararı ile tespit edilmekte, gerektiğinde kadro ihdas ve iptalleri yapılmaktadır. TTK ya tahsis edilen kadrolar ihtiyaca göre müesseselere dağıtılmakta, müessese kadroları her yıl işletme bütçesi ile birlikte TTK Yönetim Kurulu tarafından onaylanarak uygulanmaktadır. Müessesece hazırlanan ve TTK Yönetim Kurulunun tarih, 451 sayılı kararı ile kabul edilen 2012 yılı bütçesi kapsamındaki müessese kadrosu ve gerçekleşen durum aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir.

16 4 Sayıştay Personel A-Memurlar: 1-Genel idari hizmetleri 2-Teknik hizmetler 3-Sağlık hizmetleri 4-Eğitim ve öğretim hizmetleri 5-Avukatlık hizmetleri 6-Yardımcı hizmetler Toplam (A) B-Sözleşmeliler: 1-399sayılı KHK ye göre çalışanlar sayılı Kanuna göre çalışanlar 3-Diğer sözleşmeliler Toplam (B) C-İşçiler: 1-Sürekli işçiler: A )Aylıklılar b) Gündelikçiler (Saat ücretliler) Yer altı işçileri Yerüstü işçileri 2-Geçici işçiler Toplam (C ) Genel Toplam (A+B+C) Çalışan personel Norm Program Çalışan personel Ortalama Yılsonu Kadro Kadro Ortalama Yıl kişi kişi sayı sayı kişi sonu kişi Başbakanlığın tarihinde yayımlanan 2001/39 sayılı Genelgesi doğrultusunda Kurumda norm kadro hazırlamak üzere İTÜ İşletme Fakültesi ile tarihinde sözleşme imzalamıştır. Hazırlanan Norm Kadro Projesi Temmuz ayında tamamlanmıştır. Bu projede Armutçuk TİM in ton/yıl satılabilir kömür üretim seviyesinde işçi, 158 sözleşmeli ve 14 memur olmak üzere toplam personele ihtiyacı bulunduğu tespit edilmiştir. Armutçuk Müessesesinin 2012 yılı bütçe ve iş programında 10 u memur, 119 u sözleşmeli, si de işçi olmak üzere toplam personel çalışması programlanmıştır yılsonu itibarıyla ise, Müessesede 9 memur, 130 sözleşmeli, de işçi olmak üzere toplam personel çalışmıştır. Müessese de çalışan

17 5 toplam personele bakıldığında, memur sayısı aynı kalırken, sözleşmeli personel sayısı 9 kişi artmış, işçi sayısı ise 82 kişi azalmıştır. Bakanlar Kurulu nun 2012/3777 sayılı Kararıyla gerçekleştirilen, kadro ihdas ve iptalleri sonunda TTK Genel Müdürlüğü ne tahsis edilen kadroların, teşekkül merkezi ve bağlı müesseselere dağılımı, tarih, 40/371 sayılı TTK Yönetim Kurulu Kararıyla yapılmıştır. Bu düzenlemede Armutçuk Müessesesinde herhangi bir kadro iptali ya da ihdası yapılmamıştır. Personelin müessese içinde servislere dağılımı ve yıllık hareketlerini gösterir çizelgeler raporun 2,3,4 ve 5 numaralı eklerinde yer almıştır. Memur statüsünde çalışan personelin özlük hakları; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 399 sayılı KHK, sosyal hakları ise 5434 sayılı T.C Emekli Sandığı Kanununa tabi bulunmaktadır. Sözleşmeli personelin özlük hakları 399 Sayılı KHK ye, 399 Sayılı KHK de hüküm bulunmayan hallerde Devlet Personel Başkanlığı nın görüşü alınmak kaydıyla 657 Sayılı Kanuna, sosyal hakları ise 5434 Sayılı T.C Emekli Sandığı Kanunu na ve 5510 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu na tabidir yılı sonu itibarıyla Armutçuk Müessesesinde 130 sözleşmeli personel çalışmaktadır. Yılı içinde, 5 i emeklilik, 3 ü diğer müesseselere tayin, 4 ü de diğer nedenlerle olmak üzere toplam 12 kişi ayrılırken, 9 sözleşmeli personel açıktan atanmış, 12 si de naklen tayin olmak üzere 21 kişi işe başlamıştır. Sözleşmeli personelin hareketini gösterir çizelge rapor ekinde (EK:3) yer almıştır. İşçi statüsünde çalışan personelin özlük ve sosyal hakları; 4857 Sayılı İş Kanunu, 2821 Sayılı Sendikalar Kanunu, 2822 Sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu, 5510 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu hükümlerine göre yürütülmektedir. Müessesede 2012 yılında Kamu İşletmeleri İşveren Sendikası ile Genel Maden İşçileri Sendikası arasında imzalanan ve tarihlerini kapsayan 24. Dönem Toplu İş Sözleşmesi hükümleri uygulanmıştır. Müessesede 2012 yılında 12 işçi girişine karşılık 77 si emekli olmak üzere toplam 94 işçi çıkışı olmuş, yıl sonu itibarıyla işçi sayısı 82 kişi azalmak suretiyle den kişiye düşmüştür yıl sonu itibarıyla çalışan işçinin si yeraltı, 204 ü de yerüstünde çalışmaktadır. İşçilerin işyerine dağılımı ve işçi hareketlerini gösteren çizelgeler rapor ekinde (EK:4 ve 5) gösterilmiştir.

18 6 Sayıştay Kurumda açıktan atamalar; Kamu İktisadi Teşebbüsleri ve Bağlı Ortaklıklarının yıllık Genel Yatırım ve Finansman Programları çerçevesinde Kurumdan bir önceki yıl ayrılan personel sayısına bağlı olarak Yönetim Kuruluna tanınan yetki ile yapılmaktadır. Kamu İktisadi Teşebbüsleri 2012 yılı Genel Yatırım ve Finansman Programının Uygulanmasına İlişkin Bakanlar Kurulu Kararının eki Kararın Açıktan ve naklen atama ile ilgili 4 üncü maddesi gereğince 2012 yılında 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında 57 işçi ile 399 Sayılı KHK kapsamında 43 sözleşmeli personelin işe alınması Hazine Müsteşarlığı nca uygun görülmüş, bu çerçevede işe alınanlardan 8 sözleşmeli personel ile 7 işçi Armutçuk Müessesesinde göreve başlamışlardır. 2-Personele yapılan harcamalar : 2012 yılında personele yapılan harcamalar bir önceki yıl sonuçlarıyla karşılaştırmalı olarak aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir.

19 Personele yapılan harcamalar Toplam harcama Bin TL Harcanan Kişi başına ayda düşen TL Ödeneğin son durumu Bin TL Esas ücretler Bin TL Ek ödemeler Bin TL Sosyal giderler Bin TL Harcanan Cari yıl toplamı Bin TL Geçmiş yılla ilgili ödeme ve geri alışlar Bin TL Toplam harcama Bin TL Kişi başına ayda düşen TL A- Memurlar B- Sözleşmeliler C- İşçiler Genel toplam ( A+B+C ) Geçen yıl toplamı Fark (48) (1.956) (1.387)

20 8 Sayıştay Armutçuk Müessesesinin 2012 yılı personel giderleri toplamı önceki yıla göre % 1,7 oranında azalmak suretiyle bin lira tutarında gerçekleşmiştir. Bu tutarın bin lirası cari yıla, bin lirası da geçmiş yıllara ilişkindir yılında gerçekleşen toplam personel harcamalarının % 0,3 oranında 270 bin lirası memurlara, % 7,7 oranında bin lirası sözleşmeli personele, % 92 oranında bin lirası da işçilere ilişkindir yılında cari yılla ilgili personel harcamalarının % 40,9 u oranında bin lirası esas ücretler, % 28,2 oranında bin lirası ek ödemeler, % 30,9 oranında bin lirası da sosyal giderlerden oluşmaktadır. Memur ve sözleşmeli personel ücretlerinde 2012 yılının ilk altı ayında uygulanacak artışlar ve ücret tavanları, 6260 sayılı 2012 yılı Bütçe Kanunu nun 21 inci maddesinde belirlenmiş, aynı maddede yılın ikinci yarısında yapılacak zamlar için de Bakanlar Kuruluna yetki verilmiştir. 399 sayılı KHK nin eki (II) sayılı cetvelde yer alan sözleşmeli personele 2012 yılında ödenecek ücret tavanları, 2012/1 Sayılı Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararıyla belirlenmiştir. Buna göre 2012 yılının ilk yarısında lira olarak belirlenen KİT sözleşmeli personeline uygulanacak en yüksek ücret tavanı yılın ikinci yarısında % 4 oranında artırılmak suretiyle liraya yükseltilmiştir. İşçi personele Kamu İşletmeleri İşveren Sendikası ile Genel Maden İşçileri Sendikası arasında imzalanan tarihlerini kapsayan 24. Dönem Toplu İş Sözleşmesi uygulanmıştır tarihlerini kapsayan 24. Dönem Toplu İş Sözleşmesinde; yeraltında çalışan tüm işçi ve nezaretçilere verilen % 15 oranındaki maden tazminatına ilave olarak, pano ayak üretimi işçileri, usta ve uzmanları ile üretimde çalışan nezaretçi, tekniker ve mühendislerine, ayrıca hazırlık işçiliği sanatının işçi, usta ve uzman ehliyet dereceleri ile yeraltında çalışan diğer nezaretçi, tekniker ve mühendislerine iyileştirme yapılmıştır. Armutçuk Müessesesine ait 2011 yılı Sayıştay Raporunun 3 numaralı önerisinde; Müessese de işgücü verimliliklerinin artırılması ve işyeri disiplini sağlanması amacıyla; - İzinsiz ve mazeretsiz işe gelmemeyi, hastane izni kullanmayı alışkanlık haline getiren, disiplinsiz hareket eden, iş amirlerine ve arkadaşlarına karşı uygunsuz ve fiili davranışlarda bulunan, işyeri moralini ve disiplinini bozarak üretimi aksatan işçilere 4857 Sayılı İş Kanununun ilgili hükümlerinin tavizsiz uygulanması konusunda Kurum yöneticileri tarafından gerekli kararlılığın gösterilmesi,

21 9 - Personel Devam Kontrol Sisteminin anlamı ve önemi açısından PDKS uygulamalarına ilişkin olarak TTK Genel Müdürlüğünce çıkarılan Genelge ve Talimatların titizlikle uygulanması ile Müessese çalışanlarının ikaz edilerek bu hükümlere uymalarının sağlanması, - PDKS kayıtları, lambahane kayıtları ile kamera görüntülerinin silsile halinde ilgili birim amirlerince aylık olarak kontrol edilerek vergi kayıplarına ve kamu zararına yol açan haksız ödemelerin önüne geçilmesi, sayılı İş Kanunu ve tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliğinin ilgili maddeleri gereğince, en kısa sürede İş Sağlığı Güvenlik Birimi oluşturmak üzere bir veya birden fazla işyeri hekimi ile diğer sağlık personelinin temin edilmesi için Genel Müdürlük nezdinde girişimlerde bulunulması, Konularında Kurum tarafından gerekli tedbirlerin alınması talep edilmiştir. Denetimler sırasında yapılan incelemelerde; Kuruma bağlı işyerlerinde çalışan işçilerin disiplinsiz davranışları nedeniyle ortaya çıkan işgücü kayıplarının önlenmesi amacıyla Disiplin Cezaları konusunda tarih, 679 sayılı bir Genelge yayımlandığı ve sözkonusu Genelgede yer alan kuralların taviz verilmeden uygulanması gerektiğinin bütün müesseselere bildirildiği, PDKS uygulamaları konusunda daha titiz davranıldığı görülmekle birlikte, beklenen olumlu sonuçların henüz bütünüyle sağlanamadığı tespit edilmiştir. Özellikle hastane izni ve rapor kullanmayı alışkanlık haline getiren işçilerin işyerlerinde işyeri hekimi bulunmamasının yarattığı boşluktan da yararlanmak suretiyle bu alışkanlıklarını sürdürdükleri görülmektedir. Bilindiği üzere, TTK Genel Müdürlüğüne bağlı müesseselerde önceki yıllardan beri işyeri hekimi bulunmaması nedeniyle çevredeki sağlık kuruluşlarına muayene veya kontrol için giden işçilerin yol açtığı işgücü kayıpları ciddi boyutlara ulaşmaktadır. Müesseselere gereken sayıda işyeri hekimi ve sağlık personeli alınması halinde iş gücü kayıplarının önemli ölçüde azalacağını ve bu soruna bir an önce çözüm bulunması gerektiğini dikkate alan TTK Genel Müdürlüğü, tarih, sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 6331sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu nun getirdiği yükümlülükler çerçevesinde, sonuncusu 2013 yılı Mart ayında olmak üzere üç kez ihaleye çıkmasına rağmen bu konuda henüz olumlu bir sonuç alınamamıştır. Son olarak, TTK Genel Müdürlüğü nün tarih, 1360 sayılı yazısıyla; 6331 Sayılı Kanun kapsamında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı nca yetkilendirilen Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB) gibi tüzel kişiliklerin

22 10 Sayıştay yanında Bakanlıkça aranılan yetkilere sahip gerçek kişi tıp hekimlerinden de hizmet alınıp alınamayacağı konusunda Bakanlık görüşü sorulmuştur. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve İş Güvenliği Genel Müdürlüğü nün tarih, 7667 sayılı yazısıyla TTK Genel Müdürlüğü ne cevap verilmiş ve sadece OSGB lerden hizmet alımı zorunluluğu bulunmadığı, gerçek kişilerden de iş sözleşmesi yapılmak suretiyle hizmet satın alınabileceği yolunda uygun görüş bildirilmiştir. Denetim tarihinde (Ağustos 2013) yapılan incelemelerde Bakanlıktan alınan uygun görüş çerçevesinde TTK Genel Müdürlüğü nce işyeri hekimliği hizmeti satın alınması konusunda açılacak ihalelere gerçek kişilerin de katılımını sağlayacak şekilde hazırlıkların sürdürüldüğü görülmüştür. Müessesede işgücü kayıplarının önlenmesi, iş verimliliğinin artırılması ve işyeri disiplini sağlanması amacıyla; - İzinsiz ve mazeretsiz işe gelmemeyi, hastane izni kullanmayı alışkanlık haline getiren, disiplinsiz hareket eden, iş amirlerine ve arkadaşlarına karşı uygunsuz ve fiili davranışlarda bulunan, işyeri moralini ve disiplinini bozarak üretimi aksatan işçilere 4857 Sayılı İş Kanununun ilgili hükümlerinin uygulanması konusunda Kurum yöneticileri tarafından gösterilen kararlılığın tavizsiz olarak sürdürülmesi, - Personel Devam Kontrol Sistemiyle ilgili olarak TTK Genel Müdürlüğünce çıkarılan genelge ve talimatlarla ilgili uygulamanın Kurum Teftiş Kurulu nca yapılan denetimlerde izlenmesi ve sonucuna göre işlem yapılması, - PDKS kayıtları ile lambahane kayıtları ve kamera görüntülerinin ilgili birim amirlerince aylık olarak kontrol edilmesi, vergi kayıplarına ve kamu zararına yol açan haksız ödemelerin önüne geçilmesi, önerilir. 3-Sosyal konular ve giderleri : Müessese personeli için 2012 yılında yapılan sosyal giderler geçen yılla mukayeseli olarak aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir

23 11 Sosyal giderler 2011 Bin TL Memurlar Sözleşmeliler İşçiler Toplam 2012 BinTL 2011 Bin TL A- Cari yılla ilgili: 1-Aile ve çocuk yardımı (3) 2-Evlenme, doğum ve ölüm yardımı (1) 3-Sosyal yardım Barındırma giderleri Yedirme yardımı Giydirme Yardımı 7-Taşıma gideri Sosyal güvenlik ve genel sağlık sigortası primi işveren payı ve ek karşılığı Emekli ikramiyesi, işten ayrılma tazminatı (41) 10-İşsizlik sigortası primi işveren payı Sağlık giderleri 12-Eğitim giderleri (50) 15-Personel dernek ve vakıflara yardımlar Ayni ve nakdi başka sosyal giderler Bin TL Toplam (A) B-Geçmiş yılla ilgili: 1-Emekli ikramiyesi, işten ayrılma tazminatı Diğer ödemeler Toplam (B) Genel toplam (A+B) Bin TL 2012 Bin TL 2011 Bin TL 2012 Bin TL Fark BinTL

24 12 Sayıştay Armutçuk Müessesesi personeli için 2012 yılında gerçekleşen sosyal giderler toplamı önceki yıla göre % 6,1 oranında azalmak suretiyle bin lira olmuştur. Sosyal giderlerdeki azalmanın sebebi, 2012 yılında emekli olan işçi ve sözleşmeli personel sayısıyla doğru orantılı olarak sosyal harcamalarda meydana gelen azalıştır. Sosyal giderler toplamının % 0,4 ü memurlara, % 4,3 ü sözleşmeli personele, % 95,3 ü de işçilere ait bulunmaktadır. Cari yılda işçi, memur ve sözleşmeli personele yapılan sosyal giderlerin ağırlıklı tutarını; sosyal güvenlik kurumu primleri işveren ve çalışan paylarına, sosyal yardımlar, yedirme ve işsizlik sigortası primi işveren payı tutarlarına aittir. Cari yılda işçi personele yapılan sosyal giderler; Genel Maden İşçileri Sendikası ile imzalanan Toplu İş Sözleşmesi gereğince yapılan ödemelerden oluşmakta, işsizlik sigortası primi işveren payı sosyal giderler içinde yer almaktadır. İşçi personele 24. Dönem Toplu İş Sözleşmesinin 62 nci maddesinde, yemek bedeli, evlenme, doğum, ölüm, hastalık yardımı, taşıt yardımı, ayni ve nakdi sosyal giderler olarak verilen kömür yardımı düzenlenmiştir. Geçmiş yılla ilgili sosyal giderleri; emekliler için SSK ya ödenen sosyal yardımlar ile emekli ikramiyesi ve işten ayrılma tazminatının geçmiş yıllarla ilgili kısmı oluşturmaktadır.

25 13 III. MALİ BÜNYE A- Mali durum : Müessesenin mali bünye incelenmesine uygun hale getirilen varlık ve kaynakları aşağıdaki çizelgede sunulmuştur Fark Bin TL Mali durum Bin TL % Bin TL % Varlıklar (Aktif) 1-Dönen varlıklar a) Hazır değerler (322) b) Kısa sürede paraya çevrilebilir değerler (1.906) Toplam (1) (2.228) 2- Duran varlıklar a)uzun sürede paraya çevrilebilir değ b) Bağlı değerler (972) Toplam (2) (971) Varlıklar toplamı (3.199) Kaynaklar (Pasif) 1- Yabancı kaynaklar a) Kısa vadeli a) Uzun vadeli Toplam (1) Öz kaynaklar (3.329) 3-Yabancı kaynaklara sirayet eden zarar - Kaynaklar toplamı (3.199) Müessesenin varlık ve kaynakları geçen yıla göre %6 oranında bin TL azalarak bin TL olarak gerçekleşmiştir. Müessesenin bilançosunda yer alan varlıklar ve kaynaklar tasnif edilerek rapor ekleri arasına (Ek: 6) ve (Ek:7) yer almıştır. Mali bünye analizine esas olan bu çizelgelerdeki veriler baz alınarak yukarıdaki mali durum çizelgesi düzenlenmiş ve Müessesenin temel mali tablolarının kalemleri arasındaki oransal ilişkiler bin TL bazında aşağıda irdelenmiştir. 1- Mali yapı oranları : a) Mali kaldıraç : Yabancı kaynaklar x x 100 = Varlıklar toplamı % % = 22 21

26 14 Sayıştay Faaliyet dönemlerini sürekli zararla kapatan ve kaynak yaratamayan Müessese tüm faaliyetlerini yabancı kaynaklarla ve ana teşekkülce her yıl sermaye artırımına gidililerek karşılanmaktadır. Müessesenin yabancı kaynaklarının varlıklarına oranı önceki yıla göre bir puan artarak 22 olmuştur. Buna göre, Müessesenin her 100 TL tutarındaki varlığına karşılık 22 TL yabancı kaynağı bulunmaktadır. b) Mali yeterlilik (finansman) : Öz kaynaklar x x 100 = Yabancı kaynaklar % % = Müessesenin hesap döneminde öz kaynaklarının yabancı kaynaklara oranı 35 puan düşerek 353 olmuştur. Bu durumda, Müessese her 100 TL tutarındaki yabancı kaynağı için 353 TL tutarında öz kaynağa sahip olmaktadır. Müessese, öz kaynakları ile yabancı kaynaklarını büyük oranda karşılamasına ve yabancı kaynakları faize tabi, kredi niteliğinde yabancı kaynak olmamasına rağmen, faaliyet dönemlerini zararla kapatmaktadır. Başka bir ifadeyle yukarıdaki rasyoda, öz kaynaklar yabancı kaynakları karşılıyormuş gibi görünmekle birlikte, Hazine olanakları ile her yıl sermaye artışı yapılarak öz kaynak oluşturulduğundan, bu rasyo Müessesenin gerçek durumunu yansıtmamaktadır. c) Oto finansman (iç kaynaklar) : Müessese ana faaliyetini, her yıl faaliyet zararla sonuçlandırmakta, olağan ve olağan dışı gider ve zararların etkisiyle dönem zararı önemli boyutlara ulaşmakta, keza kaynak yaratılamadığı gibi, tahsis olunan kaynaklar da tüketilmektedir. Bu nedenle, Müessesenin iç kaynaklarına (oto finansman) ilişkin rasyo düzenlenmemiştir. d) Bağlı değerlerin finansmanında kullanılan kaynaklar ve bu değerlerin kaynaklar içindeki yeri : Bağlı değerler x x 100 = Öz kaynaklar % % = Bağlı değerler x 100 = x 100 Varlıklar Maddi duran varlıklar (net) x x 100 = Varlıklar = = 49 43

27 15 Müessesenin her 100 TL tutarındaki öz kaynağına karşılık 89 TL tutarında bağlı değerleri bulunmaktadır. Ayrıca varlıklarının her 100 TL sinin 69 TL si bağlı değerlerde, 49 TL'si ise maddi duran varlıklardadır. Ancak, Müessese faaliyetleri sonucunda öz kaynak yaratamadığından ve tüm öz kaynağı Hazine tarafından sermaye artırımı suretiyle oluştuğundan, yukarıdaki oranlara ilişkin sonuçların bu kapsamda anlaşılması gerekmektedir. e) Hazır değerlerin varlıklar içindeki yeri : % % Hazır değerler x x 100 = Varlıklar = 0,6 1,2 Müessesenin varlıklarının çok küçük bir kısmı hazır değerlerdedir. 2- Likidite oranları : % % Cari oran = Dönen varlıklar x 100 = x 100 Kısa vadeli yabancı kaynaklar = Likidite = (Dönen varlıklar-stoklar) 100 ( ) 100 = = Oranı Kısa vadeli yabancı kaynaklar Kısa vadeli yabancı kaynakların vadelerinde karşılanabilmesi bakımından dönen varlıkların kalite ve yeterliğinin bir ölçüsü olan likide rasyolarının yukarıda sıralanan sonuçlarına göre, Müessese dönen varlıkları ile kısa vadeli borçlarını karşılayabilmektedir. Şöyle ki, Müessesenin her 100 TL tutarındaki kısa vadeli borçlarına karşılık, 140 TL dönen varlığı, 13 TL de stoklar dışında kalan dönen varlığı bulunmaktadır. Ancak stok devir hızının 14, diğer bir ifadeyle bir aydan daha kısa sürede nakde tahvil kabiliyetinin bulunması cari oranın daha anlamlı olduğunu ortaya koymaktadır. Gerek önceki yıl, gerekse cari yıldaki bu rasyo da, Müessesenin mali yapısının gerçek durumunu göstermemektedir. Zira Müessese sürekli sermaye artırımı ile varlığını sürdürmektedir. Keza, üretim maliyetleri hatta işçi ücretleri bile karşılanamadığından, Genel Müdürlük Hazine desteği olmadan, Müessese ise Genel müdürlük desteği olmadan faaliyetlerini yürütememektedir.

28 16 Sayıştay 3- Varlıkların kullanım oranları : Dönen varlık devir hızı : Net satışlar = Dönen varlıklar = 2,5 1,9 Net satışlar = Ortalama ticari alacaklar 427 = Satışların maliyeti = Ortalama mamul stokları = Net satışlar Varlıklar toplamı = Net işletme sermayesi devir hızı : Net satışlar = Net işletme sermayesi ( ) Öz kaynak devir hızı : Net satışlar = Öz kaynaklar (ortalama) = 0,8 0,6 = 9 5 = 0,9 0,6 Aktif kıymetlerin işletme faaliyetlerinde kullanımlarındaki etkinlik ya da verimliliklerini gösteren devir hızı oranlarından görüleceği üzere, Müessese faaliyet döneminde, ortalama ticari alacaklarını 87 kez, dönen varlık toplamını 2,5 kez, varlıklar toplamını 0,8 kez, satış hasılatı sağlamış, ortalama mamul stoklarını ise 14 kez devrini sağlamıştır. Öteyandan, müessesenin satışları ortalama net işletme sermayesinin 9, ortalama öz sermayesinin 0,9 katıdır. Rasyolarda yer alan ortalama değerler, Müessesenin yılbaşı ve yılsonu sonuçlarının aritmetik ortalamaları alınarak bulunmuştur.

29 17 B- Mali sonuçlar: 1- Zararlılık (irrantabilite): Öz kaynak yitirilişi: Dönem zararı x x 100 = Özkaynaklar % % = Kurumun öz kaynakları sadece Genel Müdürlükten aktarılan sermaye ödemeleriyle oluşturulduğundan ve dönem zararları sermayeye mahsup edildikçe sermaye aktarımları her defasında yenilendiğinden, bu rasyonun anlamı bu doğrultuda değerlendirilmelidir. Müessese cari yılsonu itibariyle her 100 TL tutarındaki öz kaynağına karşılık 156 TL zarar etmiştir. Yukarıda da değinildiği gibi kaynak yitirilişinin azaltılabilmesi için üretim ve satış miktarının artırılması zorunlu bulunmaktadır. 2- Mali sonucu ilgilendiren etkenler : Müessesenin ortalama maliyetleri ile ortalama satış fiyatı arasındaki olumsuz fark, faaliyet zararı oluşmasına neden olmakta ve sağlanan hasılat ile ancak satılan malın maliyetinin %50 si karşılanabilmektedir. Nitekim faaliyet döneminde satılan çeşitli boyutlardaki kömürün ortalama ticari maliyeti 636,65 TL/ton olarak gerçekleşirken, ortalama satış fiyatı 244,61 TL/ton olduğundan, ton başına 392,04 TL zarar edilmiştir % % Toplam işçi ücret ve giderleri x 100 = Net satışlar = Satışların maliyeti x 100 = Net satışlar = Yukarıdaki rasyoda görüldüğü üzere, Müessese her 100 TL tutarındaki satışları için 187 TL işçi ücret ve gideri yapmakta, 208 TL de satış maliyeti oluşmaktadır. İşgücü ağırlıklı derin yeraltı madenciliğinin özelliği nedeniyle işçilikler dahil üretim maliyeti giderlerinin tamamına yakını sabit nitelik taşımaktadır. Bu nedenle üretim miktarı azaldıkça sabit giderlerden birim üretim başına düşen pay artmakta üretim maliyetleri yükselmektedir. Artan maliyeti satış fiyatlarına yansıtma imkanı bulunmadığından sabit giderler doğrudan zarara dönüşmektedir. Üretim miktarı azaldıkça buna bağlı olarak satış miktarı da azalmakta satışlardan elde edilen hâsılat işçi ücretlerini bile karşılayamamaktadır. Zararın azaltılması ve mali yapının iyileştirilebilmesi için, işyeri disiplinine önem verilmesi ile işgücü verimliliğinin yükseltilmesi, üretim ve satış miktarlarının artırılması gerekmektedir.

30 18 Sayıştay IV. İŞLETME ÇALIŞMALARI TTK Armutçuk Taşkömürü İşletme Müessesesi (TİM), Zonguldak İli Ereğli ilçesinin Kandilli Beldesinde kurulu Zonguldak merkezinde yerleşik ana teşekkül Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğüne 35 km. uzaklıktadır. Müessesenin 100 km 2 lik imtiyaz sahasında mevcut 33,4 milyon ton taşkömürü rezervinin 11,5 milyon tonluk kısmı redevans karşılığı işletilmek üzere 20 yıl süre ile bir şirkete verilmiş, Müesseseye ait sahada 21,9 milyon ton rezerv kalmıştır. Tüm havzada olduğu gibi Kandilli yöresindeki ocaklarda da 1840 yılından itibaren üretim yapılmaktadır. Tarih boyunca çok sayıda yerli ve yabancı kişi ve kuruluşlar tarafından işletilen ocaklar 1940 yılından buyana doğrudan Devlet eliyle işletilmektedir. Müessese, yeraltı ocaklarından çıkardığı yarı koklaşabilir nitelikteki taşkömürünü lavvarda yıkayıp satılabilir niteliğe getirdikten sonra Genel Müdürlüğün yaptığı satış anlaşmaları çerçevesinde alıcılara sevk edilmektedir. İşletme faaliyetleri, Müessesece hazırlanarak Yönetim Komitesi kararına bağlanan ve Ana Teşekkül Yönetim Kurulu tarafından onaylanan yıllık iş programı ve bütçelere göre yürütülmektedir. TTK Armutçuk Müessesesi tarafından hazırlanan 2012 yılı İşletme Bütçesi ve İş Programı Müessese Yönetim Komitesinin tarih, 44 sayılı kararı ile kabul edilmiş, TTK Yönetim Kurulunun tarih, 38/451 sayılı kararıyla onaylanmıştır. Müessesenin 2012 yılı iş programında; 10 u memur, 119 u sözleşmeli, si de işçi olmak üzere toplam personel ile çalışılacağı programlanmıştır. Bu dönemde Müessese işletmelerinde ton satılabilir kömür üretileceği, bu miktarın tonunun iç tüketimde sarf edieceği ve kalan tonun satışa sunulacağı öngörülmüştür. Satışa arz edilecek ton taşkömüründen bin lira tutarında satış hasılatı elde edileceği ve 2012 yılı sonunda Müessese faaliyetlerinin 61 milyon lira zararla sonuçlanacağı tahmin edilmiştir. Müessesenin 2012 yılı işletme faaliyetleri sonucunda ise; i işçi, 130 u sözleşmeli ve 9 u da memur olmak üzere toplam personel çalışmış, ton satılabilir üretim gerçekleşmiş, bu miktarın tonu iç tüketimde kullanıldıktan sonra ton satılabilir taşkömürü üretimi gerçekleşmiş, bu miktarın tonluk kısmı satılmış, kalan ton kömür stoku da ertesi yıla devredilmiştir.

31 19 Müessesenin 2012 yılında kömür satışından elde ettiği ,7 bin lira tutarındaki net satış hasılatına ilave olarak diğer faaliyetlerden sağladığı gelir ve karların toplam tutarı ,9 bin lira olmuş, toplam giderlerin ,4 bin lira tutarında gerçekleşmesi sonucunda ,5 bin lira tutarında dönem zararı meydana gelmiştir. İşletme faaliyetlerini oluşturan unsurlar, raporun ilgili bölümlerinde değerlendirilmiştir. A-Giderler: Müessesenin 2012 yılı gider bütçesi önceki yıl verileriyle birlikte aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir Ödenek Ödeneğe göre Ödeneğe göre sapma yılı İlk durum Son durum Gerçekleşen fark (son duruma İlk duruma Son duruma Giderler gerçekleşen göre) göre göre Bin TL Bin TL Bin TL Bin TL Bin TL % % 0-İlk madde ve malzeme (26) (2) (0,3) 1-İşçi ücret ve giderleri (54) (5) () 2-memur ve sözleşmeli personel (53) (5) (0,8) ücret ve giderleri 3-Dışarıdan sağlanan fayd,hizm, (3.407) (37) (41,3) 4-Çeşitli giderler (822) (30) (36,9) 5-Vergi resim ve harçlar (169) (45) (46,8) 6-Amortisman ve tükenme payları (10) 306,2 (0,2) 7-Finansman giderleri Toplam (4.541) (4) (4,5) Armutçuk Müessesesinin 2012 yılı işletme bütçesinde faaliyet giderleri için başlangıçta toplam bin lira tutarında ödenek tahsis edilmiş, yıl sonu itibarıyla bu ödeneğin % 96 oranında bin liralık kısmı harcanmıştır. Yıl içinde işletme bütçesinin tamamını etkileyecek ölçüde revize işlemi yapılmamış, bazı fasıllar arasında küçük tutarlı aktarmalar yapılmış ve bütçe büyüklüğü yıl sonu itibariyle aynı kalmıştır. Toplam harcamaların, % 78,7 si işçi, memur ve sözleşmeli personel giderlerinden, % 10,2 si ilk madde ve malzeme, % 5,1 i dışarıdan sağlanan fayda ve hizmet giderlerinden, kalan % 6 sı da diğer harcamalardan oluşmaktadır.

32 20 Sayıştay B-Tedarik işleri: TTK Yönetim Kurulunun tarih ve 174 sayılı kararı gereğince, ihtiyaç duyulan mal ve hizmetleri en ekonomik şekilde tedarik edebilmek amacı ile tüm kuruluşun mal ve hizmet alım işleri tek elden Genel Müdürlük adına Makine ve İkmal Dairesi ile işbirliği içinde Satınalma Dairesi Başkanlığı tarafından gerçekleştirilmektedir. Satınalma Dairesi, maden direği alımlarında İşletmeler Dairesi ile, diğer özellikli mal gruplarına ait alımlarda ilgili daireler ile işbirliği içinde çalışmaktadır. Kuruluşta tedarik işleri; 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ile bu kanunun istisnalara ilişkin 3/g maddesi kapsamındaki alımlar için hazırlanan ve tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan TTK Mal, Hizmet Alımları ve Yapım İşleri ile İlgili Yönetmelik hükümlerine göre yürütülmektedir. 1-Alımlar: a-ilk madde ve malzeme alımları : Müessesenin 2012 yılında gerçekleştirilen malzeme alımları aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir yılı 2012 Alımlar gerçekleşen Program Ödeneği Gerçekleşen Ödeneğin İlk Durum Son Durum İlk Durumuna Göre Sapma Bin TL Bin TL Bin TL BinTL % 1-Maden Direği (50) 2-Demir Tahkimat malz (44) 3-Patlayıcı Maddeler (21) 4-Akaryakıt ve Yağlar (15) 5-İş Makine Lastikleri 50 (100) 6-Demir ve Çelikler (54) 7-Alet Edevat (55) 8-Sosyal İşler Malz (65) 9-Kırtasiye ve Matbu (52) 10-Sair Malzeme (46) 11-Yedekler Genel Toplam (34) Verilen Sip. Avansları 186 Armutçuk Müessesesinin 2012 yılı alım programında bin lira tutarında işletme malzemesi alımı yapılacağı tahmin edilmiş, yılsonunda gerçekleşen toplam alım tutarı ise bin lira olmuştur. Toplam alımların; % 14,7 oranında bin liralık kısmını maden direkleri, % 10,1 oranında 844 bin liralık kısmını demir tahkimat malzemesi, % 23,9 oranında

33 bin liralık kısmını sair malzemeler, % 28,2 oranında bin liralık kısmını yedekler, % 9 oranında 844 bin liralık kısmını patlayıcı maddeler, % 14,1 oranındaki kalan kısmı da diğer malzemeler oluşturmaktadır. Tüm alımların tamamı iç piyasadan gerçekleştirilmiş, 2012 yılında dış alım yapılmamıştır. TTK Genel Müdürlüğü ve bağlı müesseselerde satınalma faaliyetinin topluca planlanıp izlenebilmesi amacıyla satınalma programı, önceki yıllardan beri yapılmakta olan yatırımlarda kullanılacak malzemeleri de kapsayacak şekilde hazırlanmaktadır. Yatırımlar için satınalınan malzemeler, yapılmakta olan yatırım hesaplarına aktarılarak tüketildiğinde, ilgili maddi duran varlığın veya özel tükenmeye tabi varlığın maliyetine girdiğinden, bünyesine girdiği varlıkla birlikte amortisman veya özel tükenme payı olarak tabi olduğu itfa süresine göre gelecek yıllarda üretim maliyetine yansıtılmaktadır. İşletme malzemeleri ise tüketildiğinde doğrudan cari yıl üretim maliyetlerine yansıtılmaktadır. Bu uygulama, yatırımlara ilişkin malzeme ödeneklerinin hem satınalma ödeneği, hem de yatırım ödeneği içinde yer almasına ve ödeneklerde mükerrerliğe yol açmakta, kaynak ihtiyacının olduğundan fazla görünmesine neden olmaktadır. Sayıştay ın TTK Genel Müdürlüğü ne ilişkin 2010 yılı Denetim Raporunda; Tedarik işleri konusunda görülen uyumsuzluk ve belirsizliklerin giderilmesine yönelik önlemler almak üzere, kurum bazında tüm mal ve hizmet alım program ve uygulamaları ile muhasebeleştirmelerine ilişkin usul ve esasların TTK Teftiş Kurulunun katılımı ile oluşturulacak bir komisyon tarafından ayrıntılı şekilde incelenmesi, 7 numaralı olarak yer almıştır. Bu önerideki hususların yerine getirilmesi amacıyla TTK Genel Müdürlüğü nün tarih, 7832 Sayılı oluru ile bir komisyon oluşturulmuştur. Söz konusu Komisyonun çalışmaları sonucunda hazırlanan tarihli raporda; -Kurumun Tedarik faaliyetleriyle görevli olan satınalma, makine ikmal ve muhasebe birimleri arasında işbirliği ve koordinasyon sağlanarak özellikle yıl sona erdikten sonra yapılan envanter çalışmaları sırasında Kurum ve müesseselere ait satınalma bilgi ve tablolarının tüm alım ve tedarik giderlerini ayrıntılı olarak gösterecek şekilde stok giriş-çıkışları ve maliyet tabloları ile uyumlu şekilde hazırlanması, -Muhasebe kayıtları ile Satınalma Dairesi kayıtları arasında tutarlılık sağlanması amacıyla aralık ayının 20 sinden sonra fatura kesilmemesi ve ödeme yapılmaması, -İşletme, yatırım ve hizmet alımlarına ilişkin tablolarda yer alan ödenek ve harcamalarda mükerrerlik görüntüsü veren karışıklıkların giderilmesi, - Bedeli ödenmiş ve mülkiyeti TTK ya geçmiş olmasına rağmen henüz teslim alınmamış ve müesseselere sevk edilmemiş maden direklerine ait tutarların, muhasebe hesap planında Yurt İçi Yoldaki Direkler hesabında izlenmesi,

34 22 Sayıştay Konularında TTK Genel Müdürlüğü tarafından önlemler alınması ve gerekli düzenlemelerin yapılması önerilmiştir. Denetim tarihinde (Mayıs 2013) yapılan incelemelerde; yukarıda özetlenen hususların yerine getirilmesi amacıyla TTK Genel Müdürlüğü Malzeme Hareketleri, Stok Kontrol Ve Ambarlama Yönergesi adıyla yeni bir düzenleme yapıldığı ve diğer konularda da gerekli önlemlerin alındığı görülmüştür. b) Hizmet alımları: 2012 yılında programlanan ve gerçekleşen hizmet alımları aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir yılı 2012 Hizmet Alımları gerçekleşe n Gerçekleşe n Proğram ödeneği Ödeneğin ilk İlk Son durumun durum durum a göre sapma Bin TL Bin TL Bin TL Bin TL % İnşaat İşleri (98) Makine Teçhizat Onarımı ,8 Taş ve Kömür Nakli (21) Kömür Torbalama (57) Demirbağ Büküm İşi ,5 Lavvar Yıkama Hizmeti Maden Direği Nakliye, İstif, boşaltma (46) Toplam (48) Müessesenin ihale konusu hizmet alımları Genel Müdürlükçe yapılmakta, işlerin takibi ve yürütülmesi Müessese tarafından gerçekleştirilmektedir yılında hizmet alımları için bütçeye başlangıçta bin lira tutarında ödenek konulmuş, daha sonra yıl içinde yapılan revizyon sonucunda bu ödenek bin liraya yükseltilmiş, yıl sonunda ise bin lira tutarında hizmet alımı harcaması gerçekleşmiştir. - Lavvar hizmet alımı: Müessesede 1960 yılında inşa edilen ve ekonomik olma özelliğini yitiren Armutçuk Lavvarının gerek teknolojisinin eski olması, gerekse yıkama maliyetlerinin yüksekliğini ve personel sayısının eksilmesi dikkate alınarak bu faaliyetin hizmet alımı yoluyla yaptırılmasına karar verilmiştir. Bu doğrultuda Hazine Müsteşarlığı ndan alınan izni müteakip torbalama işleri ile birlikte, tarihinde yapılan ihale, Kurum Yönetim Kurulu nun tarih, 23 nolu Kararıyla iptal edilmiştir. İptal

35 23 gerekçeleri, Kamu İhale Kurumunun Kozlu ve Üzülmez TİM tüvenan kömür yıkattırma ihalelerindeki iptal gerekçeleri ile aynıdır. TTK ya bağlı müesseselerin lavvar hizmet alımı konusunda 5 yıllık sınırlama bulunması nedeniyle yaşanan sorunların çözümlenebilmesi amacıyla Sayıştay ın 2011 Yılı TTK Raporunda; Ana üretim birimi olan lavvarlarda hizmet alımı konusunda oluşacak risklerin üretimin durmasına, kuruluşun gayri faal duruma gelmesine yol açabileceği göz önüne alınarak, özellikli bir iş olan lavvar hizmet alımında sürenin 5 yılla sınırlı olmasından kaynaklanan sorunların ortadan kaldırılması amacıyla, ilgili mevzuatta gerekli düzenlemenin yapılabilmesi için biran önce yetkili merciler nezdinde girişimde bulunulması, 4 numaralı öneri olarak yer almıştır. Bu önerinin gereğini yerine getirmek ve lavvar hizmet alımı süresinin 15 yıla çıkarılmasını sağlamak üzere TTK Genel Müdürlüğü tarafından Hazine Müsteşarlığı ve Kalkınma Bakanlığı nezdinde girişimlerde bulunulmuştur. Hazine Müsteşarlığı nın tarih, 3047 sayılı yazısının sonuç bölümünde; maliyetlerin düşürülmesi ve sağlanan faydanın artırılmasını teminen ileri yıkama tekniklerini de içeren lavvarların TTK tarafından kurulması, tesis kurulduktan sonraki aşamada işletme faaliyetlerinin hizmet alımı yoluyla gerçekleştirilmesi şeklinde görüş bildirmiş, Kalkınma Bakanlığı ise tarih, 2029 sayılı yazısında; bu konudaki nihai kararın Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı nca verilmesinin uygun olacağı doğrultusunda görüş bildirmiştir. Denetim tarihinde (Haziran 2013) yapılan incelemelerde; Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı nın tarih, 147 sayılı Bakan Oluru ile TTK Genel Müdürlüğüne bağlı müesseselerdeki lavvar tesislerinin hizmet alımı suretiyle kurulması ve bu ihalelerde sözleşme süresinin 15 yıl olması konusunda uygun görüş bildirildiği görülmüştür. 2-Taşıma ve gümrükleme: Müessese adına yapılan alımlara ilişkin şartname ve sözleşmelerde teslim yeri Müessese olarak belirtildiğinden iç alımlarda taşıma işleri satıcılar tarafından yapılmaktadır. Dış alımlarda taşıma ve gümrükleme işleri Genel Müdürlük tarafından yürütülmektedir. Yurt içindeki tüm taşımalar Genel Müdürlük tarafından yapılan ihalelerle gerçekleştirilmektedir. 3-İlk madde ve malzeme stokları: Armutçuk Müessesenin 2012 yılındaki malzeme hareketi ve yıl sonu stokları aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir.

36 24 Sayıştay 2011'den 2012 Yılında giren 2012 yılında çıkan Stoklar Devir Alım Süretiyle Bin TL Kuruluş İçi Nak Sayım Faz Bin TL Toplam İşletmede Kul. Yat. ve Özel Tük Kul. Bin TL Kuruluş İçi Nakil Bin TL Hurda ve Sayım noksanları Bin TL Toplam 2013' ye Devir Bin TL Bin TL Bin TL Bin TL Bin TL Bin TL A-İlk madde ve malzeme stokları 1-Maden direği Demirtahk.malzemesi Patlayıcı maddeler Akaryakıt ve yağlar Demir ve çelikler Alet edevat ve techizat Sosyal yard.malzemesi Kırtasiye matbu evrak Sair malzeme Yedekler Toplam (A) B-Diğer stoklar -Elden çıkarılacak stoklar -Yoldaki mallar ve ted. gid Toplam (B) C-Verilen siparış avasları Genel Toplam

37 25 TTK da malzeme ve stok yönetimi, 2012 yılında güncel gelişmelere göre yeniden düzenlenen Malzeme Hareketleri, Stok Kontrol ve Ambarlama Yönergesi ne göre yürütülmektedir. Müessesenin önceki yıldan devreden bin lira tutarındaki ilk madde ve malzeme stok hesaplarına 2012 yılında bin lirası piyasadan alım, bin lirası kuruluş içi nakil ve 28 lirası da sayım fazlası olmak üzere toplam bin liralık giriş yapılmıştır bin lira tutarındaki yoldaki mallar tedarik giderleri ve bin lira tutarındaki verilen sipariş avanslarıyla birlikte 2012 yılında stok hesaplarına toplam bin lira tutarında giriş kaydı yapılmıştır. Önceki yıldan devredilen bin lira tutarındaki stoklar ve 2012 yılında bin lira tutarındaki giriş kayıtlarıyla birlikte bin lira tutarına ulaşan toplam stokların bin liralık tutarı üretimde kullanılmış, 338 bin liralık kısmı diğer müesseselere devredilmiş, 21 bin liralık kısmı da hurdaya ayrılarak stok hesaplarından düşülmüştür. Bu şekilde yılsonunda gerçekleşen bin lira tutarındaki çıkış kaydından sonra ertesi yıla bin lira tutarında ilk madde ve malzeme stoku devredilmiştir bin lira tutarındaki yoldaki mallar tedarik giderleri ile 28 bin lira tutarındaki verilen avans bakiyesiyle birlikte ertesi yıla devredilen ilk madde ve malzeme stokları toplamı bin lira olmuştur. C Üretim ve maliyetler: 1 Üretim : Zonguldak ilinin 35 km batısında yer alan ve 100 km² lik alanda üretim faaliyetlerini sürdüren Armutçuk Müessesesi nin 2012 yılında gerçekleştirdiği üretim miktarları, program ve geçen yıl değerleriyle karşılaştırmalı olarak aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir. Üretim 2011 yılı gerçekleşen (ton) Program (ton) 2012 yılı Gerçekleşme oranı Gerçekleşen (ton) Programa göre (%) Geçen yıla göre (%) Tuvönan Satılabilir İç tüketim Armutçuk Müessesesi kömür üretimini Kandilli İşletmesi nden gerçekleştirmektedir. Armutçuk lavvarında, -400/-500 katlarındaki panolarda büyük damarda üretilen yarı koklaşabilir nitelikteki kömürler zenginleştirilerek, başta 2x150

38 26 Sayıştay MW gücündeki Çatalağzı Termik Santralı(ÇATES) olmak üzere, satış bağlantılarına göre ÇAY-KUR, çimento fabrikaları, ERDEMİR vb. sanayi tesisleri ile teshin kömürü olarak piyasaya arz edilmektedir. Yarı koklaşabilir özellikte olan Armutçuk kömürünün demir-çelik sektöründe pulverize olarak kullanıldığında önemli ölçüde yakıt tasarrufu sağladığı bilinmektedir. Müessese nin 2012 yılı İşletme Bütçesi, Yönetim Komitesi nin tarih ve 23/44 sayılı kararı ile kabul edilmesi ve TTK Yönetim Kurulu nun tarih ve 451 sayılı kararı ile de uygun görülmesini müteakib tarihi itibarıyla uygulamaya konulmuştur. Müessese 2012 yılında tuvönan olarak ton programa karşılık, %23 oranında eksik olarak ton tuvönan üretim, satılabilir olarak da ton programa karşılık, %19 oranında eksik olarak ton satılabilir kömür üretimi gerçekleştirmiştir. Geçen yıla göre karşılaştırıldığında ise; tuvönan üretim aynı oranda satılabilir üretim ise % 9 oranında daha fazla gerçekleşmiştir. Müessese tarafından 2012 yılında gerçekleştirilen üretim, Kurum un 2012 yılı toplam üretiminin tuvönan bazda % 10,3 ünü, satılabilir bazda ise % 11,4 ünü oluşturmaktadır. TTK Genel Müdürlüğü nce Şubat 2009 yılında hazırlanan ve yıllarını kapsayan kısa ve orta vadeli iyileştirme programında; son yıllarda Kurum a sağlanan yatırım imkanları ile ana altyapı hazırlıklarından derin kuyu ihtiyacının önemli bir kısmının giderildiği, ana kat hazırlıklarının önemli bir kısmının da hizmet alımlarıyla sürdürülmeye başlandığı, diğer taraftan işgücünün rehabilitasyonu, makine ve teçhizat modernizasyonu, iş güvenliği teçhizatlarının iyileştirilmesine yönelik çalışmalarda adımlar atılmış olduğu ve bu çalışmaların sürdürülmesi gerektiği belirtilerek bu çalışmaların tamamlanması ile havzanın kurulu kapasitesi olan 5 milyon ton/yıl satılabilir üretim seviyelerine kademeli olarak ulaşılacağı belirtilmektedir yılında ulaşılması düşünülen bu hedef doğrultusunda Müessese de de üretimin kademeli olarak artırılarak, 2011 yılında ton tuvönan üretimden ton satılabilir ürün elde edilmesi, 2013 yılından itibaren ise ortalama ton/gün olmak üzere ton/yıl tuvönan üretimden ton/yıl satılabilir ürün elde edilmesi planlandığı görülmektedir. Ayrıca, Kurum un hazırladığı TTK Yeniden Yapılanma Ön Hazırlık Çalışmaları isimli raporda da Armutçuk Müessesesi için üretimin kademeli olarak artırılması suretiyle 2013 yılından itibaren ton/yıl satılabilir kömür üretilmesi öngörülmektedir. Diğer yandan, Şubat 2009 tarihli kısa ve orta vadeli iyileştirme programında, Armutçuk da ortalama üretim derinliği -471 metre olup -400/-500 katlarında üretim yapılmaktadır. Daha önce -300 katına kadar hizmet veren 13 no lu kuyunun 2006 yılından itibaren, -400 katına kadar teçhiz edilmesiyle personel, malzeme vb. naklinde iyileşme sağlanmıştır. Devam eden ana kat hazırlıklarının bir kısmı 2009 yılı sonunda, bir kısmı 2010 yılında üretime hazırlanacaktır. Bu panolarda üretime geçilmesi, ayrıca önümüzdeki dönem de dik damarlarda uygulanan pnömatik patlatma methodunun I. blok kat hazırlığında uygulanmaya başlaması ve yeni işçi alımı ile birlikte

39 27 Müessese nin üretim ve randımanlarında önemli artışlar sağlanacaktır. denilmektedir. Aynı programda, son dönemde Kurum daki üretim darboğazının başlıca nedenleri olarak; - ana alt yapı yatırımlarının zamanında ve yeterince yapılamaması, - işgücünün yenilenememesi, - üretimde tam mekanizasyona gidilememesi, gösterilmekte, ancak, bu sorunları aşmaya yönelik olarak ne Kurum içinde, ne üniversitelerle, ne de TÜBİTAK gibi araştırma kurumlarıyla ortak bir AR-GE çalışmasından bahsedilmemektedir. Ayrıca, Kurum a ilişkin olarak tarihinde Hazine Müsteşarlığı nda yapılan Genel Yatırım ve Finansman Programı Ön Hazırlık Çalışmaları Toplantısı nda; Kurum yetkilileri tarafından yılları için kurum bazında üretim programının, ton/yıl tuvönan kömür, ton/yıl satılabilir kömür üretilmesi şeklinde olacağı belirtilmiştir. Ön hazırlık çalışmaları kapsamında Kurum bazında belirlenen programda, Armutçuk Müessesesi nde yıllarında yıllık ton tuvönan kömür üretiminden, ton satılabilir kömür elde edilmesinin öngörüldüğü görülmektedir. Ancak, 2007 yılında ton satılabilir kömür üretilen Müessese de 2012 yılında ise ton satılabilir kömür üretilebildiği görülmektedir. Yapılan ve yapılmakta olan yeni ana kat galerileri, tamir tarama ve eski açma hazırlıkları ile 2009 yılında işe yeni alınan pano ayak üretim işçilerine rağmen; - ocakların derinleşmesi, genişlemesi, - nakliyat ve ana nakliyat yollarının uzaması(özellikle Namuriyen formasyonu içinde açılan galerilerde taban kabarması ve kesit daralması nedeniyle etkin bir nakliyat sistemi oluşturulamaması), aktarma nokta ve sayılarının artması, daha fazla sayıda nakliyat işçiliğine gereksinim duyulması, personel ve malzeme nakil sürelerinin uzaması, - ayaklarda tam ve/veya yarı mekanizasyona gidilememesi nedeniyle emek yoğun klasik çalışma sistemine devam edilmesi, bu galerilerde kesit daralması nedeniyle devamlı tamir tarama çalışması yapılmak zorunda kalınması, - yedek pano hazırlıklarının yetersiz olması, doğu blokta üretim yapılan panoların yangın nedeniyle kapalı olması (IV. Blok güneyi ve V. Bloklar), daha önce üretim yapılarak kısmen yada tamamen terk edilmiş panoların bulunduğu bu blokta kısa sürede yangın riskiyle karşılaşıldığından üretime yönelik olarak pano hazırlanamaması nedeniyle bütün kartiyelerle ağırlıklı olarak batı blokta çalışılmak zorunda kalınması ve bu durumun aynı bölgede hazırlık işlerinde çalışan yüklenici firma işçileri ile birlikte özellikle personel, malzeme, posta ve kömür naklinde sıkıntılara yol açması,

40 28 Sayıştay yılının haziran ayına kadar üretim yapılan II. Blok 316 nolu panonun da tarihinde yangın nedeniyle kapatılması, IV. Blok kuzeyinde, kömür arama sondajları ve pano hazırlıkları zamanında tamamlanamaması, gibi nedenlerle Armutçuk Müessesesi için üretimin kademeli olarak artırılarak 2013 yılında ton satılabilir kömür üretimi hedeflerine ulaşılması mevcut durum itibariyla imkansız görülmektedir. Ayrıca; Müessese ocaklarında üretim yapılan panoların kendiliğinden yanmaya müsait olması ve bu yangınlarla sık karşılaşılması, alınan tedbirlerin yeterli olmaması nedeniyle kendiliğinden yanma ile mücadelede başarılı olunamaması, yapılan hazırlık çalışmalarının da bu yangınlardan etkilenerek kesintiye uğraması, üretim miktarının artırılmasına yönelik çabaları etkisiz kılmaktadır. Gerekli ve alternatifli hazırlık çalışmalarının zamanında yapılarak, üretimde tam veya yarı mekanizasyona, nakliyat sisteminde de revizyon ve/veya rehabilitasyona (mekanizasyon ve otomasyon) gidilmesi suretiyle fiili çalışma süreleri ve işgücü verimliliklerinin artırılması konuları esasen birer AR-GE konusudur. Yıllardır üretimin artırılmasına engel olarak gösterilen bu konulara ilişkin olarak Kurum un TÜBİTAK, üniversiteler, yerli ve yabancı AR-GE kuruluşları ile etkin ve somut çalışmalarının olmadığı, Kurum içinde de AR-GE yapılabilecek birimlerin(merkez atölye ve müessese atölyeleri vb.) personel ve ödenek yetersizliği açısından günden güne zayıfladığı düşünüldüğünde tamamen kazı işgücüne dayalı faaliyet gösteren Müessese nin mevcut kuyu, ana kat galerileri gibi alt yapısıyla üretimde artış sağlaması mümkün görülmemektedir. Yukarıda açıklanan, sıkça karşılaşıldığı görülen ve üretimde aksamalara yol açan ocak yangınları nedeniyle, 2009 yılı Denetim Raporu nda; Son iki yıldır üretim miktarlarında düşüşe neden olan, üretim ve hazırlık çalışmalarında sıkıntıya yol açan, işçi sağlığı ve iş güvenliğini etkileyen, alınan tüm tedbir ve önlemlere rağmen engel olunamayan kendiliğinden yanma (ocak yangınları) ile mücadele ve önlenebilmeleri hususunda Genel Müdürlük bünyesinde oluşturulacak bir komisyon tarafından, alınan ve alınabilecek olan diğer tedbir ve önlemlerin değerlendirilmesini teminen Genel Müdürlük nezdinde girişimde bulunulması, önerilmiştir. Öneri doğrultusunda, Genel Müdürlük bünyesinde oluşturulan bir komisyon tarafından, İş Güvenliği ve Eğitim Daire Başkanlığı koordinatörlüğünde Mayıs-2011 tarihli Armutçuk Müessesesi Ocak Yangınları Araştırma Raporu hazırlanmıştır. Raporda; Müessese nin yangın problemi ve imkanları, yangın olayları ve yapılan işler, yangınla mücadele çalışmaları, yapılacak işler ve öneriler ana başlıkları altında kapsamlı bir değerlendirme yapıldığı görülmektedir. Bahse konu raporda yer alan tespit, yapılacak işler ve önerilere aşağıda özet olarak değinilmiştir. Müessese de esas üretimin yapıldığı büyük damarın kalınlığı 6-12 m. arasında değişmektedir. Bu nedenle büyük damar, eğimin dik olduğu kısımlarda ara katlı göçertme, eğimin müsait olduğu kısımlarda katlı göçertmeli uzun ayak olarak çalışılmaktadır. Ayak arkasında göçüklerde yangına sebep olabilecek miktarda kömür

41 29 kalmaktadır. Formasyon basınçları nedeniyle topuklarda kırıklar ve çatlaklar meydana gelmektedir. Büyük damar yanabilirlik riski açısından yüksek hava akımlarında orta risk grubunda yer almaktadır.yangın oluşumunda; kömür cinsi, tane boyu, kükürt ihtivası, oksijen miktarı, ısı seyri, damar yatımı ve kalınlığı, havalandırma, ramble (dolgu)çeşidi, işletme yöntemi, söküm ve barajlama şekli önemli rol oynar. Müessese de, ayak başlangıcında bırakılan kömür topuğuna çimento enjeksiyonu, ayak arkasında göçükte kalan kömürlerin okside olmasını önlemek amacı ile çimento şerbeti püskürtülmektedir. Ayak dibinde göçüğe hava kaçışını engellemek üzere, baş, dip, taban yollarında oluşan boşluklara dolgu malzemesi olarak köpük veya çamur dolgu yapılmaktadır. Alınan önlemlere rağmen, bazen ısı artışı, bazen de ısı artışı ve terleme görülmeden CO artışı nedeniyle pano kapatılmaktadır. Halen yılda 2-3 pano kapatılmaktadır. Raporun sonuç bölümünde; Armutçuk Müessesesi nde büyük damarda meydana gelen yangınların ilk pano çalışmalarında oldukça uzun süre sonra meydana geldiği, bilahare yangın sonucu kapanan panoların daha kısa sürede açılıp kapandığı, yangınların genelde ilk ayak başı, arıza zonunda kalan kömürlerden veya topuklara müdahele edilmesi sonucu meydana geldiği, ayak ilerleme hızının 0,25-0,50 m. arasında değiştiği, bu değerlerin oldukça düşük olduğu, ayağın hergün en azından bir have(1,20m.) ilerlemesi gerektiği, panoların eski çalışmalardan dolayı parçalandığı, yangınla mücadelede zaman zaman patlama riski ile karşılaşıldığı görülmektedir. denilmektedir. Müessese de 2011 yılında da 2 adet panonun yangın nedeniyle kapatıldığı görülmektedir. Müessese de son yıllarda, gerek hazırlıkların gecikmesi, gerekse üretim yapılan panolarda meydana gelen ocak yangınları nedeniyle program hedeflerinin gerçekleştirilemediği görülmektedir yılının ilk üç ayında üretim yapılan 107 ve 201 no lu panolardan, 107 no lu panonun Mart 2011 ayında meydana gelen kendiliğinden yanma nedeniyle kapatılması sonucu, 2011 yılı haziran ayına kadar kömür üretimi sadece 201 nolu panoda ve kömür içi hazırlık bacalarından gerçekleştirilmiştir. 200 no lu pano hazırlıklarının haziran ayında tamamlanarak üretime alınması sonucu bu tarihten itibaren tekrar iki panoda üretime geçilebilmiştir. Armutçuk Müessesesi nde iş güvenliği ve üretim açısından en önemli problemin ocak yangınları olduğu, yangın olmaması için önceden alınan önlemlerin yetersiz kaldığı, vahim olaylara sebebiyet vermemek için, bu doğrultuda pek çok faktörün gözden geçirilerek ilave tedbirlerin alınması gerektiği anlaşılmaktadır yılında Müessese bünyesinde çalışan sondaj-enjeksiyon ve iş güvenliği servislerince yangınla mücadele kapsamında büyük çaba sarfedilmiş; ayak arkalarında kömür bırakılmaması, kömürün hava ile serbest bir şekilde temas ettiği noktalara enjeksiyon ve köpük uygulamaları yapılması, sürekli kritik noktalardan ölçümler yapılması gibi önlem ve çalışmalar sayesinde 2012 yılında Müessese de ocak yangını meydana gelmemiştir. Söz konusu çalışmalarda kullanılan malzemeler aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

42 30 Sayıştay Çimento (adet) Yeraltı İnşaat Gerçekleşen Program Gerçekleşen Gerçekleşme Oranları Programa Göre(%) Geçen Yıla Göre(%) Enjeksiyon Uygulaması Toplam Dolgu(normal) Dolgu (mukavametli) Projeksiyon Toplam yılında köpük uygulamalarının bir önceki yıla göre % 32 arttığı görülmektedir. TTK maden ocaklarında kendiliğinden yanmaya müsait damarlarda alınacak tedbirlere ilişkin olarak hazırlanan TTK Yangınla Mücadele Yönergesi ile Mayıs-2011 tarihli Armutçuk Müessesesi Ocak Yangınları Araştırma Raporu nda kapsamlı bir şekilde değinilen hususlar dikkate alınarak, Müessese nin ocak yangınları ile mücadele konusuna daha fazla önem vermesi ve ilave tedbirler alması gerektiği ortaya çıkmaktadır. Müessese de son üç yıldır üretim düşüklüğüne yol açan ve iş güvenliği açısından da büyük tehlikeler yaratan ocak yangınlarının önlenebilmesi için, TTK Yangınla Mücadele Yönergesi ile Mayıs-2011 tarihli, Armutçuk Müessesesi Ocak Yangınları Araştırma Raporu nda değinilen hususlar dikkate alınarak gerekli her türlü çabanın gösterilmesi önerilir. Müessese de, 2006 yılı başı itibarıyla 13 no lu kuyunun -400 katına teçhizi ile birlikte, -400/-450 ve -400/-500 katları arası çalışan panolarda üretilen kömürler tek ve çift zincirli konveyörlerle ayak diplerine kadar getirilmekte, buradan da 7 adet bant konveyörle galeri ve desandrelerden -400 katına çıkarılmaktadır. Bu bantlardan herhangi birinin arıza yapması durumunda üretimin doğrudan etkilendiği görülmektedir katında, ve bant varageli başında bulunan yükleme noktasında bantlardan silolara dökülen kömürler, 5 tonluk vagonlara yüklenerek -400 katından 13 no lu kuyu vasıtasıyla dışarı çıkarılıp tuvönan silolarına dökülmektedir. Silolardan alınan tuvönan kömürler lavvarda yıkanıp tasnif edildikten sonra mm. parça kömürler hem Armutçuk sahasından, hem de Ereğli liman sahasından kara ve deniz yoluyla, 0-18 mm. ve 0-10 mm. kömürler ise Armutçuk stok sahasından satılmaktadır. Filtrasyon ürünü kömürler de üçüncü şahıs eliyle Kozlu lavvar stok sahasına nakledilmekte ve buradan vagonlarla Çatalağzı Termik Santralı na sevk edilmektedir.

43 31 Müessese de 2012 yılında üretilen ton tuvönan kömürün tonu (% 93) kalınlığı 9-12 m. olan Büyük Damar dan (200, 201 ve 222 no lu panolardan, ortalama 2,5 m. kalınlıklar halinde, göçertmeli uzun ayak sistemi ve ağaç tahkimatdomuzdamı kullanılarak, tamamı arından martopikör ve patlayıcı madde kullanılarak), geri kalan ton kömür (%7) ise kelebe ve kılavuzlardan üretilmiştir. Dönümlü ayak oranı %53 olarak gerçekleşmiştir. Üretim yapılan damarlarda yatım ağırlıklı ortalama 10º olmuştur. Müessese de dengelenmiş üretim derinliği, üretim panolarının senklinal tabanında olması nedeniyle -546 m. olarak gerçekleşmiş olup Kozlu Müessesesi ile birlikte halen Kurum un en derin üretim panolarına sahiptir yılında, ağırlıklı olarak çalışılan 3 uzun ayakta toplam 496 m. olan ayak boyunun günlük 152 metresinde çalışılmış ve ortalama ayak çalışma boyu 152 m. olarak gerçekleşmiş olup ayak çalışma boyu oranı da % 31 olmuştur. Bu oranın 2008 yılında %75, 2009 yılında %86, 2010 yılında %72, 2011 yılında %56 olarak gerçekleştiği dikkate alındığında 2012 yılında ayak ilerlemelerinin(%32) önceki yıllara göre daha verimsiz bir şekilde yapıldığı söylenebilir. Gerek verimliliklerin ve üretim miktarlarının artırılması gerekse üretim kayıplarının azaltılarak ayaklardan beklenen faydanın sağlanması açısından çok önemli olan ayak çalışma boylarının artırılması hususunda azami gayretin gösterilmesi gerekmektedir. Müessese de üretim yapılan panolarda tahkimat sistemi olarak tamamen ağaç tahkimat kullanılmakta olduğundan, eğim açısından uygun bölümlerde özellikle tavan ve taban dilimlerinin üretimi için çelik sarma ve hidrolik direk tahkimat sisteminin Müessese ocaklarında uygulanabilirliğinin araştırılmasına yönelik olarak 2003 yılı denetim raporunda yer alan öneri doğrultusunda, Genel Müdürlükçe tarihinde oluşturulan komisyonun damar şartları uygun olmakla birlikte, damar kalınlığının ortalama 10 m. olup üç kat olarak alınması, ayak yüksekliğinin havzada mevcut hidrolik direk özelliklerine çok uygun olmaması, kömüre lağım atılarak kazı yapılması, tavan ve taban şartlarının düzgün olmaması ve yangına müsait panolarda pano içinde sistem elemanlarının kurtarılma sorunlarının bulunması şeklindeki tereddütlü ve olumsuz görüş içeren raporu üzerine; Karadon Müessesesi nden Nisan tarihinde getirilen 2,60 metrelik 100 adet hidrolik direk gelen talep üzerine Üzülmez Müessesesi ne gönderilmiş ve hidrolik direk-çelik sarma tahkimat sistemine ilişkin olarak herhangi bir uygulama yapılmamıştır. Ancak; konuya ilişkin olarak 2007 yılı denetim raporunda da tekrarlanan hidrolik direk-çelik sarma tahkimat sisteminin hazırlanacak ilk panonun tavan ayağında pilot çapta uygulanması ve elde edilecek veriler ışığında nihai karara varılması şeklindeki temenniye Müessese tarafından hazırlanacak ilk panoda deneme amaçlı uygulamaya geçilecektir. cevabı verilmiştir. Aynı yıl TTK Genel Müdürlüğü denetim raporunda hidrolik direk-çelik sarma sisteminin müesseselerde kullanımının yaygınlaştırılması şeklinde yer alan öneriye, TTK Genel Müdürlüğü tarafından Armutçuk Müessesesi için; Armutçuk Taşkömürü İşletme Müessesesi nde damar kalınlıkları 8-10 m. olması dolayısıyla, dilimli ayak şeklinde üretim yapılmaktadır yılı üretim programında 2. ve 3. dilimlerden üretim yapılması programlanmıştır. Halen üretim yapılan 1. dilim (tavan ayak)

44 32 Sayıştay bulunmamaktadır. 2. ve 3. dilimlerde yapılan üretimlerde ise tavan olarak, daha önce çalışılan dilimin eski imalatları kullanılmakta olup, tavan duraylılığı açısından iş güvenliğini riske edeceğinden hidrolik direk-çelik sarma tahkimat sistemi kullanılmamaktadır. Armutçuk TİM nin -400/-450 kat galerileri ıslahı ve -500/-550 ana kat hazırlığı işinin 2010 yılında tamamlanmasından sonra 1. katta deneme yapılabilecek türde ayaklar oluşacaktır. şeklinde cevap verilmiştir. Gerek ağaç maden direği sarfiyatının azaltması, gerekse yarattığı emniyetli çalışma koşulları sayesinde ayak içinde daha güvenli bir ortamda üretim yapılmasını sağlayan, hidrolik direk-çelik sarma tahkimat uygulamasının yapıldığı ayaklarda ağaç tahkimatlı ayaklara göre; ağaç malzeme tüketiminde ve üretim maliyetinde azalma, kazı randımanında da artış söz konusu olabilmektedir. Ayrıca, ağaç direğin 5-10 t/m², hidrolik direğin t/m² olan taşıma kapasiteleri ile ağaç direğin milimetrelik bir çökmeden sonra yük alabilmesi, hidrolik direğin ise 2-5 milimetrelik çökmeden sonra ani basınç karşılayabilmesi dikkate alındığında hidrolik direklerle tavan formasyonunun doğal durumunu kaybetmeden daha etkin bir şekilde desteklendiği, tavanda çatlak oluşumunu büyük ölçüde engelleyerek göçük olasılığını azalttığı, konverjans(uzun ayaklarda tavan inmesi,kabarması) bakımından da ağaç tahkimata üstünlüğü bilinmektedir. Son beş yıldır izlenen konuyla ilgili olarak önceki yıllarda Müessese ve TTK Genel Müdürlüğü tarafından verilen cevaplardaki; Hazırlanacak ilk panonun tavan ayağında denenerek nihai karara varılması şeklinde oluşan görüşün terk edildiği görülmektedir. Müessese de son yıllarda kullanılmaya başlanılan, ön gerilmeli ahşap domuz damı olarak adlandırılan tahkimat sisteminde kullanılan pnömatik hava yastıklarının kullanımına bakıldığında; Müessese ye 2007 yılında 175 adet Vetter marka, 2009 yılında 235 adet Kevler marka olmak üzere toplam 410 adet hava yastığı(domudamı sıkılama elemanı) geldiği, tarihi itibarıyla Müessese de bulunan yastık sayısının 296 adet olduğu, aktif olarak panoda (222 nolu pano) kullanılan yastık sayısının 52 adet olduğu, 90 adedinin diğer müesseselere (Amasra TİM) verildiği, 4 adedinin 222 panoda, 5 adetinin 200 panoda, 2 adetinin de 201 panoda göçükte kaldığı, arızalı ıskat edilecek 23 adet, 20 adet tamiri yapılan, 23 adet tamir bekleyen ambarda kullanıma hazır 77 adet yastık bulunduğu görülmektedir. Müessese de kullanılan öngerilmeli domuzdamı yastıklarını gösteren tablo aşağıdaki gibidir.

45 33 ÖNGERİLMELİ DOMUZDAMI YASTIĞI 2009(yeni) 2007(eski) SAVA WETTER TOPLAM Ambarda bulunan Ambarda bulunan (200 Panodan teslim edilen) (arıza kontrolü yapılmadı) Panoda kullanılan (222 Pano) Makine bakımda tamir için bekleyen Tamir olup gelen Arızalı (pert) Arızalı (balon yapan) Amasra Müessesesine gönderilen Pano göçükte kalan Pano göçükte kalan Pano göçükte kalan Toplam yılında hortum, vana, emniyet valfi arızalı olan 43 adet domuzdamı yastığı ayrılmıştır. Sadece horum arızası olan 20 adetinin horumları Ereğli piyasasında değiştirilerek tamirleri yapılmıştır. Emniyet valfi arızalı olanlar içinse Ereğli piyasasında arştırma yapılmış ancak bulunamamıştır. Yurtiçi piyasasında araştırma yapılarak tamiri yoluna gidilmesi düşünülmektedir. Pnömatik sıkılama yastıklarının domuzdamı içerisinde usulüne uygun kullanılması ile tavan daha etkin bir şekilde kontrol edilebilmekte, daha güvenli bir çalışma ortamı yaratılmakta ve tavana ön gerilme verilerek ayak arkasının düzgün bir hat şeklinde kesilerek göçertilmesi sağlanmaktadır. Diğer yandan, ayakta her an domuzdamı yükünün ölçülebilmesi, bilgisayar ortamında sadece okunan basınç değeri verilerek domuzdamı mekanik davranışının (kesme, eğilme ve ezilme) görülebilmesi, ayak yük diyagramının çizilebilmesi, damar kalınlığına ve tavan-taban şartlarına göre ortalama yük yoğunluğunun hesaplanabilmesi sistemin diğer avantajları olarak görülmüştür. Havzada her türlü yeniliğin işçiler tarafından benimsenmesi belirli zaman almaktadır. İşçiler nezdinde yapılacak eğitim çalışmaları ile bu tahkimat sisteminin, başta iş güvenliği açısından olmak üzere sağladığı avantajların işçilere aktarılması suretiyle, eğimi uygun olan azami sayıdaki ayakta kullanılması yönünde planlamaların yapılmasının gerekli olduğu görülmektedir. Pnömatik sıkılama yastıkları, ayrıca, domuz damlarının montaj ve sökümlerinin daha hızlı ve daha güvenli yapılmasını sağlayarak ağaç malzeme kayıplarını da azaltmaktadır. Ancak, uygulamadan elde edilen ilk sonuçlar incelendiğinde, söz konusu yastıkların kısa sürede hasar gördüğü ve birçoğunun tamirinde güçlük çekildiği görülmüştür. Her ne kadar bu yastıkların kullanılması çok sayıda avantaj sağlamakta ise de, kısa sürede hasar görmeleri ve tamirinde güçlük çekilmesi maliyetlerin artmasına neden olmaktadır. Hasar görerek

46 34 Sayıştay kullanılamaz duruma gelen yastıklarda daha çok, hortum bağlantı yerinden kopma ile yarılma, yırtılma gibi sorunlar görülmektedir yılında satın alınan yastıklarda ayrıca balon yapma sorunları ile karşılaşıldığı, balonlamanın yastığın üst kaplamasıyla iç balonun arasına hava girmesi sebebiyle olduğu, ayrıca, tutma ve taşıma aparatlarının sağlam olmadığı ve çok çabuk koptuğu, taşınmasında sorun yaşandığı görülmektedir. Bu yastıkların ayaklarda domuzdamları ile birlikte kullanımlarında, göçükler ve ocak yangıları dışında, daha çok arında yapılan patlatma nedeniyle kısa sürede hasar gördükleri ve kullanılamaz duruma geldikleri görülmektedir. Bu yastıklar ithal edilerek temin edilmekte ve 1 adedi yaklaşık 600 AVRO ya mal olmaktadır tarihli en son yapılan ihalede Kurum ihtiyacı olarak 1098 adet emniyet valfli, küresel vanalı hava yastığının 589 AVRO birim fiyattan, 60 adet hızlı bağlantı hortumu, 25 adet hızlı bağlantılı manometre ile birlikte toplam AVRO ya satın alındığı görülmüştür. Ön gerilmeli ahşap domuzdamı olarak adlandırılan tahkimat sisteminde kullanılan pnömatik hava yastıklarının kısa sürede hasar görmelerinin önüne geçilmesine yönelik olarak, verilecek periyodik eğitimlerle usulüne uygun kurulum ve kullanımlarının sağlanması, arında yapılan patlatma öncesi bu yastıkların önüne kauçuk perde asılması, bağlantı hortumlarının çelik hortumla değiştirilmesi gibi önlemler alınması ve tutma- taşıma aparatlarının sağlamlaştırılması önerilir. Öte yandan, Kurum un 2007 yılı yatırım programı yurt dışı makine demirbaşları kapsamında tarihinde yapılan ihale ile Armutçuk ve Kozlu Müesseseleri için 4 adet 17 tonluk, geniş hat akülü ocak lokomotifi ile Amasra Müessesesi için 4 adet 6 tonluk dar hat akülü ocak lokomotifi alınmıştır. İhale Komisyonu Karar Tutanağı ndan; ihaleye iki firmanın katıldığı, ancak bir firmanın teminat mektubu tutarının %3 den az olduğunun tespit edilmesi ile değerlendirme dışı bırakıldığı, PHS Strojarne, a.s. (Labris Ltd.) firmasının geniş hat akülü lokomotifler için ,88 AVRO, dar hat akülü lokomotifler için ,88 AVRO olmak üzere toplam ,76 AVRO teklifte bulunduğu, İhale Komisyonu Karar Tutanağı nın TTK Yönetim Kurulu nun tarih Sayılı Kararı ile onaylandığı görülmüştür tarihinde Amasra Müessesesi ne gelen 2 adet geniş hat tip AE-90 marka akülü lokomotifle birlikte 4 adet Hawker Perfect Plus Batarya ve 2 adet NES marka şarj ünitesi teslim alınmıştır. Bu lokomotiflere Yağmur ve Kasırga isimleri verilmiştir. Akülü lokomotiflerin devreye alınarak -400 katında kullanımlarında kısa sürede bir takım arıza ve sorunlarla karşılaşıldığı görülmüştür. Bu sorunlar; mevcut yol koşullarında raydan çıkma sorunları (üretici firma PHS Strojarne lokomotifleri mevcut ray koşullarında daha rahat kullanılmasını sağlamak üzere bandaj sisteminde değişiklik yapmaya karar vermiştir.),akü başlıklarından kısa devre (ark) yapma, şeklindedir. Akülü lokomotiflerin son durumlarına ilişkin Müessese yetkilileri tarafından hazırlanmış tarihli raporda; firmanın, raydan çıkma problemlerinin çözümü için tarihinde lokomotifleri Slovakya ya götürdüğü ve lastik takozlu olan bandaj-şasi bağlantılarını yaylı sisteme dönüştürerek tarihinde Müessese ye geri gönderdiği, bu değişiklikten sonra düşme sorununun

47 35 yaşanmadığı, akü-lokomotif-şarz ünitesi kablo bağlama soketlerinde elektrik arkına bağlı deformasyon olması nedeniyle kabloların aküye bağlanmasında yaşanan sorunun giderilmesi için firma yetkilileri tarafından 3 adet akü, 2 adet lokomotif ve 2 adet şarz ünitesinin soketlerinin değiştirildiği, 4. aküde şarz tutma sorunu da olduğundan bu sorunu çözmek için tekrar geldiklerinde soketleri değiştireceklerini belirttikleri, ancak bugüne kadar bu akü ile ilgili herhangi bir işlem yapılmadığı, tarihinde Yağmur adlı lokomotifin atex kartının arızalandığı ve eldeki tek yedek kartla değiştirildiği, arızalı kartın tarihinde Müessese ye gelen firma yetkililerine tamir edilmek üzere teslim edildiği, firma yetkililerine 4. akünün durumunun hatırlatıldığı, bu akünün soketlerini bu sorunu çözmek için tekrar geldiklerinde değiştireceklerini belirttikleri, Kozlu TİM de akülü lokomotiflere ilişkin yaşanan sorunlar nedeniyle firmaca yapılacak elektriksel ve mekanik modifikasyonların Müessese deki lokomotifler için de uygulanmasının kararlaştırıldığı ve tutanak altına alındığı, Müessese nin -400 katındaki nakliyatın, 2 adet geniş hat akülü lokomotifin, doğu-batı makasından sonra mevcut galeride taban kabarması ve kesit daralması olduğundan buradaki yola girememesi nedeniyle halen dizel lokomotiflerle birlikte yapıldığı, akülü lokomotiflerin sadece, -400 katında 13 no lu kuyu dibi ile doğu batı makası arasındaki 800 metrelik güzergah boyunca çalıştıkları, bu nedenle akülü lokomotiflerin diğer müesseselerde olduğu kadar yoğun kullanılmadıkları, akülü lokomotiflerin sürekli kullanılmasına başlanılmasından sonra diğer müesseselerde yaşanan arızaların müessesedeki akülü lokomotiflerde de yaşanmasının mümkün olduğu, tarihi itibarıyla 2 adet akülü lokomotifin çalışır durumda oldukları, bir adet akünün arızalı durumda bulunduğu görülmüştür. Denetim tarihi (Nisan 2013) itibarıyla, 4. akünün şarj tutma sorununun halen giderilmediği, tarihinde firma yetkililerine tutanakla teslim edilen Yağmur adlı lokomotife ait, arızalı atex kartının tamir edilip geri gönderilmediği, 2 adet akülü lokomotifin sadece, 13 no lu kuyu dibi ile doğu-batı makası arasında 800 metrelik güzergahta dizel lokomotiflerle beraber çalıştırıldığı, dolayısıyla lokomotiflerden beklenen verimin alınamadığı görülmektedir. Sonuç olarak, PHS marka lokomotifler, bataryaları ve şarj aletlerine ilişkin olarak karşılaşılan sorun ve arızaların tam olarak giderilemediği, yedek malzeme taleplerinin bir bölümünün karşılanmadığı, dört yıldır ocak içerisinde verimli bir şekilde kullanılamadığı, 200 saatlik performans testlerinin yapılamadığı ve bu nedenle geçici ve kesin kabul işlemlerinin sonuçlanmadığı anlaşılmaktadır. Kozlu ve Amasra müesseselerinde de PHS marka lokomotifler, bataryalar ve şarj aletlerine ilişkin benzer sorunlar yaşandığı görüldüğünden ve ihalenin Genel Müdürlük ilgili birimlerince yapılması ve sonrası gelişmelerin de aynı birimlerce takip edilmesi nedeniyle tarihinde yapılan ihale neticesi alınan PHS marka lokomotifler ve diğer malzemelere ilişkin değerlendirmelere 2010 ve 2011 yıllarında olduğu gibi, TTK Genel Müdürlüğü 2012 yılı denetim raporunda yer verilmiştir.

48 36 Sayıştay -İşçilikler Müessese nin 2012 yılı sonu itibarıyla kaydı açık toplam işçi sayısı bir önceki yılla karşılaştırmalı olarak aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir. Kaydı açık toplam işçi sayısı 2011 yılı 2012 yılı İki yıl farkı Kişi % Yer altı (77) (7) Gruplu (26) (6) Daimi (51) (7) Yer üstü (5) (2) Toplam (82) (6) Müessese nin 2012 yılı sonu itibarıyla kaydı açık toplam işçi sayısı, önceki yıla göre %6 oranında 82 kişi azalarak kişiye düşmüştür yılı sonu itibarı ile toplam işçinin % 84 ü (1.077 si) yeraltı işçisi olup, yeraltı/yerüstü işçi sayısı dengesi 5,3 olarak gerçekleşmiştir yılında bu oran 2,5 iken 2009 yılında 312 kişinin pano ayak üretim işçisi olarak açıktan tayin edilmesi sonucu bu oran 5,2 ye çıkmış, 2011 yılında ise, özellikle yerüstü işçiliğinde yaşanan yoğun emeklilikler nedeniyle(56 kişi), bu oranın 5,5 yükseldiği görülmektedir. Esas itibarıyla, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca yapılacak Norm Kadro Çalışmalarında Uyulacak Usul ve Esasların yürürlüğe konulması hakkında tarih ve 2000/1658 no.lu Bakanlar Kurulu Kararı ile tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanan 2001/39 no.lu Başbakanlık Genelgesi uyarınca tarihli sözleşme kapsamında İTÜ-İşletme Fakültesi nce gerçekleştirilen ve Temmuz-2003 te yayınlanan Türkiye Taşkömürü Kurumu Norm Kadro Projesi ne göre, Armutçuk Müessesesi nin ton/yıl satılabilir üretim programı doğrultusunda; yeraltı (1.300)/yerüstü(159) işçi sayısı oranının 8,18 olması hedeflenmiştir yılı sonu itibarıyla 420 si gruplu pano ayak üretim işçisi olmak üzere yeraltı, 204 yerüstü işçisinin çalıştığı Müessese de 2003 tarihli norm kadro çalışmasında belirtilen yeraltı işçi sayısına %83 oranında yaklaşıldığı görülmekte ve bunun üretim miktarlarına ve işgücü verimliliklerine olumlu yansıması beklenmektedir. Emek yoğun işletme modelinden bir türlü kurtulamayan Müessese nin, üretimini program hedefleri doğrultusunda gerçekleştirebilmesi, işgücü verimliliklerini artırması, maliyetlerini düşürmesi, gerekli hazırlık çalışmalarını zamanında yapmasının yanı sıra pano ayak üretim (kazı) işçi sayısını ve işgücü verimliliklerini artırabilmesi ile mümkün olabilecektir. Önümüzdeki yıllar içinde emekliliğini hak edecek işçiler ile kaza ve sağlık nedenleri ile yeraltından ayrılabilecek olanlarla azalması beklenen yeraltı işçi sayısının üretime ve genel işgücü verimliliklerine olumsuz yansıması kaçınılmazdır.

49 37 Diğer yandan, son yıllarda, mazeretsiz ve izinsiz olarak işe gelmeyen işçilerin sayısında ve bunların işe gelmedikleri gün sayısında belirgin bir artış olduğu gözlenmektedir. Her ne kadar Müessese de işyeri disiplininin sağlanması suretiyle işgücü verimliliklerinin ve buna bağlı olarak da üretim miktarlarının arttırılması kapsamında, izinsiz ve mazeretsiz olarak işe gelmemeyi alışkanlık haline getiren işçilerden 2008 yılında 5, 2009 yılında 3, 2010 yılında 3, 2011 yılında 8, 2012 yılında da 7 işçinin, 4857 Sayılı İş Kanunu nun 25./II-g maddesine göre iş akitlerinin fesih edildikleri (İş Kanununun 17. Maddesine göre iş akitleri fesih edilenler hariç), pek çok işçiyede mazeretsiz devamsızlıkları nedeniyle yevmiye veya saat kesimi cezası verildiği görülse de bazı işçilerin fesih işlemleri başlatılmadan, bazı işçilerden de fesih işlemleri başlatıldıktan sonra pişmanlık ve mazeret dilekçeleri alınarak tekrar işe döndürüldükleri ve bunlardan bazılarının izinsiz ve mazeretsiz olarak devamsızlık yapmaya devam ettikleri görülmüştür. Ayrıca, bu işçilerden bazılarının da izinsiz ve mazeretsiz devamsızlıklarının yanı sıra, hayatın doğal akışı içerisinde olağan olması mümkün olmayacak şekilde hastane izni ve ücretsiz istirahat izni kullandıkları, bir kısmının ücretsiz mazeret izinlerinin de tamamını kullanarak iş düzenini ve disiplinini olumsuz yönde etkiledikleri görülmektedir Sayılı İş Kanunu na tabi görev yapan işçilerin, yıl içinde kullanabilecekleri ücretsiz izinleri hangi şekilde kullanacakları 23. Dönem Toplu İş Sözleşmesi nin 48. maddesinde belirtilmektedir. İşçilere istekleri halinde mazeretine dayalı olarak ve işin aksatılmaması koşuluyla senede, daimi işçilere 60 günü, münavebeli işçilere 30 günü geçmemek üzere iş amirince ücretsiz mazeret izni verilebilmektedir. Ancak bazı birimlerce, düzenlenen mazeret izin evraklarının, ücretsiz mazeret iznine başlamadan önce değil de, ilgili işçinin iznini bitirip işe başlamasından sonra imzalanarak gönderilmek suretiyle onay alınmadan izin kullanmış duruma düştükleri görülmektedir yılı puantaj raporları incelendiğinde, izinsiz ve mazeretsiz olarak işe gelmeyenlerin sayısının toplam olduğu, bu sayının adedini (%40) pano ayak üretim işçilerinin, 775 adedini (%19) nakliyat işçilerinin, 344 adedini (%9) tamirtarama ve söküm işçilerinin, 569 adedini de (%14) hazırlık işçilerinin, 152 adedini (%4) bunun dışındaki muhtelif işçiliklerin, 549 adedini de (%14) yerüstü işçiliklerinin oluşturduğu görülmüştür yılında izinsiz ve mazeretsiz olarak işe gelmeyenlerin toplam sayısında önceki yıla göre %29 azalma kaydedilmiştir yılı için yapılan işçi puantajlarına ilişkin incelemelerde; önceki yıl 167 olan bir ve birden fazla gün devamsızlığı olan işçi sayısının 409 işçiye ulaştığı, gün arasında izinsiz mazeretsiz devamsızlığı olan 76 adet işçi olduğu, bu işçilere ait sicil dosyalarının sondaj usulü incelenmesinden bunların bir kısmının cari yılda veya önceki yıllarda iş akitlerinin fesih işlemleri başlatılsa da sonuçlandırılmadığı, mazeret ve pişmanlık dilekçeleri alınarak tekrar iş başı yaptırıldıkları görülmüştür. Ayrıca, 2012 yılında Müessese de mevcut, kaydı açık işçinin %9 u oranında 118 işçinin icra kesintisi olduğu, 282 bin TL civarında borcu olanların

50 38 Sayıştay bulunduğu, icra borçları toplamının 4,6 milyon TL civarında olduğu, bu işçilerden 28 adedinden nafaka kesintisi de yapıldığı, yüklü miktarda icra borcu bulunan işçilerin maaş bordroları üzerinde yapılan incelemede hiç maaşlarının çıkmadığı veya ellerine cüzi miktarda bir para geçtiği görülmektedir. Bu rakam denetim tarihi olan Mayıs itibariyle 31 kişi olmuştur. Bunların arasında devamsızlık yapma, hastane izni kullanma ve istirahat alma oranlarının yüksek olduğu, önemli bir kısmınında iş kazası geçirdikleri ve iş kazası istirahatı kullandıkları görülmüştür. Bu işçilerin, iş yerlerinde de dikkatsiz ve tedbirsiz davrandıkları anlaşılmaktadır. Bu durumun iş güvenliği açısından diğer mesai arkadaşlarını etkileyebileceği hususu dikkate alınmalıdır. Yapılan incelemelerde, dikkat çeken bir diğer husus da son yıllarda hastane izni ve istirahat raporlarındaki artış olmuştur. Özellikle işyeri hekiminin tarihinde istifa edip ayrılmasının ardından bu durumun artış gösterdiği anlaşılmaktadır. Ayrıca, Müessese de özellikle SGK dan yetkili işyeri hekiminin/hekimlerinin ve diğer ilgili sağlık çalışanlarının bulunmaması İş Kanunu ve ilgili mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği nin 5. maddesinde; İşveren, işyerlerinde alınması gereken iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin belirlenmesi ve uygulanmasının izlenmesi, iş kazası ve meslek hastalıklarının önlenmesi, işçilerin ilk yardım ve acil tedavi ile koruyucu sağlık ve güvenlik hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla, İş Sağlığı Güvenlik Birimi oluşturmakla, bu birimde bir veya birden fazla işyeri hekimi ile gereğinde diğer sağlık personelini görevlendirmekle ve sanayiden sayılan işlerin yapıldığı işyerlerinde tehlike sınıfına uygun bir veya birden fazla iş güvenliği uzmanı görevlendirmekle yükümlüdür. denilmektedir. Bu nedenle, 4857 sayılı İş Kanunu ve tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliğinin ilgili maddeleri gereğince, en kısa sürede İş Sağlığı Güvenlik Birimi oluşturmak üzere bir veya birden fazla işyeri hekimi ile diğer sağlık personelinin temin edilmesi gerekmektedir. Öte yandan, 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu nun 18. maddesine göre işveren tarafından düzenlenmesi gereken vizite kağıdı uygulaması tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sosyal Güvenlik Kurumu Uygulama Tebliği ile yürürlükten kaldırılmış, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı nın İş Göremezlik Programları ve çalışılmadığına dair bildirim girişi hakkındaki tarih ve 66 sayılı genelgesi ile İş Göremezlik Belgesi ile Hizmet Akdiyle Çalışanlar için Çalışabilir Kağıdı nın uygulamasına devam edileceği hüküm altına alınmıştır. Bu durumun, Kurum işyerlerinde uygulamada karmaşaya yol açtığı, işçilerin sağlık sunucusuna müracaatlarında Kurum un kontrol imkanını zorlaştırdığı, çalışabilir kağıtlarının değerlendirilmesinde farklı işyerlerinde farklı uygulama yapılabilmesine neden olduğu görülmektedir. Kurum un, konuya

51 39 ilişkin kapsamlı bir çalışma yaparak ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda yeni bir düzenleme yapması gerekmektedir yılı içerisinde ücretsiz istirahat gün sayısı 30 günden fazla olan 193 işçinin bulunduğu ve bunların toplam gün istirahat izni kullandıkları, 2012 yılı içerisinde ise ücretsiz istirahat gün sayısı 30 günden fazla olan 215 işçinin bulunduğu ve bunların toplam gün istirahat izni kullandıkları görülmüştür. Bu ve benzeri işçilerin çalışabilir kağıtlarının tetkikinden; - çalışabilir kağıtlarının bir kısmında viziteye giriş çıkış saatinin bulunmadığı, viziteye giriş çıkış saatleri bulunanlarda ağırlıklı olarak öğlen saatlerinin bulunduğu, büyük bir kısmının o güne ilişkin yevmiyelerini tam olarak aldıkları, teshis ve tedaviye ilişkin bilgi bulunmadığı, - aynı kişinin aynı rahatsızlık, şikayet nedeniyle, aynı sağlık sunucusunda aynı hekim tarafından olağan olmayacak sıklıkta muayene edildiği, istirahat aldığı, bir üst sağlık kuruluşuna sevk edilmedikleri, bu konuda belirli sağlık sunucularında belirli hekimlerin ön plana çıktıkları, görülmüştür yılı denetim çalışmalarında da geçmiş yıllarda olduğu gibi Müessese de çok sayıda işçi tarafından olağan olamayacak sıklık ve sürede hastane izni ve istirahat izni kullanıldığı, bunun alışkanlık haline getirildiği görüldüğünden bu tür suistimallerin önlenebilmesine yönelik olarak, bu işçilerin ve müracaat ettikleri sağlık kuruluşlarının tespit edilerek, ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda, ilgili kuruluşlar nezdinde girişimlerde bulunulması gerekmektedir. Öte yandan; geçici işgörmezlik (istirahat izni-hastalık raporu) istirahati ikramiye dönemine denk gelen/denk getiren işçilere SGK nca ödenen istirahat paralarında günlük yevmiyeleri, önceki üç ayı katan hesaplama yöntemi nedeniyle normal yevmiyelerinden fazla çıkmaktadır. İkramiye dönemi sonrası aylarda alınan istirahat izni sayılarındaki belirgin artış bu durumun suistimal edildiğini göstermektedir. Öte yandan, Kurum içi diğer müesseselerden naklen gelen işçilerin dosyalarının incelenmesinden, bir kısmının uygulanan toplu iş sözleşmesi kapsamında işçi disiplin kurulları kararına istinaden cezaen Müessese ye gönderildiği anlaşılmaktadır yılında diğer müesseselerden 7 işçinin, 2011 yılında 11 işçinin, 2012 yılında da 6 işçinin bu şekilde nakil geldiği görülmektedir. Armutçuk TİM e gönderilen bazı işçilerin sicil dosyalarından daha önce çalıştıkları müesseselerde devamsızlık ve disiplinsizlik nedeniyle defalarca ceza aldıkları, disiplin kurulu kararıyla veya devamsızlık nedeniyle birkaç kez iş akitlerinin feshedildiği, ancak bu işçilerin pişmanlık ve mazeret dilekçesi vermeleri sonucu tekrar işe döndürüldükleri görülmüştür. Bu işçiler arasında amiri durumundaki kişileri işyerinde darp eden, hakaret eden kişilerde bulunmaktadır. Kurum bazında bu konuya ilişkin oldukça vahim olayların yaşandığı bilinmektedir. İzinsiz ve mazeretsiz devamsızlık yapan, disiplinsiz hareket eden, iş amirlerine karşı gelen ve hatta müessir fiil de bulunan

52 40 Sayıştay işçilere hoşgörülü davranılması, yeraltında ağır işlerde, güç koşullarda ve riskli ortamlarda kurallara uyarak düzgün çalışan işçilere ve amirlerine haksızlık mahiyeti taşımaktadır. Ayrıca bu ve benzeri uygulamaların iş yeri disiplinini, huzurunu ve moralini olumsuz yönde etkilediği de açıktır. İzinsiz ve mazeretsiz işe gelmemeyi, olağan olamayacak şekilde hastane izni kullanmayı alışkanlık haline getiren, disiplinsiz hareket eden, iş amirlerine ve arkadaşlarına karşı uygunsuz ve fiili davranışlarda bulunan, işyeri moralini ve disiplinini bozarak üretimi aksatan işçilere 4857 Sayılı İş Kanunu nun ilgili hükümlerinin tavizsiz uygulanması gerekmektedir. Yeraltı sanatlarında çalışanlar ile işi ve görevi gereği yeraltına giren personelin yeraltında geçen süreleri gelir vergisinden muaftır. TTK Genel Müdürlüğü nün PDKS uygulamalarına ilişkin tarih 670 no lu Genelgesi nin 2. maddesinde çalışanların kart okutma cihazları ile puantajlarının nasıl yapılacağı alt maddeler halinde talimatlandırılmıştır. Kurum Teftiş Kurulu Başkanlığı nca, 2011 yılı denetim programı kapsamında, Müessese nin 2010 yılı işlemlerinin teftişi sonucu düzenlenen tarih ve 123/258 sayılı cevaplı raporunda özetle: PDKS bilgileri üzerinde yapılan incelemede; -Müessese işçilerinden mazeretsiz ve izinsiz olarak 10 gün ve daha fazla devamsızlık yapan işçi sayısının 2011 yılında ( tarihi itibarıyla) 34 kişi olduğu, bu işçilerden 19 unun 2010 yılında da mazeretsiz ve izinsiz olarak devamsızlık yaptıkları, bunlardan bazılarının da (6 kişi) 2007 ve 2008 yıllarında da benzer devamsızlıklarının bulunduğu, bunlar için, iş ve işyeri disiplinini olumsuz olarak etkiledikleri, verimsizliğe neden oldukları halde haklarında yeterli disiplin hükmü ve 4857 sayılı iş kanununun 25/II-g maddesi hükmünün uygulanmadığının görüldüğü, bunların dışında, devamsızlık yapan işçilerden bazılarının uzun süreli istirahatler aldığı, bir işçinin 2011 yılı ilk sekiz aylık dönemde 16 günlük izinsiz ve mazeretsiz devamsızlığının yanısıra 127 günde ücretsiz istirahat izni kullanmış olduğu, bir başka işçinin yine aynı dönemde, 12 günlük izinsiz ve mazeretsiz devamsızlığının yanısıra 57 günde ücretsiz istirahat izni kullanmış olduğu, müessesede ücretsiz istirahat almayı alışkanlık haline getiren işçilerin bulunduğu, 2011 yılında tarihi itibarıyla bu sayının 66 kişi olduğu, -İzinsiz ve mazeretsiz devamsızlık yapanlar ile işi ve çalışma düzenini etkileyecek boyutlarda hastane izni ve ücretsiz istirahat kullanmayı alışkanlık haline getiren işçilerin hassasiyetle takip edilerek haklarında İş Kanunu nun ilgili maddeleri çerçevesinde işlem yapılması, işlem yapmayan birim yetkilileri hakkında Müessese tarafından TTK Personel Yönetmeliği doğrultusunda işlem yapılması, -Müessese nin yeraltı personelinin, gelişigüzel seçilmiş olan tarihlerdeki PDKS bilgileri ile lambahane puantajı bilgilerinin incelenmesi sonucunda; Müessese nin 42 günlük puantaj bilgilerine göre, toplam kişinin kartını okutmak suretiyle yeraltı

53 41 puantajı yaptığı, yeraltı puantajı yapanlardan kişinin lambahaneden lambalarını aldığı, kişinin ise lambalarını almadığı, yeraltı puantajı yaptığı halde lamba almayan personel sayısının günlük ortalama 97 kişi olduğu, hergün ortalama 97 kişinin yeraltına girmediği halde yeraltı kartını okuttuğu anlaşılmıştır. denilmektedir ve 2012 yılına ilişkin cevaplı raporlarda da yukarıda bahsedilen hususların devam ettiği belirtilmiştir. Denetim tarihi Mayıs-2013 itibarıyla da, yukarıda değinilen hususlara riayet edilmediği gözlemlenmiştir. Oysa, Müessese yöneticilerinin bu konularda gerekli kararlılığı göstermekten kaçınmaması çok önemlidir. Çünkü; 657 Sayılı Kanun, 4857 sayılı İş Kanunu ve diğer ilgili mevzuatta görevlerinin gereğini yerine getirmeyen yöneticiler ve işveren vekilleri hakkında idari, mali ve cezai yükümlülükler bulunmaktadır. Bu nedenlerle; 2012 yılında % 72,7 si işçilik giderlerinden oluşmak üzere, bin TL ye malettiği kömürü bin TL ye satarak, geçmiş yıllarda olduğu gibi faaliyetlerini bin TL dönem zararı ile kapatan Müessese nin zararını azaltarak daha verimli bir işletmeciliğe yöneltilebilmesini teminen; -İşçi ücretlerinin belirlenmesinde, üretimin de dikkate alınmasını öngören bir prim sistemine yönelinerek, verimliliğin teşvik edilmesi, -İzinsiz ve mazeretsiz işe gelmemeyi, sık sık rapor almayı, iş disiplinine aykırı davranmayı alışkanlık haline getiren işçilere, mevzuatın öngördüğü müeyyidelerin uygulanması hususunda kararlı davranılması, -İşyeri hekiminin yokluğu nedeniyle, hastaneye sevkten kaynaklanan işyeri kayıplarının önlenmesini teminen, vardiya süresince işyeri hekimi istihdam edilmesinin sağlanması ve iş güvenliği biriminin oluşturulması, -Özellikle yeraltı işçiliğinde, işçiler ve mühendislerin işgal ettikleri kadrolarda fiilen çalışmalarının takibinin ve mevzuat hükümlerinin uygulanmasının sağlanması, -Üretim programında fazla çalışmanın; olağandışı ve öngörülmeyen hallerle sınırlandırılarak, rutin bir uygulamaya dönüştürülmemesi, önerilir. Müessese nin 2012 yılında yapılan fiili yevmiye adetleri program ve geçen yıl değerleriyle karşılaştırmalı olarak aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir.

54 42 Sayıştay İşçilikler 2011 yılı gerçekleşen yevmiye adedi Program yevmiye adedi 2012 yılı Gerçekleşme oranı Gerçekleşen yevmiye adedi Programa göre % Geçen yıla göre % I. Ana üretim A. İçeri (yer altı) 1. Nezaret Kazı (P.A.Ü.İ) Hazırlık Bakım - onarım Nakliyat Elektro - mekanik Muhtelif İçeri (yer altı) A. toplam B. Dışarı (yerüstü) C. Lavvar I. Ana üretim (A+B+C) II. Yardımcı üretim III. Yardımcı hizmetler IV. İdari servisler V. Yatırımlar Genel toplam yılında yapılan toplam fiili yevmiye adetleri yıl içinde emekli olan işçilerin etkisi, devamsızlıklar ve ücretsiz hastane izinleri, boşta gruplu çalışma sistemi ve geçici sanat değişiklikleri ile programa göre %14 oranında daha az, geçen yıla göre ise, %7 oranında daha az olmak üzere yevmiye olarak gerçekleşmiştir. Üretime doğrudan katkısı olan pano ayak üretim işçiliği (kazı) fiili yevmiye sayısında geçen yıla göre %2 oranında azalış olduğu gözlenmektedir. 2010, 2011 ve 2012 yılı üretim miktarları dikkate alındığında son üç yılda önceki yıllara oranla kazı işçiliği yevmiye sayılarında belirgin bir artış olmasına rağmen tuvönan ve satılabilir kömür üretim miktarlarında son üç yılda düşüş olduğu görülmektedir. Bu durum, üretim miktarlarında bir artış sağlanmasının sadece kazı işçi sayısına bağlı olmadığını, diğer faktörlerin de mutlaka gözden geçirilmesinin bir AR-GE konusu olduğunu göstermektedir. Genel olarak yevmiye sayılarında, yeraltı sanatlarında program değerlerine göre %10-40 arasında değişen oranlarda düşük gerçekleşme olduğu, program değerlerine göre artışın sadece %7 oranında pano ayak üretim işçiliğinde ve %8 oranında elektromekanik işçiliğinde olduğu görülmektedir yılında yeraltı işçiliği yevmiye

55 43 adetlerinde programa göre %9 oranındaki düşük gerçekleşme; Müessese nin planladığı tuvönan üretimi, kömür ve taş içi hazırlıkları ile tamir tarama ve bakım onarım faaliyetlerini yeterince yapamadığını göstermektedir. Devamsızlıklar ve ücretsiz istirahat izinlerinin sayısında görülen belirgin artış da, Müessese nin program hedeflerine ulaşmasının önündeki engellerden biri durumuna gelmiştir. Diğer yandan, Müessese de üretimle doğrudan bağlantısı olan fiili kazı işçiliği (PAÜİ) yevmiye adetlerinde geçen yıla göre %2 oranında gerçekleşen azalış rağmen, tuvönan kömür üretimi yaklaşık aynı seviyelerde kalmış, satılabilir kömür üretiminde ise %9 oranında artış gözlenmiştir. Bu da üretimin sadece kazı işçisi ve kazı işçiliği yevmiye sayısındaki artışa bağlı olmadığını göstermektedir. Ocak yangınları ve oksidasyona karşı gerekli tedbir ve önlemlerin zamanında ve etkili bir şekilde alınması ile ocak planlamasının, pano hazırlıklarının, çalışma ile çalıştırma sistem ve düzenlerinin, ayaklarda verilen iş miktarlarının, üretim ve üretim verimliliğini arttıracak şekilde düzenlenmesi gerekmektedir. Programa göre %19 oranında daha az, önceki yıla göre de %9 oranında daha fazla gerçekleşen satılabilir kömür üretim miktarlarını artırabilmek için, üretim faaliyetlerinin tüm yönleri ile AR-GE kapsamında irdelenip, sonuçlarına göre, çalışma- çalıştırma düzenlerinin ve ayağın yapısına göre verilen iş miktarlarının, işgücü verimliliklerini dolayısıyla üretim miktarlarını arttıracak şekilde oluşturulmasının temini yönünde her türlü çabanın sarf edilmesi önerilir. Öte yandan, son yıllarda, yeraltı nakliyat işçi sayısı ile nakliyat işçiliği yevmiye adetlerindeki artış dikkat çekmektedir yılı iş programında yevmiye (271 işçi), 2011 yılı iş programında yevmiye (247 işçi), 2012 yılı iş programında ise yevmiye (250 işçi) olarak öngörülen nakliye işçiliğinde gerçekleşmeler; 2010 yılında yevmiye (246 işçi), 2011 yılında yevmiye (242 işçi), 2012 yılında ise yevmiye (233 işçi) olmuştur yıllarında nakliyat işçiliği yevmiye sayısındaki düşüş, 2011 yılındaki ocak yangınları nedeniyle bazı pano ve galerilerin kapatılması sonucu üretim kartiye sayısının ve üretim miktarlarındaki düşüşten kaynaklanmaktadır. Planlanan hazırlıkların tamamlanarak yeni üretim panolarının açılması ile nakliyat işçi sayısının artacağı görülmektedir. Nakliyat işçi sayısındaki noksanlıklar da, diğer sanatlarda olduğu gibi TTK Genel Müdürlüğü nün tarih 638 sayılı Genelgesi kapsamında özellikle pano ayak üretim (kazı) işçiliğinden geçici sanat değişiklikleri yapılarak ve boş gruplu işçi çalıştırılarak giderilmektedir. TTK Genel Müdürlüğünce yayımlanan tarih 638 sayılı Genelge ile, geçici ve daimi sanat (iş/işyeri) değişimlerinin belirli kurallara bağlandığı görülmektedir. Özellikle pano ayak üretim işçilerinin, öncelikle nakliyat işçiliği olmak üzere, tamir tarama ve söküm işçiliği, lavvar işçiliği, elektro mekanik işçiliği gibi personel eksikliği bulunan diğer sanatlara geçici sanat değişiklikleri ile aktarılarak, ücretlerini de yeni sanatlarından almaları sağlanmış olup, önceki yıllarda yapılan

56 44 Sayıştay ücretlerini eski sanatlarından alma gibi hatalı uygulama ve değerlendirmelerden kaçınıldığı görülmüştür yılında Armutçuk Müessesesi nde bahse konu genelge doğrultusunda, 25 işçinin kati sanat değişiminin, aylık civarında pano ayak üretim işçisi içinde geçici sanat değişimleri yapıldığı görülmüştür. Pano ayak üretim işçileri geçici sanat değişimleri ile çoğunlukla nakliyat, hazırlık, tamir tarama-söküm ve lavvar işçiliği olmak üzere diğer sanatlarda çalıştırılmışlardır. Geçici sanat değişimi yapılan işçilerden aylık civarında işçinin boş gruplu pano ayak üretim işçilerinden seçildiği ve bu konuda Genel Müdürlük ten Olur alındığı görülmektedir. Kati sanat değişiminin olmadığı 2012 yılında, geçici sanat değişimleri sonucu, kazı işçiliği yevmiye sayısının toplam yeraltı yevmiye sayısına oranının %37 olarak gerçekleştiği görülmektedir. Bu oranın %50 seviyesine çıkarılması gerekmektedir. Öte yandan, 2006 yılında pano ayak işçiliğinin sadece %60 ı kendi sanatında tertip edilmiş iken bu oran, 2011 ve 2012 yıllarında, özellikle pano ayak üretim işçiliğinden nakliyat, hazırlık, tamir tarama ve lavvar işçiliğine olmak üzere yapılan geçici sanat değişimleri ve boş gruplu çalışma düzeni ile %50 seviyelerinde kalmıştır. Bu durum, yeraltı iş ve işçilikleri arasındaki koordinasyonun sağlanamadığını göstermektedir. Temmuz-2003 tarihli Türkiye Taşkömürü Kurumu Norm Kadro Projesi ne göre, hatta güncel şartları gözönüne alacak yeni bir norm kadro çalışması yapılmak suretiyle, Armutçuk Müessesesi nin ton/yıl satılabilir üretim programı doğrultusunda veya yeni bir satılabilir üretim hedefi doğrultusunda, ihtiyaç duyulan miktarda pano ayak üretim işçisinin kendi sanatında çalışmasını sağlayacak her türlü tedbirin alınması ile yeraltı işçilik dağılımının optimize edilmesi gerekmektedir. Öte yandan, yeni işe alınan kazı işçilerinin gruplu, nakliyat ve diğer sanatlarda çalışan işçilerin daimi çalıştıkları görüldüğünden pano ve ayaklarda zor şartlarda gruplu çalışan kazı işçilerinin hangi kıstaslara göre değerlendirilerek geçici sanat değişiklikleri ile daimi çalışan başta nakliyat işçiliği olmak üzere diğer sanatlara geçirildikleri çok açık olmadığından, bunun özellikle gruplu çalışan pano ayak üretim işçileri tarafından, bir cezalandırma veya ödüllendirme şeklinde değerlendirilebileceği hususunun, işyerinde disiplin, adalet ve huzurun sağlanabilmesi açısından özenle dikkate alınmalıdır. Müessese de güvenli, üretken ve verimli bir işletme faaliyetini sürdürebilmek için; yapılacak işçilik programlarının ve sanat değişikliği işlemlerinin, üretim miktarını artırmaya yönelik olarak üretim hedef ve programları ile uyumlu bir şekilde yapılması, özellikle nakliyat, hazırlık, elektromekanik vb. gibi üretime yardımcı işçiliklere ihtiyacı azaltmaya yönelik her türlü çalışmanın yapılarak, belirlenecek ihtiyaç doğrultusunda bu sanatlara nitelikli işçi temin edilmesi hususunda Genel Müdürlük nezdinde girişimde bulunulması önerilir. Müessese de 1964 yılında hizmete giren 13 no lu kuyunun emniyet freni, servis freni ve hız kontrol sistemi en son 1990 yılında revize edilmiştir. Halen, +191, -400 kotları arası çalışan 13 no lu kuyu, yeraltına inen/yeraltından çıkan tüm işçilerin ve

57 45 malzemelerin naklinin yapıldığı, üretilen kömürün ve çıkarılan taşın alındığı tek kuyudur. 6,5 m. çapındaki bu kuyudan yeraltındaki tüm katlara ve üretim panolarına yaklaşık 3000 m³/dakika temiz hava gitmektedir katlarına inen hava, yaklaşık 1000 m. yol kat ettikten sonra doğu ve batıya ayrılmaktadır. Batı tarafın havası -400 katından varagellerle -550 katlarına inmektedir. Üretim panolarının mevcut kuyuya olan mesafesi arttığı için 3.300V yeraltı enerji nakil kablolarının uzunluğu metreye ulaşmıştır. Müessese ocak sularının tamamı -300 katındaki ana kat havuzlarında toplanmaktadır. Burada toplanan yaklaşık m³/gün su, 10 no lu (Ø4100mm) kuyudan geçen boru hatları vasıtasıyla +35 katına basılmaktadır. Kuyu vinç sistemi çalıştırılamadığından içerisindeki mevcut boru hatlarında meydana gelebilecek arızalara müdahale edebilmek mümkün görülmemektedir. -300, +35 katları arasında açılmış bulunan 10 no lu kuyu yaklaşık 40 yıldır ocak havası dönüş yolu olarak kullanılmaktadır. Yeryüzünden 5 tonluk nakliyat sistemi ile 13 no lu kuyu vasıtasıyla -400 katına indirilen her türlü malzeme bu katta bir tonluk nakliyat sistemine aktarılmakta ve üretim ve hazırlık çalışmalarının devam ettiği -450, -500, -550 katlarına desandrelerden varageller vasıtasıyla nakledilmektedir. Aynı şekilde bu katlardan çıkan kömür, taş, posta her türlü atık malzeme de varagellerden ve 7 adet toplam 950 m. uzunluğunda bant konveyörle -400 katına çıkarılmakta olup burada 5 tonluk vagonlara doldurulmaktadır. Bu taşıma ve aktarımlar esnasında büyük oranda işçilik ve zaman kaybı meydana gelmektedir. Müessese nin taşkömürü üretiminin %75 inin Kandilli bölümü büyük damardan oluştuğu, yıllardır yapılan üretim faaliyetleri sonucu damarın doğusunda kalan V. bloktaki kömürlerin önemli bir kısmının üretildiği, kalan kömür rezervlerinin büyük bir bölümünün bırakılan topuklar olduğu ve yangın problemi bilinen hususlardır. Müessese de gelecekte batı kanadı I. ve II blokta, -500/-650 katları arasındaki taşkömürü rezervlerinin üretilmesi hedeflenmektedir. -500/-650 kat hazırlıkları ile ocağın derinleşmesi ve bu katlara ulaşımın sağlanması sonucu, nakliyat sisteminin uzaması aktarmaların artmasına neden olacak, dolayısıyla fiili üretim dışı personel sayılarında da artışa yol açacaktır. Ayrıca, havalandırma ve drenaj problemleri ile ikinci kaçış ve kurtarma yolu yönünden de iş güvenliği sorunları ortaya çıkaracaktır. Bu durum üretim maliyetleri içerisindeki işçilik giderleri ile enerji giderlerini daha da arttıracak ve üstelik daha güvensiz bir ortamda çalışılmasına yol açarak iş riskini de artıracaktır. Yeraltı kömür madenciliğinde, üretimin istikrarlı bir şekilde devam ettirilebilmesi için; - üretim sürecinde rezerv yapısının ve jeolojik koşulların gerektirdiği biçimde ve öngörülen üretim programlarına uyumlu olarak üretim hazırlık faaliyetlerine devam edilmesi,

58 46 Sayıştay - özellikle üretim panolarına personel ve malzeme naklinin en kısa sürede yapılmasını sağlayacak her türlü, planlama ve değişikliği içeren tedbirlerin alınması, - mevcut tesislerden en verimli şekilde yararlanılmasını sağlayacak bakımonarım çalışmaları ile tevsii ve modernizasyon yatırımlarının yapılması, - ihtiyaç duyulan yerlerde mevcut kuyuların derinleştirilmesi, yenilerinin açılması, teçhiz edilmesi, bunlara paralel olarak ana kat galerilerinin sürülmesi, gerekmektedir. Havzada üretimin derin kotlara inmesine karşılık mevcut kuyuların yetersiz kalması, yeterince derinleştirilememesi ve yeni kuyuların tesis edilememesi nedeniyle birbirini izleyen kısa aralıklı ve düşük kapasiteli çok sayıda dahili bür(kelebe/iç kuyu), meyilli galeri (desandre) ve kısa metrajlı lağımlar biçiminde çarpık bir ocak yapısı ortaya çıkmıştır. Bu durum öncelikle iş güvenliğini etkilediği gibi nakliyat kapasitesini de düşürmüş, aktarma noktalarını artırmış, çalışma yerlerine insan malzeme vb. naklinde önemli zaman kayıplarına neden olmuş, drenaj sistemini de etkileyerek yeraltında fiili üretim dışı fazla sayıda işçi çalıştırılmasını gerektirmiş ve üretim maliyetlerinin giderek artmasına neden olmuştur. Ayrıca, ocakların genel havalandırma tasarımını karmaşık bir hale getirerek etkin bir havalandırma yapılmasını engellemiş, daha yüksek kapasiteli ekipmanlara gereksinim duyulmasına neden olmuş ve bu durum hem enerji maliyetlerini artırmış hem de yeraltı ana kat galerilerinin hazırlanmasını geciktirmiştir. Bu nedenle, 2009 ve 2010 yılı denetim raporlarında; Başta ocağın nakliyat sistemi olmak üzere, ocak planlaması ve hazırlık çalışmaları ile çalışılan ve çalışılacak pano-ayak ve lokasyonlarının, işletilmesi düşünülen rezervlerle birlikte değerlendirilerek, nakliyat sisteminde rehabilitasyon, revizyon ve otomasyon çalışmalarının yanı sıra, en kısa sürede, yeni kuyu, bür, desandre v.b. yapımı ile nakliyat sisteminde güzergahları kısaltacak, aktarmaları azaltacak, etkin, verimli bir havalandırma ile drenaj yapılmasını sağlayacak, iş güvenliği şartlarını iyileştirecek kapsamlı bir etüd çalışması yapılarak ekonomik yönden değerlendirilmesi önerilmiştir. Mayıs-2013 tarihi itibarıyla; Müessese üretiminin zorunlu olarak yoğunlaşacağı I. ve II. Blok Kat Hazırlığı Projesi ne en yakın olan Çataldere mevkiinde +200/ 700 kotları arasında 6,5 metre çapında 850 metre uzunluğunda yeni bir harici hizmet kuyusunun açılması işi kapsamında, 2012 yılında söz konusu kuyunun sürülmesine yönelik olarak, kuyu kazısının yapılacağı alanda zemin düzenleme çalışmaları yapılmıştır. Ardından her birinin derinliği ± 20 metre olan bir adet jeoteknik amaçlı pilot sondaj ile bir adet kömür araştırma amaçlı araştırma sondajı yaptırılması amacıyla tarihinde MTA Genel Müdürlüğü ile sözleşme imzalanmıştır. Bu projelerle, Müessese nin nakliyat, tamirtarama ve bakım, enerji ve su atımı işlerinde tasarruf edilmesinin planlanmakta olduğu, projelendirilen yeni harici hizmet kuyusuyla, öncelikle iş güvenliği şartlarını

59 47 iyileştirmek, malzeme, personel, kömür ve posta naklinde mesafe ve sürenin kısaltılması, fiili çalışma sürelerinin arttırılması, nakliyat ve diğer üretime yardımcı işçiliklere ihtiyacın azaltılmasının planlanmakta olduğu görülmektedir. Proje kapsamında yeni harici kuyunun yapılması ile Müessese de 1964 yılında işletmeye alınan ve halen çalışan 13 no lu kuyunun da hava dönüş yoluna tahsis edilmesi planlanmakta olup, halen hava dönüş yolu olarak kullanılan toplam m. galerinin de devre dışı bırakılması düşünülmektedir. Projelendirilen yeni harici hizmet kuyusu ile temiz havanın -700 kotlarına indirilmesi sonucu sağlıklı ve etkin bir havalandırmanın sağlanacağı, ayrıca, kısa ve sağlıklı bir kaçış yolu olacağından iş güvenliği şartlarını da iyileştireceği ifade edilmektedir. Redevanslı sahalar: Armutçuk Müessesesi imtiyaz sahası içerisinde yer alan ve hektar alanı kapsayan, Alacaağzı ve Kandilli -300 kotu üzeri kömür rezervinin, hukuku Kurum uhdesinde kalmak kaydı ile redevans karşılığı 20 yıl süreyle işletilmesi işi, tarihli ihale sonucu, tarihinde imzalanan sözleşme hükümleri çerçevesinde Hema Endüstri A.Ş. firmasınca yapılmaktadır. Firma sözleşme süresi boyunca toplam 8 milyon ton üretim taahhüdünde bulunmuş olup, taahhüt edilen üretim karşılığında 50 milyon TL redevans geliri elde edilecektir. Firmaya tarihinde yer teslimi yapılmış, firma 6 aylık hazırlık dönemi sonrasında (Haziran-2006) üretime başlamıştır. Ancak, ilgili Firma üretime başladığından denetim tarihi olan Haziran 2013 tarihine kadar hiçbir yılda taahhüdünü yerine getirememiştir. Firma sözleşme konusu sahadaki mevcut rezervin tespiti ile şartname ve sözleşme dosyalarında belirtilen rezervlerle mukayesesi talebiyle İTÜ Maden Fakültesi ne hazırlatmış oldukları raporda, şartname ve sözleşme dosyasında ton olarak belirtilen toplam jeolojik rezervin ton olarak belirlendiğini belirterek bu rezerve göre yıllık taahhütlerinin ise 2014 yılına kadar ton/yıl, 2014 yılından itibaren ise ton/yıl olarak belirlenmesini önermiştir. Koşulları önceden hazırlanmış olan şartname esaslarında belirlenen, ton başına teklif edilen redevans bedeli yanı sıra en kısa sürede üretim, yıllık ve toplam üretim taahhütleri ve tutarları üzerinden de teknik artı puanlama yapılarak değerlendirilen açık ihale sonucu, sözleşmesi taraflarca imza altına alınmış olan bir hukuki belgenin özünü teşkil eden yıllık üretim taahhüt miktarı, toplam üretim taahhüt miktarı ile ton başına ödenecek redevans bedelleri üzerinde bir tadilat yapılmasının mümkün olamayacağı Kurum tarafından belirtilmiş, ancak, Kurum, sahadaki rezerv miktarı konusunda yapılan itirazlara binaen, İTÜ raporundaki bilgilerin değerlendirilmesini, iki yılı geçen bir sürede yeraltı faaliyetleri sonucu elde edilen yeni bilgiler ve Kurum kayıtlarındaki ihale öncesi ihale dosyası eklerinde de yer alan rezerv bilgileriyle mukayesesini teminen Kurum bünyesinden 3 teknik elemandan oluşan bir çalışma grubu görevlendirmiştir. Bu ekibin eski ve yeni sondaj verileri, eski ve yeni imalat haritalarını inceleyip, firmanın yeraltında yapmış olduğu fiili faaliyetleri de yerinde görerek elde ettikleri jeolojik ve teknik veriler çerçevesinde bir rapor

60 48 Sayıştay hazırladıkları, bu raporda, ekibin tespitleri, İTÜ raporundaki tespitler ile TTK ihale dosyasındaki bilgilerin mukayeseli tablosu verilerek teknik yönden değerlendirmesi yapılmıştır. Bu değerlendirmede özetle: Fiili olarak sürdürülen arama ve hazırlık faaliyeti sonucunda elde edilen jeolojik bulgulara göre yeniden yapılan rezerv hesaplamalarında elde edilen değerlerin ( ton) ihale dosyasındaki miktarın ( ton) altında olması, gerek sahanın jeolojik yapısından kaynaklanan damar yapıları ve süreksizliği, gerekse eski imalat topukları, yangın topukları, kalker topuklarında yapılmış olan yatırımlara rağmen uygun bir pano teşkil ettirilememiş olması nedeni ile küçük ölçekte toplama bacalarıyla üretim yapılmasından bahisle önemli miktarda kaynak ve zaman harcanarak yapılan yatırımlardan beklenilen üretimin gerçekleştirilemediği, planlanan yeni bir arama ve hazırlık projesinin gerçekleşebilmesi için de ilave bir yatırım süresine ihtiyaç olduğu, bunu teminen 30 aylık bir yatırım süresi verilmesinin uygun olacağı sonucuna varıldığı belirtilmiştir. Hukuk Müşavirliği nin tarih 750 no lu mütalaasında ise sonuç olarak, Kurum tarafından tespit ve kabul edildiği takdirde sözleşmenin yürürlüğünün devamının ve üretimin sözleşmede yer alan taahhüdü karşılayabilecek düzeye ulaşmasını temin etme amacına yönelik olarak ilave yatırım için süre verilebileceği belirtilmiştir. Bilahare TTK Genel Müdürlüğü Yönetim Kurulu nun tarih ve 173 no lu Kararı ile Sözleşme süresinin yeniden yapılandırılması kararlaştırılmıştır. Diğer yandan, ihale sürecinde firmanın tarihli bahse konu ihaleye verdiği teklif mektubunda, 20 yıllık sürede 6,25 TL/ton redevans bedeli üzerinden 8 milyon ton kömür üretimi yaparak 50 milyon TL redevans bedeli ödeyeceğini taahhüt ettiği ve ihaleyi bu miktarlar üzerinden yapılan teknik puanlama ve değerlendirme neticesi kazandığı görülmektedir. Ancak; firmanın teklif mektubunda belirtilen bu taahhüt miktarları, firma ile tarihinde imzalanan bu ihaleye ilişkin sözleşmenin 5. maddesinde 20 yıllık sürede 6,25 TL/ton redevans bedeli üzerinden 7,9 milyon ton kömür üretimi karşılığı Bin TL ödeneceği şeklinde yer almıştır. Bu husus, 2008 yılı denetim raporunda, firma ile Kurum arasında ortaya çıkan diğer ihtilaflarla birlikte daha detaylı olarak değerlendirilmiş ve söz konusu Sözleşme nin 5. maddesinin de firma teklif mektubuna uygun hale getirilmesi önerilmiştir. Kurum öneriye olumlu yaklaşmış, belirtilen hususların incelenmesi için TTK Teftiş Kurulu görevlendirilmiştir. Teftiş Kurulu tarafından görevlendirilen iki müfettişin düzenlediği tarih ve 101 sayılı Tetkik Raporu ile firmanın ihaleye esas teklifine aykırı sözleşme imzalanması ile şirkete kiraya verilen varlıklara ilişkin kira sözleşmesi yapılmaması hususunu incelemiş, görevlendirilen bir müfettiş tarafından hazırlanan tarih ve 52/64 sayılı Tetkik Raporu ile de yukarıdaki redevans işletmecisinin kullanımına verilmiş ve kiralanmış varlıkların sayım sonunda kayıtlardan çıkarılmış olması hususu incelenmiştir. Her iki tetkik raporunda da denetim raporu önerilerinde yer alan hususlar teyit edilmiştir. Bilahare, TTK Yönetim

61 49 Kurulu nun tarih ve 63 sayılı Kararı ile redevans işletmecisi firmaya kiraya verilen varlıklara ilişkin kira sözleşmesi, aynı tarih ve 64 sayılı kararıyla Hema Endüstri A.Ş. nin ihaleye esas teklifi ile imzalanan sözleşmenin uyumlu hale getirilmesine ilişkin düzenleme kabul edilmiştir. Firmanın 2010 yılı fiili üretim miktarının, ton olduğu, tarihleri arasında redevans bedelinin 9,12 TL/ton olarak, tarihleri arasında da redevans bedelinin 10,36 TL/ton olarak belirlendiği, 2010 yılında KDV dahil 1,93 milyon TL tahsilat yapıldığı, 2011 yılı sonu itibarıyla 2006 yılından itibaren sahadan toplam ton üretim yapıldığı, karşılığında 7,78 milyon TL redevans geliri elde edildiği görülmüştür. Firmanın, işletme hakkını devir aldıkları Kandilli kömür sahasında, sahanın yer tesliminin yapıldığı tarihinden bu güne kadar ilgili sözleşmede belirtilen üretim taahhütlerini yerine getirmek üzere yerüstü tesislerinin yeniden dizaynı ile yeraltı yatırım, bakım-onarım ve hazırlık çalışmalarının devamında kömür üretimi sürecine geçildiği, çeşitli nedenlerle firmanın ilave hazırlık çalışmaları ve yeni yatırımlarını yapabilmesini teminen verilen süre uzatımlarına rağmen sözleşmede belirtilen yıllık üretim taahhütlerine ulaşamadığı görülmektedir. Son 30 aylık süre uzatımı ile 3. üretim yılı başlangıç tarihi olarak yeniden belirlenmiş olup bu tarihe kadar geçecek süre içerisinde sadece üretilerek sevk edilen kömür için redevans bedeli alınması hususunda Kurum Yönetim Kurulu tarih ve 173 sayılı Kararı almıştır. Öte yandan, redevans işletmeciliğinin etkili bir biçimde kontrol ve denetiminin yapılabilmesi için Kurum Yönetim Kurulu nun tarih ve 180 sayılı Kararı ile, Genel Müdürlük İşletmeler Daire Başkanlığı bünyesinde oluşturulan Sözleşmeli Sahalar ve Hizmet Alımı birimine paralel olarak Müessese bünyesinde de Sözleşmeli Sahalar ve Hizmet Alımı Başmühendisliği kadrosu ihdas edildiği görülmüştür. İhdas edilen Sözleşmeli Sahalar ve Hizmet Alımları Başmühendisliği nin iş yükünün, arama ihzarat projeleri kapsamında yapılan hizmet alımlarıyla daha da artacağı ve halen redevans karşılığı işletilen ocaklardan yapılan üretimin, ton/yıl seviyelerinden ton/yıl seviyelerine yükseleceği ve bu üretim seviyesinin de Müessese nin yıllık üretim seviyesinin üzerinde olacağı dikkate alındığında, bu sahaların kontrol ve denetimi büyük önem kazanmaktadır. Bu nedenle, söz konusu şubenin gerekli nitelik ve sayıda personelle takviyesi, bahse konu sahada kontrol ve denetimlerin daha sağlıklı yapılmasını sağlayacaktır. Mevcut durumda, Müessese Sözleşmeli Sahalar ve Hizmet Alımı Başmühendisliği kadrosunda sadece 1 adet Jeoloji Mühendisi nin bulunduğu, kontrol ve denetimlerin sadece bu mühendis tarafından yapıldığı görülmüştür. Yapılan kontrol ve denetimler, çalışmaların işletme projesine uygun olup olmadığının ve firmaca satışı yapıldığı beyan edilen ve denetim elemanına sunulan sevk fişleri ile kantar kartelalarının kontrolüne ve fenni nezaretçi defterinin görülmesine yönelik olduğu,

62 50 Sayıştay firma işyerlerinde üretilen ve üretilebilecek olan kömür miktarlarına yönelik herhangi bir kontrol ve ölçme işleminin yapılamadığı anlaşılmaktadır. Redevans tahakkukları kömürün beher tonu için belirlenen birim fiyat esas alınmak suretiyle satışı yapılan kömür miktarı üzerinden yapıldığından, herhangi bir tereddüte yol açılmamasını teminen, yapılacak denetimler ile çalışmaların işletme projesine uygunluğunun yanı sıra, satışı yapılan miktar ile üretilen miktarın (stok miktarları da dikkate alınmak suretiyle) korelasyonunun da yapılması yararlı olacaktır. Ayrıca, mevcut redevans sözleşmelerinde TTK nın her türlü denetimi yapabileceği hususu yer almakta olduğundan, redevanslı sahaların fiili denetim kapsamının genişletilmesi ve denetim aralıklarının sıklaştırılması suretiyle; üretime yönelik hazırlanan pano ayak vb. yerlerde, gerektiğinde ölçüm yapılarak tespit edilen yapılabilecek üretim miktarlarının, firmaca beyan edilen satış miktarları, stoklar ve kömürlerin tartıldığı kantar kayıtları ile karşılaştırılması, firmanın çalıştırdığı ortalama işçi sayısı ile ocağa giren maden direği miktarı ve direğin kullanıldığı yerlerin dikkate alınması suretiyle üretime yönelik verilerin oluşturulması, bu şekilde elde edilecek veriler ışığında hesaplanacak tonaj ile satışı beyan edilen miktar arasında oluşan farkların nedenlerinin araştırılması gerekmektedir yılı denetim raporunda; halen Müessese nin kendi ocaklarından gerçekleştirdiği üretimin yaklaşık % 43 ü oranında üretim yapılan redevanslı sahada, üretimin ton/yıl seviyelerinden ton/yıl seviyelerine yükseleceği dikkate alınarak, kontrol ve denetimlerinin sık aralıklarla, üretilen ve satılan miktarların daha sağlıklı ve kapsamlı tespitine yönelik olarak yapılmasını teminen, Sözleşmeli Sahalar ve Hizmet Alımları Baş Mühendisliği kadrosunun yeterli sayı ve nitelikte personelle takviyesi için, Genel Müdürlük nezdinde girişimlerin sürdürülmesi ile Müessese bünyesinde bulunan uzman ve başuzmanların bu konudaki bilgi ve tecrübelerinden yararlanılması önerilmiştir. Öneri doğrultusunda, Müessese tarafından Sözleşmeli Sahalar ve Hizmet Alımı Başmühendisliği bünyesinde çalıştırılmak üzere nitelikli personel talebinin Genel Müdürlük Personel Daire Başkanlığı na tarih ve 362 sayılı yazı ile bildirildiği, ancak, Müessese nin 2012 yılı faaliyetlerinin incelendiği Mayıs-2013 itibarıyla her iki konuya ilişkin bir gelişme olmadığı görülmüştür. Bu nedenlerle; Redevans karşılığı işletilen Alacaağzı-Kandilli sahasında, üretimin ton/yıl seviyelerinden ton/yıl seviyelerine yükseleceği dikkate alınarak, kontrol ve denetimlerinin sık aralıklarla, üretilen ve satılan miktarların daha sağlıklı ve kapsamlı tespitine yönelik olarak yapılmasını teminen, Sözleşmeli Sahalar ve Hizmet Alımları Baş Mühendisliği kadrosunun yeterli sayı ve nitelikte personelle takviyesi için, Genel Müdürlük nezdinde girişimlerin sürdürülmesi ile Müessese bünyesinde bulunan uzman ve başuzmanların bu konuda bilgi ve tecrübelerinden yararlanılması önerilir. Öte yandan, İR 8030 ruhsat no lu, hektar Kirenlik kuvars kumu sahası ile, hektar Alacaağzı kuvars kumu sahasının hukuku Kurum uhdesinde kalmak

63 51 kaydı ile 10 yıl süreli redevans karşılığı işletilmesine ilişkin yapılan ihale neticesinde Hema Endüstri A.Ş. ile tarihinde sözleşmelerin yapıldığı görülmüştür. Alacaağzı ve Kirenlik kuvars kumu sahalarının redevans karşılığı işlettirilmesine ilişkin sözleşmelerde her iki saha için de hazırlık dönemi, orman izninin alındığı tarihten itibaren geçecek 12 aylık süre olarak belirtilmiş olup, 10 yıllık sürede her iki saha için ayrı ayrı ton asgari üretim taahhüdünde bulunulmuştur. Redevans bedeli ise her iki sözleşmede 2 TL/ton olarak belirlenmiş olup, 1. ve sonraki üretim yıllarında TÜİK üretici fiyatları endeksi (ÜFE) madencilik ve taş ocakçılığı endeks sayısının önceki üretim yılına isabet eden 12 aylık değişim oranı kadar artış uygulanmak suretiyle her üretim yılı başında yeniden tespit edileceği belirtilmektedir. Hema Endüstri A.Ş ne tarihinde sahaların yer teslimi yapılmış olup, tarihinde Çevre ve Orman Bakanlığı Zonguldak Orman Bölge Müdürlüğü ne Müessese adına kuvars sahaları orman irtifak izni talebinde bulunulduğu ve Alacaağzı kuvars sahası için orman irtifak izninin tarihinde alındığı görülmüştür. Bu arada, Hema Endüstri A.Ş. nin işveren olarak tarihli sözleşme ile Alacaağzı kuvars kumu sahasının işlettirilmesi ve ürün zenginleştirilmesi işini yüklenici olarak Borcam Madencilik San. ve Tic. A.Ş ne devrettiği ve sahaya ilişkin ÇED Raporu ile Gayrisıhhi Müessese Raporları nın Borcam Madencilik tarafından alındığı görülmüştür. Bu saha için hazırlık dönemi orman irtifak izninin alındığı tarihten itibaren bir yıl olup tarihinde başlayan hazırlık dönemi tarihinde bitmiştir. Firmanın itibarıyla üretim taahhütü bin ton kuvars kumu olup, sahadan yapılan sevkiyat miktarının ton olduğu, tahakkuk eden redevans miktarının TL olduğu görülmüştür. Kirenlik kuvars sahası için ise, orman izin müracaatları, ÇED Raporu ve Gayri Sıhhi Müessese Raporu faaliyetlerine ilişkin olarak firmanın imzalanan sözleşme kapsamında yükümlülüklerini zamanında yerine getirmediği bu nedenle orman izninin geç alındığı anlaşılmaktadır. Sözleşmede hazırlık dönemi Orman İzni nin alındığı tarihten itibaren geçecek 12 aylık süre olarak belirtildiğinden sahada bir an önce üretime geçilebilmesi için firmanın sözleşme kapsamında yükümlülüklerini yerine getirmesi hususlarında tarih 1815/938 sayılı, tarih ve 2542/1314 sayılı yazılarla uyarıldığı, bahse konu yazılarda, Alacaağzı ve Kirenlik kuvars kumu sahalarının sözleşmelerinin aynı tarihte imzalandığı, yer teslimlerinin aynı tarihlerde yapıldığı hatırlatılarak, Alacaağzı kuvars kumu sahası için yerine getirilen yükümlülüklerin Kirenlik kuvars kumu sahası için yerine getirilmediği takdirde sözleşmenin feshi yoluna gidileceğinin belirtildiği görülmüştür. Bilahare firmanın tarihinde Kirenlik kuvars kumu sahası orman izin dosyalarını Müessese ye ilettiği, Müessese nin tarih ve 2764/1418 sayılı yazı ile Zonguldak Orman Bölge Müdürlüğü ne orman izin müracaatını yaptığı, tarihi itibarıyla tarihine kadar orman izninin alındığı görülmüştür. Dolayısıyla tarihinden itibaren bir yıllık hazırlık dönemi başlamış bulunmaktadır. Hazırlık dönemini takiben, tarihinde başlayan 1. üretim yılı tarihinde sona ermiş ve fiilen üretim

64 52 Sayıştay yapılmadığı halde sözleşme gereği 50 bin ton karşılığı TL redevans bedeli tahsil edilmiştir. Arama ve hazırlık çalışmaları : Müessese nin 2012 yılında gerçekleştirmiş olduğu arama ve hazırlık çalışmaları, program ve geçen yılla karşılaştırmalı olarak, aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir. Hazırlık ve arama çalışmaları 2011 yılı gerçekleşen metre 2012 yılı Gerçekleşme oranı Geçen Programa Program Gerçekleşen yıla göre metre metre göre % % Taş içi hazırlık A. Kredili Kuyu Düz (yatay) galeri , Meyilli galeri 262, , Toplam kredili (A) 270, , B. Cari harcamalardan Kuyu Düz (yatay) galeri , Meyilli galeri 156,5-53,3-34 Toplam cari (B) 395, , Toplam ( A+B ) Kuyu Düz (yatay) galeri , Meyilli galeri , Toplam taş içi hazırlık , ton satılabilir üretim için taş içi hazırlık 4,3 5,78 3, ton tuvönan üretim için taş içi hazırlık 2,6 4,43 2, Kömür içi hazırlık Düz galeri (taban yolu) , Meyilli galeri (başyukarı) , Toplam kömür içi hazırlık , ton satılabilir üretim için kömür içi hazırlık 8,3 9,71 8, ton tuvönan üretim için kömür içi hazırlık 5,0 6,11 5, Sondajlar Müessese eliyle toplam Diğer Kuruluşlar Toplam(sondaj)

65 53 Müessese de taş içi hazırlık olarak 2012 yılında; kredili harcamalardan, 565 m. yatay, 435 m. meyilli galeri ve 100 m. kuyu, cari harcamalardan ise 350 m. yatay olmak üzere toplam m. taş içi hazırlık yapılması öngörülmüş, buna karşılık programa göre %61 oranında, önceki yıla göre ise %15 oranında az gerçekleşme ile, 413,4 m. yatay, 217,8 m. meyilli olmak üzere toplam 631,2 m. taş içi galeri açılmıştır. Yeni açılan bu 631,2 m. galerinin 316,3 metresi düz, 164,5 metresi meyilli olmak üzere toplam 480,8 metresi kredili, 97,1 metresi düz, 53,3 metresi meyilli olmak üzere toplam 150,4 metresi ise Müessese imkanlarıyla yapılmıştır. Kömür içi hazırlıklarında ise, toplam m. düz galeri (taban yolu) programına karşılık %27 oranında noksan gerçekleşme ile 1.211,1 m. düz galeri, 244,17 m. meyilli galeri olmak üzere toplam 1.455,27 m. ilerleme yapıldığı, önceki yıl toplam m. olan kömür içi hazırlık miktarına göre de %14 oranında fazla gerçekleşme olduğu görülmektedir yılında taş içinde 96 işçi ile (70 hazırlık+26 kredili hazırlık) yevmiye harcanarak 1. ve 4. bloklarda 150,4 m. hazırlık çalışması yapılmıştır yılında 4. Blok Kat Hazırlığı Projesi kapsamında 225,5 m. ve I. ve II. Blok Kat Hazırlığı kapsamında da 255,3 m. galeri sürülmüştür. Ayrıca kredisiz hazırlık faaliyetleri kapsamında 222 pano silo başyukarı 22,5 m. ve 308 rekup lağımı da 97,1 m. sürülmüştür. Taş içi hazırlıkların dışında 140 işçi ile yevmiye harcanarak toplam 382 m. tarama, 843 m. taban temizleme, 922 m. tamir, 140 m. temizlik ve posta kaldırma, m. su kanalı temizliği faaliyetinde bulunulmuştur. Tamir-tarama için harcanan yevmiye hazırlık yevmiyesinin %148 i düzeyinde olmuştur. Müessese nin 2012 yılı hazırlık ilerleme randımanları geçen yıl değerleri ile birlikte aşağıdaki çizelgede gösterilmektedir. Hazırlık ilerleme randımanları 2011 yılı gerçekleşen cm/yev yılı program cm/yev yılı gerçekleşen cm/yev. Geçen yıla göre gerçekleşme oranı % Kredili 6,91 8,00 9, Hazırlık 7,47 8,00 7,19 96 Müteferrik 6,53 8,00 11, Tabanlar 12,66 14,00 12,56 99 Müessese imkanlarıyla cari harcamalardan hazırlık ve müteferrik galeriler olarak programlanan toplam 350 m. iş, programa göre %57 oranında (199,6 m.), önceki yıla göre ise %62 oranında (245,1 m.) az olarak toplam 150,4 m. ve 7,19 cm/yevmiye randımanla gerçekleşmiştir. Kredili galeriler kapsamında yapılan toplam 480,8 m. işin 9,25 cm/yevmiye randımanla gerçekleştirilmiş olduğu, galeriler toplamı

66 54 Sayıştay hazırlık ilerleme randımanının geçen yıla göre %4 oranında azalarak 7,19 cm/yevmiye olarak gerçekleştiği görülmektedir. Müessese de gerek üretim ve hazırlık işlerinin ocak içinde belli bir bölgeye sıkışması ve bu durumun nakliyat problemleri yaratması ile birlikte ocakta konsantrasyonun sağlanamaması, gerekse yıl içerisinde karşılaşılan ocak yangınları nedeniyle kimi panoların ve galerilerin yangın barajları ile kapatılması sonucu yapılan iş-tertip değişiklikleri ve özellikle nakliyat sisteminde yaşanan sıkıntıların, hazırlık ilerleme randımanının 7,19 cm/yevmiye değerinde kalmasına neden olarak, taş içi hazırlıklarda Kurum tarafından tüm müesseselerde hedeflenen 20 cm/yevmiye değerinin oldukça altında kalmasına yol açmıştır. Öte yandan, Müessese hazırlık işçileri, yıl içerisinde ağırlıklı olarak kömür içi hazırlık işlerinde tertip edildiği, 1.211,1 m. taban yolu (düz galeri), 244,17 m. de başyukarı (meyilli galeri) olmak üzere yıl içerisinde kömür içi hazırlık olarak toplam 1.455,27 m. ilerleme yapıldığı görülmüştür. Taban ilerlemelerinde programlanan toplam 2000 metreye karşılık fiili olarak %27 oranında noksan olarak gerçekleştirilen 1.455,27 m. iş ortalama 12,56 cm/yevmiye randımanla gerçekleştirilmiş olup bu değer de 2012 yılı Kurum ortalaması olan 13,84 cm/yevmiye değerinin altındadır. Müessese galeri ilerlemelerinde gerek taş içi, gerekse kömür içi randımanlarında son dört yıldır Kurum ortalamasının altında kalmıştır. Alt yapıda söz konusu edilen iyileştirmeler ve son yıllarda alınan kazı işçilerine rağmen işletmede mevcut ocak planlaması ve işçilik yapısı ile beraber ocak yangınları ile mücadele konusunda başarılı olunamaması sonucu Müessese nin hazırlık faaliyetlerinde randıman yönünden artış sağlayamadığı ve yeterli miktarda hazırlık yapamadığı görülmektedir. Emeklilik nedeniyle yeraltı işçi sayısının giderek azalması, 2009 yılında işe alınan PAÜ işçilerinden de geçici sanat değişiklikleri ve boşta gruplu çalıştırma sistemi ile personel ihtiyacı duyulan, nakliyat, lavvar, tamir-tarama ve elektro-mekanik sanatlarında istifade edilmek zorunda kalınması, diğer yandan, mazeretsiz devamsızlıkların, hastane izni ve istirahat izinlerinin artması sonucu üretimle doğrudan ilgili hazırlık işçi ve yevmiye sayıları ancak 96 işçi ve yevmiye olabilmiştir. Üretim faaliyetlerinin aksamadan sürdürülmesi için zorunlu olan hazırlıklar bu sebeple yeterli olmamakta, diğer yandan sanat değişiklikleri sonucu üretim işçiliğindeki azalma, üretimin ve işgücü verimliliklerinin düşmesine neden olmaktadır katının teçhizi ile Müessese önemli bir alt yapıya kavuşmuş olmakla birlikte, bu katın ve takip eden alt katların rezervlerinin kazanılabilmesi için, bu katlardaki hazırlıkların üretim program hedeflerine paralel tamamlanması, bu hazırlıkların yapılabilmesi için de ana nakliyat yollarındaki tamir-tarama ve eski açma çalışmalarının öncelikli olarak bitirilmesi, açık ve gizli ocak yangınlarının etkin bir mücadele ile önlenmesi, malzeme ve personel nakliyat sisteminde fiili çalışma sürelerini artırmaya yönelik her türlü tedbirin alınması büyük önem taşımaktadır. Galeri ilerlemelerinde taş içi hazırlık ilerleme randımanının 7,19 cm/yevmiye, kömür içi hazırlık ilerleme randımanının 12,56 cm/yevmiye olarak, program değerleri

67 55 ve Kurum ortalamalarının altında gerçekleşmesine neden olan etkenlerin araştırılması ve sonuçlarına göre bu randımanların arttırılmasına için her türlü çabanın sarf edilmesi önerilir. Müessese imkanları ile mevcut durum itibarıyla, hazırlık ve kazı işçileri içinden ayırdığı tamir-tarama ekipleriyle ancak iş güvenliği ve havalandırma açısından önem arz eden galerilerin tamir-taramalarını yapabildiği, yarı kapalı veya kapalı durumdaki diğer galerilerin açılamadığı görülmüştür. Müessese de yarı kapalı veya kapalı durumdaki galerilerin açılarak; Kandilli bölümü batısında yer alan ve 1.blok olarak adlandırılan sahada -350-/-600 kotları arasındaki dik kısımda (50-90 ) bulunan rezerv ile 2.blokta -450/-550 katları arasındaki Büyük damar rezervinin üretime kazandırılması planlanmıştır. Kısaca I. ve II. Blok Büyük Damar Projesi olarak adlandırılan bu projenin üretimde aksama yaratmadan devreye sokulabilmesi için +20, -400 Batı, -450 Batı, -500 Batı da yer alan düz ve meyilli galerilerin ve -450/-500 bant varagellerinin tamir-tarama işlerinin (ıslahı) en kısa sürede tamamlanması zorunlu hale gelmiştir. Bu nedenle, I. nci ve II. nci Blok -500/-550 Ana Kat Hazırlığı işinin hizmet alımı yolu ile yaptırılmasını teminen tarihinde yapılan ihale sonucu kazanan Kasmet firması ile tarihli sözleşmenin imzalandığı, tarihinde yer teslimi yapıldığı, firmanın işe tarihinde başladığı görülmüştür. -400/-450 kotlarında, m. tamir tarama, 550 m. kapalı göçük(eski) açma, 305 m. galeri betonlama, 795 m. yeni galeri açma olmak üzere toplam m. iş miktarı yapılan proje değişikliği ile 647,5 m. yeni galeri açma, 310 m. eski açma, 4.075,9 m. tamir-tarama, 305 m. galeri betonlama, m. kanal açma ve betonlama olmak üzere toplam 7.069,4 m. iş olarak revize edilmiş olup toplam bedeli ,5 ABD doları olmuştur. Ocak yangınları nedeniyle zorunlu olarak yapılan proje değişikliklerinin projeden beklenen fayda ve üretim miktarlarına etkileri açısından bir değerlendirme yapılmadığı görülmektedir. Ocak yangınları nedeniyle zorunlu olarak yapıldığı anlaşılan iş eksilişleri sonucu yerine verilen ilave işlerin hakedişleri ile üretime katkıları veya diğer gerekçeleri (havalandırma, nakliyat, 2. kaçma, kurtarma yolu) açısından da bir inceleme yapılmamıştır. Özet olarak, muhtelif kesitlerde 210 metrelik eski açma, metrelik tamir tarama, 17 metrelik yeni galeri işleri (toplam m.) ile 657 metrelik kanal açma ve betonlama işlerinin yangın nedeniyle barajlarla kapatılan kesimlerde kaldığı, bu kesimlerde kalan işlerin yerine iş değişikliklerine ve/veya iş eksilişlerine gidildiği, bu kesimlerde projeden beklenen hedeflere ulaşılamadığı, Ekim-2011 itibarıyle proje kapsamında ödeme yapılan toplam hakediş tutarının ,50 ABD doları (KDV hariç) olduğu, bunun yaklaşık %25 i oranında ABD doları tutarındaki bir harcamanın yangın barajları ile kapatılan kesimlerde yapılan imalatlar için harcandığı, -400/-450 batı dik damarda üretim yapılması planlanan -450 katının kapatılmasıyla büyük bir bölümü 222 ve 230 no lu panoların hazırlık galerileri olan bu imalatların proje kapsamında kalan işlerinin iş değişikliği ve/veya iş eksilişi yapılarak projeden

68 56 Sayıştay çıkarıldığı, 222 ve 230 nolu panolardan kısa vadede üretim açısından beklenen faydanın sağlanamadığı görülmektedir. Uzun vadede, barajlarla kapatılmış olan bu kesimlerin kontrollu bir şekilde tekrar açılmasında yapılan imalatların (geçici hakedişleri ödenen), gerek yangından etkilenme durumları, gerekse formasyon yapısına bağlı olarak sürekli tamir-tarama gerektiren bir kesimde bulunmaları nedeniyle tekrar kapsamlı bir tamir-taramaya ihtiyaç duyacağı aşikardır. Dar bir kesimde hem üretim hemde hazırlık çalışmalarının birlikte yürütülmeye çalışılması, bu doğrultuda konsantrasyonun sağlanamaması ve en önemlisi ocak yangınları ile mücadelede başarılı olunamaması sonucu projeden beklenen faydanın sağlanamadığı görülmektedir. Müessese nin, ocak yangınları ve kendiliğinden yanma olaylarının önlenmesine yönelik olarak alınan ve alınabilecek diğer tedbirleri tekrar gözden geçirmesi gerekliliği izahtan varestedir. Verilen süre uzatımları ile iş bitim tarihi olarak belirlenen proje kapsamında yapılan iş değişiklikleri ve iş eksilişleri sonrası, yeni açma, eski açma, tamir tarama ve galeri betonlama olarak işlerin %100 nün tamamlandığı, oluşturulan Geçici Kabul Komisyonu tarihinde çalışmalarını tamamlayarak Geçici Kabul Komisyonu Raporu nu hazırlamıştır. Komisyonun, firma vekili ile birlikte ocakta yapılan incelemeler sonucu bazı galerilerde eksik noksan ve kusurlu işler tespit ettikleri, bu eksikliklerin sözleşme ve eklerine göre giderilmesini istedikleri görülmüştür. Komisyon Raporu nun sonuç bölümünde;. bazı galerilerde yeterli tahkimatın (fırçalama, kamalama) zamanında yapılmaması nedeniyle deformasyonların başladığı görülmüştür. Kısa bir sürede eksikliklerin giderilememesi durumunda, başlayan deformasyonların devam edeceği ve zaman içinde galerilerin kullanılamaz hale geleceği değerlendirilmiştir. Deformasyonların durdurulabilmesi için bir an önce tahkimat eksikliklerinin giderilmesi büyük önem taşımaktadır. denilmektedir. Komisyon raporunda ayrıca, sözleşme hükümlerine göre iki seçenek sunulduğu görülmektedir. Bu iki seçeneğin; 1. Seçeneğe göre; yapılan tespitlere göre belirlenen eksik ve kusurlu işlerin yüklenici firma tarafından yeterli sayıda ekip kurulması durumunda 90 takvim günü içinde tamamlanabileceği, 2. Seçeneğe göre ise; ayrıntıları tutanakta ve ekte verilen ve ölçekli planlarda belirtilen kusurlu ve eksik işlerin giderilmesi için (ihale birim fiyatları ve işçilikler baz alınarak yapılan değerlendirme sonucunda) ABD dolarlık bedelin firmanın teminatından kesilebileceği şeklinde olduğu görülmüştür. Tespit edilen eksik noksan ve kusurlu işlere ilişkin olarak, sözleşme ve ilgili mevzuat hükümlerine göre işlem yapılması gerekmektedir. Kurum tarafından tarihli yazı ile geçici kabul tutanağındaki tespitlerdeki eksikliklerin verilen süre içerisinde giderilmesi istenmiş, aksi taktirde eksik ve kusurlu işlerin bedeli olarak ABD

69 57 dolarının teminatlarından kesileceği firmaya bildirilmiştir tarihli yazısı ile de firmadan kararını bildirmesi istenmiştir. Kasmet İnşaat A.Ş. nin bu karara itiraz ederek teminat mektubunun nakde çevrilmesinin önlenmesi için ihtiyati tedbir kararı verilmesi talebiyle dava açtığı ve mahkemece teminat mektubunun nakde çevrilmesi hususunda ihtiyati tedbir kararı verildiği, EPPT Daire Başkanlığı nın 24/02/2012 tarih ve 235 sayılı yazısı ile de Müessese ye bildirilmiştir. Kurum tarafından firmaya tarihinde noter kanalı ile çekilen ihtarda; Geçici Kabul Komisyonu nca tespit edilen eksik ve kusurlu işlerin giderilmesi için firmanın 10 gün içerisinde çalışmalara başlaması, aksi taktirde eksik ve kusurlu işlerin teminatlarından kesilerek Kurumumuzca giderilmesi yoluna gidilecektir denilmiştir. Firma yapılan ihtarlara rağmen çalışmalara başlamaması üzerine; bu kapsamda -500 katında yer alan lağımı B14 kesit 210 m. eski açma işinde yer alan 20 m. tarama işi ile -495/-510 katları arasında yer alan varageli B10 kesit 60 m. 140 desandre işinde yer alan 30 m. tarama işlerinin yer aldığı galerilerin, Müessese nin temiz hava girişi ve ana nakliyat yolu olması sebebiyle aciliyet arz ettiğinden, Müessese ekipleri tarafından tarihinden itibaren şartname koşullarına uygun hale getirilme çalışmaları başlatılmıştır. Kurum Hukuk Müşavirliği nin tarih ve 2961 sayılı yazısı ile Kasmet İnşaat A.Ş. tarafından Kurum aleyhine açılan Zonguldak I. Asliye Hukuk Mahkemesi 2012/46E sayılı davasında taraflar arasındaki sözleşme gereğince Müessese de yapılan işlerin, mevcut durumun ve sözleşme gereğince yapılması gerekip de yapılmayan işlerin yerinde tespitinin yapılması için, Kdz.Ereğli I.Asliye Hukuk Mahkemesince tarih ve saat 14:00 de keşif yapılacağı Müessese ye bildirilmiştir. Bilirkişi heyeti tarihinde Bilirkişi Raporu nu mahkemeye sunmuştur. Bilirkişi raporunda dava konusu galerilere gidilerek keşif yapıldığı, gerekli incelemeler ve tespitlerin yapıldığı, gerekli görülen yerlerde fotoğrafların çekildiği, dava mahalinin çok dağınık olması sebebiyle heyetin 2 ekip olarak işyerlerini incelemek üzere ocağa indiği ve buna bağlı olarak tespitler yapıldığı belirtilmiştir. Bilirkişi heyeti mahkemeye sunduğu raporda sonuç olarak aşağıda ki tespitlerde bulunmuştur: -Çalışma alanlarında, teknik şartnamenin tahkimatın nasıl yapılacağının tanımlandığı 7.1 maddesindeki, meyilli ve düz galerilerde eski açma işlerinin tanımlandığı 8. maddesindeki, meyilli ve düz galerilerde tamir tarama işlerinin yapılmasının tanımlandığı 9.maddesindeki ve beton tahkimatın tanımlandığı 7.2 maddesindeki hususlara riayet edilmediği, buna bağlı olarak bağlarda ve beton kesonlarda bozulmalar olduğunun görüldüğü, -Çalışma alanından alınmayan posta ve eski malzemelerin olduğu; posta, bozulan bağlar ve eski malzemeler nedeniyle galeri kesitlerinin standart ölçülerde olmadığının tespit edildiği, belirtilmiştir.

70 58 Sayıştay Belirlenen bu kusurlar yüklenici Kasmet İnşaat A.Ş. nin kusurlarından kaynaklandığından yüklenici tarafından giderilmesi gerektiği belirtilerek bu konularda işverenin eksik ve kusurlu işler özet ve maliyet tablosunda belirtilen hususlara bilirkişi heyeti tamamen katıldığını belirtmiştir. Yüklenici şirketin Zonguldak Nöbetçi Asliye Hukuk Mahkemesi Hakimliği ne verdiği tarihli dava dilekçesinde Geçici Kabul Komisyonu tarafından tespit edilen kusurlu, eksik ve hatalı işler, yapı denetim grubu tarafından tespiti yapılan ve Yapım İşleri Genel Şartnamesi nin 15.maddesine dayalı olarak müvekkil şirketten tekrar yapılması istenilen işlerdir. Ancak; bu işler davalı Kurum tarafından teslim alınan ve teslim alındıktan sonra, fakat geçici kabulden önce kullanılan yerlere ilişkindir denilmektedir. Ayrıca eksikliklerin davalının işi teslim aldıktan sonraki kullanımı ile ilgili olduğu iddialarına karşı olarak, Bilirkişi Heyeti raporunda; Belirtilen bu eksiklikler bilirkişi raporumuzda fotoğraflarla da açıkladığımız gibi işverenin kullanımı ile ilgili eksiklikler değildir. Bu eksiklikler ocak çalışma emniyetini de önemli ölçüde azaltmıştır. Özellikle tahkimatın bozuk olduğu yerlerin ivedilikle yenilenmesi ve tamirinin yapılması herhangi bir kazaya yol açmaması açısından önemli ve gereklidir. Ocağın dinamik işletme yapısı içerisinde bazı bölgelerin işletme tarafından devreye alınması işin gereğidir denilmiştir. Hukuk Müşavirliği nin EPPT Daire Başkanlığı na muhatap tarih ve 5986 sayılı yazısında İlgide kayıtlı olup Müşavirliğimize ve Başkanlığınıza havale edilen yazıda bahsi geçen Zonguldak 1.Asliye Hukuk Mahkemesinin 2012/46 E.sayılı davası hakkında tarihinde; davanın reddine ve teminat mektubunun nakde çevrilmemesi hususundaki tedbirin kaldırılmasına karar verilmiştir denilerek söz konusu mahkemeyi Kurum un kazandığı bildirilmiştir. Aralık-2012 tarihinden itibaren eksik ve kusurlu işlerin tamamlanması Müessese nin işçilik durumuna göre iş güvenliği açısından önem arz eden galerilerde yaptırılmaktadır. Diğer yandan Müessese tarafından, 4 üncü blokta -500 ile -600 katlarında bulunan kömür rezervinin kazanılması amacıyla 4 üncü Blok Kat Hazırlığı Projesi hazırlanmıştır. Bu bloktaki rezervleri görünür hale getirebilmek amacıyla -400 kuzey lağımından kuzeye doğru 100 m. galeri sürülmüş olup, kömür varlığını 3 boyutlu olarak belirleyebilmek için en az 3 farklı noktadan kömürü kesecek sondajların yapılmasına karar verilmiştir. Bu amaçla, başlatılan sondaj çalışmaları neticesinde; Sondaj 1 de, -400 kuzey lağımında 45º tabana eğimli olarak kurulan sondajın 227. metresinde -553 kotunda kömüre girilmiş ve 18 m. kömürde gittikten sonra -567 kotunda kömürden çıkılmıştır ile tarihleri arasında yapılmaya çalışılan 4 adet sondaj ise metreler arasında değişen ilerlemelerden sonra takım sıkışması sorunları nedeniyle tamamlanamamıştır kuzey lağımı 35 m. ilerletilerek, sondaj konusunda daha deneyimli olan Kozlu Müessesesi nden yardım alınmak suretiyle

71 59 başlanılan ve arın istikametinde tabana 30º eğim ile yapılan Sondaj 2 de; sondaj 211,7 m. ilerledikten sonra -497 kotunda kömüre girmiş, toplam 9,8 m. kömür kesen sondaj kotunda kömürden çıkmıştır. Aynı galeri arınının 30º sağına tabana 28º açı ile yapılan Sondaj 3 de; 143,2 m. ilerlemeden sonra -458 kotunda kömüre girilmiş 5,9 m. kömür kesen sondaj -461 kotunda kömürden çıkmış, 165,9 metrede -469 kotunda tekrar kömüre giren ve 4,1 m. kömür kesen sondaj, -471 kotunda kömürden çıkmıştır. Sondaj 1 in yanında, deliğe göre 10º açıyla tabana 74º eğimli Sondaj 4 de ise formasyon bozukluğunun neden olduğu takım sıkışması sonucu 119,7 metreden sonra ilerleme yapılamamıştır. İlk sondajın başlama tarihi olan den itibaren yeraltı koşullarında ve eğimli olarak yapılan 4 adet sondajın, takım sıkışması sorunları nedeni ile, tamamlanamaması sonucu 4. Blok Kat Hazırlığı Projesi termininde gecikme olmuştur yılı yatırım programında 1,5 milyon TL ödenek ayrılarak 500 m. galeri sürülmesi planlanan proje kapsamında, Müessese imkanları ile 225,5 m. ilerleme yapılmıştır. Diğer taraftan 2010 yılı içerisinde yapılan sondajlar neticesinde IV. Blok Büyükdamar ın -500/-550/-600 katları için rezervin görünür hale geldiği, ancak, daha önce yapılmış olan damar izohipslerinin 2A no lu fayın atımı nedeniyle farklı kotlarda olduğu ve rezervin yine ton olduğu görülmüştür. Bu nedenle, 2011 yılında proje yeniden değerlendirilmiş olup Kandilli Bölümü Büyükdamar ın ve deki hava dönüş yollarının bakımı ve projede daha önce sürülmüş olan sondaj lağımının hava dönüş yolu olarak kullanımı yoluna gidilmesi düşünülerek, IV. Blok Ana Kat Hazırlığı lağımlarının doğuda 2A no lu faya yakın olarak sürülmesi projelendirilmiştir. Yapılan revize çalışması sonucu ton görünür rezerv için m. B10 demirbağlı meyilli, 188 metre B10 demirbağlı düz olmak üzere toplam m. galeri sürülmesi planlanmış ve proje 15/07/2011 tarihli Makam Oluru ile onaylandığı görülmüştür. Esas itibarıyla; jeolojik yapının geleneksel mekanizasyon yöntemlerine elverişli olmaması ve mevcut jeolojik yapıya uygun olarak AR-GE faaliyetleri sonucu özel olarak araştırılarak geliştirilmiş bir mekanize üretim yönteminin de bulunmaması nedeniyle emek yoğun işletmecilik gerektirmesi sonucu, üretim maliyetleri içindeki işçilik paylarının %70 lerin bile altına çekilemediği bir yapı içinde, ocakların giderek derinleşmesi ve genişlemesi de gözönüne alındığında, efektif çalışma saatlerinin ve buna bağlı olarak da verimliliklerin düşmesi ve üretime yardımcı işçilik giderlerinin de artması kaçınılmaz olmuştur. Ocakların nihai işletme derinliklerinin bugünden tespit edilerek projelerin bu doğrultuda hazırlanması gerekmektedir. Yıkama zenginleştirme çalışmaları : 1960 yılında Mc Nally firması tarafından inşa edilen Armutçuk lavvarı ton/gün kömür yıkama kapasiteli olup, ana kömür yıkama sistemi olarak jigler kullanılmaktadır. Lavvarda ayrıca, 0-0,5 mm. boyutlu ince malzemeyi geri kazanmayı

72 60 Sayıştay amaçlayan ve 2002 yılında devreye giren 20 ton/saat kapasiteli bir filtrasyon tesisi de mevcuttur. Armutçuk Lavvar ında 2012 yılında yıkanan ton kömürün yıkamazenginleştirme değerleri program ve geçen yılla karşılaştırmalı olarak aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir. Armutçuk lavvarı çalışma değerleri Ölç ü 2011 yılı gerçekleşen Program 2012 yılı Gerçekleşen Gerçekleşme oranı Geçen Programa göre yıla % göre % Tuvönan üretim ton Satılabilir üretim ton Satılabilir / tuvönan oranı % Lavvara çekilen tuvönan ton Lavvardan çıkan (satılabilir) ton ince lave (Demir-çelik ürünü) ton ince lave (%16 ton küllü,çim.ürünü) 0-18 ton ton (Parça Paket) ton (Parça Dökme) ton mm (Torba) ton mm (Dökme) ton Filtrasyon (yüksek küllü santral ton yakıtı) Lavvardan atılan şist ton Lavvar verimliliği % Müessese üretmiş olduğu ton tuvönan kömürün tamamını lavvardan geçirerek ton satılabilir ürün elde etmiş, satılabilir kömür/tuvönan kömür oranı geçen yıla göre yaklaşık 5 puan artarak %66 olarak gerçekleşmiş ve lavvar verimliliği de %66 olmuştur. Satılabilir kömürün; tonu(%24) çimento sanayi ürünü yüksek küllü 0-10 ince lave, tonu(%30) 0-18 mm, tonu(%2) mm, tonu(%9) mm parça-paket, 23,544 tonu(%14) mm parçadökme ve kalan tonu ise(%22) yüksek küllü santral yakıtı(filtrasyon tesisi ürünü) olarak elde edilmiştir. Lavvardan atılan şist ise ton olmuştur yılında lavvardan çıkan satılabilir kömürün %23 ü oranında olmak üzere ton filtrasyon ürünü yüksek küllü santral kömürü üretilmişken, 2012 yılında satılabilir kömürün %22 ü oranında ton filtrasyon ürünü yüksek küllü santral kömürü üretildiği görülmektedir. Filtrasyon ürünü yüksek küllü santral kömürü üretimi, dünya kömür fiyatlarındaki değişime bağlı olarak arz talep dengesine göre,

73 61 Genel Müdürlük tarafından belirlenen satış politikalarına bağlı olarak her yıl değişim gösterebilmektedir. Armutçuk Lavvarı nda yıkanan kömürlere ilişkin kül değerleri ile lavvar işçilikleri, malzeme ve enerji tüketimleri program ve geçen yılla karşılaştırmalı olarak aşağıdaki çizelgede verilmiştir. Armutçuk lavvarı kül değerleri, işçilikler ve malzeme tüketimleri Ölçü 2011 yılı gerçekleşen Program 2012 yılı Gerçekleşen Gerçekleşme oranı Programa göre % Lavvara çekilen tuvönan külü % 46,32 46,99 42, mm lave kül % 19,58 19,80 18, ince lave (demir-çelik ürünü) % ince lave (%16 küllü,çim.ürünü) % 15,61 16,25 14, mm kül % 12,60 12,15 12, mm kül % 9,36 9,55 9, mm parça külü % mm parça % mm (torba) külü % 8,49 8,91 8, mm (dökme) külü % 8,56 8,91 8, Filtrasyon ürünü kül % 44,62 45,24 43, Lavvardan atılan şist külü % 87, , Yapılan yevmiye adet 11,559 16, Nezaret adet Yıkama adet 7, Nakliyat adet Elektro-mekanik + atölye adet Muhtelif adet Lavvar işçilik verimliliği kg/yev Elektrik tüketimi Kwh Birim elektrik tüketimi Kwh/ton 3, Geçen yıla göre % Lavvara geçen yıla göre %0,2 oranında 553 ton daha fazla kömür beslenmiş, lavvar işçilik yevmiyesinde de %25 oranında adet azalma olmuş ve bunun neticesinde lavvar işçilik verimliliği geçen yıla göre %34 oranında artmıştır yılında üretilen tuvönan kömürün kül oranının, geçen yıla göre %9 oranında, programa göre ise %10 oranında azalışla %42,2 olarak gerçekleştiği görülmektedir. Diğer yandan, üretilen 0-10 ince lave kömürün en önemli müşterilerinden biri olan ERDEMİR e son zamanlarda gönderilen kömürlerin evsafına uygun olmadığı yönünde şikayetler alındığı görülmektedir. Armutçuk kömürünün azami kül içeriğinin

74 62 Sayıştay %12 olması öngörülmekte iken , , tarihlerinde sevk edilen kömürlerin %14,3-%16,1 arasında değişen oranlarda kül içerdikleri ve bu nedenle cezaya girildiği, bunlar gibi değişik tarihlerde yapılan sevkiyatlara ilişkin başka örneklerinde olduğu, bu nedenle ERDEMİR tarafından 27 Nisan 2012 tarih 284 sayılı faks mesajı ile Kurum un, Armutçuk kömürünün kül değerinin düşürülerek, mutabakat metninde belirtilen kalite kriterlerine uygun kömür teslimatı yapılması hususunda uyarıldığı, yıkama ile ilgili olan bu sorunun denetim tarihi olan Mayıs-2013 itibariyle ortadan kalktığı görülmüştür. Diğer yandan, Kurumun önemli müşterilerinden olan ÇAYKUR a gönderilen mm. parça kömüre karışan pet şişe, konserve kutusu, eldiven, odun, poşet, patlamış, patlamamış kapsül gibi yabancı maddeler nedeniyle yıllardır şikayetler alındığı, ancak; sorunun bir türlü çözülemediği görülmektedir. Bu yabancı maddelerin büyük çoğunlukla üretim ayaklarından kömüre karıştığı dikkate alınarak üretim arınlarından başlayarak üretimin her aşamasında bu tür maddelerin kömüre karışmasını engelleyecek her türlü tedbirin alınması gerekmektedir. Bu nedenlerle; Daha temiz kömür üretiminin yapılabilmesi için, üretimin her aşamasında, üretim arınlarından, ayak arkasından, nakliyat sistemi ve stok yerlerinden yabancı maddelerin kömüre karışmasını engelleyecek ve evsafına uygun kömür üretilmesini sağlayacak her türlü önlemin alınması önerilir. Armutçuk lavvarı ton/gün kapasiteli olup ocaktan çıkan tuvönan kömürler Mc Nally yıkama kazanında yıkamaya tabi tutulduktan sonra tasnif eleklerinden geçip silolara alınmaktadır. Kömür yıkama işlemleri sonucu şlam kömür atıklarının oluşturduğu çevre kirliliğini önlemek aynı zamanda ek bir kazanç sağlamak amacıyla kurulan, 20 ton/saat ( ton/gün) kapasiteli filtrasyon tesisinden %30 kül, %20-22 nem ve kcal/kg özelliklerine sahip ürün elde edilmektedir. Stok sahasından kaçakların önlenmesi kapsamında, sahanın yeniden düzenlenmesi işinin m 2 lik betonlama kısmı önceki yıllarda tamamlanmış olduğu ancak ihtiyaç duyulan istinat duvarı ve diğer beton işlerinin tamamlanamadığı görülmüştür. İş kazaları : Müessese nin 2012 yılı iş kazaları ile ilgili değerleri, önceki iki yılla birlikte aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir.

75 63 İş yeri Yıllar Kaza adedi Ölü sayısı Yaralı sayısı Kayıp iş günü sayısı yevmiyeye düşen kaza adedi ton tuvönana düşen kaza adedi Yeraltı Yerüstü Müessese Toplamı ,15 11, ,05 12, ,10 13, ,16 0, ,70 0, ,19 0, ,13 11, ,01 13, ,30 13,95 Müessese de geçen yıla göre %4 oranında (15 adet) artış ile toplam 352 adet kaza meydana geldiği görülmüş ve bu kazalarda 351 işçi yaralanmış 1 işçi de ölmüştür. Her ne kadar ölümlü kaza olmasa da son iki yıldır kaza sayısında görülen artış dikkat çekmektedir. 352 adet iş kazasının sebepleri incelendiğinde; 157 adedi (%45) göçük ve taşkömür (kavlak) düşmelerinden, 11 adedi (%3) mekanik nakliyattan, 17 adedi (%5) el ile nakliyattan, 60 adedi (%17) malzeme taşıma ve kullanma esnasında ve 107 adedi de (%30) takılma, düşme, kayma, yuvarlanma gibi muhtelif nedenlerden kaynaklandığı görülmektedir. Kazalar sonucunda oluşan kayıp işgünü miktarları incelendiğinde, iş kazaları nedeniyle toplam iş kayıp günü olduğu, 4-28 günlük iş kayıp gününe yol açan ciddi yaralanmaların 268 kişi olduğu ve toplam yaralı sayısının %80 ini oluşturduğu görülmektedir günlük iş kayıp gününe yol açan ciddi yaralanmalara yol açan kazaların 2009 yılında 141 adet olduğu, bunların iş kayıp gününe yol açtığı dikkate alınırsa cari yılda 4-28 gün iş kaybına yol açan kaza sayısında 2009 yılına göre %90 oranında ciddi bir artış olduğu görülmektedir günlük iş kayıp gününe yol açan oldukça ciddi yaralanmaların ise önceki yıla göre %48 oranında azalışla 15 kişi olduğu ve toplam yaralı sayısının %45 ini oluşturduğu görülmektedir. Toplam 157 kişinin yaralandığı ve toplam kaza sayısının %45 ini oluşturan göçüklerin oluş nedenleri üzerinde durularak, üretim yöntemlerinin, ayak, taban ve taban yollarında tahkimat sisteminin gözden geçirilmesi ile işçilerin eğitimi de dâhil her türlü tedbirin alınması gereklidir. Öte yandan, son yıllarda takılma, düşme, yuvarlanma, kayma gibi muhtelif nedenlerden kaynaklanan kaza sayılarında artış olduğu görülmektedir. Galeri, desandre, taban ve tavan yollarında gelişigüzel atılmış malzemelerin bulunması, galeri ve desandrelerde insan geçişinin engellenmesi, kesit daralması, taban kabarması

76 64 Sayıştay nedeniyle yolların bozulması, yollardaki su birikintileri gibi pek çok etkenin bu kazaların olmasına yol açtığı anlaşılmaktadır. Bu tür durumlara en kısa sürede müdahale edilerek yolların insan ve malzeme geçişini engellemeyecek şekilde açık tutulması gerekmektedir. Öte yandan, yıl içerisinde meydana gelen 352 kazada, 121 i kazı ustası, 150 si de kazı işçisi olmak üzere 271 pano ayak üretim işçisinin (%77) yaralandığı görülmektedir. Bu kazaların büyük kısmının göçüklerden ile malzeme taşıma ve kullanmadan kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Bu kazaların nedenlerinin araştırılması ve bunların önlenmesi için gerekli her türlü iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin alınarak işçilerin eğitimlerine ağırlık verilmesi ve işyerlerinde tahaffuz malzemelerinin mutlaka kullandırılması gerekmektedir. Yapılan denetimlerde koruma malzemelerini kullanmayanların tespiti halinde mutlaka bir tutanakla yazılı olarak ikaz edilmesi, bu ikazların sicil dosyalarına konması, sanatlarına ile iş güvenliği-işçi sağlığına ilişkin aldıkları zorunlu ve periyodik eğitimlerin içeriğini ve sürelerini gösteren diğer belgelerin dosyalarında olması ve bunların kaza kanaat raporlarında yer alması gerekmektedir. Yaralanmaların uzuvlara göre dağılımına bakıldığında; el-parmak yaralanmaları 96 adet (%27), kol yaralanmaları 37 adet (%11), ayak-parmak yaralanmaları 95 adet (%27), baş yaralanmaları 41 adet (%12), diz yaralanmaları 19 adet (%5), gövde yaralanmaları 60 adet (%17) ve bacak yaralanmaları 4 adet (%1) şeklindedir yılında meydana gelen 352 adet kazanın %59 u (208 adet) tahkimat ve bakım-onarımın yapıldığı 2 nci vardiyada gerçekleşmiş, buna karşılık üretim vardiyaları olan 1. ve 3. üncü vardiyalardaki kaza sayısı ise 144 adet olmuştur. Önceki yıllarda da benzer durumlar görüldüğünden, tahkimat ve bakım-onarım işlerinin yapıldığı 2. vardiyada yeraltı işyerlerinin, işyeri amirleri, nezaretçiler ve iş güvenliği ekipleri tarafından titizlikle denetlenmesi gerekmektedir. Havzanın bütününde karşılaşılan üretim derinliklerinin giderek artması Armutçuk Müessesesi için de geçerlidir yılında Müessese nin dengelenmiş üretim derinliği -350 m. iken son yıllarda ortalama -500 metrelere inmiştir. Bu derinleşme, ani gaz degajı gibi ciddi kaza risklerinin de artması ile kaza olasılıklarına karşı geçmişten daha sıkı kontrol, denetim, izleme ve eğitim gerekliliğini de beraberinde getirmektedir. Kurum Degaj Yönergesi hükümleri titizlikle uygulanmalıdır. Müessese de diğer müesseselerde olduğu gibi emek yoğun çalışmanın yapılması nedeniyle, kaza sayısı ve sıklığı, mekanize çalışan emsallerine göre çok yüksektir. İş kazalarının iş yeri amirleri tarafından titizlikle irdelenmesi, vardiyalarda özellikle ayak tahkimatı ve domuzdamları olmak üzere teknik denetimlerin artırılarak kazaların önlenmesine yönelik her türlü tedbirin alınmasına ağırlık verilmesi, standartlara uygun kişisel koruyucuların temini, kullandırılması ve takibi, yeni işe alınan işçilerin eğitimlerine devam edilmesi, tamir tarama işlerine gereken önemin

77 65 verilmesi, yeraltında kullanılan tüm elektrik motorları ile kablo ve bağlantılarının AlSz (alev sızdırmaz) özellikte olmasının sağlanması uygun kablo ve glendlerin (kabloların tip ve tanımına uygun, kursun, aliminyum kılıf, metal zırh ve orgu üzerinden elektriksel irtibat yapılma şartını yerine getirmek kaydı ile cihazlara doğrudan girişini sağlayan, emniyetli olarak tutturan ve koruyan elemanlar) kullanılması, gaz birikme ihtimali olan yerlerde elektrikle çalışan ekipmanlar yerine basınçlı havalı ekipmanlar kullanılması, solunabilir tozla ve patlayıcı tozla mücadeleye gereken önemin verilmesi, damar gaz içeriklerinin tespiti ve ocakların derinleşmesi ile artan degaj olasılığına karşı alınacak önlemler konusuna titizlikle önem verilmesi gerekmektedir. Önceki yıla göre %4 oranında artarak 352 adete ulaşan, son yıllarda belirgin sayıda arttığı görülen ve önemli ölçüde iş gücü ve zaman kaybına neden olan iş kazalarının önlenebilmesi için eğitim çalışmalarına daha fazla ağırlık verilmesi ve ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda gerekli her türlü önlemin alınması önerilir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Zonguldak Grup Başkanlığı nın ve tarihleri arasında Müessese de yaptığı teftişte tespit edilen pek çok hususun denetim çalışmaları esnasında çözümlenmediği ve/veya çözümlenemediği görülmüştür. Aslında, bu hususların tespiti, çözümü, gerekiyorsa iş güvenliği ve işçi emniyeti açısından çözüme kadar ilgili işin/işyerlerinde çalışmanın durdurulması öncelikle Müessese nin İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği birimin yetki ve sorumluluğundadır. Öte yandan, İş Müfettişleri nin bu tespitlerinin pek çoğunun Müessese İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu aylık olağan toplantı tutanaklarında yer almadığı da görülmektedir. Bu hususunda öncelikle Müessese yönetimi ve ilgili birimlerince dikkate alınması gerekmektedir. Öte yandan, 2012 yılında Kurum İş Güvenliği ve Eğitim Daire Başkanlığı Denetim Şube Müdürlüğü elemanlarınca Müessese işyerlerinde yapılan denetimlerde; bant durdurma emniyet halatlarının kurulması, eksik su teknelerinin tamamlanması, kontrol tarihi geçmiş yangın tüplerinin kontrollerinin yapılması ile bant, konveyör ve vargelle nakliyat yapılan kısımlarda uyarı levhalarının asılması hususları tespit edilmiştir. Buna istinaden; 2012 yılında muhtelif noktalarda bulunması gerekli olan yangın söndürücüler artırılmıştır. Yangın söndürücülerin 6 aylık bakımları anlaşmalı firmalar tarafından yapılmıştır. Müessese nin anılan eksiklerin bir kısmını kendi imkanı ile giderdiği geri kalan ihtiyaçların da (kaynak dumanı aspiratörü, konveyör ilk yatırım ikaz sistemi) yılı yatırım programına konulduğu görülmüştür. Çalışma Bakanlığı İş Müfettişleri ile Kurum İş Güvenliği ve Eğitim Daire Başkanlığı denetim elemanlarının Müessese işyerlerinde, yıl içerisinde yaptıkları genel ve kontrol amaçlı denetimlerde belirledikleri noksanlıkların Kurum Teftiş Kurulunca yapılan teftişlerde izlenmesi ve sonucuna göre işlem yapılması önerilir.

78 66 Sayıştay Ayrıca, Müessese ocaklarında iş güvenliği koşullarını iyileştirerek, iş gücü verimliliği ve üretim miktarlarını artırabilmek için, yeryüzüne acil kaçış-çıkış imkanı da sağlayan ana nakliyat yolları ile kaçış-çıkış imkanı sağlayan diğer yolların, insan, malzeme ve araç geçişini engellemeyecek şekilde İş Kanunu ve ilgili diğer mevzuat hükümlerine uygun olarak sürekli düzgün ve bakımlı tutulması ile nakliyat sisteminde yer alan tüm araç, gereç ve teçhizatın kontrollü bir şekilde periyodik bakım ve onarımlarının yapılması önerilir tarihinde yapılan denetim ( Hazırlık Bacanın Kapatılması) raporu özet olarak; Baraj açılış tarihi Haziran-2011 başı olan -294 kotundaki 218 barajının açılmasından sonra -294, -303 kotuna kadar desandre ile kapalı göçük tarama şeklinde açılmıştır. Kömüre geçiş noktasından sonra (Büyük Damar) 1987 deki eski imalata yakın mesafe paralel şeklinde (eski imalatın sağ demirleri yeni bacadaki sol demirlere kardeş) yaklaşık 50 metre sürülmüştür. Damar kalınlığı 10 metre olup eğim düzdür. Üretim yöntemi olarak toplama baca düşünülmüştür posta 3 te saat da okunan gaz değerleri; hazırlık baca dönüş havası; CO2:0,05 CH4:0,07 CO:3 O2:20, hazırlık baca arın tavan; CO2:0,07 CH4:0,10 CO:27 O2:20,1CO miktarındaki artış ile birlikte kömürdeki ısı artışının hissedilir derecede olmasıyla Müessese yetkililerince saat 02:00 da hazırlık bacasının kil barajı ile kapatılması kararı verilmiştir. Aynı kattaki bahsi geçen desandre başındaki eski imalat barajı ile ilgili eski tarihlerde yapılmış bir ölçüm bulunmamaktadır. şeklindedir. Bu nedenle; Müessese ocaklarında zamanında ve etkin tedbirler alınarak ocak yangınlarının engellenmesi ile ocak yangınları nedeniyle barajlarla kapatılmış olan eski üretim panolarında kalan ve/veya bırakılan kömürlerin değerlendirilmesi amacıyla yapılan eskide üretim hazırlıklarının iş güvenliğine ilişkin ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak yapılması önerilir. Müessese de özellikle SGK dan yetkili işyeri hekiminin/hekimlerinin ve diğer ilgili sağlık çalışanlarının bulunmaması İş Kanunu ve ilgili mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği nin 2. maddesinde; Bu yönetmelik tarihli ve 4857 Sayılı İş Kanunu kapsamında yer alan ve devamlı olarak en az elli işçi çalıştırılan işyerlerini kapsar. Aynı yönetmeliğin, 5. maddesinde; İşveren, işyerlerinde alınması gereken iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin belirlenmesi ve uygulanmasının izlenmesi, iş kazası ve meslek hastalıklarının önlenmesi, işçilerin ilk yardım ve acil tedavi ile koruyucu sağlık ve güvenlik

79 67 hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla, İş Sağlığı Güvenlik Birimi oluşturmakla, bu birimde bir veya birden fazla işyeri hekimi ile gereğinde diğer sağlık personelini görevlendirmekle ve sanayiden sayılan işlerin yapıldığı işyerlerinde tehlike sınıfına uygun bir veya birden fazla iş güvenliği uzmanı görevlendirmekle yükümlüdür. denilmektedir. Bu nedenle, 4857 sayılı İş Kanunu ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği nin ilgili maddeleri gereğince, en kısa sürede İş Sağlığı Güvenlik Birimi oluşturmak üzere bir veya birden fazla işyeri hekimi ile diğer sağlık personelinin temin edilmesi için Genel Müdürlük nezdinde girişimlerde bulunulması gerekmektedir. Öte yandan, Müessese yeraltı işyerlerinde toz oluşum yerlerinin tespit edilerek gerekli önlemlerin alınmaya çalışıldığı görülse de solunabilir tozla mücadele konusunda kullanılan ekipmanların ve fisketelerin (yeraltında basınçlı hava veya suyu püskürtmek üzere hortum veya boru ucuna takılan lüle şeklinde hazırlanmış özel uç) sürekli çalıştırılabilir durumda tutulabilmelerinde ve yeni toz oluşum noktalarının belirlenerek hemen önlem alınması hususlarında sorun yaşandığı anlaşılmaktadır. İş Güvenliği ve Eğitim Daire Başkanlığı nca düzenlenen 2012 yılı toz ölçüm sonuçlarına ilişkin çizelgeler incelendiğinde; tarihinde 1. kartiye -500/-550 katı 201 pano uzun ayak kazı işyerinden alınan örneğin 1,65 mg/m³ solunabilir toz içerdiği, tarihinde -500/ panodan alınan örneğin 4,83 mg/m³ solunabilir toz içerdiği, tarihinde -450/-500 nakliyat işyerinden alınan örneğin 1,47 mg/m³ solunabilir toz içerdiği görülmektedir. Müessese nin yeraltı işyerlerinden 2012 yılında alınan 45 örneğe göre yeraltı solunabilir toz konsantrasyonu ortalamasının 1,93 mg/m³ olduğu görülmüştür. Panolardan alınan yıllık numune ortalamaları 1,95 mg/m³ olup, hazırlık bacalarının ortalaması 1,86 mg/m³, nakliyat yollarında 1,98 mg/m³, yerüstünde çalışılan elektro mekanik kaynakhane ile lavvar tesislerinin toz numune ortalaması 0,65 mg/m³ olduğu gözlenmiştir yılına oranla solunabilir toz numunesi ortalama değerlerinin düştüğü görülmektedir. Maden ve Taş Ocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadele ile ilgili Yönetmeliğin, 16. maddesi gereği Müessese işyerlerine ilişkin uyulması gereken eşik sınır değer 5mg/m³ dür. Eşik sınır değer (ESD; TWA) uzun süre ve olağan çalışma saatlerinde sağlık açısından herhangi bir sorun oluşturmayan günlük aşılmaması gereken değeri gösterir. Bahse konu yönetmeliğin, (ESD ne göre işyerlerinde çalışma) 17. maddesinde; toz yoğunluğu ESD nin üstünde olan işyerlerinde üretime yönelik olarak işçi çalıştırılamaz, bu gibi işyerlerinde toz oluşumunun önlenmesi veya tozun bastırılması yöntemleri ile toz yoğunluğunun ESD nin altına düşürülmesi çalışmaları yapılır. Toz bastırma çalışmaları sonucunda toz ölçümü yenilenir, toz yoğunluğu ESD nin altına düştüğü tespit edildiğinde çalışmalara izin verilir. denilmektedir. Müessese işyerlerinde özellikle taşta delik

80 68 Sayıştay delme, kazı işlemleri, yükleme ve aktarma noktalarında ve kazı işlerinde kimi zaman ESD aşılabilmektedir. Diğer yandan, yeraltında tozlu sahalarda, tozun oluşmaması, oluşan tozun bastırılması ve ortamdan uzaklaştırılması, oluşan tozun askıda kalmaması ve hareket etmemesi yönünde çalışmalar yapılmakla birlikte yer altı işyerlerinde özellikle kömür kazısı ve nakli sırasında oluşan kömür tozları havalandırma, hava akımı ile bütün ocağı dolaşarak galeri yüzeylerinde birikmektedir. Tane boyu 20 mesh (840 mikron) dan iri tozlar olası bir patlamaya ender olarak katılır. 200 meshden (76 mikron) ince tozların %80 i olası bir patlamada patlamaya iştirak ederek etkisini ve büyüklüğünü artırır. 1 m³ hava içerisinde kömür tozu alt patlama sınırının gr. olduğu ve ortamda metan gazının bulunması ile metan gazı miktarına bağlı olarak bu patlama sınırının değiştiği ve içinde %65 den fazla yanmaz madde veya %20 nem ihtiva eden kömür tozlarının patlamaz olduğu kabul edilmektedir. Tane boyutu çok küçük olan ve havalandığı zaman çökmesi uzun süren kömür tozları havalandırma akımı ile bütün ocağı dolaşırlar. Hem çalışanların sağlığı açısından hem de infilak edebilmeleri nedeni ile tehlikeli ortam yaratırlar yılında TTK Müesseseleri yeraltı ocaklarında patlayabilir kömür tozu ile mücadele çalışmaları kapsamında Armutçuk Müessesesi ocaklarından 5 adet numune alındığı görülmüştür. Patlayıcı nitelikteki tozların nötralize edilmesi ve olası patlamaların yayılmasını önlemek amacıyla kömür tozu olan yerlere taş tozu serpilmektedir. Ayrıca su barajları ve taş tozu barajlarıyla da önlem alınmaktadır. Armutçuk Müessesesi nde, 2012 yılında mevcut su barajı sayısının 10 adet, tekne sayısının 220 adet, kullanılan su miktarının da 17,6 ton olduğu görülmüştür. Müessese de 2012 yılı itibarıyla taş tozu baraj sayısının 15 adet, raf sayısının 242 adet olduğu, buralarda depolanan taş tozu miktarının ise 16,9 ton olduğu görülmüştür. Müessese de serpmede kullanılacak taş tozu miktarı ise satılabilir kömürün her tonu için en az 0,5 kg taş tozu esas alınarak hesap edilmektedir. Buna göre 2012 yılı için serpilmesi gereken taş tozu miktarının, satılabilir kömür üretim miktarı ton olduğu dikkate alındığında kg olması gerekmektedir. Müessese de 2012 yılında kullanılan taş tozu miktarının kg olduğu ve %4 oranında fazla taş tozu kullanıldığı görülmektedir. Öte yandan, Müessese işçileri arasında 2012 yılında 2, 2013 yılında 31 olmak üzere toplam 33 kişide meslek hastalığı şüphesi olduğu ve 2013 yılı itibariyle kesin meslek hastalığı teşhisi konulan işçi olmadığı görülmüştür yılında 674,6 bin TL tutarında meslek hastalığı tazminatı ödendiği görülmüştür. Ayrıca, Kurum aleyhine gerek iş kazaları gerekse meslek hastalıkları nedeniyle açılan dava sayılarında artış olduğu görülmektedir. İş sağlığını olumsuz etkileyen solunabilir ve patlayabilir tozla mücadelede; -toz oluşumunun engellenmesi ve kaynağında tozun bastırılması için kurulan tesisat, fisketeler ve alınan diğer önlemlerin hareketli ortamda sürekli kontrol edilerek güncellenmeleri ve bunların sürekli çalışır durumda tutulmaları,

81 69 -Patlayabilir tozla mücadele için yeterli miktarda taş tozu serpilmesi dahil her türlü tedbirin alınması, -İş Kanunu ve Maden ve Taş Ocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Alınacak İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Önlemlerine İlişkin Tüzük ile diğer ilgili mevzuat hükümlerine titizlikle uyulması, Önerilir. Öte yandan, Müessese de, Yeraltı ve Yerüstü Maden İşletmelerinde Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ne göre riskleri belirleyen sağlık ve güvenlik dokümanının da henüz hazırlanmadığı görülmektedir. Bu çalışmanın da en kısa sürede tamamlanması gerekmektedir. Ödenen iş kazaları ve meslek hastalığı tazminat miktarının yüksekliği dikkate alındığında; iş kazalarının tüm detayları ile birlikte ortaya çıkartılması, kaza sırasında olay yerinde bulunanlardan yeterli sayıda kişinin tanık olarak dinlenmesi, kazalı ve tanıklara olayı aydınlatacak şekilde sorular sorulması, kaza kanaat raporlarının zamanında düzenlenmesi, bu konuda TTK Genel Müdürlüğü tarafından çıkarılan tarih ve 616 sayılı Genelgenin ilgili hükümlerine titizlikle riayet edilmesinin gerekliliği açıkça anlaşılmaktadır. Diğer yandan, SGK Başkanlığı, Zonguldak Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü, Karadeniz Ereğli Sosyal Güvenlik Merkezi tarafından tarafından tarihinde Müessese ye gönderilen borç bildirim belgesinden, iş kazası sonucu istirahat verilen bazı işçilere SGK tarafından ödenen geçici iş göremezlik ödeneklerinin, iş kazasının olayın gerçekleştiği günden sonraki 3 iş günlük yasal sürede SGK Zonguldak Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü, Karadeniz Ereğli Sosyal Güvenlik Merkezi ne bildirilmediği için Müessese den yasal faizi birlikte tahsili yoluna gidildiği, ayrıca, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Zonguldak Bölge Müdürlüğü tarafından Müessese ye gönderilen , , tarihli İdari Para Cezaları konulu yazılardan da, muhtelif işçilere ait İşyeri Kaza Bildirim formlarının 2 iş günlük yasal sürede bildirilmediği için her bir kazalı için ayrı olmak üzere idari para cezası tahakkuk ettirildiği görülmüştür sayılı İş Kanunu nun İşverenlerin ve İşçilerin Yükümlülükleri başlıklı 77. maddesinde; İşverenler işyerlerinde meydana gelen iş kazasını ve tespit edilecek meslek hastalığını en geç iki iş günü içinde yazı ile ilgili Bölge Müdürlüğü ne bildirmek zorundadır sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu nun 13. maddesi, ikinci fıkrası ile Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği nin 38. maddesinde; İş kazasının, Kanun un 13 üncü maddesinin ikinci fıkrasının birinci alt bendinde belirtilen 4. maddenin (a) bendi kapsamındaki sigortalıların kazanın işveren tarafından Sosyal Güvenlik İl Müdürlüklerine ve Sosyal Güvenlik Merkezlerine en geç

82 70 Sayıştay kazadan sonraki üç iş günü içinde, doğrudan ya da taahhütlü posta ile bildirilmesi zorunludur. denilmektedir. İlgili mevzuat hükümleri doğrultusunda iş kazalarının ilgili mercilere yasal süresi içinde bildirilmesi hususuna, sorumlularına rucü edilmesi gerektiği dikkate alınarak, azami özenin gösterilmesi gerekmektedir. Malzeme tüketimi : Üretim faaliyetleri esnasında kullanılan ana tüketim malzemelerinin birim üretim miktarına karşılık gelen tüketim miktarları üretim verimliliğinin ve maliyetlerin değerlendirilmesinde önemli bir faktördür. Aşağıdaki çizelgede Müessese nin 2012 yılında tüketmiş olduğu başlıca malzemelerin satılabilir kömüre göre birim tüketimleri program ve geçen yılla karşılaştırmalı olarak gösterilmiştir. Başlıca malzeme birim tüketimleri (satılabilire göre) Birim 2011 yılı gerçekleşen 2012 yılı Gerçekleşme oranı Program Gerçekleşen Programa göre % Geçen yıla göre % Maden direği dm 3 /ton 62,5 53,8 43, Demirbağ adet/1000ton 44,8-38,3-85 Dinamit gr/ton Kapsül adet/1000ton Elektrik kwh/ton 113,8-103,1-90 Yeraltı kwh/ton 82, Yerüstü kwh/ton 31,5-29,1-92 Müessese de 2012 yılında başlıca tüketim malzemelerinin satılabilir kömür bazındaki birim tüketimlerinde, önceki yıla ve programa göre özellikle maden direği birim tüketiminde düşüş olduğu görülmektedir. Son yıllardaki ocak yangınları nedeniyle üretim panolarının yangın barajları ile kapatılması, yüklenici firma marifetiyle yapılan hazırlık çalışmalarının bir bölümünün barajlarla kapatılan kesimde kalması, buralarda üretime yönelik hazırlık yapılan panolardan beklenen faydanın sağlanmasını engellemiştir. Maden direği tüketiminin özenle takip edilerek program hedefleri doğrultusunda kullanılmasının gerekliliğinin yanı sıra program değerlerinin de uygulamalardan elde edilen sonuçlar ışığında daha hassas belirlenmesi gerekmektedir. Diğer yandan, birim malzeme tüketimi artış ve azalışlarının nedenlerine faaliyet raporlarında önceki yıllara göre mesafe kaydedildiği görülse de gerektiğince yer verilmediği, bu artış veya azalışların sorgulanmadığı, alınan ve alınması gereken tedbirlerin tartışılmadığı görülmektedir. Faaliyet Raporlarının sadece tablolar ve rakamlardan ibaret kalması, buna karşılık üretim,

83 71 tüketim, maliyet, verimlilik, iş kazaları değerlerinde görülen artış ve azalışlara yorum getirilmemesi, söz konusu raporların amacına uygun düşmemektedir. Bu nedenle; Yıllık Faaliyet Raporları nın, Müessese bünyesindeki tüm şubelere ilişkin faaliyetleri kapsaması, raporlarda yer verilen; üretim miktarları, işçilikler, yevmiye sayıları, işgücü verimlilikleri, iş kazaları, malzeme tüketimleri, birim malzeme tüketimleri, üretim maliyetleri, ticari maliyetler, lavvar verimlilikleri, kül ve nem içerikleri, stoklar, hazırlıklar, taşta ve kömürde hazırlık ilerleme randımanları, hazırlık işlerinde çalışan yüklenici firma faaliyetleri, redevanslı saha faaliyetleri, yatırımlar vb. ilişkin tüm fiili gerçekleşmelerin program ve bir önceki yıl değerleriyle karşılaştırmalı olarak hazırlanması, bu karşılaştırmalar sonucu görülen gerçekleşme oranlarındaki artış ve azalışların nedenleri ile alınan ve alınacak önlemlere ilişkin açıklamaların yapılması önerilir. Rezervler : Zonguldak ilinin 35 km batısında bulunan Armutçuk Taşkömürü İşletme Müessesesi nin imtiyaz alanı; batıda Çamlı, doğuda Çavuşağzı, güneyde Keşkek ile Gökçeler köyleri ve kuzeyde ise Karadeniz ile sınırlanmış olup, yaklaşık 54 km 2 si karada ve 46 km 2 si denizde olmak üzere toplam 100 km 2 lik bir alanda yer almaktadır. Bölgede kalınlığı m. arasında değişen denizel orijinli ve Namuriyen yaşlı Alacaağzı formasyonu ile kalınlığı m. arasında değişen gölsel orijinli ve Westfalien-A yaşlı Kozlu formasyonuna ait çökeller içerisinde isimlendirilmiş toplam 17 adet kömür damarı mevcut olmasına rağmen; Büyük Damar, Küçük Damar ve Üçköylü Damarları üretim için ekonomik kalınlıktadır. Üretimin ağırlıklı olarak yapıldığı Büyük Damar, Namuriyen ile Westfalien-A formasyonları arasındaki sınırı teşkil etmekte, batıdan doğuya doğru gidildikçe yanal süreksizliğe uğramakta ve incelmekte olup, kalınlığı 3-25 m. arasında değişmektedir. Büyük Damar ın ortalama kalınlığı 6 metredir. En önemli fay, yüzeyde belirgin olarak izlenememekle beraber NE-SW doğrultulu Alacaağzı Tulani fayıdır. Bu faylanmalar Müessese imtiyaz alanını Kandilli ve Alacaağzı olarak iki ana bölüme, ayrıca Kandilli bölümü kömür rezervlerini de kendi içinde 6 bloğa ayırmıştır yılı sonu itibarıyla Müessese, tonu(%65,7) kendi üretim alanında, ton u(%34,3) ise redevans karşılığı işletmeye verilen Alacaağzı bölümünde olmak üzere toplam ton rezerve sahip olup bu rezervin kategorilerine göre dağılımı aşağıdaki tabloda verilmiştir.

84 72 Sayıştay Rezerv kategorileri Müessese ( Kandilli ) Redevanslı saha (Alacaağzı) Toplam rezerv (ton) Hazır Görünür Muhtemel Mümkün Toplam rezerv Müessese ye kalan 21,7 milyon ton jeolojik rezervin, havzada kabul gören genel yaklaşımla %60 ı yani 13 milyon tonu yeraltından çıkarılabilecek rezerv niteliğindedir. Yaklaşık olarak bu miktarın %70 i satılabilir bazda olup bu da 9,1 milyon tona tekabül etmektedir yılı satılabilir üretim miktarı baz alınırsa Armutçuk Müessesesi rezervinin ömrü yaklaşık 65 yıl olmaktadır. Mevcut ton hazır kömürün tükenme süresi ise 2012 yılı program seviyesi ile yaklaşık 6,8 yıl olup, son yıllarda sistematik bir düşüş içinde olan hazır rezerv miktarının artması yapılacak hazırlık faaliyetleri sonunda mümkün olacaktır. Diğer taraftan, varlığı bilindiği halde, yangın-tesis topukları, göçükler gibi nedenlerle bırakılan ve bir daha üretilmesi mümkün olmayan rezervlerin de belirlenmesi ve rezerv hesaplarından bunların düşülmesi gerekmektedir. Jeolojik rezerv ile işletilebilir rezerv rakamları arasında bir uyum sağlamak amacıyla işletilmeyerek terk edilen ve bir daha işletilmeyecek olan ve üretim esnasında zayi olan rezervler de dikkate alınacak şekilde rezerv hesaplarında bir anlayış birliğine varılması konusunda Genel Müdürlük nezdinde girişimde bulunulması, 2007 ve 2008 yılları denetim raporlarında öneri olarak yer almıştır. Müessese öneriye 2008 yılı faaliyet ve hesaplarının görüşüldüğü Kit Komisyonu toplantısında, konuya ilişkin olarak, tarih ve 94/1053 sayılı yazı ile Genel müdürlük nezdinde girişimde bulunduğunu ve bu doğrultuda Genel Müdürlük bünyesinde bir üst komisyon oluşturularak, Müessese de kurulan komisyon ile birlikte ortak çalışmalara başlanıldığı şeklinde cevap vermiştir. Ancak, denetim tarihi Mayıs-2013 ayı itibariyle konuya ilişkin olarak Kurum bazında başlatılan çalışmanın neticelendirilemediği görülmüştür. Gerek mevcut kesit aralıklarının geniş olması, gerekse bazı sondajların korelasyonunda sıkıntılar yaşanması ve birbirleriyle korele edilememesi gibi nedenlerle zorluklar içeren konuya ilişkin olarak bugüne kadar yapılmış olan sondaj verilerine ilaveten üretim planlamaları ve sonuçları ile gerektiğinde yeraltı sondajlarından da yararlanılması, varlığı bilindiği halde yangın-tesis topukları, göçükler ve yangın gibi nedenlerle bir daha üretilmesi mümkün olmayan, üretim yapılması düşünülmeyen rezervlerin mevcut rezervlerden düşülmesi, ayrıca ekonomik olmayan ince damarlar ile işletme zayiatlarının da dikkate alınması suretiyle

85 73 hesaplanacak Müessese rezervinin, Müessese tarafından projelendirilecek olan, redevansa verilen ve diğer başlıkları altında sınıflandırılması şeklinde olmalıdır. Bu nedenle; İşletilebilir Rezerv kavramının geliştirilerek rezerv tablolarında jeolojik rezerv ile birlikte işletilebilir rezerve de yer verilmesi, redevans karşılığı işletmeye verilen sahanın rezervinin ayrıca belirtilmesi, diğer yandan mevcut kuyu dip kotları baz alınarak ve kuyuların derinleştirilmesi ve/veya yeni kuyu gibi yapılacak yatırımlarla nihai işletme derinliklerinin de şimdiden belirlenerek yeni bir rezerv hesaplamasına gidilmesi havza hakkında yapılacak olan değerlendirmelere daha sağlıklı ışık tutacaktır. Müessese nin mevcut rezerv tabloları dikkate alındığında toplam rezervi TTK bünyesindeki rezervin %2,5 ini teşkil etmektedir. Verimlilik : Bir üretim tesisinde belirli bir zaman dilimi süresinde gerçekleştirilen üretimin aynı zaman dilimi içerisinde bu üretimi gerçekleştirmek için kullanılan fiili işçi yevmiye sayısına oranı (kg/yevmiye) işgücü verimliliği olarak tanımlanmaktadır. Müessese de 2012 yılında gerçekleştirilen işgücü verimlilik değerleri, program ve geçen yılla karşılaştırmalı olarak aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir. İş gücü verimliliği ( kg / yevmiye ) 2011 yılı gerçekleşen Program 2012 yılı Gerçekleşme oranı Gerçekleşen Programa göre % Geçen yıla göre % Tuvönan üretime göre Kazı (üretim) İçeri (yeraltı)- ( A ) İçeri+dışarı - (A+B) Toplam iş gücü Satılabilir üretime göre Kazı (üretim) İçeri (yeraltı)- ( A ) İçeri+dışarı - (A+B) Toplam iş gücü Müessese nin 2012 yılı işgücü verimlilikleri, tuvönan üretim göre toplam işgücü dikkate alındığında programa göre %13 oranında düşüş, geçen yıla göre ise %8 oranında bir artış, satılabilir üretime göre toplam işgücü verimlilikleri ise programa göre %8 oranında düşüş, geçen yıla göre ise %17 oranında bir artış göstermiştir. Tuvönan üretime göre pano ayak üretim (kazı) işgücü verimliliği geçen yıla göre %2 oranında artarak kg/yevmiye ye, satılabilir üretime göre ise %11 oranında artarak kg/yevmiye ye yükseldiği görülmektedir.

86 74 Sayıştay Genel değerlendirmelerde kabul gören, satılabilir üretime göre içeri+dışarı (A+B) işgücü verimliliği ise geçen yıla göre %15 oranında bir artış göstererek 614 kg/yevmiye olmuştur. İçeri yer altı (A) işgücü verimliliği ise 632 kg/yevmiye olarak gerçekleşmiş ve Kurum hedefi olan kg/yevmiye nin %37 oranında gerisinde kalmıştır. Üretime doğrudan katkısı olan kazı işçiliğinde, 2009 yılında işe alınan kazı işçilerinin tecrübesiz olmaları ve aldıkları eğitim sonrası işyerlerine ve sanatlarına yer altı koşullarında intibak etmelerinde yaşanan sıkıntılar nedeniyle üretim verimliliklerine katkılarının beklenen düzeyde olmadığı görülmektedir yılında puantaja kayıtlı toplam 411 kazı işçisi bulunan Müessese de pano ayak üretim işçilerinin 302 fiili çalışma gün sayısı üzerinden yıl içerisinde günlük ortalama fiili yevmiye adetlerinin 320 adet olduğu görülmektedir. Nakliyat, hazırlık, tamir tarama, mekanizasyon v.b. ayak gerisi hizmetler geçici sanat değişiklikleri ve/veya boşta gruplu çalıştırma şeklinde pano ayak üretim işçilerinden karşılanır hale gelmiştir. Bu durum, pano ayak üretim işçiliklerinden üretim aşamasında efektif faydanın sağlanmasına engel olmaktadır. Üretime destek işçilikleri için gerekli optimum sayının belirlenerek temini hususunda Genel Müdürlük nezdinde girişimlerde bulunulması ve işçilik sanat dağılımlarının üretim hedef ve programlarıyla uyumlu hale getirilmesi gerekmektedir. Öte yandan, 2012 yılında ortalama 233 işçinin çalıştığı içeri (yeraltı) nakliyat ile ortalama 129 işçinin çalıştığı yeraltı elektro-mekanik işçiliklerinde, işçi sayılarının azaltılmasına yönelik olarak rehabilitasyon, modernizasyon ve otomasyon da dahil her türlü tedbirin alınması gerekmektedir. Esas itibarıyla işgücü verimlilikleri; havzanın jeolojik yapısına, kömür damarının eğimine, kalınlığına, sertliğine, uygulanan işletme-üretim yöntemine, üretim derinliğine, yeterli ve alternatifli hazırlık çalışmalarına, ocaklarda göçük, yangın, kaza vb. gibi istenmeyen durumlarla karşılaşılmasına, uygulanan nakliyat sistemine ve fiili çalışma sürelerine bağlı olarak değişiklikler gösterebilmektedir. Bu anlamda Müessese tarafından çalışılan kömür damarlarının havzadaki en kalın damarlar olması bir avantaj olmakla birlikte, havzanın en derin ocaklarına sahip olması ve sıkça karşılaşılan ocak yangınları bu avantajın işgücü verimliliklerine yansımasını engellemektedir. Satılabilir bazda (A+B) işgücü verimliliği 2005 yılında 961 kg/yevmiye iken, 2012 yılında 614 kg/yevmiye ye düşmüştür.müessese de 2008 yılı itibarıyla hazırlık işlerinin hizmet alımı yolu ile yaptırılmasına başlandığı ve özellikle kazı işçi sayısının, 2009 yılı üçüncü çeyreği itibarıyla yeni işe alınan kazı işçileri ile 2003 yılı norm kadro çalışmalarında belirlenen sayıya yaklaştığı görüldüğünden, kazı işgücünün tamamının üretim arınlarında tertip edilerek satılabilir bazda (A+B) işgücü verimliliğinin kg/yevmiye seviyesinin üzerine çıkartılması Müessese nin hedefi olmalıdır. Müessese de her biri 8 saat olmak üzere 3 vardiya halinde çalışma yapılmaktadır. 8 saatlik bir vardiyanın 30 dakikası yemek molası olarak kullanılmakta, kalan 7,5 saatlik çalışma süresi, yerüstündeki ocak girişinde bulunan turnikede kart

87 75 basılması ile başlamaktadır. İşçilerin işyerlerine ulaşması için geçen süre (gidiş-dönüş) dakika civarındadır. Ocağın giderek derinleşmesi ve genişlemesiyle ortaya çıkan üretim zorluklarının verimliliklerin artırılmasının önündeki en büyük engel olduğu bilinmekle birlikte; üretim alanlarının konsantrasyonu ile ocak açıklıklarının azaltılması, efektif çalışma saatlerinin artırılmasına yönelik ocak içi nakliye sistemlerinin rehabilitasyonu, özellikle oksidasyon ve ocak yangınları ile etkin bir mücadele yöntemi geliştirilmesi, pano ayak ve ayak arkası göçüklerde oksidasyon ve yangına karşı kömürün açıkta kalma sürelerinin kısaltılmasına yönelik olarak çalışma düzenlerinin gözden geçirilmesi gerekmektedir. Üretim panolarında damar ve ayak yapısına bağlı olarak işçilere verilen iş miktarlarının artırılması, üretim arınlarının tamamının bir defada kazılabilmesi, diğer bir ifadeyle ayak çalışma boyu oranlarının artırılması, bunun için gereken sayıda kazı işçisinin tertip edilmesi, pnömatik şişme domuz damı uygulamasının yaygınlaştırılması, ocak içi denetimlerinin artırılması, iş disiplininin korunması için; iş yerinde çalışma ahengini bozan, izinsiz- mazeretsiz işe gelmeyen, üretimi aksatan, disiplinsiz hareket eden ve bunu alışkanlık haline getiren işçilere 4857 Sayılı İş Kanunu ve TİS hükümlerinin tavizsiz uygulanması gerekmektedir. Bu nedenlerle; Önceki yıla göre %15 oranında bir artış göstererek 614 kg/yevmiye seviyelerine arttığı görülen satılabilir bazda içeri+dışarı (A+B) işgücü verimliliğinin, Kurum hedefi olan kg/yevmiye seviyesinin üzerine çıkarılabilmesi için gereken çabanın gösterilmesi önerilir. 2- Üretim maliyetleri : Ocaktan tuvönan olarak çıkarılan kömür, Kurum un kendi lavvarında yıkanarak ve ana hatlarıyla; - %19 oranında Çatalağzı Termik Santralı na ( filtrasyon ürünü), - %33 oranında ERDEMİR e (0-18 mm ebatlı düşük küllü-ince lave metalürjik, - %4 oranında ERDEMİR e (0-10 mm ebatlı yüksek küllü-ince lave metalurjik, -%14 oranında Çay-Kur a ( mm boyutlu kömür), - %7 oranında yakımlık olarak teshine ( mm boyutlu kömür), -%16 oranında Çimento Sanayi ne ( 0-10 mm ebatlı kömür), -%7 oranında Muhtelif Sanayi ye (0-10 mm, 0-18 mm ve mm ebatlı kömür satılmaktadır. Satılabilir kömür maliyetleri tuvönan üretim aşaması dahil tüm safhaları kapsayacak şekilde belirlenmiş olup, tane büyüklüğüne ve kalori değeri ile diğer parametrelere göre birim maliyette farklılaştırmaya gidilmemektedir. Kurum un 2012 yılına ilişkin faaliyet döneminde üretilen tuvönan kömürün lavvarda zenginleştirilmesi sonucu satılabilir olarak elde edilen lave kömür üretim maliyetini oluşturan gider unsurları, program ve geçen yıl değerleri ile birlikte aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir.

88 76 Sayıştay Programa Satılabilir Kömür Gerçekleşen Program Gerçekleşen göre gerçek. Üretim Giderleri oranı TL % TL % TL % % 1-Üretimle doğrudan ilgili giderler a)ilk madde ve malzeme b)-direkt işçilik giderleri , , ,5 99 c)-genel üretim giderleri -İlk madde ve malzeme , , ,9 85 -İşçi ücret ve giderleri , , , Memur ücret ve giderleri -Dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler , , , Amortisman ve tükenme payları , , ,1 111 d)-ortak üretim giderleri Toplam( c ) , , , Üretim destek kartiyesi , , , Üretim destek kartiyesi 2 -İşletme emniyet , , ,6 95 -Kuyu bakım , , ,7 95 -Ana nakliyat , , ,7 91 -Büyük hazırlık , , ,2 98 -İşletme dışarı , , ,6 69 -İşletme dışarı 2 -Lavvar , , , Üretimle dolaylı ilgili giderler -Enerji Toplam( d ) , , ,2 102 Toplam ( 1 ) , , , Bakım Onarım , , ,2 79 -Ambarlar , , , Sosyal Servisler , , ,3 88 -Genel Taşıma 3-Yarı mamul değişmeleri (+,-) 4-Üretim giderlerinden indirimler (-) Toplam (2 ) , , ,6 84 Toplam (1+2) , , , Maliyet giderleri toplamı , Satılabilir üretim miktarı (ton) Birim maliyeti (5/6) bin TL /Ton 520,53 404,79 499,52 123

89 77 Üretilen satılabilir kömür miktarı bir önceki yıla göre % 9 oranında 13,4 bin ton artmış, buna karşılık maliyet giderleri toplamı bir önceki yıla göre % 4 oranında 3,5 milyon TL tutarında artması neticesinde birim üretim maliyeti geçen yıla göre % 4 azalışla, 2012 yılı program hedefinin ise % 23 üzerinde 500 TL/ton olmuştur yılında toplam üretim maliyetleri içinde en büyük payı; %19,2 si genel üretim giderleri içinde yer alan işçi ücret ve giderleri, %8,5 i direkt işçilik giderleri olmak üzere %27,7 ile işçilik giderleri teşkil etmektedir. Genel üretim giderleri bir önceki yıla göre, başta işçi ücret ve giderlerindeki 1,09 milyon TL lik artışla toplam 1,55 milyon TL ye (%8) artış göstermiş, toplam üretim maliyeti içindeki payı ise %22,7 den %23,7 ye yükselmiştir. Ocakların güvenli koşullar altında tutularak üretilen tuvönan kömürün yeryüzüne çıkarılması, üretim için zorunlu olarak yapılması gereken hazırlık işlerinin yürütülmesi, kömürün yıkanarak satılabilir hale getirilmesi işlerini yürüten ortak hizmet birimlerinin toplam giderlerinin oluşturduğu Ortak Üretim Giderleri bir önceki yıla göre, 1,8 milyon TL (%4) artış göstermiş, toplam üretim maliyeti içindeki payı ise %59,6 dan %59,2 ya düşmüştür. Üretimle Dolaylı İlgili Giderler de geçen yıla göre 0,14 milyon TL (%2) azalmış, toplam üretim maliyeti içindeki payı da %9,2 den %8,6 ya düşmüştür. Sonuç olarak; satılabilir kömür üretim giderleri toplamı geçen yıla göre %4 artış göstererek program seviyesinde 83,2 milyon TL olarak gerçekleşmiş, ortalama üretim maliyeti de geçen yıla göre %4 düşüş göstererek programın da %23 üzerinde 500 TL/ton olmuştur. Kurum un 5 Müessesesi içinde; üretim maliyeti içindeki işçilik giderleri oranı, en yüksek olarak (%82,6) gerçekleşmiştir. Müesseseler itibarıyla bakıldığında yine en yüksek üretim maliyeti; geçen yıla göre %4 düşüş göstermesine rağmen Armutçuk Müessesesi nde (500TL/ton) gerçekleşmiştir. Üretim maliyetlerine; üretilen kömür damarlarının kalitesi, kalınlığı, eğimi, yeryüzüne yakınlığı/uzaklığı, ocak açıklığı, işletme yöntemi, hazırlık metrajlarındaki farklılıklar, dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetlerdeki değişkenlikler, nakliyat yollarının uzunluğu/kısalığı, yeraltından deşarj edilen su miktarındaki farklılıklar, ocak yangınları, vb. birçok faktör etki etmektedir. Bu nedenle Müesseseleri kıyaslamak yerine her bir müessesede üretim maliyetlerinin ne şekilde değiştiğine bakmak çok daha önemlidir. Müessese ocaklarındaki temel karakteristiklerde çok büyük değişim olmamasına rağmen son 10 yıl içinde üretim maliyetlerindeki eğilim değişikliğinin sadece teknik gerekçeler ile açıklanması dışında yönetimsel gerekçelerin de olabileceği gözden kaçırılmamalıdır.

90 78 Sayıştay Kurumun 2012 yılına ilişkin satılabilir kömür birim üretim ve satış maliyetleri, önceki yıl ve program verileri ile karşılaştırmalı olarak aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir. Satılabilir taşkömürü birim üretim maliyetleri Birim maliyet unsurları (TL/ton) Üretimle doğrudan ilgili giderler Üretimle İlave veya Genel dolaylı indirilmesi Direkt Ortak üretim üretim ilgili gereken işçilik giderleri giderleri giderler giderler Toplam birim maliyet 2012 Program 34,5 93,7 235,8 41,6-404, Gerçekleşen 42,3 118,2 295,9 43,1 499, Gerçekleşen 44,2 118,3 310,1 47,8-520,5 Programa göre fark 7,8 24,5 60,1 1,5-94,7 2011'e göre fark (1,9) (0,1) (14,2) (4,7) - (21,0) Direkt işçilik maliyetinin 1,9 TL/ton, genel üretim giderlerinin 0,1 TL/ton, ortak üretim giderlerinin 14,2 TL/ton ve üretimle dolaylı ilgili giderlerin 4,7 TL/ton artış göstermesi ile toplam satılabilir kömür birim üretim maliyeti geçen yıla göre 21 TL/ton azalarak 499,5 TL/ton olarak gerçekleşmiştir. Müessese nin gider yapısına göre, 2012 yılı genel üretim giderlerinin %81 i işçilik giderlerinden oluşmaktadır. Dolayısıyla işçi ücretlerine gelen şarjlar maliyetlerin artmasında en büyük etken olduğundan bu derece emek yoğun bir işletmede, işgücü verimliliğinin yükseltilmesine yönelik olarak alınacak her türlü tedbirin maliyetlerin azaltılmasında önemli etken olduğu açıktır. Verimliliklerde artış sağlanması için temel şart ise, işçilerin net çalışma zamanının artırılması, uygun çalışma ve çalıştırma düzeninin sağlanmasıdır. Bu ise ancak işçi ve malzemenin çalışma alanlarına en yakın noktalara kadar kesintisiz olarak ve yüksek kapasite ile nakli ile mümkündür. Kurumda çalışan işçiler işlerine her gün hatta 60 kilometreye varan mesafedeki köylerinden gelip gitmekte, diğer yandan yeraltında çalışacakları üretim noktalarına uzun mesafeler yürüyerek hem zaman kaybetmekte hem de işe daha baştan yorgun başlamaktadır. Ayrıca, aynı uzun yolu iş bitiminde de kat etmek zorunda olan ekipler, işyerlerini erken terk etmekte ve iş başında kalınan net zaman yani aktif çalışma süreleri daha da azalmaktadır. Çalışma noktalarına gerekli malzemenin nakli de ayrı bir önem arz etmekte malzeme, kömür ve taş naklindeki aksamalar üretim verimliliğini düşürmektedir. Diğer yandan, her ne kadar çalışılan iş alanlarına gidiş-dönüş süreleri, damarın karakteristiklerinin (damar kalınlığı, ara kesmeler, kül içeriği, kazılabilme vb.), 1981 yılında yapılan geniş çaplı etüt sonuçları ile birlikte değerlendirilip prime esas program değerlerinin oluşturulduğu ifade edilmekte ise de, bir vardiyadan istenilen iş hacminin artırılmasına yönelik, ilk kez 1978 yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi ile yapılan İş Analizi, Zaman Etüdü çalışmalarının mevcut iş standartları, iş koşulları ve damar özellikleri ile altyapı

91 79 imkanlarındaki gelişmeler baz alınarak güncellemelerinin yapılarak 1 işçinin 1 vardiyada yapması gereken iş miktarının bilimsel olarak, değişen işyeri şartları, teknolojik ilerleme, mesleki eğitim, iktisadi, sosyal ve beşeri şartlar dikkate alınarak ve işgücünü istismar etmemek ve fakat atıl iş gücü bırakmamak üzere yeniden belirlenerek, iş programlarının ve prim sistemlerinin buna göre yapılması gerekmektedir. Yapılacak yeni düzenlemelerle, mazeretsiz işe gelmemeyi veya belirli bir sayının üzerinde viziteye çıkmayı, iş disiplinini bozmayı alışkanlık hale getirenlerin üretim priminden yararlandırılmaması suretiyle iş barışının sağlanması mümkün olabilir. İşgücü verimliliklerinde artış sağlanmak suretiyle ancak; düşük küllü tuvönan üretiminin artırılması, lavvar yıkama verimliliklerinin program hedefleri doğrultusunda artırılması ve buna bağlı olarak satılabilir kömür miktarında artış sağlanması ile satılabilir kömür üretim birim maliyetlerindeki artışın azaltılmasının mümkün olabileceği değerlendirilmelidir. Bu bağlamda; dikey ve yatay olarak geniş bir alanda yayılım gösteren rezervlerin, ocakların belirli katlara yoğunlaştırılması suretiyle üretime alınması, gereksiz galerilerin sökümlerinin yapılarak terk edilmesi, yeraltı nakliye sisteminin rehabilitasyonu, işçilerin çalışma arınlarına süratle sevkinin sağlanması suretiyle aktif çalışma sürelerinin uzatılması, Kurum bünyesinde yapılacak iş ve zaman etütlerinin toplu iş sözleşmelerine konulmasıyla işçilere verilen ücret artışlarının ve üretim primlerinin verimlilikle ilişkilendirilmesi, maliyetlerin azaltılmasında önemli katkı sağlayacaktır. Aksi halde, mevcut işgücü verimliliğindeki düşüklük, sağladığı satış hasılatı ile her yıl artan oranda büyüyen üretim maliyetinin yarısını dahi karşılayamaması sonucu oluşan aşırı finansman açıkları ve bilanço zararı ile Kurum un bu kapsamda faaliyetini kesintisiz yürütmesi ileride mümkün olamayabilecektir yılında yapılan hazırlık, üretim ve kömür yıkama faaliyetlerinin ve bu faaliyetler sonucu oluşan üretim maliyetlerine etki eden hususların genel bir değerlendirilmesi yapılacak olursa; - Çok sayıda işçinin bankalara ve piyasaya olan borçları nedeniyle icra takibi altında bulunmaları, böylesine bir borç sarmalı içinde olan bu işçilerin içinde bulundukları psikolojinin çalışma devamlılığına ve verimliliğine olumsuz etki yapıyor olması, - A-İçeri iş gücü verimliliğinin 632 kg/yevmiye ile Kurumca hedeflenen kg/yevmiye değerinin çok altında olması, -Belirli aralıklarla yeraltı işçisi alınmasına karşılık emeklilikler nedeniyle hızla azalan işçi sayısının optimum bir seviyede tutulamaması, -Özellikle pano ayak üretimine hizmet veren nakliye, elektro-mekanik işçiliklerinin kritik seviyesinin bile altına inmiş olması, Yaşanan olumsuzluklar olarak görülmüştür.

92 80 Sayıştay D-Pazarlama : TTK da piyasa analizi, satış planlaması, satış fiyatlarının tespiti, satış şekilleri ve satılan ürünlerin alıcılara ulaştırılması gibi pazarlama faaliyetleri Genel Müdürlük pazarlama birimi tarafından yürütülmektedir. Müessesenin pazarlama işlevi, yeraltından çıkarılan kömürlerin lavvarda yıkanıp zenginleştirildikten sonra, boyut ve niteliklerine göre tasnif edilerek Genel Müdürlükçe yapılan satış anlaşmaları doğrultusunda alıcılara sevk edilmesi ile sınırlı bulunmaktadır. Üretilen satılabilir nitelikteki kömürler; satış yerlerine göre, işletmede kamyonda, Zonguldak Limanında FOB olarak veya Kozlu Lavvar sahasından alıcılara sevk edilmektedir. 1-Satışlar: 2012 yılında öngörülen ve gerçekleşen satış miktar ve tutarları kömür türleri itibarıyla aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir Gerçekleşen Program Gerçekleşen Satışlar Miktar Tutar Miktar Tutar Miktar Tutar Ton Bin TL Ton Bin TL Ton Bin TL A-Kömür satışları : 1- Üretimden satışlar - 0/ / Filtrasyon / / Toplam ( A ) B-Hizmet satışları Genel Toplam Arızi satışlar - Armutçuk Müessessesinin 2012 yılı iş programında ton satılabilir nitelikte taşkömürü üretileceği, üretilen kömürün tonunun iç tüketimde kullanılacağı, kalan ton kömür satışından ,6 bin lira tutarında net satış hasılatı elde edileceği tahmin edilmiştir. Dönem sonunda ise satılabilir kömür üretimi ton olarak gerçekleşmiş, bu miktarın tonu iç tüketimde kullanılmış, tonu satılmış, önceki yıldan devredilen stoklar ve düzeltme kayıtlarıyla birlikte ertesi yıla ton kömür stoku

93 81 devredilmiştir. Satışı gerçekleşen ton kömürden bin lira tutarında net satış hasılatı sağlanmış, Armutçuk Müessesesi nin 2012 yılı ortalama kömür satış fiyatı 244,7 TL/ton olarak gerçekleşmiştir. Armutçuk Müessesesinin 2012 yılında satışa sunduğu ton kömürün; tonu santral yakıtı olarak ÇATES e satılan filtrasyon kömürüne, tonu 0/18 ebadında ERDEMİR e, tonu 18/150 ebadında ÇAY-KUR a, tonu 0/10 ebadında çimento fabrikalarına, çeşitli ebatlarda tonu muhtelif sanayi kuruluşlarına, 18/100 ebadında tonu yoksul ailelere yardım kapsamında Düzce ve Zonguldak Valilikleri emrine verilen kömürlere ait bulunmaktadır. Türkiye de TTK ya ait sahalar dışında taşkömürü rezervi bulunmadığından, TTK tek üretici durumundadır. TTK nın doğrudan ürettiği veya redevans işletmeleri eliyle üretilen taşkömürü miktarı yurtiçi tüketimi karşılamadığından yüksek kalorili kömür ihtiyacı ithal yoluyla karşılanmaktadır. Bu nedenle, TTK nın taşkömürü satış fiyatları, ithal kömür fiyatındaki gelişmelere göre TTK Yönetim Kurulu tarafından belirlenmektedir yılında Üzülmez Müessesesi tarafından satışa sunulan 0-10 ebadında santral kömürünün ortalama satış fiyatı 195 Dolar, paketlenmiş parça kömürlerin ortalama satış fiyatı 370 TL/ton, paketlenmemiş dökme kömürlerin ortalama satış fiyatı da 350 TL/ton seviyelerinde gerçekleşmiştir. Müşterilere göre değişik satış politikası uygulayan TTK nın; ÇATES e düzenlenen aylık faturaları, ÇATES İşletme Müdürlüğünce takip eden ayın ilk haftasında, Erdemir e satılan kömür bedelleri (KDV dahil) TTK tarafından tanzim edilecek fatura tarihini takip eden müteakip ayın 15. günü, Kardemir e yapılan satışlarda KDV peşin, mal bedeli ise 30 bin tonluk partilerde 60 gün, 10 bin tonluk partilerde 45 gün vade farksız yapılmakta, ÇAYKUR a gemi yükleme tarihindeki cari fiyat üzerinden, KDV fatura tarihini takip eden ayda 23 işgünü sonra, mal bedeli ise fatura tarihinden 120 gün sonra ödenmektedir. 2-Mamul, yarı mamul ve ticari mal stokları: Armutçuk Müessesesinin 2012 yılı mamul stok hareketleri geçen yıl rakamlarıyla birlikte aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir.

94 82 Sayıştay Stoklar 2011 Geçen yıldan devreden Yıl İçinde Üretilen Yıl içinde İç tüketimde ve Ertesi yıla stok satılan diğer çıkışlar devreden stok Miktar Tutar Miktar Tutar Miktar Tutar Miktar Tutar Miktar Tutar ton Bin TL ton Bin TL ton Bin TL ton Bin TL ton Bin TL A- Mamul stokları 1-Ambardaki mamuller 0-10 mm /18 mm /18 mm /150 mm Filtrasyon Toplam (A) B-Yarı ve ara mamuller C-Ticari mallar Genel toplam

95 83 Armutçuk Müessesesinde 2011 yılından devreden ton kömür stoku ve 2012 yılında Müessese işletmelerinde üretilen ton taşkömürü ile birlikte toplam mamul stokları tona ulaşmıştır. Bu miktardan tonluk iç tüketim ve tonluk düzeltme kaydının düşülmesi ve 566 tonluk stok fazlasının ilave edilmesi sonucunda satışa hazır mamul stokları ton olmuştur. Bu miktarın tonunun satılması ve tonunun da stok noksanı olarak tespit edilmesi sonucunda ertesi yıla ton mamul stoku devredilmiştir. TTK nın 2012 Yılı Stok Sayım Genelgesine göre Armutçuk Müesessesi ve diğer müesseselerin kömür stoklarında yıl sonunda tespit edilen stok fazlaları ve noksanlarının sebeplerinin araştırılması için TTK Genel Müdürlüğü nün tarihli Olur ları ile Teftiş Kurulu Başkanlığı na talimat verilmiştir. TTK Teftiş Kurulu nca yapılan inceleme sonucunda hazırlanan tarih, 113 sayılı raporun sonuç bölümünde; Müessese müdürlüklerinde meydana gelen stok sayım noksanlıklarıyla ilgili olarak herhangi bir personel hakkında idari işlem yapılmasına mahal olmadığı, sağlıklı bir stok takibi ve denetimde yeknesaklığın sağlanması için müessese müdürlüklerinin lavvar ve istatistik birimleri ile İşletmeler Dairesi ve APK Dairesinin daha koordineli çalışması şeklinde önerilerde bulunulmuştur. E- Sigorta işleri: Müessesenin varlık ve değerleri TTK Sigorta İşleri Yönetmeliği gereğince sigorta şirketine prim ödenmek suretiyle veya iç sigorta yöntemi ile güvence altına alınmaktadır. Yönetmelikte, sigorta işlerinin Genel Müdürlük Satınalma Dairesi Başkanlığı bünyesinde oluşturulan Sigorta Servisi tarafından yürütüleceği belirtilmiş, bu servisin görev ve yetkileri tespit edilmiştir. Oluşturulan mevzuata göre müesseseler sigorta taleplerini görevli birime bildirmekte, varlık ve değerlerin hangi yöntemle güvenceye alınacağı bu birim tarafından ayrıntılı şekilde düzenlenmektedir. Armutçuk TİM in 2012 yılı sigorta uygulaması aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir. Sigorta türü Sigorta kıymeti Ayrılan fon veya ödenen prim tutarı Bin TL Mahsup veya tehsil edilen hasar tutarı Bin TL Fark Birikmiş iç sigorta fonu Bin TL Bin TL Bin TL A-2011 yıldan devreden iç sigorta fonu 100 B-Yıl içinde yaptırılan: 1-İç sigorta Dış sigorta Toplam (B) C-2013 yılına devreden iç sigorta fonu 105

96 84 Sayıştay 2012 yılında; dahili sigorta uygulaması ile toplam 536 bin TL tutarındaki kıymet sigorta kapsamına alınmış olup, tamamı binalar, demirbaşlar ve maden direkleri için belirlenen teminatlardır. İç sigorta fonundan ayrılan 5 bin TL tutarındaki prime karşılık, cari yılda herhangi bir mahsup işlemi yapılmamıştır. Harici sigorta ile güvence altına alınan bin TL tutarındaki sigorta kıymetinin, 637 bin TL si nakliye, 767 bin TL si kaza, bin TL si yangın sigortası için olup, sigorta şirketlerine bu amaçla 59 bin TL prim ödenmiş, yıl içinde 8 bin TL de tahsilat yapılmıştır. Bu tahsilatın, yıl içinde hasar gören üç taşıt aracının tazminat bedelleriyle ilgili olduğu anlaşılmıştır. F- İşletme sonuçları : 1- Satışların zararlılığı : 2012 yılında gerçekleşen satışlardan ortaya çıkan sonuçlar aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir. Brüt Net Satışların Faaliyet Satış Faaliyet Satışların maliyetine satışlar satışlar maliyeti giderleri maliyetleri zararı göre toplamı kâr veya zarar Bin Satış sonuçları TL Bin TL Bin TL Bin TL Bin TL Bin TL (%) 1-Esas ürün: -Taşkömürü parça ( mm) (8.185) (66) -Taşkömürü (0/10 mm) (15.965) (67) -Taşkömürü (0/18) (16.421) (57) -Taşkömürü (10/18) (712) (45) -Taşkömürü (filitrasyon) (13.627) (78) Toplam (1) (54.910) (60) 2-Hizmet satışları : Genel toplam (54.910) (60) Satış programı (59.545) (58) Programa göre fark (5.645) (5.645) (6.768) (10.280) (4.635) (2) Geçen dönem satış sonuçları (56.933) (63) Cari yılda bin TL brüt satış hâsılatı elde edileceği, satış maliyetlerinin, bin TL olacağı, bin TL faaliyet giderlerinin etkisiyle, yılsonunda bin TL faaliyet zararı oluşacağı öngörülmüştür.

97 85 Buna karşılık, 2012 yılı gerçekleşmelerinde, bin TL satış hâsılatı elde edilmiş, hâsılattan herhangi bir indirim olmamış, bin TL satış maliyeti ve bin TL faaliyet giderleri ile birlikte bin TL satış maliyeti oluşmuş, sonuç itibariyle, bin TL faaliyet zararı doğmuştur. Buna göre faaliyet zararı pogramın bin TL altında gerçekleşmiştir. Önceki yıl ton olan satılabilir üretim miktarı, cari yılda tona, satılan kömür miktarı ise tondan tona çıkmıştır. Ancak, ortalama ticari maliyetlerin 636,65 TL/ton olmasına karşın, ortalama satış fiyatlarının 244,61 TL/tonda kalması nedeniyle, Müessese her yıl olduğu gibi, cari yıda da zarar açıklamıştır. Kaldıki, Müessese bin TL tutarındaki satış hasılatları ile bin TL olan işçi ve işçilikle ilgili giderlerini bile karşılayamamaktadır. Müessese giderlerinin önemli bir bölümü sabit giderler niteliğindedir. Hiç üretim yapılmasa bile giderleri azaltma imkânı bulunmamakta, üretim ve hasılata dönüştürülemeyen giderler zarar olarak ortaya çıkmaktadır. Üretim ve satış miktarı arttıkça sabit giderlerden ton maliyetine düşen pay azaldığından, satış maliyetindeki artışların belli bir düzeyde tutulması mümkün olabilmektedir. Raporun Mali Bünye bölümünde açıklandığı üzere, faaliyet dönemi sonu itibariyle, her 100 liralık net satışa karşılık 187 TL işçi ücretti yapıldığı, 200 TL de satış maliyetinin oluştuğu görülmektedir. Olumsuzluk ifade eden bu oranlar devam ettikçe müessese faaliyetlerinin kar ederek sonuçlanması olanağı bulunmamaktadır. Bu nedenle, piyasada oluşacak fiyatlar yeterince artmadan, üretim ve satış miktarı, maliyetleri karşılayacak düzeylere gelmeden ve üretimde tasarruf ve verimlilik olabildiğince sağlanmadan, Müessesenin zarar ortamından çıkabilmesi mümkün görülmemektedir. Elde edilen satış hasılatının işçi ücretlerini dahi karşılayamadığı, müessesenin sürekli olarak zarar ettiği ve birikmiş zararların büyük tutarlara ulaştığı göz önüne alınarak, dönem zararlarının önlenebilmesi için işgücü verimliliği ile birlikte üretim miktarlarının artırılması ve birim üretim maliyetlerinin düşürülmesi yönünde etkin önlemler alınması gerekmektedir. Müessesenin 2012 yılı faaliyet sonuçlarına göre hesaplanan göstergeleri, 2011 yılı sonuçları ile mukayeseli olarak aşağıda gösterilmiştir.

98 86 Sayıştay Göstergeler Gerçekleşen Program Gerçekleşen % % % 1- Maliyet giderleri göstergesi : Satışların maliyeti x 100 = Net satışlar 2- Faaliyet giderleri göstergesi: Faaliyet giderleri x 100 = Net satışlar 3- Satış göstergesi : Satışların maliyet toplamı x 100 = Net satışlar 4- Faaliyet sonucu göstergesi : Faaliyet zararı x 100 = (169) (139) (147) Net satışlar Cari yılda,her 100 Liralık satış hasılatı için, 190 TL maliyet gideri, 49 TL faaliyet gideri yapılarak, faaliyet zararının 139 TL olacağı öngörülmüştür. Gerçekleşmeler ise, bin TL net satış hasılatına karşılık, bin TL satış maliyeti ve bin TL faaliyet gideri yapıldığından, yukarıdaki çizelgede görüleceği üzere, her 100 TL lik satış hâsılatı için 200 TL üretim maliyeti, 47 TL faaliyet gideri gerçekleşmiş, toplam satış maliyeti 247 TL, faaliyet zararı ise 147 TL olmuştur. Bu oran 2011 yılında 169 TL olarak gerçekleşmiştir. Başta demir-çelik sektörü olmak üzere sanayi için gerekli olan taşkömürü üretiminde, zararın azaltılması için verimliliklerin yükseltilmesi, üretim ve satış miktarının mümkün olan en üst düzeye çıkarılması gerekmektedir. a) Bünye içi faktörler : - Verimlilik: Verimlilikle ilgili ayrıntılı bilgi, raporun Üretim ve Maliyetler alt bölümünde detaylı olarak incelenmektedir. - Maliyetler: Müessesenin en büyük darboğazı yüksek maliyetle üretim yapılması ve sağlanan hasılatın, işçilik giderlerinin çok altında kalmasıdır. Bu itibarla birim tüketimlerin kontrolü ile giderlerin azaltılması, buna karşılık verimlilik ve üretim miktarının arttırılması zorunludur. Maliyetlerle ilgili ayrıntılar Raporun Üretim ve Maliyetler bölümünde ayrıntılı olarak yer almaktadır.

99 87 b) Bünye dışı faktörler : Kuruluşun tüm pazarlama ve satış faaliyetleri Genel Müdürlük tarafından yürütüldüğünden bünye dışı faktörleri oluşturan işletmenin piyasa payı, piyasa gücü ve satış fiyatlarının oluşum ve gelişimi Genel Müdürlük Raporunda incelenip değerlendirilmiştir. 2-Milli ekonomiye katkı: a) Gayri safi yurtiçi hasılaya katkı: Müessesenin, 2012 yılında üretici fiyatlarıyla gayrisafi yurtiçi hasılaya (GSYİH) katkısı bin TL, alıcı fiyatlarıyla gayrisafi yurtiçi hasılaya katkısı ile alıcı fiyatlarıyla gayrisafi milli hasılaya (GSMH) katkısı bin TL olmuştur. Gayrisafi milli hasılaya katkının oluşumu (Ek:8) sayılı çizelgede gösterilmiştir. b) Hazine ile ilişkiler: Müessese nin Hazine ile ilişkileri, yükümlü ve sorumlu olarak tahakkuk ettirdiği ve ödediği vergiler (Ek:9) sayılı çizelgede gösterilmiştir. Buna göre, 2011 yılından 622 bin TL vergi borcunun devrettiği, yıl içinde toplam bin TL vergi tahakkuk ettirildiği ve tahakkuk eden vergilerin bin TL si ödenerek, 2013 yılına 287 bin TL vergi borcu devrettiği görülmüştür. G- Yatırımlar : Türkiye Taşkömürü Kurumu nun 2012 yılı Yatırım Programı, tarih ve mükerrer sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, gün ve 2011/2303 sayılı 2012 Yılı Programının Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesi ne dair Bakanlar Kurulu Kararı nın eki olarak, tarih ve mükerrer sayılı Resmi Gazete de toplam yatırım tutarı 58 milyon TL olarak yayımlanmıştır. Uygulama Kararnamesi nin ilgili maddesi uyarınca hazırlanıp tarihinde ilgili Bakanlığa sunulan Armutçuk Müessesesi ne ait; bin TL si dış para karşılığı olmak üzere toplam bin TL ödenek ve m. galeri, 100 m. kuyu programını içeren detay program, Kalkınma Bakanlığı nın uygun görüşünün alınmasını takiben ETKB nın tarih ve 374 sayılı Oluru nun alınmasını müteakip, Yönetim Kurulu nun tarih ve 69 sayılı Kararı ile uygulamaya konulmuştur. Müessese yatırım programı yıl içerisinde ortaya çıkan ihtiyaçlar doğrultusunda bir defa Genel Müdürlük Makam Oluru ile revize edilmiş olup bu revize aşağıda özetlenmiştir. Proje ödeneği 105 bin TL olan ve Müessese nin yatırım programında muhtelif işler alt kalemleri içerisinde yer alan yurtiçi makine demirbaşları işinde yıl içinde alınması zorunluluk arz eden malzemelerin alınabilmesi amacıyla tarihli Makam Oluru ile revize yapılmış olup ödeneği 346 bin TL ye çıkarılmış ve gerekli olan 241 bin TL ödenek de Armutçuk yurtdışı makine demirbaşları işinden aktarılarak karşılanmıştır. Bu revize ile Armutçuk yurtdışı makine demirbaşları proje ödeneği

100 88 Sayıştay bin TL dış olmak üzere toplam bin TL iken bin TL dış olmak üzere toplam bin TL olmuştur. Yapılan bu ilave ve çıkarmadan sonra 2012 Yılı Yatırım Programı revizesi, yıl sonu ödenek aşımlarına sebebiyet vermemek üzere yapılan ödenek aktarmaları ile birlikte tarihinde Yönetim Kurulu na sunularak tarih ve 430 sayılı Yönetim Kurulu Kararı ile kabul edilmiştir. Buna göre Müessese nin 2012 yılı Yatırım Programı bin TL si dış, toplam bin TL ödenek ile son şeklini almıştır. Proje Adı 2012 Yılı Son Son Revize 2012 Yılı Ödeneği İş Miktarı Revize Ödeneği İş Miktarı (Bin TL) (m) (Bin TL) (m) Dış Toplam Galeri Kuyu Dış Toplam Galeri Kuyu Arama İhzarat Projesi İnşaat İşleri Projesi Muhtelif İşler Projesi Toplam Müessese nin 2012 yılı yatırımlarında ,28 TL si dış toplam ,33 TL harcama ile % 37,63 lük fiziki gerçekleşme, toplam ,36 TL harcama ile de %39,98 lik nakit gerçekleşme sağlanmıştır. Müessese nin 2012 yılı yatırım harcamaları, projeler itibarıyla son ödenekleri ile birlikte aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir.

101 89 Projeler Yıllar itibarıyla süresi Projenin Son tutarı (Bin TL) Başlangıçtan 2012 sonuna kadar Nakdi harcama (Bin TL) Fiziki yatırım (Bin TL) 2012 yılı ödeneği 2012 yılı Gerçekleşme oranları İlk tutarı (Bin TL) Son tutarı (Bin TL) Nakdi harcama (Bin TL) Fiziki yatırım (Bin TL) Tümünde % Nakdi Fiziki 2012 yılında % Tümünde % 2012 yılında % A-Etüt-proje işleri B-Devam eden projeler C-Yeni projeler a) 2012'de bitenler 1-Arama-ihzarat pro. (2012 B ) İnşaat İşleri (2012B030030) Muhtelif İşler Projesi (2012 B ) Armutçuk TİM - Toplam

102 90 Sayıştay Arama-ihzarat projesi (2012 B ) : a) IV. Blok Kat Hazırlığı, b) I. ve II. Blok Kat Hazırlığı, c) + 200/-700 Harici Hizmet Kuyusu, işlerinden oluşmaktadır. a) IV. Blok Kat Hazırlığı (Kredi No; 20162) Projesi: 2012 yılı yatırım programında Arama İhzarat Projesi kapsamında bin TL ödenek ayrılarak 500 m. galeri sürülmesi planlanan IV. Blok Kat Hazırlığı Projesi kapsamında; Armutçuk Müessesesi Kandilli Bölümü IV. Blokta bulunan rezervlerin kazanılması amacı ile IV. Blok Kat Hazırlığı Projesi hazırlanmış ve 2008 Yılı Yatırım Programı na alınmıştır. Müessese de -400 kotu altındaki üretim faaliyetleri -400/-450/- 500 arası bant ve vinç varagelleri ile sürdürülmektedir. Müessese nin kalan hazır rezervleri ve ileriye dönük üretim projeksiyonları göz önüne alındığında üretimde darboğaza düşülmemesi için IV. Blokta -500/-550/-600 katlarındaki ana hazırlıkların yapılarak IV. Bloktaki rezervlerin üretime hazır hale getirilmesi gerekmektedir ve 2009 yılında yapılan çalışmalar arama sondajı niteliğinde olup galeri ilerlemesi yapılamamıştır yılında ise sondaj çalışmalarına devam edilmiş ve yapılan bu çalışmalarda toplam 5 m. kömür kesilmiştir. Aynı zamanda 340 metrelik desandrenin sürülmesine başlanmış olup, 2010 yılı içerisinde 58 m. ilerleme yapılmıştır yılı içerisinde yapılan sondajlar neticesinde IV. Blok Büyükdamarın -500/-550/-600 katları için rezervin görünür hale geldiği ancak daha önce yapılmış olan damar izohipslerinin 2A No.lu fayın atımı nedeniyle farklı kotlarda olduğu ve rezervin yine 1,5 milyon ton olduğu görülmüştür. IV. Blok Kat Hazırlığı projesinde 2011 yılında 232,5 m ilerleme yapılarak ,27 TL harcama yapılmıştır Yılı Yatırım Programı nda bin TL ödenek ayrılan ve 500 m. galeri sürülmesi planlanan IV. Blok Ana Kat Hazırlığı Projesi nde; toplam 225,5 m. lağım ilerlemesi yapılmış ve ,43 TL nakdi ve fiziki harcama yapılarak % 53 gerçekleşme sağlanmıştır. Bu proje 2012 Yılı Yatırım Programı nda, Arama İhzarat Projesi ödeneğinin %31 ini, tüm yatırım ödeneklerinin ise %16 sını teşkil etmektedir yılında Arama İhzarat Projesi nde gerçekleşen nakdi yatırımın % 39 unu, fiziki yatırımın ise % 43 ünü, tüm projelerde ise gerçekleşen nakdi yatırımın % 22 sini, fiziki yatırımın ise % 23 ünü oluşturmaktadır. Bu proje için değerlendirme Rapor'un "Arama ve Hazırlık Çalışmaları" bölümünde yapıldığından burada tekrar yer verilmemiştir. b) I. ve II. Blok Kat Hazırlığı (Kredi No; 20179) Projesi: 2012 yılı yatırım programında Arama İhzarat Projesi kapsamında bin TL ödenek ayrılarak 500 m. galeri sürülmesi planlanan I. ve II. Blok Kat Hazırlığı Projesi toplam uzunluğu m., masraf provizyonu TL olarak belirlenmiş ve proje Genel Müdürlük Makamı nın tarihli Olurları ile yatırım programına alınmıştır.

103 yılında I. ve II. Blok Kat Hazırlığı Projesi nde; toplam 199,50 m. lağım ilerlemesi yapılmış ve ,23 TL nakdi, ,46 TL fiziki harcama yapılmıştır. Söz konusu proje kapsamında % 71 nakdi ve % 69 fiziki gerçekleşme sağlanmıştır. Bu proje 2012 Yılı Yatırım Programı nda, Arama İhzarat Projesi ödeneğinin % 31 ini, tüm yatırım ödeneklerinin ise % 16 sını teşkil etmektedir yılında Arama İhzarat Projesinde gerçekleşen nakdi yatırımın % 52 sini, fiziki yatırımın ise % 56 sını, tüm projelerde ise gerçekleşen nakdi yatırımın % 29 unu, fiziki yatırımın ise % 30 unu oluşturmaktadır. c)+ 200/-700 Harici Hizmet Kuyusu (Kredi No; 20180) Projesi: Armutçuk Müessesesi üretim faaliyetini ilk yıllardan itibaren rezervin % 75 ini oluşturan büyük damarda gerçekleştirmiştir. Kalorifik değeri kcal/kg arasında değişen ve orta iyi koklaşabilir özellikte olan kömür rezervi kendiliğinden yanmaya müsaittir. Müessese de hizmet kuyusu olarak 1964 yılında hizmete alınmış ve 2006 yılında derinleştirme çalışmaları tamamlanmış olan +191/ 400 arasındaki 13 No.lu Kuyu faaliyette olup hava dönüş yolu olarak -400 katından üst kotlara kadar doğuda 5 varagel, 2 anakat lağımı; batıda ise 6 varagel, 1 dahili kuyu, 2 ana kat lağımı olarak toplam m. açıklık bulunmaktadır. 13 No.lu hizmet kuyusunun teçhizatı eskimiş olduğu, bakım ve onarım için ihtiyaç duyulan yedeklerin temininde büyük güçlükler yaşandığı, mevcut kuyuda bekleme sürelerinin uzunluğu, üretim noktalarının uzaklığı nedeni ile kuyu kapasitesinde düşüşler olacağı, günlük tuvönan üretim kapasitesinin altında gerçekleşeceği düşünülmektedir. Ayrıca Müessese de harici bir çıkış kuyusu bulunmamakta ve temiz hava kuyu ile direkt olarak en alt kota indirilememektedir. Bu durum ise; iş güvenliği açısından, sürdürülebilir bir nakliyat ağı bakımından riskli olup, derin kotlara varagellerle inilmek zorunda kalındığından arızalara ve zaman kayıplarına neden olmaktadır. Müessese de üretim faaliyetlerinin önümüzdeki yıllarda 500 ve alt kotlar ile denizaltına inilmesi planlandığından, mevcut altyapı ile hava dönüş yolları daha da uzayacaktır. Bu nedenle, Müessese üretiminin yoğunlaşacağı I. ve II. Blok Kat Hazırlığı Projesi ne en yakın olan Çataldere mevkiinde +200/ 700 kotları arasında 6,5 m. çapında 850 m. uzunluğunda yeni bir harici hizmet kuyusunun açılması öngörülmüştür yılında söz konusu kuyunun sürülmesine yönelik olarak, kuyu kazısının yapılacağı alanda zemin düzenleme çalışmaları yapılmıştır. Ardından her birinin derinliği ± 20 m. olan bir adet jeoteknik amaçlı pilot sondaj ile bir adet kömür araştırma amaçlı araştırma sondajı yaptırılması amacıyla tarihinde MTA Genel Müdürlüğü ile sözleşme imzalanmıştır Yılı Yatırım Programı nda TL si dış toplam TL ödenek ayrılan ve 100 m. kuyu sürülmesi planlanan +200/-700 Harici Hizmet Kuyusu Projesi nde; 2012 yılında kuyu sürülmesine başlanamamış yılsonu itibariyle ,34 TL fiziki, ,60 TL de nakdi yatırım gerçekleşmiştir.

104 92 Sayıştay İnşaat İşleri Projesi (2012 B ): Proje kapsamında Aspiratör Binası İnşaatı işi yer almış olup 2012 yılında herhangi bir iş yapılmamış ve yatırım gerçekleşmesi sağlanmamıştır. Muhtelif İşler Projesi (Makine Teçhizat Alımı) (2012 B ): Yeraltı-yerüstü hazırlık, üretim ve hizmet faaliyetlerinin devamını sağlayan ve Müessese işyerlerinde kullanılan ekonomik ömrünü doldurmuş bulunan makine ve teçhizatın yenilenmesine yönelik olarak hazırlanan Makine-Teçhizat Alımı Projesi için 2012 yılında öngörülen bin TL si dış olmak üzere toplam bin TL program ödeneğine karşılık ,10 TL nakdi harcama, ,10 TL fiziki harcama yapılmış ve %39 nakdi ve fiziki gerçekleşme sağlanmıştır. Projenin alt kalemler itibarıyla ödenekleri ve yapılan harcamalar aşağıda gösterilmiştir Makine-teçhizat projesi alt kalemleri Son Nakdi Fiziki ödeneği harcama harcama TL TL TL a) İş Güvenliği İyileştirme Teçhizatı , ,60 b) Yurtiçi Makine Demirbaşları , ,00 c) Yurtdışı Makine Demirbaşları , ,62 Maden Makineleri Fabrika İmali d) Demirbaş e) Boru İhtiyacı , ,88 Proje toplamı , ,33 a) İş Güvenliği İyileştirme Teçhizatı Projesi: Proje kapsamında 2012 yılında 50 industrial scientific MX4 cihazları ve 1 adet oksijen tulumbası temin edilmiştir. İş güvenliği iyileştirme teçhizatı için 156 bin TL sı dış toplam 164 bin TL program ödeneğe karşılık, ,60 TL fiziki ve nakdi yatırım yapılmış olup %46 gerçekleşme sağlanmıştır. b)yurtdışı Makine Demirbaşları Projesi: Yurtdışı Makine Demirbaşları işi kapsamında; bin TL si dış toplam bin TL program ödeneğine karşılık, 2 adet tali havalandırma pervanesi ve 1 adet yeraltı telsiz haberleşme sistemi temin edilerek ,28 TL si dış olmak üzere toplam ,62 TL fiziki ve nakdi yatırım yapılarak %16 gerçekleşme sağlanmıştır.

105 93 c) Yurtiçi Makine Demirbaşları Projesi: Proje kapsamında 2012 yılında temin edilen teçhizatlar aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. Teçhizatın Adı Miktarı Birim Fiyatı Tutarı (Adet) (TL) (TL) Dalgıç Pompası (Q:30 m3/h,hm:40 mss) , ,00 Rulman Isıtma Cihazı , ,00 Yüksek Tork Basınçlı Civata Sıkma Makinası , , tonluk Basınçlı Havalı Caraskal , ,00 Gazaltı Kaynak Makinası M , ,00 3/6 Tonluk Basınçlı Havalı Caraskal , ,00 Kendinden Emniyetli İzolasyon Test Cihazı , ,00 Elk Kırıcı Delici Matkap , ,00 Dalgıç Pompası (Q:30 m3/h, Hm:40 mss) , ,00 Basınçlı Havalı Somun Sıkma Sökme 1 860,00 860,00 Basınçlı Havalı Somun Sıkma Sökme , ,00 3/6 Tonluk Basınçlı Havalı Caraskal , ,00 Beton Pompası (Takım Olarak) , ,00 Toplam ,00 Yurtiçi Makine Demirbaşları için 346 bin TL ödeneğe karşılık, ,00 TL nakdi ve fiziki harcama yapılarak % 99 gerçekleşme sağlanmıştır. d) Maden Makineleri Fabrika İmali Demirbaşlar Projesi: Maden Makineleri İmali Demirbaşları kapsamında 2012 yılında Müessese nin üretim faaliyetlerini ve üretime yardımcı diğer faaliyetlerinin aksamadan sağlıklı bir şekilde yürütebilmesi için yeraltı ve yerüstü tesislerinin muhtelif malzeme ihtiyaçlarının, Maden Makineleri Fabrikaları imali makine demirbaşları ile karşılanması amaçlanarak 656 bin TL ödenek ile yatırım programına alınmıştır.

106 94 Sayıştay Proje kapsamında 2012 yılında temin edilen teçhizatlar aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. TEÇHİZATIN ADI MİKTAR I (ADET) BİRİM FİYATI (TL) TUTARI (TL) Dalma Tulumba (Şamandıralı) , ,00 Martoperfaratör , ,00 Kömür Delme Makinası , ,00 Limit Şalteri , ,00 Uzaktan Kumanda Anahtarı , ,00 Stop Butonu , ,00 Martopikör 9 660, ,00 El Hızarı , ,00 Çift Zincirli Konveyör , ,00 18,5 Kw Elektrik Motoru , ,00 37 Kw Elektrik Motoru , ,00 15 PS tek tamburlu manevra vinci , ,00 B.H Çift Zincirli Konveyör , ,00 20 PS Manevra Vinci , ,00 5 Tonluk Ocak Arabası , ,00 20 PS Hava Motoru , ,00 15 PS Hava Motoru , ,00 ALSZ Aydınlatma Trafosu , ,00 Yol Verici , ,00 Devre Kesici , ,00 T O P L A M ,00 Maden Makineleri Fabrikası İmali Makine Demirbaşları için 656 bin TL ödeneğe karşılık, ,00 TL nakit ve fiziki harcama yapılarak % 99,94 lük gerçekleşme sağlanmıştır. e) 2012 yılı boru ihtiyacı projesi ile Müessese nin yapmakta olduğu hazırlık işleri kapsamında sürülen yeni galerilerin su ve basınçlı hava şebekelerinin tesis edilmesi ve mevcut su ihraç tesisleri ile basınçlı hava tevzi şebekelerinin rehabilitasyonu amaçlanmıştır. Proje için 2012 yılı yatırım programında 150 bin TL ödenek ayrılmış olup yıl sonu itibariyle toplam ,88 TL nakdi ve fiziki yatırım yapılarak %57 gerçekleşme sağlanmıştır. Yurtiçi ve yurtdışı yatırım konusu malzeme alımlarında birim fiyatlarındaki gelişmeler yakından takip edilerek ödeneklerinin zamanında revize edilmesi ve yapılan harcamalarda ödenek aşımına sebebiyet verilmemek üzere gerekli özenin gösterilmesi gerekmektedir.

107 95 V. BİLANÇO Müessesenin 2012 yılına ilişkin bilançosu, gelir tablosu ve diğer mali tabloları Yönetim Komitesinin tarih ve 06/23 sayılı kararı ile kabul edilmiş ve TTK Yönetim Kurulunun tarih ve 111 sayılı kararı ile onanmıştır. Müessesenin 2012 yılı faaliyet dönemine ilişkin muhasebe işlem ve kayıtları üzerindeki inceleme ve denetimler, Tek Düzen Hesap Planı ile Uygulama Tebliğileri çerçevesinde Müessese tarafından hazırlanan bilanço üzerinden ve bakiye veren hesaplar bazında aşağıda sırasıyla incelenmiştir. -Aktif (varlıklar) : Müessesenin 2012 yılı aktifi geçen yıla göre %6 oranında bin TL artarak bin TL ye yükselmiştir. Aktifin artmasına, maddi duran varlıklar, stoklar ve özel tükenmeye tabi varlıklardaki artışlar etkin olmuştur. Varlıklarının ayrıntısı önceki yıla ilişkin değerlerle karşılaştırmalı olarak aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir. Aktif (Varlıklar) Önceki dönem Cari dönem Fark Bin TL % Bin TL % Bin TL 1-Dönen varlıklar: A-Hazır değerler (321) B-Menkul kıymetler C-Ticari alacaklar D-Diğer alacaklar (7.742) E-Stoklar F-Yıllara yaygın inşaat ve onarım mal G-Gelecek aylara ait giderler ve gelir tah H-Diğer dönen varlıklar Toplam (1) (2.228) 2-Duran varlıklar: A-Ticari alacaklar B-Diğer alacaklar C-Mali duran varlıklar D-Maddi duran varlıklar , E-Maddi olmayan duran varlıklar F-Özel tükenmeye tabi varlıklar , G-Gelecek yıllara ait giderler ve gelir tah H-Diğer duran varlıklar Toplam (2) (971) Genel toplam (1+2) (3.199) Nazım hesaplar I- Dönen varlıklar: Aktifin %31'ini oluşturan bin TL tutarındaki dönen varlıklarının ayrıntısı hesap grupları itibariyle aşağıda incelenmiştir.

108 96 Sayıştay A- Hazır değerler: Müessese sadece T.C. Ziraat Bankası A.Ş. nin Armutçuk Şubesi ve T.Vakıflar Bankasının Karadeniz Ereğlisi Şubesi ile çalışmakta olup, yılsonu itibarıyla 299 bin TL olan hazır değerin tümü, T.C.Ziraat Bankasındaki hesabın kalıntısından ibarettir. Müessesede kasa hesabı çalıştırılmamakta, tüm parasal işlemler bankalar aracılığı ile gerçekleştirilmektedir. Müessesenin personel aylıkları ve diğer ödemeleri cari hesap işletilerek genel müdürlükçe doğrudan şahıs hesaplarına aktarılmakta, satışlar tek elden genel müdürlük tarafından yapıldığından mal bedelleri de ana teşekkül cari hesabı aracılığı ile Müesseseye intikal ettirilmektedir. Bu bakımdan Müessesenin banka hesaplarının işlem hacmi düşük düzeyde bulunmaktadır. B-Menkul kıymetler: Bu hesap cari yılda bakiye vermemiştir. C- Ticari alacaklar: 554 bin TL tutarındaki ticari alacakların 50 bin TL'si verilen depozito ve teminatlar, kalan 503 bin TL'si diğer ticari alacaklar, bin TL'si ise redevans bedelinden alacaklardır. Redevans bedelleri üçer aylık dönemler halinde tahsil edilmektedir. D- Diğer alacaklar: Tutarı 159 bin TL olan Müessesenin diğer alacakları aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir. Diğer alacaklar Önceki dönem Cari dönem Fark Bin TL Bin TL Bin TL Da)Bağlı ortaklıklardan alacaklar (7.683) (Ana teşekkülden) Db)Personelden alacaklar Dc)Diğer çeşitli alacaklar (129) Dd)Şüpheli alacaklar Toplam (7614) De)Şüpheli alacaklar karşılığı(-) Diğer alacaklar toplamı (7.742) Da) Bağlı ortaklıklardan (Ana teşekkülden) alacaklar: Bu hesap cari yılda bakiye vermemiştir. Db) Personelden alacaklar: Tümü 140 bin TL olan personelden alacakların; 129 bin TL si memur ve sözleşmeli personele taksitle satılan kömür bedellerinden gelecek yılda tahsil edilecek

109 97 taksit tutarları, 11 bin TL si personelin yemek, telefon ve diğer nedenlerden kaynaklanan borçlarıdır. De) Diğer çeşitli alacaklar: Yılsonu kalıntısı 19 bin TL olan diğer çeşitli alacakların; 3 bin TL si SGK ile yapılan anlaşma gereği, çeşitli nedenlerle sağlık raporlu olan ve işe devam edemeyen işçilere SGK adına ödenen geçici iş görmezlik ücreti olup SGK dan tahsil edilecek tutar, 11 bin TL si usulsüzlük cezalarından alacaklar, 5 bin TL'si ise başkaca diğer çeşitli alacaklardır. Dd) Şüpheli alacaklar: Tahsili şüpheli görülen ve davalı veya takipte olan alacakların tutarı 559 bin TL olup tamamı için karşılık ayrılmıştır. E- Stoklar: Müessesenin satmak, üretimde kullanmak veya tüketmek amacıyla edindiği ilk madde ve malzeme, yarı mamul, mamul, ticari mal, yan ürün, artık ve hurda gibi bir yıldan az sürede kullanacağı ya da bir yıl içerisinde nakde çevirmeyi düşündüğü stok hesaplarının yılsonu bakiyesi bin TL olup,bunun; bin TL si İlk madde ve malzemelere, bin TL si mamul stoklarına aittir. Müessese stoklarının miktar ve tutar olarak yıl içi hareketleri ile artış ve azalışlarına ilişkin değerlendirmeler raporun işletme çalışmaları bölümünde yer almıştır. F-Yıllara yaygın inşaat ve onarım maliyetleri: Bu hesap cari yılda bakiye vermemiştir. G- Gelecek aylara ait giderler ve gelir tahakkukları : Yılsonu kalıntısı 262 bin TL olan hesabın tümü, peşin olarak ödenen 2012 Aralık ayı memur ve sözleşmeli personel ücretlerinin 1-14 Ocak 2013 günlerine ait kısmından oluşmaktadır. H- Diğer dönen varlıklar : Diğer dönen varlıklar hesabında yer alan ve brüt tutarı bin TL, net tutarı ise 606 bin TL karşılık ayrıldığından, 430 bin TL olan diğer dönen varlıkların; 11 bin TL'si devreden KDV, 12 bin TL'si personel avansları, bin TL'si ise sayım ve tesellüm noksanlarıdır. Sayım ve tesellüm noksanlıkları olarak hesapta görülen bin TL Kurum Teftiş Kurulu tarafından yapılan inceleme doğrultusunda ilgili hesaplarına alınmıştır.

110 98 Sayıştay Duran varlıklar : Aktifin %69'unu oluşturan bin TL tutarındaki duran varlıklarının ayrıntısı hesap grupları itibariyle aşağıda incelenmiştir. A- Ticari alacaklar: 17 bin TL olan ticari alacaklar, orman işletmesine arazi kullanım bedelleri için verilen teminatlardan ibarettir. B-Diğer alacaklar: Bu hesap cari yılda bakiye vermemiştir. C-Mali duran varlıklar: Bu hesap cari yılda bakiye vermemiştir. D- Maddi duran varlıklar: Müessesenin maddi duran varlıklarının hareketi aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir. 2011'dan 2012 yılı 2013'e devir Giren Çıkan devir Maddi duran varlıklar TL TL TL TL Arazi ve arsalar Yer altı ve yer üstü düzenleri Binalar Tesis, makine ve cihazlar Taşıt araç ve gereçleri Demirbaşlar Diğer maddi duran varlıklar Toplam (brüt) Birikmiş amortismanlar (-) Toplam (net) Yapılmakta olan yatırımlar Yatırım avansları Yatırımlar toplamı Genel toplam Maddi duran varlıkların yapılmakta olan yatırımlar dâhil net değeri önceki dönem bin TL iken, %6 oranında bin TL artarak cari dönem sonunda bin TL olmuştur. Maddi duran varlıkların dönem başında bin TL olan brüt tutarına, yıl içinde bin TL giriş, aynı tutardan bin TL de çıkış olduğundan yılsonunda bin TL lik maddi duran varlık oluşmuştur. Maddi duran varlıklara yıl içinde yapılan girişlerin bin TL'sinin yapılmakta olan yatırımlardan sabit kıymetlere geçişler, 155 bin TL'sinin nakiller, 70 bin TL'sinin hibeler, 114 bin TL'sinin ise diğer girişler olduğu görülmüştür. Yıl

111 99 içindeki çıkışların ise bin TL'si ıskatlar, 116 bin TL'si nakil, 114 bin TL'si ise diğer çıkışlardır bin TL tutarında yıpranma payı ayrılması sonucunda, yılsonunda maddi duran varlıkların net tutarı bin TL olmuştur. Bu meblağ yapılmakta olan yatırımlar ve yatırım avansları ile birlikte bin TL ye ulaşmıştır. Müessesenin maddi duran varlıklarının edinme bedelleri, birikmiş amortismanları ve itfa oranları ile net değerleri aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir. Maddi duran varlıklar Edinme değeri Birikmiş amortismanlar Edinme değerine göre Net değer Bin TL Bin TL % Bin TL Arazi ve arsalar Yer altı ve yer üstü düzenleri Binalar Tesis, makine ve cihazlar Taşıtlar Demirbaşlar Diğer maddi duran varlıklar Ara toplam Yapılmakta olan yatırımlar (yatırım avansları dahil) Toplam(2012) Toplam (2011) Fark Faaliyet döneminde maddi duran varlıklar için bin TL tutarında amortisman ayrılarak gider kaydolunmuştur. Dolayısıyla, bilânço günü itibariyle Müessesenin maddi duran varlıklarının %61'inin itfa edildiği anlaşılmıştır. Birikmiş amortismanların hareketi aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir. 2010'dan 2011 yılı 2012'ye Birikmiş amortismanlar devir Giren Çıkan devir BinTL BinTL BinTL BinTL Arazi ve arsalar Yeraltı ve yerüstü düzenleri Binalar Tesis makine ve cihazlar Taşıtlar Demirbaşlar Diğer maddi duran varlıklar Toplam

112 100 Sayıştay Tablodan da görüleceği gibi, önceki yıl dönem sonu itibariyle bin TL amortisman ayrılmış iken, cari yılda bin TL giriş, 978 bin TL çıkıştan sonra dönem sonu birikmiş amortismanlar tutarı bin TL olmuştur. F- Özel tükenmeye tabi varlıklar : Maden yataklarının işletmeye elverişli olup olmadığının belirlenmesi ve giriş noktalarının saptanması için işletmeye geçmeden önce yapılan arama giderleri ile müessesenin açık işletmelerinde kömür madeni üstündeki örtüyü kaldırmak veya yeraltındaki maden yataklarına girmek, bu yatakla yerüstü arasında genel kütlenin tüketilmesine kadar sürekli bir bağlantı kurmak ve maden yataklarını üretime elverişli parçalara bölmek, gerek insanların gerekse araçların gidip gelme ve havalandırmalarının ve cevherin taşınmasını sağlamak amacıyla açılacak olan düşey, yatay ve eğimli yol, mecra ve benzeri faaliyetlerin gerektirdiği hazırlık ve geliştirme giderleri ile yine bu amaçla yapılan arazi istimlak bedelleri ve masraflarının izlendiği bu hesap grubunun yılsonu bakiyesi birikmiş itfa payı bin TL olmak üzere, brüt tutarı bin TL, net değeri ise bin TL dir. Bu tutarın tamamı hazırlık ve geliştirme giderleridir. -Pasif (kaynaklar): Müessesenin pasif toplamı geçen yıla göre %6 oranında bin TL artarak bin TL ye yükselmiştir. Pasif toplamının artışında ödenmiş sermayenin arttırılması başlıca etken olmuştur. Müessesenin kaynaklarının ayrıntısı bir önceki yılla karşılaştırmalı olarak aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir.

113 101 Önceki dönem Cari dönem Fark Bin Pasif (Kaynaklar) Bin TL % Bin TL % TL I-Kısa vadeli yabancı kaynaklar: A-Mali borçlar B-Ticari borçlar C-Diğer borçlar D-Alınan avanslar E-Yıllara yaygın inşaat ve onarım hakedişler F-Ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler (351) G-Borç ve gider karşılıkları H-Gelecek aylara ait gelirler ve gider tahak (29) I-Diğer kısa vadeli yabancı kaynaklar Toplam (I) II-Uzun vadeli yabancı kaynaklar: A-Mali borçlar B-Ticari borçlar C-Diğer borçlar D-Alınan avanslar E-Borç ve gider karşılıkları F-Gelecek yıllara ait gelirler ve gider tahak G-Diğer uzun vadeli yabancı kaynaklar Toplam (II) Toplam (I+II) III-Öz kaynaklar: A-Ödenmiş sermaye Sermaye düzeltmesi olumlu farkları (+) Sermaye düzeltmesi olumsuz farkları (-) B-Sermaye yedekleri C-Kar yedekleri D-Geçmiş yıllar karları E-Geçmiş yıllar zararları (-) (851) F-Dönem net karı (zararı) (62.236) (119) (59.739) (121) Toplam (III) (3.329) Genel toplam (I+II+III) (3.199) Nazım Hesaplar I- Kısa vadeli yabancı kaynaklar : Önceki yıla göre 125 bin TL artarak bin TL olan Müessesenin kısa vadeli yabancı kaynaklarının ayrıntısı aşağıda sırayla açıklanmıştır. A-Mali borçlar:

114 102 Sayıştay Bu hesap cari yılda bakiye vermemiştir. B-Ticari borçlar : Müessesenin 293 bin TL olan ticari borçlarının 290 bin TL'si, ağırlıklı olarak elektrik enerjisi bedelinden oluşan borçlar, 3 bin TL'si ise alınan depozito ve teminatlardır. C- Diğer borçlar: Tümü 120 bin TL olan diğer borçların 80 bin TL'si cari hesap bakiyesi, 40 bin TL'si ise personele ödenecek hak edişlerden oluşmaktadır. F- Ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler: Yılsonu kalıntısı bin TL olan ödenecek vergi ve diğer yükümlülüklerin 287 bin TL si ödenecek vergiler, bin TL si ödenecek sosyal güvenlik primleri, 7 bin TL si ise icra kesintileri, para cezaları gibi personel ücretlerinden kesilen ve ödenecek olan diğer yükümlülüklerin tutarıdır.. İlgili yerlere yatırılmak üzere yapılan kesintiler, 4857 sayılı İş Kanununun 38 inci maddesi ve yürürlükteki toplu iş sözleşmesi kapsamında işçilere uygulanan ücret kesme cezasıdır. İcra kesintileri icra dairelerine, ücret kesme cezaları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının ilgili hesabına yatırılmaktadır. G- Borç ve gider karşılıkları: Bu hesap cari yılda bakiye vermemiştir. H- Gelecek aylara ait gelirler ve gider tahakkukları: bin TL tutarındaki gider tahakkuklarının bin TL si işçi ikramiyelerinin, bin TL si ise işçi istihkaklarının cari yıla ilişkin olan kısmının tahakkukudur. l- Diğer kısa vadeli yabancı kaynaklar: Tutarı 407 bin TL olan diğer kısa vadeli yabancı kaynaklar hesabında görülen bakiyenin tamamı, mamul sayım fazlalıklarına ilişkin olup kurum Teftiş Kurulu tarafından yapılan inceleme sonuçları çerçevesinde ilgili hesaplarına alınmıştır. II- Uzun vadeli yabancı kaynaklar: Müessesenin uzun vadeli yabancı kaynaklarının ayrıntısı aşağıdaki gibidir. A-Mali borçlar: Bu hesap cari yılda bakiye vermemiştir. B-Ticari borçlar: Bu hesap cari yılda bakiye vermemiştir.

115 103 C-Diğer borçlar: Bu hesap cari yılda bakiye vermemiştir. D-Alınan avanslar: Bu hesap cari yılda bakiye vermemiştir. E- Borç ve gider karşılıkları: 105 bin TL tutarındaki borç ve gider karşılıklarının tümü birikmiş iç sigorta fonlarından ibarettir. F-Gelecek yıllara ait gelir ve gider tahakkukları: Bu hesap cari yılda bakiye vermemiştir. G-Diğer uzun vadeli yabancı kaynaklar: Bu hesap cari yılda bakiye vermemiştir. III- Öz kaynaklar: Müessesenin öz kaynakları geçen yıla göre bin TL azalarak cari yılda bin TL olarak gerçekleşmiştir. Öz kaynakların ayrıntısı hesap grupları itibariyle aşağıda incelenmiştir. Sermaye: Ödenmemiş sermaye: Ödenmiş sermaye: Geçmiş yıl zararları : Dönem zararı : Öz kaynak : A- Ödenmiş sermaye: bin TL bin TL bin TL ( bin TL) ( bin TL) bin TL Müessesenin dönem sonu itibarıyla nominal sermayesi bin TL, ödenmemiş sermayesi bin TL, ödenmiş sermayesi ise bin TL dir. Müessesenin 2011 yılı sonunda bin TL olan nominal sermayesi, Yüksek Planlama Kurulunun tarih, 2012/T2 sayılı, kararı çerçevesinde Yönetim Kurulunun tarih ve 43 sayılı kararıyla bin TL arttırılarak bin TL ye ve son olarak, Yüksek Planlama Kurulunun tarih, 2012/T23 sayılı, kararı çerçevesinde Yönetim Kurulunun tarih ve 45 sayılı kararıyla bin TL daha arttırılarak bin TL ye yükseltilmiştir. B-Sermaye yedekleri: Bu hesap cari yılda bakiye vermemiştir.

116 104 Sayıştay C-Kar yedekleri: Bu hesap cari yılda bakiye vermemiştir. D-Geçmiş yıllar karları: Bu hesap cari yılda bakiye vermemiştir. E- Geçmiş yıllar zararları (-) : Müessesenin faaliyet dönemlerini zararla kapatması nedeniyle geçmiş yıllar zararları, her yıl dönem zararı kadar artmaktadır. Faaliyet dönemi sonu itibarıyla geçmiş yıllar zararı bin TL olmuştur. F- Dönem net zararı : Müessese faaliyet dönemi zararı, bir önceki yıla göre, bin TL azalarak cari yılda bin TL tutarında gerçekleşmiştir. -Nazım hesaplar: ,08 TL tutarındaki nazım hesapların TL'si alınan teminat mektupları, 114,08 TL'si ise kayda tabi malzeme kayıtlarıdır.

117 105 VI. GELİR TABLOSU Müessesenin 2012 yılına ilişkin Bilanço ve gelir tablosu Yönetim Komitesinin tarih ve 06/23 sayılı kararı ile kabul edilmiş ve TTK yönetim Kurulunun tarih ve 111 sayılı kararı ile de onanmıştır. Müessese önceki dönemde ton satılabilir kömür üretmiş ve bunun tonu satılmış iken, cari yılda ton satılabilir kömür üretiminin, tonu satılmıştır. Geçen yıl ortalama satış fiyatları ton başına 233,56 TL/Ton iken, cari yılda %5 oranında 11,05 TL/Ton artarak 244,61 TL/Ton, ortalama ticari maliyetler ise, geçen yıl 666,08 TL/Ton iken cari yılda 29,43 TL/Ton azalarak, 636,65 TL/Ton olmuşsa da söz konusu ortalama fiyat artışları ve maliyet azalışı Müessesenin zarar etmesini engelleyecek düzeyde olmamıştır. Müessesenin 2012 yılı faaliyet dönemine ilişkin gelir ve gider hesaplarının ayrıntısı, önceki dönem verileri ile karşılaştırmalı olarak aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir.

118 106 Sayıştay Gelir ve giderler Önceki dönem Bin TL Cari dönem Bin TL Fark Bin TL A-Brüt satışlar Yurt içi satışlar Yurt dışı satışlar 3-Diğer gelirler B-Satış indirimleri (-) Satıştan iadeler (-) 2-Satış ıskontoları (-) 3-Diğer indirimler (-) C-Net satışlar D-Satışların maliyeti(-) (74.640) (74.716) 76 1-Satılan mamuller maliyeti (-) (74.640) (74.716) 76 2-Satılan ticari mallar maliyeti (-) 3-Satılan hizmet maliyeti (-) 4-Diğer satışların maliyeti (-) Brüt satış kârı veya zararı (41.033) (37.442) E-Faaliyet giderleri (-) (15.901) (17.468) (1.567) 1-Araştırma ve geliştirme giderleri (-) 2-Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri (-) (799) (788) 11 3-Genel yönetim giderleri (-) (15.102) (16.680) (1.578) Faaliyet kârı veya zararı (56.934) (54.910) F-Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar İştiraklerden temettü gelirleri 2-Bağlı ortaklıklardan temettü gelirleri 3-Faiz gelirleri Komisyon gelirleri 5-Konusu kalmayan karşılıklar Menkul kıymet satış kârları 7-Kambiyo kârları 8-Reeskont faiz gelirleri 9-Enflasyon düzeltmesi kârları 10-Diğer olağan gelir ve kârlar G-Diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararlar (-) (1.497) (2.522) (1.025) 1-Komisyon giderleri (-) 2-Karşılık giderleri (-) (144) (645) (501) 3-Menkul kıymet satış zararları (-) 4-Kambiyo zararları (-) 5-Reeskont faiz giderleri 6-Enflasyon düzeltmesi zararları (-) 7-Diğer olağan gider ve zararlar (-) (1.353) (1.877) (524) H-Finansman giderleri (-) 1-Kısa vadeli borçlanma giderleri (-) 2-Uzun vadeli borçlanma giderleri (-) Olağan kâr veya zarar (55.562) (54.213) I-Olağan dışı gelir ve kârlar (63) 1-Önceki dönem gelir ve kârları 26 9 (17) 2-Diğer olağan dışı gelir ve kârlar (46) J-Olağandışı gider ve zararlar (-) (6.896) (5.686) Çalışmayan kısım gider ve zararları (-) 2-Önceki dönem gider ve zararları (-) (6.896) (5.686) Diğer olağan dışı gider ve zararlar (-) Dönem kârı veya zararı (-) (62.236) (59.740) K-Dönem kârı vergi ve diğer yasal yük.karş. (-) Dönem net kârı veya zararı (-) (62.236) (59.740) 2.496

119 107 A-Brüt satışlar: Önceki yıl ton kömür satılmış iken cari yılda bu rakam ton artarak ton olmuştur. Buna bağlı olarak brüt satış hasılatı da cari yılda bin TL artarak bin TL olmuştur. B-Satış indirimleri: Cari yılda satış indirimleri hesabı çalışmamıştır. C- Net satışlar: Müessesede satışlardan indirimi gerektiren bir husus bulunmadığından net satış hâsılatı, brüt satışlarla aynı tutarda bin TL olarak gerçekleşmiştir. D- Satışların maliyeti : Önceki yıl bin TL olan kömür satış maliyeti, hasılattaki artışa rağmen cari yılda 76 bin TL azalarak bin TL olarak gerçekleşmiştir. - Brüt satış zararı (-) : Müessese, cari yılda sağladığı bin TL tutarındaki satış hasılatı ile bin TL tutarındaki satılan mal ve hizmet maliyetinin %50 sini karşılayabilmiş, satış maliyetinin kalan bin TL si ise brüt satış zararını oluşmuştur. E- Faaliyet giderleri (-) : Müessesenin esas faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi için yapılması zorunlu olan, ancak üretim maliyetlerine yüklenmeyen dönem giderlerinden oluşan bu hesap grubunun yılsonu bakiyesi önceki yıla göre bin TL artış göstererek bin TL olmuştur. Bu tutarın 788 bin TL'si pazarlama satış ve dağıtım giderleri, TL'si genel yönetim giderleri, bin TL'si Genel Müdürlüğün Genel yönetim giderlerinden Müesseseye düşen paydır. - Faaliyet zararı(-) : Müessese cari dönemi, önceki yıla göre bin TL azalarak bin TL tutarında zararla kapatılmıştır. F- Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar : bin TL tutarındaki olağan gelir ve kârların ayrıntısı aşağıda açıklanmıştır. - Faiz gelirleri: Cari yılda bu hesabın tutarı 4 bin TL olmuştur. - Konusu kalmayan karşılıklar: Toplam 12 bin TL tutarındaki konusu kalmayan karşılıkların tamamı 2011yılından devredip 2012yılında tahsil edilen tutardır.

120 108 Sayıştay - Diğer olağan gelir ve kârlar: Toplam bin TL tutarındaki diğer olağan gelir ve kârların; bin TL si Ruhsatı TTK ya ait sahalarda akdolunan redevans sözleşmeleri ile üretim yapan şirketten tahsil olunan redevans tutarı, bin TL si personelden tahsil olunan lojman kirası ile üçüncü şahıslardan tahsil olunan kira bedeli, - 65 bin TL si valiliklere gönderilen kömür bedelleri, - 28 bin TL si personelden ve üçüncü şahıslardan alınan elektrik tüketim bedeli, bin TL si diğer gelirlerdir. G- Diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararlar : Tümü bin TL olan diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararların ayrıntısı aşağıdadır. - Karşılık giderleri (-) : Tamamı 645 bin TL tutarında olan karşılık giderleri sayım farkları ile şüpheli alacaklar karşılık giderlerinden oluşmaktadır. - Diğer olağan gider ve zararlar (-) : Toplam bin TL lik diğer olağan gider ve zararların ayrıntısı aşağıda sıralanmıştır bin TL si Geçmiş yıllarda Müessesenin çeşitli işyerlerinde çalışanların, bu iş yerlerinde çalışmaları nedeniyle meslek hastalığına yakalandıkları gerekçesiyle açtıkları dava sonucu ilgili mahkemelerce bu kişilere ödenmesine karar verilen tazminatın tutarı, -545 bin TL si iş kazası geçiren işçilere ödenen tazminatların tutarları, -653 bin TL si fiziki ve ekonomik ömürlerini doldurduklarından kayıtlardan çıkarılan maddi duran varlıkların iktisap bedelleri ile birikmiş amortismanları arasındaki farkın tutarı, - 4 bin TL si ceza giderleridir. Ceza giderlerine ilişkin bilgi ve belgelerin incelenmek üzere Kurum Teftiş Kurulu Başkanlığına intikal ettirildiği anlaşılmıştır.

121 109 - Olağan zarar (-) : Müessese faaliyet dönemini, diğer faaliyetlerden olağan gelir ve karlar ile olağan gider ve zararların etkisi sonucunda, bin TL tutarında olağan zararla kapatmıştır. I- Olağan dışı gelir ve kârlar : Toplam 159 bin TL olarak gerçekleşen olağandışı gelir ve kârların; 9 bin TL'si tahsil olunan gecikme cezaları, 70 bin TL'si bağışlar, 66 bin TL'si hurda malzeme satışından elde edilen gelirler, 14 bin TL'si diğer olağandışı gelir ve karlardır. J- Olağan dışı gider ve zararlar : Toplam bin TL olan olağan dışı gider ve zararlar, önceki dönem gider ve zararlarından oluşmakta olup; 249 bin TL'si memur istihkak ve ikramiyeleri, bin TL'si çalışanların işten ayrılma tazminatları, 746 bin TL'si önceki dönemlere ilişkin gider ve zararlardır. - Dönem zararı (-) : Müessesenin cari dönem zararı önceki yıla göre %4 oranında bin TL azalarak bin TL olmuştur. K- Dönem kârı vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları (-) : Müessese geçmiş yıllarda olduğu gibi bu faaliyet dönemini de zararla kapatmış olduğundan bu hesap bakiye vermemiştir. - Dönem net zararı (-) : Müessesenin 2012 yılı faaliyetleri bin TL lik olağan zararına, bin TL olağan dışı gider ve zararın ilavesi, 159 bin TL olağan dışı gelir ve karların tenzil edilmesi sonucunda, bin TL tutarında dönem net zararı ile kapanmıştır. Sonuç: Armutçuk Taşkömürü İşletme Müessesinin 2012 yılı bilançosu ve ,90 Türk Lirası dönem zararı ile kapanan gelir tablosu tasvibe sunulur.

122 110 Sayıştay VII. E K L E R 1-Personelin servislere dağılımı 2- Memur ve sözleşmeli personelin hareketini gösterir çizelgeler 3- İşçi hareketini gösterir çizelgeler 4- İşçilerin işyerlerine dağılımı 5- Mali bünyedeki varlıkların ayrıntısı 6- Mali bünyedeki kaynakların ayrıntısı 7- Kuruluşun gayri safi milli hasıla (GSMH) ya katkısı 8- Vergiler 9- Bilanço ve dip notları 10- Gelir tablosu ve dip notları 11- Raporun ilgili bölümlerinde yer alan diğer öneri ve tavsiyelerin listesi

123 Ü n i t e l e r Personelin Servislere Dağılımı Ek: Memur Sözleşmeli İşçi Toplam Memur Sözleşmeli İşçi Toplam 1-Müessese Müdürlüğü Özel Büro ve Yönetim Komite Şefliği 3- Sivil Savunma Uzmanlığı Koruma ve Güvenlik Amirliği Personel Şube Müdürlüğü Muhasebe Şube Müdürlüğü Armutçuk İşletme Müdürlüğü Lavvar Şube Müdürlüğü Elektro_Mekanik İşletme Müdürlüğü 10-Materyal Başmühendisliği Etüt-Tesis Başmühendisliği İşgüvenliği ve Eğitim Başmüh İşçi Sağlığı ve Koruma Başhekimliği Harici İşler Başmühendisliği Sözleşmeli Saha.ve Hiz.Al.Başmüh Bilği İşlem Şefliği İdari ve Sosyal İşler Şefliği Genel toplam

124 Memur ve sözleşmeli hareketini gösterir çizelgeler Giriş ve çıkış Yılbaşı mevcudu Yıl içinde giren Yıl içinde çıkan (-) Yıl sonu mevcudu Memurlar 2011 kişi kişi (EK:2) Sözleşmeli personel kişi kişi Giriş şekli Açıktan tayin Naklen tayin (TTK içi nakil) Göreve iade Memuriyetten sözleşmeli statüye geçiş Bağlı ortaklıklardan geçiş (Müessese) İşçilikten nakil Başka nedenler Toplam Memurlar 2011 kişi kişi 2 1 Sözleşmeliler 2011 kişi 2012 kişi Ayrılış nedenleri Emeklilik Başka kuruluşa nakil Bağlı ortaklıklara geçiş (Müessese) Memuriyetten sözleşmeli statüye geçiş İşten çıkarma Sözleşmenin yenilenmemesi Memurlar 2011 kişi kişi 1 2 Sözleşmeli personel kişi Kişi Toplam

125 İşçi hareketlerini gösterir liste (EK: 3) Giriş ve çıkış 2011 Kişi Yılbaşı mevcudu Yıl içinde giren Yıl içinde çıkan (-) Kişi Yıl sonu mevcudu Giriş Şekli 2011 Kişi Açıktan Tayin Geçici ve mevsimlik işçilerin başlatılması Naklen tayin (TTK içi nakil) Askerlik Dönüşü Göreve iade Başka nedenler Kişi Toplam Ayrılış nedenleri 2011 Kişi Askere Alınma Emeklilik Ölüm Kendi isteği ile ayrılma Geçici ve mevsimlik işçilerin ayrılması Memur ve Sözleşmeli statüye geçme İşten çıkarma Başkaca nedenler (Nakil Giden ve Tutuklu) Kişi Toplam 94 94

126 İşçilerin işyerlerine dağılımı İşyerleri Norm Kadro sayısı Yıl Sonu kişi Proğra M sayı Ek: 4 Yıl Sonu Kişi A-Esas işletmeler(üretim): B-Yardımcı işletmeler: Elektro_Mekanik İşletme Müdürlüğü Lavvar Şube Müdürlüğü Etüt-Tesis Başmühendisliği Harici İşler Başmühendisliği Hazırlık(Kredili İşler) Toplam (B) C- İdari Servisler: Personel Şube Müdürlüğü Muhasebe Şube Müdürlüğü İdari ve Sosyal İşler Şefliği İşçi Sağlığı Kor. ve İlkyardım Başhek Savunma Amirliği Üretim İşletme Müdürlüğü Toplam (C) Genel Toplam

127 Mali bünyedeki varlıkların ayrıntısı (EK:5) Dönen Duran Toplam Varlık türleri Kod Bin TL Bin TL Bin TL 1-Hazır ve paraya çevrilebilir değerler: Kasa ve bankalar: Kasa mevcudu 1 Bankalardaki nakit 2 Diğer 4 Hazır değerler toplamı Kasa ve bankalar toplamı 6 Menkul kıymetler: Hisse senetleri 7 Tahvil, senet ve bonolar 8 Diğer 9 Menkul kıymetler toplamı 10 Alacaklar: Ticari alacaklar: Kamu iktisadi teşebbüslerinden Resmi dairelerden Bağlı ortaklıklardan 14 İştiraklerden 15 Yurtdışından 16 Diğer Ticari alacaklar toplamı Diğer alacaklar: Hazineden 19 Kamu iktisadi teşebbüslerinden/ana ortaklık 20 Resmi dairelerden Bağlı ortaklıklardan (Konsolidasyon dışı) 22 İştiraklerden 23 Yurt dışından 24 Diğer Diğer alacaklar toplamı Alacaklar toplamı Stoklar: İlk madde ve malzeme Yarı mamuller 29 Mamuller Ticari mallar 31 Diğer 32 Stoklar toplamı Diğer paraya çevrilebilir değerler Kısa sürede paraya çevrilebilir değerler toplamı Hazır ve paraya çevrilebilir değerler toplamı (1) Bağlı değerler: İştirakler 37 Bağlı ortaklıklar (Konsolidasyon dışı) 38 Maddi duran varlıklar: Maddi duran varlıklar edinme değeri Birikmiş amortismanlar (-) 40 (35.027) (35.027) Maddi duran varlıklar (net) Maddi olmayan duran varlıklar (net) 42 Özel tükenmeye tabi varlıklar (net) Diğer bağlı değerler 44 Bağlı değerler toplamı (2) Varlıklar toplamı (1+2)

128 Mali bünyedeki kaynakların ayrıntısı (EK:6) Kısa vadeli Uzun vadeli Toplam Bin TL Bin TL Bin TL Kaynak türleri Kod 1-Yabancı kaynaklar: Mali borçlar: Hazineye kredi ve kredi niteliğinde borçlar 4 Hazine aracılığıyla sağlanan dış krediler 5 Banka kredileri 6 Diğer krediler 7 Çıkarılmış menkul kıymetler, taksit ve faizleri 8 Diğer 9 Mali borçlar toplamı 10 Ticari borçlar: Kamu iktisadi teşebbüslerine 11 Resmi dairelere 12 Bağlı ortaklıklara 13 İştiraklere 14 Yurt dışına 15 Diğer Ticari borçlar toplamı Diğer borçlar: Kamu iktisadi teşebbüslerine 18 Resmi dairelere Sosyal güvenlik kuruluşlarına Bağlı ortaklıklara İştiraklere 22 Yurt dışına 23 Diğer Diğer borçlar toplamı Diğer yabancı kaynaklar: İç sigorta fonları Kıdem tazminatı karşılıkları 27 Dönem kârından Hazineye ödenecek kar payı 28 Dönem kârından diğer ortaklara ödenecek kâr payı 29 Dönem kârından ödenecek vergi ve yasal yüküm. 30 Ödenecek diğer vergiler Diğer Diğer yabancı kaynaklar toplamı Yabancı kaynaklar toplamı (1) Öz kaynaklar: Sermaye Ödenmemiş sermaye (-) 37 (13.590) Ödenmiş sermaye Sermaye düzeltmesi olumlu farkları (+) 39 Sermaye düzeltmesi olumsuz farkları (-) 40 Sermaye yedekleri: 42 Kâr yedekleri 43 Geçmiş yıllar kârları 44 Geçmiş yıllar zararları (-) 45 ( ) Dönem kârının öz kaynaklarda kalacak kısmı (+), 46 Dönem net zararı (-) 47 (59.740) Öz kaynaklar toplamı (2) Yabancı kaynaklara sirayet eden zarar (-) 49 Kaynaklar toplamı (1+2+4) - (3+5)

129 Kuruluşun gayrisafi milli hasılaya (GSMH) katkısı (Gelir yoluyla) (EK:7) Firma ölçeğinde, katma değerin oluşumu Sıra no Bin TL A-Pozitif etkiler Personel giderleri (yevmiyeliler dahil) Verilen faizler (yurt içi ) 2 Verilen bina ve arazi kiraları Karşılık giderleri Mevzuat gereğince katılma payları 5 1 Dernek ve benzeri yerlere bağışlar 6 Geçmiş yıllara ait gider ve zararlar İç sigorta fonu gideri 8 6 Amortisman ve tükenme payları Dış aleme ödenen giderler 10 Diğer pozitif etkiler 11 Dönem kârı 12 Toplam (A) B-Negatif etkiler (-): Alınan faizler (yurt içi) 14 3 Alınan bina ve arazi kiraları Karşılıklardan kullanılmayan kısım Geçmiş yıllara ait gelir ve kârlar 17 9 Bağlı ort.ve işt.den alınan kâr payları 18 İç sigorta fondan yapılan tahsilat 19 Dış alemden sağlanan gelirler 20 Diğer negatif etkiler Dönem zararı Toplam (B) Üretici fiatlarıyla gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH)ya katkı (A-B) Sübvansiyonlar (-) 25 Hazine yardımları (-) 26 Diğer yardım ve bağışlar (-) 27 Vergi iadeleri (-) 28 Tüketicilere yansıtılan vergi ve fonlar Alıcı fiatlarıyla gayrisafi yurtiçi hasıla (GSMH)ya katkı Dış aleme ödenen giderler (-) 31 Dış alemden sağlanan gelirler 32 Alıcı fiatlarıyla gayrisafi milli hasıla (GSMH)ya katkı

130 Vergi türleri Vergiler Sıra No Geçen yıldan devir Bin TL Tahakkuk Bin TL Ek:8 Ödenen veya Mahsup edilen Bin TL A-Kuruluşun yükümlü olduğu vergi, resim, harç ve fonlar : 1-Gelirlerden alınan : -Kurumlar vergisi 1 -Diğer 2 Toplam (1) 3 2-Servetten alınan : -Motorlu taşıtlar vergisi Yıl sonu Kalıntısı Bin TL -Emlak vergisi(belediyelere ödenen) Diğer Toplam (2) Mal ve hizmetten alınan : -KDV Özel tüketim vergisi 9 -Banka ve sigorta muameleleri vergisi 10 -Damga vergisi Dış ticarette ödenen vergi 12 -Harçlar 13 -Belediyelere ödenen vergi,resim ve harçlar (Emlak vergisi dışında) Özel iletişim vergisi Özel İdare payı Toplam (3) Toplam (2+3) Toplam (A) B-Kuruluşun sorumlu olduğu vergi, resim, harç ve fonlar : -Personelden stope edilen gelir ve damga vergisi Yüklenici, üreticive ortaklardan stope edilen gelir,kurumlar ve damga vergisi Tevkif edilen KDV Elektrik ve havagazı tüketim vergisi 25 - Diğerleri 26 Toplam (B) Genel toplam(a+b)

131 TTK Armutçuk TİM 2012 yılı bilançosu Ek:9/a Önceki dönem 2011 Cari dönem 2012 TL TL TL TL Aktif ( Varlıklar ) Ayrıntısı Tümü Ayrıntısı Tümü I-Dönen varlıklar A-Hazır değerler ,72 298,83 1-Kasa 2-Alınan çekler 3-Bankalar ,72 298,83 B-Menkul kıymetler 1-Hisse senetleri 5-Menkul kıymetler değer düşüklüğü karşılığı (-) C-Ticari alacaklar , ,89 1-Alıcılar 677,45 2-Alacak senetleri 5-Verilen depozito ve teminatlar ,00 6-Diğer ticari alacaklar , ,44 7-Şüpheli diğer alacaklar 8-Şüpheli ticari alacaklar karşılığı (-) D-Diğer alacaklar , ,66 1-Ortaklardan alacaklar 2-İştiraklerden alacaklar 3-Bağlı ortaklıklardan alacaklar ,04 4-Personelden alacaklar , ,34 5-Diğer çeşitli alacaklar , ,32 6-Diğer alacak senetleri reeskontu 7-Şüpheli diğer alacaklar , ,55 8-Şüpheli diğer alacaklar karşılığı (-) ( ,68) ( ,55) E-Stoklar , ,42 1-İlk madde ve malzeme , ,66 2-Yarı mamuller 3-Mamuller , ,62 4-Ticari mallar 5-Diğer stoklar 375,76 35,14 F-Yıllara yaygın inşaat ve onarım maliyeti 1-Yıllara yaygın inşaat ve onarım maliyetleri G-Gelecek aylara ait giderler ve gelir tahakkukları , ,82 1-Gelecek aylara ait giderler , ,82 2-Gelir tahakkukları H-Diğer dönen varlıklar , ,33 1-Devreden KDV 8.811, ,44 5-İş avansları 6-Personel avansları , ,07 7-Sayım ve tesellüm noksanları , ,51 8-Diğer çeşitli dönen varlıklar 9-Diğer çeşitli dönen varlıklar karşılığı (-) ( ,89) ( ,69) Dönen varlıklar toplamı , ,95

132 TTK Armutçuk TİM 2012 yılı bilançosu Önceki dönem Ek:9/b Cari dönem TL TL TL TL Aktif ( Varlıklar ) Ayrıntısı Tümü Ayrıntısı Tümü II-Duran varlıklar A-Ticari alacaklar , ,00 1-Alıcılar 2-Alacak senetleri 3-Alacak senetleri reeskontu (-) 4-Kazanılmamış finansal kiralama faiz gelirleri (-) 5-Verilen depozito ve teminatlar , ,00 6-Şüpheli ticari alacaklar karşılığı (-) B-Diğer alacaklar 1-Ortaklardan alacaklar 2-İştiraklerden alacaklar C-Mali duran varlıklar 1-Bağlı menkul kıymetler 2-Bağlı menkul kıymetler değer düşüklüğü karşılığı (-) D-Maddi duran varlıklar , ,39 1-Arazi ve arsalar 509,66 509,66 2-Yer altı ve yer üstü düzenleri , ,94 3-Binalar , ,08 4-Tesis, makine ve cihazlar , ,57 5-Taşıtlar , ,99 6-Demirbaşlar , ,17 7-Diğer maddi duran varlıklar , ,17 8-Birikmiş amortismanlar (-) ( ,81) ( ,53) 9-Yapılmakta olan yatırımlar , ,08 10-Verilen avanslar ,26 E-Maddi olmayan duran varlıklar 1-Haklar 2-Şerefiye F-Özel tükenmeye tabi varlıklar , ,30 1-Arama giderleri 2-Hazırlık ve geliştirme giderleri , ,83 3-Diğer özel tükenmeye tabi varlıklar 4-Birikmiş tükenme payları (-) ( ,40) ( ,53) 5-Verilen avanslar G-Gelecek yıllara ait giderler ve gelir tahakkukları 1-Gelecek yıllara ait giderler 2-Gelir tahakkukları H-Diğer duran varlıklar 1-Gelecek yıllarda indirilecek KDV 2-Diğer KDV Duran varlıklar toplamı , ,69 Aktif (varlıklar) toplamı , ,64

133 TTK Armutçuk TİM 2012 Yılı Bilançosu Önceki dönem Cari dönem Ek:9/c Pasif (Kaynaklar) I-Kısa vadeli yabancı kaynaklar A-Mali borçlar 1-Banka kredileri 2-Finansal kiralama işlemlerinden borçlar 3-Ertelenmiş finansal kiralama borçlanma maliyetleri (-) 4-Uzun vd. yabancı kredilerin anapara taksitleri ve faizleri TL TL TL TL Ayrıntısı Tümü Ayrıntısı Tümü B-Ticari borçlar , ,48 1-Satıcılar , ,48 2-Borç senetleri 3-Borç senetleri reeskontu (-) 4-Alınan depozito ve teminatlar 2.875,00 5-Diğer ticari borçlar C-Diğer borçlar , ,22 1-Ortaklara borçlar 2-İştiraklere borçlar 3-Bağlı ortaklıklara borçlar ,53 4-Müesseseler arası cari hesaplar ,17 5- Personele borçlar ,05 6-Diğer çeşitli borçlar 7-Diğer borç senetleri reeskontu (-) D-Alınan avanslar E-Yıllara yaygın inşaat ve onarım hak edişleri 1-Yıllara yaygın inşaat ve onarım hak ediş bedelleri 2-Yıllara yaygın inşaat enflasyon düzeltme hesabı F-Ödenecek vergi ve yükümlülükler , ,14 1-Ödenecek vergi ve fonlar , ,57 2-Ödenecek sosyal güvenlik kesintileri , ,36 3-Vadesi geçmiş ertelenmiş veya taksitlendirilmiş vergi ve diğer yükümlülükler 4-Diğer yükümlülükler 7.681, ,21 G-Borç ve gider karşılıkları 1-Dönem karı vergi ve diğer yasal yükümlülükler karş. 2-Dönem karının peşin ödenen vergi ve diğer yüküml.(-) 3-Kıdem tazminatı karşılıkları 4-Diğer borç ve gider karşılıkları H-Gelecek aylara ait gelirler ve gider tahakkukları , ,50 1-Gelecek aylara ait giderler 2-Gider tahakkukları , ,50 I-Diğer kısa vadeli yabancı kaynaklar 9.369, ,82 1-Hesaplanan KDV 2-Diğer KDV 3-Sayım ve tesellüm fazlaları 9.369, ,82 4-Diğer çeşitli yabancı kaynaklar Kısa vadeli yabancı kaynaklar toplamı , ,16

134 TTK ARMUTÇUK TİM 2012 Yılı Bilançosu Önceki dönem Cari dönem Ek:9/d Pasif (Kaynaklar) II-Uzun vadeli yabancı kaynaklar A-Mali borçlar 1-Banka kredileri 2-Finansal kiralama işlemlerinden borçlar B-Ticari borçlar 1-Satıcılar 2-Borç senetleri 3-Borç senetleri reeskontu (-) C-Diğer borçlar 1-Ortaklara borçlar 2-İştiraklere borçlar 3-Bağlı ortaklıklara borçlar D-Alınan avanslar TL TL TL TL Ayrıntısı Tümü Ayrıntısı Tümü E-Borç ve gider karşılıkları , ,57 1-Kıdem tazminatı karşılıkları 2-Diğer borç ve gider karşılıkları , ,57 F-Gelecek yıllara ait gelirler ve gider tahakkukları 1-Gelecek yıllara ait gelirler 2-Gider tahakkukları 3-Negatif konsolidasyon şerefiyesi G-Diğer uzun vadeli yabancı kaynaklar 1-Gelecek yıllara ertelenen veya terkin edilecek KDV 2-Diğer uzun vadeli yabancı kaynaklar III-Öz kaynaklar Uzun vadeli yabancı kaynaklar toplamı , ,57 Yabancı kaynaklar toplamı , ,73 A-Ödenmiş sermaye , ,00 1-Sermaye , ,00 2-Ödenmemiş sermaye (-) ( ,00) ( ,00) 3-Sermaye düzeltmesi olumlu farkları 4-Sermaye düzeltmesi olumsuz farkları (-) B-Sermaye yedekleri 1-Hisse senedi ihraç primleri C-Kar yedekleri 1-Yasal yedekler 2-Statü yedekleri D-Geçmiş yıllar karları E-Geçmiş yıllar zararları (-) ( ,73) ( ,19) F-Dönem net zararı ( ,46) ( ,90) 1-Teşebbüsün zararı ( ,46) ( ,90) 2-Azınlık payları net karı (zararı) Öz kaynaklar toplamı , ,91 IV-Azınlık payları Pasif (kaynaklar) toplamı , ,64

135 BİLANÇO DİPNOTLARI Sayıştay (Ek:9/e) 1- Yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile Genel Müdür, Genel Koordinatör, Genel Müdür Yardımcıları ve Genel Sekreter gibi üst yöneticilere : a) Cari dönemde verilen her çeşit avans ve borcun toplam tutarı... b) Cari dönem sonundaki avans veya borcun bakiyesi.: Aktif değerlerin toplam sigorta tutarı , Alacaklar için alınmış ipotek ve diğer teminatların toplam tutarı Stok değerleme yöntemi a. Cari dönemde uygulanan yöntem. (Hareketli Ortalama Maliyet) b. Önceki dönemde uygulanan yöntem... (Hareketli Ortalama Maliyet) c. Varsa, cari dönemdeki yöntem değişikliğinin stoklarda meydana getirdiği artış (+ ) veya azalış tutarı (-) Cari dönemdeki maddi duran varlık hareketleri d. Satın alınan, hibe, imal veya inşa edilen maddi duran varlıkların mal ,93 e. Elden çıkarılan veya hurdaya ayrılan maddi duran varlıkların mal ,43 f. Cari dönemde ortaya çıkan yeniden değerleme artışları... Varlık maliyetlerinde (+)... Birikmiş amortismanlarda (-) Ana kuruluş, bağlı ortaklık ve iştiraklerin ticari alacak ve ticari borçlar içindeki payları 1- Ana Kuruluş ,17... Ticari Alacak 2- Bağlı Ortaklık İştirakler Cari dönemdeki ortalama toplam personel sayısı kişi Ticari Borç 8- Mali tabloları önemli ölçüde etkileyen ya da mali tabloların açık, yorumlanabilir ve anlaşılabilir olması açısından açıklanması gerekli olan diğer hususlar, Bilançonun Yönetim Kurulu onay tarih ve Nosu: tarih ve 111 sayılı karar.

136 TTK Armutçuk TİM 2012 Yılı Gelir Tablosu Önceki dönem TL Ek:10 Cari dönem TL Gelir ve giderler A-Brüt satışlar , ,23 B-Satış indirimleri (-) C-Net satışlar , ,23 D-Satışların maliyeti (-) ( ,78) ( ,72) Brüt satış kârı veya zararı ( ,09) ( ,49) E-Faaliyet giderleri (-) ( ,31) ( ,98) Faaliyet kârı veya zararı ( ,4) ( ,47) F-Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar , ,55 G-Diğer faaliyetlerden olağan ( ,19) ( ,21) gider ve zararlar (-) H-Finansman giderleri (-) Olağan kâr veya zarar ( ,31) ( ,13) İ-Olağan dışı gelir ve kârlar , ,81 J-Olağan dışı gider ve zararlar (-) ( ,90) ( ,58) Dönem kârı veya zararı ( ,46) ( ,90) K-Dönem kârı vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları (-) Dönem net kârı veya zararı ( ,46) ( ,90)

137 (Ek:10/a) F- GELİR TABLOSU DİPNOTLARI : Gelir Tablosunda ek bilgi olarak aşağıdaki açıklamalar yer alır. 1- Dönemin tüm amortisman giderleri ile itfa ve tükenme payları ,14 TL a) Amortisman giderleri ,77 TL aa) Normal amortisman giderleri ,77 TL. bb) Yeniden değerlemeden doğan amortisman giderleri... b) İtfa ve tükenme payları ,37 TL c) Diğer çıkışlar Dönemin karşılık giderleri ,17 TL -Ana kuruluş, ana ortaklık, müessese, bağlı ortaklık ve iştiraklerle yapılan satışlar. (Toplam tutar içindeki payları % 20 yi aşanlar ayrıca gösterilecektir.) ,790,23 TL. 3- Ana kuruluş, ana ortaklık, müessese, bağlı ortaklık ve iştiraklerden alınan ve bunlara ödenen faiz, kira benzerleri. (Toplam tutar içindeki payları %20 yi aşanlar ayrıca gösterilecektir.) , Maliyet hesaplama sistemleri ( safha veya sipariş ) ve stok değerleme yöntemleri (ağırlıklı ortalama maliyet, ilk giren ilk çıkar, hareketli ortalama maliyet v.s. gibi ) Safha Maliyet ve Hareketli Ortalama Maliyet uygulanır. 5- Varsa tamamen veya kısmen fiili stok sayımı yapılmamasının gerekçeleri... yazı ile Önceki döneme ilişkin gelir ve karlar ile önceki döneme ait gider ve zararların tutarlarını ve kaynaklarını gösteren açıklayıcı not. Önceki Dönem Gelir ve Karları ,94... İşçi İstihkak İptalleri... Memur İstihkak İptalleri 4.526,- Mamul Sayım Fazlaları Maddi Duran Varlık Sayım Fazlaları... Diğer Önceki Dönem Gelir ve Karları ,94... Önceki Dönem Gider ve Zararlar ,58... İşçi İstihkakları... Memur İstihkakları ,90... Vergi ve Resimler... Memur İkramiyeleri ,03... İşten Ayrılma Tazminatları ,06... Emek. İşç. Öde.Sos.Yar.Zamları... Emek. Memur Makam Tazminatı... Önceki Dönemle İlgili Gider ve Zararlar ,59...

138 TTK Armutçuk Raporunun ilgili bölümlerinde yer alan diğer öneri ve tavsiyeler listesi (Ek:11) Bölüm Konu Sayfa İşletme Çalışmaları (Üretim ve Maliyetler) Müessese de son üç yıldır üretim düşüklüğüne yol açan ve iş güvenliği açısından da büyük tehlikeler yaratan ocak yangınlarının önlenebilmesi için, TTK Yangınla Mücadele Yönergesi ile Mayıs-2011 tarihli, Armutçuk Müessesesi Ocak Yangınları Araştırma Raporu nda değinilen hususlar dikkate alınarak gerekli her türlü çabanın gösterilmesi, 30 İşletme Çalışmaları (Üretim ve Maliyetler) Ön gerilmeli ahşap domuzdamı olarak adlandırılan tahkimat sisteminde kullanılan pnömatik hava yastıklarının kısa sürede hasar görmelerinin önüne geçilmesine yönelik olarak, verilecek periyodik eğitimlerle usulüne uygun kurulum ve kullanımlarının sağlanması, arında yapılan patlatma öncesi bu yastıkların önüne kauçuk perde asılması, bağlantı hortumlarının çelik hortumla değiştirilmesi gibi önlemler alınması ve tutma- taşıma aparatlarının sağlamlaştırılması, 34 İşletme Çalışmaları (Üretim ve Maliyetler) 2012 yılında % 72,7 si işçilik giderlerinden oluşmak üzere, bin TL ye malettiği kömürü bin TL ye satarak, geçmiş yıllarda olduğu gibi faaliyetlerini bin TL dönem zararı ile kapatan Müessese nin zararını azaltarak daha verimli bir işletmeciliğe yöneltilebilmesini teminen; -İşçi ücretlerinin belirlenmesinde, üretimin de dikkate alınmasını öngören bir prim sistemine yönelinerek, verimliliğin teşvik edilmesi, -İzinsiz ve mazeretsiz işe gelmemeyi, sık sık rapor almayı, iş disiplinine aykırı davranmayı alışkanlık haline getiren işçilere, mevzuatın öngördüğü müeyyidelerin uygulanması hususunda kararlı davranılması, -İşyeri hekiminin yokluğu nedeniyle, hastaneye sevkten kaynaklanan işyeri kayıplarının önlenmesini teminen, vardiya süresince işyeri hekimi istihdam edilmesinin sağlanması ve iş güvenliği biriminin oluşturulması, 41

139 -Özellikle yeraltı işçiliğinde, işçiler ve mühendislerin işgal ettikleri kadrolarda fiilen çalışmalarının takibinin ve mevzuat hükümlerinin uygulanmasının sağlanması, -Üretim programında fazla çalışmanın; olağandışı ve öngörülmeyen hallerle sınırlandırılarak, rutin bir uygulamaya dönüştürülmemesi, İşletme Çalışmaları (Üretim ve Maliyetler) Programa göre %19 oranında daha az, önceki yıla göre de %9 oranında daha fazla gerçekleşen satılabilir kömür üretim miktarlarını artırabilmek için, üretim faaliyetlerinin tüm yönleri ile AR-GE kapsamında irdelenip, sonuçlarına göre, çalışma- çalıştırma düzenlerinin ve ayağın yapısına göre verilen iş miktarlarının, işgücü verimliliklerini dolayısıyla üretim miktarlarını arttıracak şekilde oluşturulmasının temini yönünde her türlü çabanın sarf edilmesi, 43 İşletme Çalışmaları (Üretim ve Maliyetler) Müessese de güvenli, üretken ve verimli bir işletme faaliyetini sürdürebilmek için; yapılacak işçilik programlarının ve sanat değişikliği işlemlerinin, üretim miktarını artırmaya yönelik olarak üretim hedef ve programları ile uyumlu bir şekilde yapılması, özellikle nakliyat, hazırlık, elektromekanik vb. gibi üretime yardımcı işçiliklere ihtiyacı azaltmaya yönelik her türlü çalışmanın yapılarak, belirlenecek ihtiyaç doğrultusunda bu sanatlara nitelikli işçi temin edilmesi hususunda Genel Müdürlük nezdinde girişimde bulunulması, 44 İşletme Çalışmaları (Üretim ve Maliyetler) Galeri ilerlemelerinde taş içi hazırlık ilerleme randımanının 7,19 cm/yevmiye, kömür içi hazırlık ilerleme randımanının 12,56 cm/yevmiye olarak, program değerleri ve Kurum ortalamalarının altında gerçekleşmesine neden olan etkenlerin araştırılması ve sonuçlarına göre bu randımanların arttırılmasına için her türlü çabanın sarf edilmesi, İşletme Çalışmaları (Üretim ve Maliyetler) Daha temiz kömür üretiminin yapılabilmesi için, üretimin her aşamasında, üretim arınlarından, ayak arkasından, nakliyat sistemi ve stok yerlerinden yabancı maddelerin kömüre karışmasını engelleyecek ve evsafına uygun kömür üretilmesini sağlayacak her türlü önlemin alınması, 62

140 İşletme Çalışmaları (Üretim ve Maliyetler) Çalışma Bakanlığı İş Müfettişleri ile Kurum İş Güvenliği ve Eğitim Daire Başkanlığı denetim elemanlarının Müessese işyerlerinde, yıl içerisinde yaptıkları genel ve kontrol amaçlı denetimlerde belirledikleri noksanlıkların en kısa sürede giderilmesi, 65 İşletme Çalışmaları (Üretim ve Maliyetler) Müessese ocaklarında iş güvenliği koşullarını iyileştirerek, iş gücü verimliliği ve üretim miktarlarını artırabilmek için, yeryüzüne acil kaçış-çıkış imkanı da sağlayan ana nakliyat yolları ile kaçış-çıkış imkanı sağlayan diğer yolların, insan, malzeme ve araç geçişini engellemeyecek şekilde İş Kanunu ve ilgili diğer mevzuat hükümlerine uygun olarak sürekli düzgün ve bakımlı tutulması ile nakliyat sisteminde yer alan tüm araç, gereç ve teçhizatın kontrollü bir şekilde periyodik bakım ve onarımlarının yapılması, 66 İşletme Çalışmaları (Üretim ve Maliyetler) Müessese ocaklarında zamanında ve etkin tedbirler alınarak ocak yangınlarının engellenmesi ile ocak yangınları nedeniyle barajlarla kapatılmış olan eski üretim panolarında kalan ve/veya bırakılan kömürlerin değerlendirilmesi amacıyla yapılan eskide üretim hazırlıklarının iş güvenliğine ilişkin ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak yapılması, 66 İşletme Çalışmaları (Üretim ve Maliyetler) Solunabilir ve patlayabilir tozla mücadelede; -Toz oluşumunun engellenmesi ve kaynağında tozun bastırılması için kurulan tesisat, fisketeler ve alınan diğer önlemlerin hareketli ortamda sürekli kontrol edilerek güncellenmeleri ve bunların sürekli çalışır durumda tutulmaları, -Patlayabilir tozla mücadele için yeterli miktarda taş tozu serpilmesi dahil her türlü tedbirin alınması, -İş Kanunu ve Maden ve Taş Ocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Alınacak İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Önlemlerine İlişkin Tüzük ile diğer ilgili mevzuat hükümlerine titizlikle uyulması, 68 İşletme Çalışmaları (Üretim ve Maliyetler) Yıllık Faaliyet Raporlarının, Müessese bünyesindeki tüm şubelere ilişkin faaliyetleri kapsaması, raporlarda yer verilen; üretim miktarları, işçilikler, yevmiye sayıları, işgücü verimlilikleri, iş kazaları, malzeme tüketimleri, birim malzeme tüketimleri, üretim maliyetleri, ticari maliyetler, lavvar verimlilikleri, kül ve nem içerikleri, stoklar, hazırlıklar, taşta ve kömürde 71

141 hazırlık ilerleme randımanları, hazırlık işlerinde çalışan yüklenici firma faaliyetleri, redevanslı saha faaliyetleri, yatırımlar vb. ilişkin tüm fiili gerçekleşmelerin program ve bir önceki yıl değerleriyle karşılaştırmalı olarak hazırlanması, bu karşılaştırmalar sonucu görülen gerçekleşme oranlarındaki artış ve azalışların nedenleri ile alınan ve alınacak önlemlere ilişkin açıklamaların yapılması, İşletme Çalışmaları (Üretim ve Maliyetler) Önceki yıla göre %15 oranında bir artış göstererek 614 kg/yevmiye seviyelerine arttığı görülen satılabilir bazda içeri+dışarı (A+B) işgücü verimliliğinin, Kurum hedefi olan kg/yevmiye seviyesinin üzerine çıkarılabilmesi için gereken çabanın gösterilmesi, 75