SÜRÜŞ SİSTEMLERİ. Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 1

Transkript

1 SÜRÜŞ SİSTEMLERİ Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 1

2 SÜRÜŞ SİSTEMLERİ Bir aracın sürüş sistemine şasi, yani kendinden taşıyıcılı karoseri, yaylanma, tekerlek askı sistemleri, yani ön ve arka akslar, direksiyon, frenler ve pnömatik lastikli tekerlekler dahildir. 1. KAROSERİ VE ŞASİ Araçta şasi ve karoserinin başlıca görevi: Yay, amortisör ve askı sitemi bağlantı noktaları gibi veya basit olarak aksın üzerindeki destek noktaları üzerinde özgül ve faydalı yükün taşınması ve dağılımının sağlanması; Frenleme ve tahrik esnasında oluşan boyuna; yön verme ve virajda ortaya çıkan yanal kuvvetlerin karşılanması ve iletilmesidir. Bu görevleri Tek başına üstlenen üst yapılara taşıyıcı şasi denir. Bir kısmı karoser tarafından alınıyorsa, ortak taşıyıcılı şasili karoser, Tamamen karoseri tarafından taşınması durumunda kendinden taşıyıcılı karoser ismi verilir. Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 2

3 GÖVDE YAPISI GELİŞİMİ Şasili karoser Kafes Yapı (Spaceframe) Karoser ve şasi Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 3

4 Materyal azaltmada yapılan çalışmalar Gövde tasarımında asıl meydan okuma Çelik gövdede henüz tamamlanmadı Kompozit gövdede henüz tamamlanmadı Çoklu materyal konseptidir. Araç Gövdesi Nasıl Hafifletildi? HM uzay kafesi araştırmaları St uzay kafesi araştırmaları Al-uzay kafesi St gövde araştırmaları Paslanmaz çelik uzay kafesi Yüksek uzamalı çelik İnce cidarlı çelik döküm Kompozit araştırmaları (FRP) Tasarım St taşıyıcılı karoser Kompozitler Materyal Proses Gelişme Süreci > 2012 Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 4

5 Karoserin Görevi: Amaca uygun olarak taşınacak yükün ( veya kişi ağırlıklarının) alınması, Bunların dış etkilerden korunması karoserinin görevidir. Hava şartlarından, gürültüden, kazadan, titreşim zorlanmasından korunmanın karoseri tasarımında etkisi vardır. 1. Şasi, Yapı Elemanları, Malzemesi Taşıyıcı şasiler ağırlıklı olarak yük taşıyan araçlarda ve römorklarda, seyrek olarak otobüslerde ve yolcu taşıma araçlarında kullanılır. Şasiler, Farklı karoserlerin kullanılması, Karoserinin daha az zorlanması, Mukavemet açısından bakıldığında geniş bir serbestlik, Yani aracın mevcut şasi ile küçük imalat sayılarında üretilmesi gibi avantajları sağlar. Şasinin Görevi: Motor, direksiyon sistemi, askı sistemi ve amortisör/yay gibi her bir parçanın bağlandığı, araç için stabil bir iskelet teşkil etmektir. Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 5

6 Şasi hafif olmalı ve buna rağmen mukavim olmalı ve şeklini muhafaza etmelidir. Çoğu kez ıslah çeliklerinden yapılır. Kamyonlarda bugün hala merdiven formundaki şasi kullanılmasına karşın, Otomobillerde ve otobüslerde kendinden taşıyıcılı karoseri tercih edilmektedir. Şasiler, temel yapı ve ana taşıyıcı kolların enine kesitlerinde farklılaşırlar. Şasi burulmaya mukavim veya esnek olabilir. Bunun tercihi, aracı kullanma ve gövde özelliklerine yönlendirir. Burulmaya esnek konstrüksiyonlar daha kolay ve ucuz olmaları nedeniyle tercih edilirler. Açık kasalı kamyon ve römorklarda şasinin burulmasının yük ve karoseri için olumsuzluk teşkil etmediği durumlarda tercih edilir. Buna karşın, kapalı tip karoserlerde daima burulmaya mukavim şasiler kullanılmalıdır. Şasinin burulma katılığı (direngenliği), 1. Boyuna taşıyıcı kesitine, 2. Enine katılığına bağlıdır. Açık enine kesitler aynı miktar malzeme ihtiyacına karşın burulmaya dirençsiz, Kapalı kesitler burulmaya dirençlidir. Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 6

7 Açık U Profili Çelik saçtan kıvrılan taşıyıcılarda kutu profillerin temel formu Özellikle boyuna taşıyıcı olarak kullanılır. Büyük eğilme mukavemet ve büyük olmayan burulma mukavemet momentine sahiptir. Kapalı kutu profil Boyuna taşıyıcılarda kullanılır. Kütlesi fazla, eğilme ve burulma mukavemet momentleri yüksektir. Boşaltılmış kutu profil Boyuna ve enine taşıyıcılar için kullanılır. İçi boşaltılmış kaynatılmış saç levhalar burulma mukavemet momentini artırır. Tablo : Taşıyıcı profiller Boşaltılmış kutu profil Boşaltılan kısımlar kütlenin azaltılması içindir. Boşaltılmış kutu profil Zikzak formundaki kaynatılmış saçlar eğilme ve burulma mukavemet momentlerini yükseltir, kütleyi azaltır. Kapalı boru profil ( Boru taşıyıcılar için dairesel formlu temel profil) Boyuna ve eğine taşıyıcılarda kullanılır. Burulma mukavemet momenti yüksektir. Taşıyıcının kıvrımları kolay ve ucuz imal edilebilir. Kapalı elips profil Enine ve boyuna taşıyıcılarda kullanılır, burulma mukavemet momenti yüksektir. Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 7

8 İnsan Taşıyan Araçlarda Kapalı kutu şeklindeki kesitlerin yanı sıra dairesel ve eliptik boru kesitli ana taşıyıcılarda kullanılır. Önemli Uyarı: Burulmaya mukavim kesitten ani olarak burulmaya yumuşak kesitte geçişler yüksek gerilme yığılmalarına neden olur, bu yüzden kaçınılması gerekmektedir. Aynı düşünce eğilmeye karşı katılık için de geçerlidir. Şasi temel görünüşü ağır yük araçlarında, otobüslerde ve römorklarda genel olarak dört köşedir, bazen trapez formludur. Bu şasilerin üst görünüşü mümkün olduğunca basit ve doğrusaldır. Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 8

9 Araç tabanının düşük olması gereken araçlarda arka aksın olduğu kısımda ana taşıyıcı daha fazla yaylanma yüksekliği elde etmek için yukarı çekilmiştir. Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 9

10 Şasi sahip olacağı burulma özelliği ile yol-tekerlek arasındaki kontağın sürekliliğini sağlamalıdır. Bu yüzden aracın boyuna ekseni etrafındaki burulmaya esnek ve burulmaya katı şasilerin birbirinden ayırt edilmesi gerekmektedir. Burulmaya esnek şasiler genelde cıvata ve perçin bağlantılar burulmaya zorlanan kısımların bağlantısında kullanılır iken, Burulmaya katı şasilerde buralar kaynak bağlantıları ile birleştirilmektedir. Burulmaya esnek şasilerin boyuna taşıyıcıları genelde U profilden, enine taşıyıcıları da kutu formundaki profillerden yapılırlar. Açık boyuna taşıyıcı profillerin burulma mukavemet momentinin düşük olması nedeniyle burulma yay katsayısı düşüktür. Boyuna ve enine taşıyıcılarda kutu formlu profiller kullanıldığı taktirde burulma katılığı yüksek şasiler elde edilir. En yüksek burulma katılığı Boyuna taşıyıcıların tekerlek diyagonali yönünde kullanılması halinde elde edilir (X formundaki şasi). Diğer şasi formlarında aynı efekt X formundaki diyagonal atkılarla sağlanır. Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 10

11 Resim : Çok hafif şasilerin temel ve üst görünüşlerinden örnekler a) ve b ) Enine basit katılaştırıcı atkılı iki ana taşıyıcılı şasi c) İki boyuna taşıyıcılı x biçiminde katılaştırıcı atkılı şasi, d) X şasi ( açık, yatay sac uygulamalı) e) Tek ana taşıyıcılı, önde motor için çatal ve karoseri için enine taşıyıcıları olan şasi f) Kanat biçimli tek ana taşıyıcılı şasi ; R ana talşıyıcı, F kanatlar (taban sacı), M motor yataklaması için çatal, G dış güçlendirici çerçeveler g) Platform şasi h) Karma yapım tarzındaki platform şasi; R Mil tüneli (taşıyıcı orta bölüm), F taban bayrak saclı taban sacı (kanatlar), M Motor yatağı, G dış güçlendici çerçeveler) Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 11

12 U profil taşıyıcıların temel kesitidir. Özellikle yüksek eğilme mukavemet momenti göstermesi nedeniyle boyuna taşıyıcılarda kullanılır. Şasi ana atkısına yapılan yanal bağlantılar önemlidir. Burulma katılığı çarpılmanın direncine dayanır. Şasi boyuna taşıyıcı kola bağlanan her bir yanal atkı şasi burulma katılığını artırırken zorlanmayı da yükseltir Resim : Çarpılmaya karşı dirence örnek: Açık çarpılma; Bir yanal atkının bağlanması sonucu çarpılmanın engellenmesi. Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 12

13 Resim : Açık kesitli şasi ana taşıyıcındaki yanal atkılar ve yük noktalarının bağlantısı için örnekler Perçinleme : a) Dikey olarak iki kesitli taşıyıcının perçinle en basit bağlantısı b) Yanal atkının yatay konumda iken perçinle bağlantısı c) Elastik ara parçası - z ile bir şapka şeklindeki profilin bağlantısı Kaynak : d) L profilin bağlantısı ( kaynak işçiliği bir parça zordur) e) Bir - profilin köşe sacı yardımıyla kaynaklı bağlantısı f) İkişerli U profilinin elastik köşe bağlantısı ( Ana taşıyıcı profil üzerinde sadece boyuna dikiş) Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 13

14 Resim : Açık kesitli şasi ana taşıyıcındaki yanal atkılar ve yük noktalarının bağlantısı için örnekler g) Bir borunun basit bağlantısı (katı yanal taşıyıcı!) h) Bir borunun esnek olmayan bağlantısı; burulmaya dirençliden burulmaya karşı esnek düzenlemeye doğru yapılmış tedrici geçişe (u) bir örnek) i) U yanal taşıyıcı, boyuna taşıyıcıların bağlantısı. Gerilme yığılmasından kaçınmak için, profili flanşının köşesi kırılmıştır. k) Hafif profillerin bağlantısı, ağır düğüm noktaları için örnek, burada da - profili flanşının köşesi kırılmıştır. l) Bir kare profile - boyuna taşıyıcı profilin bağlantısı. m) - boyuna taşıyıcı profile yay bağlantı kulaklarının teşkiline örnek. p : Büyük yüklemede veya hafif boyuna taşıyıcı olması durumunda alta kaynatılmış güçlendirme parçası Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 14

15 Şasi Formları Uygulama şekli, araç tipi ve kullanım amacına göre belirli şasi formları kullanılır. Kamyon sektöründe merdiven veya kutu şeklindeki şasiler tercih edilir... St 42 malzemesinden soğuk preslenmiş veya St 50 malzemesinden sıcak preslenmiş taşıyıcılardan ibarettir ve burulmaya esnektir. Ekseriyetle iki boyuna taşıyıcı pek çok enine taşıyıcı ile bağlanarak burulma katılığı, eğilme mukavemeti ve taşıma kapasitesi yüksek, genelde kamyon şasilerinde kullanım alanı bulan bir merdiven formundaki şasi elde edilir Resim : Merdiven veya kutu formundaki şasi Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 15

16 Orta veya merkez taşıyıcılı boru şasiler otomobillerde çok seyrek olarak hafif kamyonlarda tercih edilir. Profillerinin kapalı olması nedeniyle burulmaya karşı katıdır. Resim : Orta veya merkez taşıyıcılı boru şasi Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 16

17 Ön tekerleklerin daha iyi yönlendirilebilmesi nedeniyle kutu formlu şasilerin ön kısmı daha dar tutulur. Bu şasilere de trapez şasi denilmektedir. Bu şasi kural olarak otomobil yapımında kullanılır... Resim : Trapez şasi Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 17

18 X şasi iki çapraz, daha doğrusu açık veya kutu formlu kesit profiline sahip birbirine ekstrem yakın iki boyuna taşıyıcıdan ibarettir. Tekerlek diyagonallerinin taşıyıcı konumları ne kadar birbirine yakın olursa, boyuna enine ve bağlantı noktalarının katılığına bağlı olarak şasinin burulmaya direnci o oranda artar.. Resim : X - Şasi Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 18

19 Şasili yapı tarzından kendinden taşıyıcılı karoseri yapı tarzına geçişin en iyi örneği platform şasidir. Burada taban grubu taşıyıcı şasi kafesi ile kaynaklanmıştır ve taşıyıcı element olmuştur. Resim : Platform şasi Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 19

20 Kendinden taşıyıcılı karoserlerde şasi bir taban grubu ile ikame edilmiştir. Karoseriler motor taşıyıcısı, boyuna taşıyıcılar, enine taşıyıcılar, ön aks ve arka aks taşıyıcıların yanısıra, bagaj tabanı ve tekerlek kabinleri gibi kısımları da ihtiva etmektedir. Kendinden taşıyıcılı karoseri yapım tarzında şasinin görevini güçlendirilmiş gövde-karoseri almaktadır ki, bunu artık şasi olarak tanımak mümkün değildir. Resim : Kendinden taşıyıcılı karoseri yapım tarzı. Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 20 B

21 Temel bakış noktaları olarak : İNSAN TAŞIYAN ARAÇLARIN KAROSERLERİ Düşük ağırlık; Aerodinamik yapı formu; Mümkün olduğunca geniş iç hacim, yeterli bagaj; İyi iniş ve biniş imkanı; tüm yönlerden iyi görüş ; Sürücünün dış etkiyle gözünün kamaşmaması ve gözünü alınmaması, hava akımı, toz ve neme karşı tamamen izolasyon; Motor gürültüsü ve serbest parçaların titreyerek gürültü çıkarmamasına dikkat edilmelidir. Araç Kapıları Dayanıklılık, sızdırmazlık ve gürültüden arınmışlıktan bağımsız olarak, Seyir rüzgarı veya engeller tarafından kopartılmaması için kapılar öne doğru açılmalı. Kapı kilitleri, çarpışma esnasında kendiliğinden açılmamalı, fakat içeriden açılabilmelidir. Titreşen motor kaputu hiçbir şart altında kendiliğinden açılmamalı veya menteşelerinden çıkmamalıdır. Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 21

22 Otomobillerin karoserleri, gürültü ve titreşimden arınma şartının yeterince sağlanabilmesi için iki veya üç bölüme (modüle) ayrılması şart koşulmaktadır; Şasi ve karoserinin ayrılması, farklı araç tipleri için tek veya aynı üst yapının kullanılması için uygundur. Resim : Şasili karoser Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 22

23 Resim : Kendinden taşıyıcılı bir karoserinin yapısı Kendinden taşıyıcılı yapım tarzının şasili düzenlemeye karşı avantajları Daha iyi malzeme kullanımı, yani daha düşük ağırlık, Daha büyük eğilme ve burulma katılığı, yani yapı elemanlarında daha düşük zorlanma, Araç içindekiler ( insan yük) için daha büyük güvenlik, Sık olarak daha alçak taban ve daha uygun hacim kullanımıdır. Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 23

24 VOLVO V70: BODY UNIBODY (Taşıyıcılı Karoser) Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 24

25 MERCEDES NUOVA Classe C : Taşıyıcılı Karoser (UNIBODY) Çelik Yumuşak Yüksek mukavemetli Modern yüksek mukavemetli Ultra yüksek mukavemetli Ultra yüksek mukavemetli (sıcak form verilmiş) Aluminyum Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 25

26 Resim a : Kendinden taşıyıcılı karoserinin (Renault Espage) ana kısmı Kendinden taşıyıcılı Kabuk ve Kafes yapı (spaceframe) yapım tarzları ile farklılaşır. Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 26

27 Kabuk yapım tarzında çevreleyen sac taşıyıcı parça olarak kullanılırken, Kafes yapım tarzında kafes yapıyı oluşturan çubuklar taşıyıcıdır, saclar sadece kapatmak amacıyla kullanılır (Resim ). Resim b : Yukarıdaki resimde verilen karosere ait tamamlayıcı karoseri parçaları (Genelde metalik olmayan malzemeler tercih edilmektedir.) Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 27

28 Karma yapım tarzında kafes yapı, profillendirilmiş kapak sacları tarafından desteklenir. Kabuk yapım tarzı aynı zorlanma şartlarında daha az malzeme kullanımı ve bu sayede ağırlık azaltılmasını sağlar (Resim ). Resim : Ana taşıyıcı sisteminde kullanılan profillerin kesitleri ve ham karoseri Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 28

29 Otomobiller karma yapım tarzında imal edilirler. Her bir soğuk şekil verilmiş saclar, önce yapım grupları için gergi düzenekleri içinde birbirine kaynatılır (çoğu kez taban grupları, alın, duvar, yan duvar grupları ve tavan; nokta (punta) kaynağı ile kaynatılır.). Daha sonra yapım grupları aynı şekilde kaynak yöntemiyle birbirine bağlanır. Yapıştırma bağlantıları da kullanılır.. a Resim :Otomobil için kendinden taşıyıcılı karoseri, Karma yapım tarzında (hafif platform şasiye uygun. Taban grubu, yolcu kabini kafes yapım tarzı ve birlikte taşıyıcılı tavan) b Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 29

30 Yeni AUDİ A8 Hafif Yapı (Audi AG) Döküm parçalar Presli parçalar Sac Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 30

31 Otobüs karoserleri genelde kafes yapım tarzındadır, kendinden taşıyıcılı veya şasi ile birlikte taşıyan biçimde yapılırlar. b Resim: Otobüsler için kafes (spaceframe) yapım tarzında kendinden taşıyıcılı karoseri örneği : Kapı boşluğu için şema, ana boyuna taşıyıcı kafes biçiminde m-m. ( Aks kesitleri ve taşıyıcıları özel olarak oluşturulmuştur.) Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 31

32 a b Kesit A -A c d Resim: Otobüs için Kabuk yapım tarzındaki kendinden taşıyıcılı karoser örneği. Kıç ve. burun kısmı görülmezse, karoser, taban, yan duvarlar ve birlikte taşıyıcılı tavandan oluşan bir boru biçimindedir. Tüm parçalar derin çekilmiş, kıvrılmış, preslenerek mukavemet kazandırılmış ince sacdan oluşmaktadır. d) c) nin basit bir kesitini göstermektedir : Taban u. Yan kısımlar S ve derin çekilmiş boyuna s kanallı D tavan parçası. Boyuna kıvrılmış ondüle taban sacı b ve yan paneller dört köşe profilden. Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 32

33 . Modüler yapım tarzındaki karoser; önceden hazırlanmış alt, yan, burun ve kıç parçalarının ve ana profil sayesinde oluşturulmuş boyuna ekleme parçalara cıvatalanan tavandan oluşmaktadır. Birleştirme yapım tarzında karoser, daha hafif imal edilmiş şasi, güçlendirilmiş yan duvarlarla bağlanır (Resim ). Bazen de kutu formundaki, burulmaya dirençli, oldukça yüksek taban konstrüksiyonu karoserinin eğilmeye ve burulmaya zorlanmasını hafifletir. u. Resim : Birleştirme yapım tarzında oluşturulmuş bir otobüse ait karoser. Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 33

34 Emniyetli Karoseri Emniyetli karoserde sürücü ve yolcuların bulunduğu bölüm ağır trafik kazalarında dahi formunu muhafaza edecek şekilde tasarlanmıştır. Buna karşın ön ve arka kısımları çarpışmalarda deforme olmakta ve buradaki tehlikeli hareket enerjisi (kinetik enerji) şekil değişim işine dönüşmektedir. Resim : Emniyetli karoseri Emniyetli direksiyon ve direksiyon mili kaza anında direksiyon milinin yolcu kabinine girmesine engel olunmaktadır. Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 34

35 Taşıyıcı Yapının Hesabı Taşıyıcı yapı Statik yükleme sonucu (tekil ve yayılı yükler) eğilmeye zorlanır. Destek noktaları yay askı noktaları olarak kabul edilir. Dinamik yükler sonucu eğilmeye zorlanır: Bu kuvvetler yol düzgünsüzlüğü, yaylanma ve amortisöre bağlı olan ve en az 1,5 olarak alınan yay darbe faktörü ile dikkate alınır: FStatik FDinamik Darbe faktörü F Düzgün olmayan yol koşullarında ve test pistlerinde 4 değerine kadar yükselebilir. Eğilme momentinin elde edilmesi için statik yükün 1,5 4 kat değer alınır; Yan kuvvetler nedeniyle eğilmeye zorlanır. Virajdaki merkezkaç kuvveti ve yol yanal eğiminden dolayı 0,5.g değerinde maksimal bir yanal ivme hesaplanmalıdır. Fren etkisi sonucu eğilmeye zorlanır. Araç ağırlık merkezi konumu nedeniyle frenleme esnasında şasi ortasında ek eğilme momenti oluşur. Emniyet aşısından frenleme ivmesi için 0,8 1.g değerinin alınması tavsiye edilir; Burulmaya zorlanır. Yanal taşıyıcıların burulması, ana taşıyıcılarda eğilme momenti; ana taşıyıcıların burulması da yanal taşıyıcılarda eğilme olarak desteklenir. Dinamik yükleme, etkiyen tüm kuvvetlerin etkisi birlikte değerlendirilir. Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 35 Statik

36 En uygunsuz zorlanma durumu dört tekerlekli bir araçta zorlanma sonrası diyagonal duran iki tekerleğin yüksüz kalmasıdır. Çoğu kez bu tekerleklerin cm kadar kalkması da yeterlidir. Bu yüklenme durumunun tersine viraj merkezkaç kuvveti sonucu oluşan burulma gerilmeleri ihmal edilebilir seviyededir. Yay kuvveti darbe faktörünün dikkate alınabilmesi için, tamamlanmış bir şaside burulma esnasında ortaya çıkan gerilmeleri boya çatlağı (penetran sıvısı kullanarak) ve strain gage yöntemi ile belirlenmesi önerilir. Belirli bir ölçek dahilinde hazırlanmış model üzerinde de eğilme ve burulma davranışı kritik noktalardaki sınır gerilmelere kadar araştırılabilir. Tamamlanmış bir şasinin bilgisayar ortamında sonlu elemanları (FEM) yöntemini kullanan analiz programları ile (FEA) gerilme - şekil değişimi analiz edilerek, kritik bölgeleri tayin edilebilir. Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 36

37 Şasi ve Karoser Malzemeleri Taşıyıcı ve bağlantı parçaları N/mm 2 (St 50) mukavemete sahip çelik saçların soğuk veya sıcak preslenmesi ve mukavemetin iyileştirilmesi amacıyla küçük lamelli dokuya sahip olacak tarzda ısıl işleme tabi tutulması sonucu elde edilirler. İnce saçlar genelde kendinden taşıyıcılı karoserlerde kullanılmak üzere St 42 malzemesinden soğuk şekil verilir. Ağır araçların şasilerinde valsten geçirilmiş profiller tercih edilir. Çelik içerisindeki karbon oranı kaynak dikişinin sert olmaması için % 0,3 den küçük olmalıdır. Derin çekilmiş sac tüm çelik karoserler ve pek çok sürücü kabininde; çelik sac, açık kasalar için kullanılır. Hafif metaller, oransal olarak otobüs üst yapısında ve römork imalatında çok seyrek kullanılır. Bu malzeme, büyük sönümleme ve profillerinin kolay şekil verilebilmesi gibi ek avantajları vardır. Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 37

38 AUDİ A8 (D3) Kafes Yapı Döküm Presli profil Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 38

39 Çok fonksiyonlu büyük döküm parçalar: Eşikler taşıyıcısı bağlantı parçası sol Alaşım: AlSi10Mg Isıl işlem durumu T6 Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 39

40 Aluminyum Geleceği olan malzeme Aluminyum saçtan AUDİ 100 (C3) için konsept model Aluminyum araç Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 40

41 FERRARI KAFES YAPI (SPACEFRAME) Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 41

42 FERRARI KAFES YAPI (SPACEFRAME) Sac parçalar Ekstrüzyon Döküm Parça sayısal dağılımı Parça ağırlık dağılımı Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 42

43 FERRARI KAFES YAPI (SPACEFRAME) Ön amortisör kulesi Arka amortisör kulesi A- Sütunu maçaları Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 43

44 Plastikler büyük oranda araç iç döşemesinde kullanılır. Plastik parçalar metal kaplanmış olarak da (galvanik yöntemle) öngörülebilir. Araç tavanları ve karoser için (örneğin hafif spor araçlar için) cam elyafı ile güçlendirilmiş plastikler (FRP) tek tek veya seri üretim olarak kullanılır. Plaka tarzı yapım tarzının yanı sıra sandviç yöntemi de önerilir ve özel durumlarda uygulanır. Burada çok düşük ağırlıkta büyük katılığın elde edildiği, destekleyici köpük dolgu ile çok ince kapak sacı ön görülür. Tablo : Hafif metal ve cam yünü takviyeli polyester plastik malzemenin (FRP) çeliğe kıyasla malzeme değerleri Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 44

45 Teşekkür ederim Prof. Dr. N. Sefa KURALAY Prof. Dr. N. Sefa KURALAY 45