ACTH (Synacten) STİMÜLASYON TESTİ

Transkript

1 ACTH (Synacten) STİMÜLASYON TESTİ Adrenal rezerv testi; Synacten stimülasyon testi; ACTH stimülasyon testi adrenal yetmezlik teşhisinde kullanılır. ACTH stimülasyon testi neyi ölçer? ACTH beyinde hipofiz bezinden salgılanır ve adrenal bezlerden kortizol hormonu salgılatır. Synacten sentetik ACTH hormonudur ve onun gibi etki ederek kortizol salgılatır. Test böbrek üstü bezlerinin (adrenal) ACTH hormonuna ne derece iyi cevap verdiğinin ölçülmesidir. Adrenal bezlerin yetmezliğini teşhis amacıyla kullanılan laboratuar testidir. ACTH (Synacten) stimülasyon testi nasıl yapılır? Testten saat önce ağır egzersiz ve yüksek kalorili karbonhidratlı gıdaların kesilmesi gerekir. Test den önce aç olmak gerekir. Önce kan alınır ve kortizol ölçülür daha sonra Synacten damardan verilir ( 0,25 mg i.v.) verilerek adrenal bezler uyarılır enjeksiyondan 30 ve 60 dakika sonra kan alınır. enjeksiyondan 60 dakika sonra değerin 20 mg/dl altında olması adreno kortikal yetmezlik teşhisi koydurur. ACTH stimülasyon testi için normal değerler: Bazal kortizol >5 mg/dl 30. ve/ veya 60. dk. Kortizol: >20 mg/dl olmalıdır. Doktorunuz idrarda serbest kortizol çıkışı için idrarda serbest kortizol ya da 24 saatlik idrarda 17 Ketosteroid testini de ek olarak isteyebilir.

2 ACTH ( Synacten ) stimülasyon testi neden yapılır? Böbrek üstü bezlerin ( adrenal bezlerin ) düzgün çalışıp çalışmadığını test etmek ve hipofiz ile adrenal arası bağlantıyı kontrol etmekte kullanılır: Adrenal yetmezlik teşhis için, Hipofiz yetmezliği teşhis için kullanılır. Başlangıçta kortizol az fakat synacten den sonra normal artış oluyorsa hipofiz yetmezliği var denir. Başlangıçta kortizol düşük enjeksiyondan sonra hala düşük ise adrenal yetmezlik var denir. ACTH stimülasyon testi: Akut adrenal kriz, Adisson hastalığı ( adrenal yetmezlik), Hipofiz yetmezliği, Hipofiz tümörlerinin ayırıcı tanısında kullanılır. Referanslar: 1.Stewart PM. The adrenal cortex. In: Kronenberg HM, Melmed S, Polonsky KS, Larsen PR, eds. Williams Textbook of Endocrinology. 11th ed. Philadelphia, PA: Saunders Elsevier; 2008:chap Melmed S, Kleinberg D. Anterior pituitary. In: Kronenberg HM, Melmed S, Polonsky KS, Larsen PR, eds. Williams Textbook of Endocrinology. 11th ed. Philadelphia, PA: Saunders Elsevier; 2008:chap SAATLİK İDRARDA ALDOSTERON 24 saatlik idrarda atılan Aldosteron miktarının ölçülmesidir.

3 Aldosteron böbrek üstü bezlerinden salgılanan ve vücudun sodyum potasyum dengesini ayarlayan en önemli hormondur. Bkz: kan Aldosteron testi. Test yapılmadan önce aşağıdakilere dikkat etmek gerekir: Aldosteron miktarını arttıran ilaçlar kesilmelidir: Lityum, Sprinolakton, Verapamil Aldosteron miktarını düşüren ilaçlar kesilmelidir: ACE inhibitörleri, Ağrı kesiciler ( NSAI), Ranitidin, Propranolol. Aldosteron testini etkileyen diğer sebepler: Hamilelik, Düşük yada yüksek tuzlu beslenme, Aşırı egzersiz, Stres. Test sırasında çay, kahve, kola içilmemelidir. Test öncesi 2 hafta günde 3 gramdan fazla tuz tüketilmemelidir. 24 saatlik idrarda aldosteron için normal değerler: testin normal değeri 2-26 mcg/24h dir. 24 saatlik idrarda aldosteronu arrtıran hastalıklar: Diüretik ( idrar söktürücü ) ilaçların aşırı kullanımı, Siroz, Bilateral adrenal hiperplazi,

4 Conn sendromu, Kalp yetmezliği, İshal yapıcı ilaçların aşırı kullanımı. İdrarda Aldosteron miktarını düşüren hastalıklar: Addison hastalığı. Referanslar: Young Jr WF. Endocrine hypertension. In: Melmed S, Polonsky KS, Larsen PR, Kronenberg HM, eds. Williams Textbook of Endocrinology. 12th ed. Philadelphia, Pa: Saunders Elsevier; 2011:chap OH KORTİKOSTEROİD 17- Hidroksi Kortikosteroid; 17-hydroxy corticosteroid; 17-OHCS; 17 OH kortikosteroid: Kortizon hormonunun karaciğerde yıkılıp inaktive edilmiş halidir, böbreklerle atılır. 17 hidroksi kortikosteroid laboratuar testi 24 saatlik idrarda çalışılır. Ampisilin, Glukokortikoid ilaçlar (kortizonlu ilaçlar), testin sonucunu arttırır, Östrojen, Doğum kontrol ilaçları ve, Deksametazon ise testin sonucunu düşürür. 17 hidroksi kortikosteroid testi vücutta yeterli kortizon hormonunun üretilip üretilmediğini test eder. Böbrek üstü bezi hastalıklarının teşhisinde kullanılır.

5 17-OH kortikosteroid için normal değerler: Erkek: 4-14 mg/24 saat, Kadın: 2-12 mg/24 saat 17- OH kortikosteroid miktarını arttıran sebepler: Cushing ( kuşhing ) sendromu ( böbrek üstü bezi tümörü yada hipofiz tümörüne bağlı olabilir), ACTH üreten tümörler, Ciddi fiziksel yada ruhsal stres, Ayrıca aşağıdaki sebeplerde 17 OHCS seviyesini arttırır: Depresyon, Kortizon tedavisi, Kötü beslenme, malnutrisyon, Obezite, Gebelik, Kontrolsüz yüksek tansiyon. 17-OHCS miktarını düşüren sebepler: Böbrek üstü bezi yetmezliği ( Addison hastalığı), Tüberküloz, Kanama, İnfaktüs, Herediter enzim eksikliği, Hipopituitarizm, Böbrek üstü bezlerinin cerrahi olarak çıkarılması, Referanslar: Stewart PM. The adrenal cortex. In: Kronenberg HM, Melmed S, Polonsky KS, Larsen PR, eds. Williams Textbook of Endocrinology. 11th ed. Philadelphia, PA: Saunders Elsevier; 2008: chap 14.

6