İL ÇEVRE DURUM RAPORU

Transkript

1 T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI İL ÇEVRE DURUM RAPORU HAZIRLAYAN ADANA İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ ADANA-2009

2 İL ÇEVRE DURUM RAPORU ANA BAŞLIKLAR Sayfa COĞRAFİ KAPSAM 13 DOĞAL KAYNAKLAR 24 HAVA (ATMOSFER VE İKLİM ) 41 SU 61 TOPRAK VE ARAZİ KULLANIMI 67 FLORA-FAUNA VE HASSAS YÖRELER 76 TURİZM 126 TARIM VE HAYVANCILIK 144 MADENCİLİK 161 ENERJİ 164 SANAYİ VE TEKNOLOJİ 172 ALTYAPI, ULAŞIM VE HABERLEŞME 181 YERLEŞİM ALANLARI VE NÜFUS 200 ATIKLAR 214 GÜRÜLTÜ VE TİTREŞİM 236 AFETLER 240 SAĞLIK VE ÇEVRE 247 ÇEVRE EĞİTİMİ 256 ÇEVRE YÖNETİMİ VE PLANLAMA 259 1

3 İÇİNDEKİLER A. COĞRAFİ KAPSAM A.1. Giriş 13 A.2. İl ve İlçe Sınırları 14 A.3. İlin Coğrafi Durumu 15 A.4. İlin Topografyası ve Jeomorfolojik Durumu 15 A.5. Jeolojik Yapı ve Stratigrafi 19 A.5.1. Metamorfizma ve Mağmatizma A.5.2. Tektonik ve Paleocoğrafya B. DOĞAL KAYNAKLAR B.1. Enerji Kaynakları 24 B.1.1. Güneş 24 B.1.2. Su Gücü 24 B.1.3. Kömür 25 B.1.4. Doğalgaz 25 B.1.5. Rüzgâr 26 B.1.6. Biokütle 26 B.1.7. Petrol 26 B.1.8. Jeotermal Sahalar 26 B.2. Biyolojik Çeşitlilik 26 B.2.1. Ormanlar 26 B Odun Üretimine Ayrılan Tarım Alanları 27 B.2.2. Çayır ve Mera 28 B.2.3. Sulak Alanlar 28 B.2.4. Flora 28 B.2.5. Fauna 28 B.2.6. Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtı, Tabiatı Koruma Alanları ve Diğer 28 Hassas Yöreler B.3. Toprak 29 B.4. Su Kaynakları 30 B.4.1. İçme Suyu Kaynakları ve Barajlar 30 B.4.2. Yeraltı Su Kaynakları 31 B.4.3. Akarsular 32 B.4.4. Göller ve Göletler 32 B.5. Mineral Kaynaklar 35 B.5.1. Sanayi Madenleri 35 B.5.2. Metalik Madenler 36 B.5.3. Enerji Madenleri B.5.4. Taş Ocakları Nizamnamesine Tabi Olan Doğal Malzemeler 37 C. HAVA (ATMOSFER VE İKLİM) C.1. İklim ve Hava 41 C.1.1. Doğal Değişkenler 41 C Rüzgâr 41 C Basınç 42 C Nem 42 C Sıcaklık 42 2

4 C Buharlaşma 42 C Yağışlar 42 C Yağmur 42 C Kar, Dolu, Sis ve Kırağı 42 C Seller 43 C Kuraklık 43 C Mikro klima 43 C.1.2. Yapay Etmenler 43 C Plansız Kentleşme 43 C Yeşil Alanlar 44 C Isınmada Kullanılan Yakıtlar 45 C Endüstriyel Emisyonlar 45 C Trafikten Kaynaklanan Emisyonlar 46 C.2. Havayı Kirletici Gazlar ve Kaynakları 48 C.2.1. Kükürt dioksit Konsantrasyonu ve Duman 48 C.2.2. Partikül Madde (PM) Emisyonları 51 C.2.3. Karbon monoksit Emisyonları 54 C.2.4. Azot Oksit (NOx) Emisyonları 55 C.2.5. Hidrokarbon ve Kurşun Emisyonları 58 C.3. Atmosferik Kirlilik 58 C.3.1. Ozon Tabakasının İncelmesinin Etkileri 58 C.3.2. Asit Yağışlarının Etkileri 58 C.4. Hava Kirleticilerinin Çevreye Olan Etkileri 58 C.4.1. Doğal Çevreye Etkileri 58 C Su Üzerindeki Etkileri 58 C Toprak Üzerine Etkileri 58 C Flora ve Fauna Üzerindeki Etkileri 58 C İnsan Sağlığı Üzerindeki Etkileri 58 C.4.2. Yapay Çevreye (Görüntü Kirliliği Üzerine) Etkileri 58 D. SU D.1. Su Kaynaklarının Kullanımı 59 D.1.1. Yeraltı Suları 59 D.1.2. Jeotermal Kaynaklar 59 D.1.3. Akarsular 59 D.1.4. Göller, Göletler ve Rezervuarlar 62 D.1.5. Denizler 63 D.2. Doğal Drenaj Sistemleri 63 D.3. Su Kaynaklarının Kirliliği ve Çevreye Etkileri 64 D.3.1. Yeraltı Suları ve Kirlilik 64 D.3.2. Akarsularda Kirlilik 64 D.3.3. Göller, Göletler ve Rezervuarlarda Kirlilik 64 D.3.4. Denizlerde Kirlilik 64 D.4. Su ve Kıyı Yönetimi, Strateji ve Politikaları 64 D.5. Su Kaynaklarında Kirlilik Etkenleri 64 D.5.1. Tuzluluk D.5.2. Zehirli Gazlar D.5.3. Azot ve Fosforun Yol Açtığı Kirlilik D.5.4. Ağır Metaller ve İz Elementler D.5.5. Zehirli Organik Bileşikler D Siyanürler 3

5 D Petrol ve Türevleri D Polikloro Naftalinler ve Bifeniller D Pestisitler ve Su Kirliliği D Gübreler ve Su Kirliliği D Deterjanlar ve Su Kirliliği D.5.6. Çözünmüş Organik Maddeler D.5.7. Patojenler D.5.8. Askıda Katı Maddeler D.5.9. Radyoaktif Kirleticiler ve Su Kirliliği E. TOPRAK VE ARAZİ KULLANIMI E.1. Genel Toprak Yapısı 65 E.2. Toprak Kirliliği 69 E.2.1. Kimyasal Kirlenme 69 E Atmosferik Kirlenme 69 E Atıklardan Kirlenme 69 E.2.2. Mikrobiyal Kirlenme E.3. Arazi 70 E.3.1. Arazi Varlığı 70 E Arazi Sınıfları 70 E Kullanma Durumu 71 E.3.2. Arazi Problemleri 72 F. FLORA-FAUNA VE HASSAS YÖRELER F.1. Ekosistem Tipleri 75 F.1.1. Ormanlar 75 F Ormanların Ekolojik Yapısı 75 F İlin Orman Envanteri 75 F Orman Varlığının Yararları 76 F Orman Kadastro ve Mülkiyet Konuları 76 F.1.2. Çayır ve Meralar 77 F.1.3. Sulak Alanlar 77 F.1.4. Diğer Alanlar (Stepler vb.) 82 F.2. Flora 82 F.2.1. Habitat ve Toplulukları 82 F.2.2. Türler ve Popülasyonları 86 F.3. Fauna 89 F.3.1. Habitat ve Toplulukları 89 F.3.2. Türler ve Popülasyonları 95 F.3.3. Hayvan Yaşama Hakları 95 F Evcil Hayvanlar 95 F Sahipli Hayvanlar 95 F Sahipsiz Hayvanlar 95 F Nesli Tehlike Altında Olan ve Olması Muhtemel Evcil ve Yaban Hayvanlar 95 F Hayvan Hakları İhlalleri 95 F Valilikler, Belediyeler ve Gönüllü Kuruluşlarla İşbirliği 95 F.4. Hassas Yöreler Kapsamında Olup (*) Bölümündeki Bilgilerin İsteneceği 96 Alanlar F.4.1. Ülkemiz Mevzuatı Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar 96 F Sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2. Maddesinde Tanımlanan ve Bu 96 4

6 Kanunun 3. Maddesi Uyarınca Belirlenen Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtları ve Tabiat Koruma Alanları F Sayılı Kara Avcılığı Kanunu Uyarınca Çevre ve Orman Bakanlığı nca 100 Belirlenen Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları F Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 2. Maddesinin 100 a - Tanımlar Bendinin 1.2.,3. ve 5. Alt Bentlerinde Kültür Varlıkları, Tabiat Varlıkları, Sit ve Koruma Alanı Olarak Tanımlanan ve Aynı Kanun ile 3386 Sayılı Kanunun (2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) İlgili Maddeleri Uyarınca Tespiti ve Tescili Yapılan Alanlar F Sayılı Su Ürünleri Kanunu Kapsamında Olan Su Ürünleri İstihsal ve 118 Üreme Sahaları F Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Su Kirliliği 118 Kontrol Yönetmeliği nin 17 nci ve Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Yönetmelikle Değişik ve 20. Maddelerinde Tanımlanan Alanlar F Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Hava 118 Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49. Maddesinde Tanımlanan Hassas Kirlenme Bölgeleri F Sayılı Çevre Kanunu nun 9. Maddesi Uyarınca Bakanlar Kurulu 118 Tarafından Özel Çevre Koruma Bölgeleri Olarak Tespit ve İlan Edilen Alanlar F Sayılı Boğaziçi Kanunu na Göre Koruma Altına Alınan Alanlar 118 F Sayılı Orman Kanunu Gereğince Orman Alanı Sayılan Yerler 118 F Sayılı Kıyı Kanunu Gereğince Yapı Yasağı Getirilen Alanlar 118 F Sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında 118 Kanunda Belirtilen Alanlar F Sayılı Mera Kanununda Belirtilen Alanlar 118 F Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe 118 Giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde Belirtilen Alanlar F.4.2. Ülkemizin Taraf Olduğu Uluslararası Sözleşmeler Uyarınca Korunması Gerekli 119 Alanlar F Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe 119 Giren Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (BERN Sözleşmesi) Uyarınca Koruma Altına Alınmış Alanlardan Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları nda Belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları F Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe 119 Giren Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi (Barselona Sözleşmesi) Uyarınca Korumaya Alınan Alanlar F Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan 119 Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol Gereği Ülkemizde Özel Koruma Alanı Olarak Belirlenmiş Alanlar F Tarihli Cenevre Bildirgesi Gereği Seçilmiş Birleşmiş Milletler 119 Çevre Programı Tarafından Yayımlanmış Olan Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit Listesinde Yer Alan Alanlar F CenevreDeklarasyonu nun 17. Maddesinde Yer Alan Akdeniz e Has Nesli 119 Tehlikede Olan Deniz Türlerinin Yaşama ve Beslenme Ortamı Olan Kıyısal Alanlar F Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe 120 Giren Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi nin 1. ve 2. Maddeleri Gereğince Kültür ve Turizm Bakanlığı Tarafından Koruma Altına Alınan Kültürel Miras ve Doğal Miras Statüsü Verilen Kültürel, Tarihi ve Doğal Alanlar F Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe 122 Giren Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi (RAMSAR Sözleşmesi) Uyarınca Koruma Altına 5

7 139Alınmış Alanlar F.4.3. Korunması Gereken Alanlar 122 F Onaylı Çevre Düzeni Planlarında, Mevcut Özellikleri Korunacak Alan Olarak 122 Tespit Edilen ve Yapılaşma Yasağı Getirilen Alanlar (Tabii Karakteri Korunacak Alan, Biogenetik Rezerv Alanları, Jeotermal Alanlar vb.) F Tarım Alanları: Tarımsal Kalkınma Alanları, Sulanan, Sulanması Mümkün ve 122 Arazi Kullanma Kabiliyet Sınıfları I, II, III ve IV Olan Alanlar, Yağışa Bağlı Tarımda Kullanılan I. ve II. Sınıf ile, Özel Mahsul Plantasyon Alanlarının Tamamı F Sulak Alanlar: Doğal veya Yapay, Devamlı veya Geçici, Suların Durgun veya 123 Akıntılı, Tatlı, Acı veya Tuzlu, Denizlerin Gel-Git Hareketinin Çekilme Devresinde 6 Metreyi Geçmeyen Derinlikleri Kapsayan, Başta Su Kuşları Olmak Üzere Canlıların Yaşama Ortamı Olarak Önem Taşıyan Bütün Sular, Bataklık Sazlık ve Turbiyeler ile Bu Alanların Kıyı Kenar Çizgisinden İtibaren Kara Tarafına Doğru Ekolojik Açıdan Sulak Alan Kalan Yerler F Göller, Akarsular, Yeraltı suyu İşletme Sahaları 123 F Bilimsel Araştırmalar İçin Önem Arz eden ve/veya Nesli Tehlikeye Düşmüş 123 veya Düşebilir Türler ve Ülkemiz İçin Endemik Olan Türlerin Yaşama Ortamı Olan Alanlar, Biyosfer Rezervi, Biyotoplar, Biogenetik Rezerv Alanları, Benzersiz Özelliklerdeki Jeolojik ve Jeomorfolojik Oluşumların Bulunduğu Alanlar F Mesire Yerleri; 6831 Sayılı Orman Kanununa Tabi Alanlarda Halkın 123 Rekrasyonel Kullanımını Düzenleyip, Kullanımının Doğal Yapının Tahribine Neden Olmadan Yönlendirilmesini Sağlamak Üzere Ayrılan Alanlar G. TURİZM G.1. Yörenin Turistik Değerleri 125 G.1.1. Yörenin Doğal Değerleri 125 G Konum 125 G Fiziki Özellikler 125 G.1.2. Kültürel Değerler 128 G.2. Turizm Çeşitleri 133 G.3. Turistik Altyapı 135 G.4. Turist Sayısı 139 G.5. Turizm Ekonomisi 142 G.6. Turizm-Çevre İlişkisi 142 H. TARIM VE HAYVANCILIK H.1. Genel Tarımsal Yapı 143 H.2. Tarımsal Üretim 143 H.2.1. Bitkisel Üretim 144 H Tarla Bitkileri 144 H Buğdaygiller 144 H Baklagiller 145 H Yem Bitkileri 145 H Endüstriyel Bitkiler 146 H Bahçe Bitkileri 147 H Meyve Üretimi 147 H Sebze Üretimi 148 H Süs Bitkileri 149 H.2.2. Hayvansal Üretim 149 H Büyükbaş Hayvancılık 149 6

8 H Küçükbaş Hayvancılık 150 H Kümes Hayvancılığı ( Kanatlı Üretimi) 151 H Su Ürünleri 152 H Kürk Hayvancılığı 155 H Arıcılık ve İpekböcekçiliği 155 H.3. Organik Tarım 155 H.4. Tarımsal İşletmeler 157 H.4.1. Kamu İşletmeleri 157 H.4.2. Özel İşletmeler 158 H.5. Tarımsal Faaliyetler 158 H.5.1. Pestisit Kullanımı 158 H.5.2. Gübre Kullanımı 158 H.5.3. Toprak Kullanımı I. MADENCİLİK I.1. Maden Kanununa Tabi Olan Madenler ve Taş Ocakları Nizamnamesine Tabi 160 Olan Doğal Malzemeler I.1.1. Sanayi Madenleri 160 I.1.2. Metalik Madenler 160 I.1.3. Enerji Madenleri 160 I.1.4. Taş Ocakları Nizamnamesine Tabi Olan Doğal Malzemeler 160 I.2. Madencilik Faaliyetlerinin Yapıldığı Yerlerin Özellikleri 161 I.3. Cevher Zenginleştirme 161 I.4. Madencilik Faaliyetlerinin Çevre Üzerine Etkileri 162 I.5. Madencilik Faaliyetleri Sonucunda Arazi Kazanım Amacıyla Yapılan 162 Rehabilitasyon Çalışmaları J. ENERJİ J.1. Birincil Enerji Kaynakları 163 J.1.1. Taşkömürü 163 J.1.2. Linyit 163 J.1.3. Asfaltit 163 J.1.4. Bitümlü Şist 163 J.1.5. Ham petrol 163 J.1.6. Doğalgaz 163 J.1.7. Nükleer Kaynaklar (Uranyum ve Toryum) 163 J.1.8. Orman 163 J.1.9. Hidrolik 163 J Jeotermal 164 J Güneş 164 J Rüzgâr 165 J Biokütle 168 J.2. İkincil Enerji Kaynakları 168 J.2.1. Termik Enerji 168 J.2.2. Hidrolik Enerji 169 J.2.3. Nükleer Enerji 169 J.2.4. Yenilenebilir Elektrik Enerjisi Üretimi 169 J.3. Enerji Tüketiminin Sektörlere Göre Dağılımı 169 J.4. Enerji Tasarrufu İle İlgili Yapılan Çalışmalar 169 7

9 K. SANAYİ VE TEKNOLOJİ K.1. İl Sanayinin Gelişimi, Yer Seçimi Süreçleri ve Bunu Etkileyen Etkenler 171 K.2. Genel Anlamda Sanayinin Gruplandırılması 173 K.3. Sanayinin İlçelere Göre Dağılımı 174 K.4. Sanayi Gruplarına Göre İşyeri Sayıları ve İstihdam Durumu 175 K.5. Sanayi Gruplarına Göre Üretim Teknolojisi ve Enerji Kullanımı 175 K.6. Sanayiden Kaynaklanan Çevre Sorunları ve Alınan Önlemler 175 K.6.1. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliği 175 K.6.2. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Su Kirliliği 176 K.6.3. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Toprak Kirliliği 179 K.6.4. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Gürültü Kirliliği 179 K.6.5. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Atıklar 179 K.7. Sanayi Tesislerinin Acil Durum Planı 179 L. ALTYAPI, ULAŞIM VE HABERLEŞME L.1. Altyapı 180 L.1.1. Temiz Su Sistemi 180 L.1.2. Atık Su Sistemi, Kanalizasyon ve Arıtma Sistemi 183 L.1.3. Yeşil Alanlar 184 L.1.4. Elektrik İletim Hatları 186 L.1.5. Doğalgaz Boru Hatları 186 L.2. Ulaşım 188 L.2.1. Karayolları 188 L Karayolları Genel 188 L Ulaşım Planlaması 190 L Toplu Taşım Sistemleri 191 L Kent İçi Yollar 191 L Araç Sayıları 193 L.2.2. Demiryolları 194 L Kullanılan Raylı Sistemler 194 L Taşımacılıkta Demiryolları 194 L.2.3. Deniz, Göl ve Nehir Taşımacılığı 196 L Limanlar 196 L Taşımacılık 196 L.2.4. Havayolları 197 L.3. Haberleşme 197 L.4. İlin Plan Durumu 198 L.5. İldeki Baz İstasyonları 198 M. YERLEŞİM ALANLARI VE NÜFUS M.1. Kentsel ve Kırsal Planlama 199 M.1.1. Kentsel Alanlar 199 M Doğal Özelliklerin Kent Formuna Etkileri 199 M Kentsel Büyüme Deseni 200 M Planlı Kentsel Gelişme Alanları 201 M Kentsel Alanlarda Yoğunluk 204 M Kentsel Yenileme Alanları 204 M Endüstri Alanları Yer Seçimi 205 M Tarihi, Kültürel, Arkeolojik ve Turistik Özellikli Alanlar 205 8

10 M.1.2. Kırsal Alanlar 205 M Kırsal Yerleşme Deseni 205 M Arazi Mülkiyeti 205 M.2. Altyapı 205 M.3. Binalar ve Yapı Çeşitleri 205 M.3.1. Kamu Binaları 205 M.3.2. Okullar 205 M.3.3. Hastaneler ve Sağlık Tesisleri 206 M.3.4. Sosyal ve Kültürel Tesisler 207 M.3.5. Endüstriyel Yapılar 207 M.3.6. Göçer ve Hareketli Barınaklar 207 M.3.7. Otel-Motel ve Turizm Amaçlı Diğer Yapılar 208 M.3.8. Bürolar ve Dükkânlar 208 M.3.9. Kırsal Alanda Yapılaşma 208 M.3.10.Yerel Mimari Özellikler 208 M.3.11.Bina Yapımında Kullanılan Yerel Materyaller 208 M.4. Sosyo-Ekonomik Yapı 208 M.4.1. İş Alanları ve İşsizlik 208 M.4.2. Göçler 208 M.4.3. Göçebe İşçiler (Mevsimlik) 208 M.4.4. Kent Toprağının Mülkiyet Dağılımı 209 M.4.5. Konut Yapım Süreçleri 209 M.4.6. Gecekondu Islah ve Önleme Bölgeleri 209 M.5. Yerleşim Yerlerinin Çevresel Etkileri 210 M.5.1. Görüntü Kirliliği 210 M.5.2. Binalarda Ses İzolasyonu 210 M.5.3. Havaalanları ve Çevresinde Oluşturulan Gürültü Zonları 210 M.5.4. Ticari ve Endüstriyel Gürültü 210 M.5.5. Kentsel Atıklar 210 M.5.6. Binalarda Isı Yalıtımı 210 M.6. Nüfus 210 M.6.1. Nüfusun Yıllara Göre Değişimi 210 M.6.2. Nüfusun Yaş, Cinsiyet ve Eğitim Gruplarına Göre Dağılımı 211 M.6.3. İl ve İlçelerin Nüfus Yoğunlukları 211 M.6.4. Nüfus Değişim Oranı 211 N. ATIKLAR N.1. Evsel Katı Atıklar 213 N.2. Tehlikeli Atıklar 213 N.3. Özel Atıklar 213 N.3.1. Tıbbi Atıklar 213 N.3.2. Atık Yağlar 215 N.3.3. Bitkisel ve Hayvansal Atık Yağlar 215 N.3.4. Pil ve Aküler 215 N.3.5. Cips ve Diğer Yakma Fırınlarından Kaynaklanan Küller 216 N.3.6. Tarama Çamurları 216 N.3.7. Elektrik ve Elektronik Atıklar 216 N.3.8. Kullanım Ömrü Bitmiş Araçlar 216 N.4. Diğer Atıklar 216 N.4.1. Ambalaj Atıkları 216 N.4.2. Hayvan Kadavraları 217 9

11 N.4.3. Mezbaha Atıkları 217 N.5. Atık Yönetimi 217 N.6. Katı Atıkların Miktar ve Kompozisyonu 217 N.7. Katı Atıkların Biriktirilmesi, Toplanması, Taşınması ve Aktarma Merkezleri 218 N.8. Atıkların Bertaraf Yöntemleri 218 N.8.1. Katı Atıkların Depolanması 218 N.8.2. Atıkların Yakılması 218 N.8.3. Kompost 218 N.9. Atıkların Geri Kazanımı ve Değerlendirmesi 218 N.10. Atıkların Çevre Üzerindeki Etkileri 233 O. GÜRÜLTÜ VE TİTREŞİM O.1. Gürültü 235 O.1.1. Gürültü Kaynakları 235 O Trafik Gürültüsü 235 O Endüstri Gürültüsü 235 O İnşaat Gürültüsü 235 O Yerleşim Alanlarında Oluşan Gürültüler 235 O Havaalanları Yakınında Oluşan Gürültü 236 O.1.2. Gürültü ile Mücadele 236 O.1.3. Gürültünün Çevreye Olan Etkileri 236 O Gürültünün Fiziksel Çevreye Olan Etkileri 236 O Gürültünün Sosyal Çevreye Olan Etkileri 236 O.1.4. Gürültünün İnsanlar Üzerine Olan Etkileri 236 O Fiziksel Etkileri O Fizyolojik Etkileri O Psikolojik Etkileri O Performans Üzerine Etkileri 236 O.2. Titreşim 238 P. AFETLER P.1. Doğal Afetler 239 P.1.1. Depremler 239 P.1.2. Heyelan ve Çığlar 239 P.1.3. Seller 239 P.1.4. Orman, Otlak ve Sazlık Yangınları 242 P.1.5. Ormanlar Üzerinde Biyotik veya Abiyotik Faktörlerin Etkileri 242 P.1.6. Fırtınalar 243 P.2. Diğer Afetler 243 P.2.1. Radyoaktif Maddeler 243 P.2.2. Denize Dökülen Petrol ve Diğer Tehlikeli Atıklar 243 P.2.3. Tehlikeli Maddeler 243 P.3. Afetlerin Etkileri ve Yardım Tedbirleri 243 P.3.1. Sivil Savunma Birimleri 243 P.3.2. Yangın Kontrol ve Önleme Tedbirleri 244 P.3.3. İlkyardım Servisleri 244 P.3.4. Afetzedeler ve Mültecilerin Yeniden İskanı 245 P.3.5. Tehlikeli Maddelerin Yurtiçi ve Sınırlar arası Taşınımı İçin Alınan Tedbirler 245 P.3.6. Afetler ve Büyük Endüstriyel Kazalar

12 R. SAĞLIK VE ÇEVRE R.1. Temel Sağlık Hizmetleri 246 R.1.1. Sağlık Kurumlarının Dağılımı 246 R.1.2. Bulaşıcı Hastalıklar 246 R İçme, Kullanma ve Sulama Suları 246 R Denizler 246 R Zoonoz Hastalıklar 246 R.1.3. Gıda Hijyeni 247 R.1.4. Aşılama Çalışmaları 248 R.1.5. Bebek Ölümleri 248 R.1.6. Ölümlerin Hastalık, Yaş ve Cins Gruplarına Göre Dağılımı 248 R.1.7. Aile Planlaması Çalışmaları 251 R.2. Çevre Kirliliği ve Zararlarından Oluşan Sağlık Riskleri 252 R.2.1. Kentsel Hava Kirliliğinin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri 252 R.2.2. Su Kirliliğinin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri 252 R.2.3. Atıkların İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri 252 R.2.4. Gürültünün İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri 253 R.2.5. Pestisitlerin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri 254 R.2.6. İyonize Radyasyondan Korunma 254 R.2.7. Baz İstasyonlarından Yayılan Radyasyonun İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri 254 S. ÇEVRE EĞİTİMİ S.1. Kamu Kuruluşlarının Çevre Eğitimi ile İlgili Faaliyetleri 255 S.2. Çevre İle İlgili Gönüllü Kuruluşlar ve Faaliyetleri 255 S.2.1. Çevre Vakıfları S.2.2. Çevre Dernekleri S.2.3. Çevreyle İlgili Federasyonlar T. ÇEVRE YÖNETİMİ VE PLANLAMA T.1. Çevre Kirliliğinin ve Çevresel Tahribatın Önlenmesi 258 T.2. Doğal Kaynakların Ekolojik Dengeler Esas Alınarak Verimli Kullanımı, 258 Korunması ve Geliştirilmesi T.3. Ekonomik ve Sosyal Faaliyetlerin Çevrenin Taşıma Kapasitesini Aşmayacak 259 Biçimde Planlanması T.4. Çevrenin İnsan- Psikososyal İhtiyaçlarıyla Uyumunun Sağlanması 259 T.5. Çevre Duyarlı Arazi Kullanım Planlaması 260 T.6. Çevresel Etki Değerlendirmesi

13 TABLO HARİTA ŞEKİL GRAFİK DİZİNİ Tablolar Syf. Tablolar Syf. Tablolar Syf. Şekiller Syf. Grafikler Syf. Tablo 1 13 Tablo Tablo Şekil 1 20 Grafik Tablo 2 24 Tablo Tablo Şekil 2 21 Grafik Tablo 3 24 Tablo Tablo Şekil 3 22 Tablo 4 24 Tablo Tablo Şekil 4 23 Haritalar Syf. Tablo 5 25 Tablo Tablo Şekil 5 49 Harita 1 14 Tablo 6 28 Tablo Tablo Şekil 6 50 Harita 2 15 Tablo 7 30 Tablo Tablo Şekil 7 50 Harita 3 18 Tablo 8 30 Tablo Tablo Şekil 8 51 Harita 4 19 Tablo 9 30 Tablo Tablo Şekil 9 52 Harita 5 27 Tablo Tablo Tablo Şekil Harita 6 34 Tablo Tablo Tablo Şekil Harita 7 37 Tablo Tablo Tablo Şekil Harita 8 66 Tablo Tablo Tablo Şekil Tablo Tablo Tablo Şekil Tablo Tablo Tablo Şekil Tablo Tablo Tablo Şekil Tablo Tablo Tablo Şekil Tablo Tablo Tablo Şekil Tablo Tablo Tablo Şekil Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo

14 A. COĞRAFİKKAPSAM A.1 Giriş İlin Kimliği: Adana İli kuzey enlemleri ile doğu boylamları arasında ve Akdeniz Bölgesinde yer almaktadır. Kuzeyinde Kayseri, doğusunda Osmaniye, batısında Niğde ve İçel, güneydoğusunda Hatay İlleri bulunur. İlin Yüzölçümü : km² İlin Nüfusu : (2000 sayımı) Başlıca Dağları : Orta Toroslar, Amonoslar Başlıca Ovaları : Adana Ovası (Yukarıova ve Çukurova) Başlıca Akarsuları : Seyhan ve Ceyhan Başlıca Gölleri :Akyatan, Akyayan ve Tuzla İlçeleri :Seyhan, Çukurova, Yüreğir, Sarıçam, Karaisalı, Aladağ, Ceyhan, Feke, İmamoğlu, Karataş, Kozan, Pozantı, Saimbeyli, Tufanbeyli ve Yumurtalık olmak üzere 15 tane İlçesi bulunmaktadır. Adana nın Tarihi: Seyhan ve Ceyhan nehirlerinin deltasında verimli, sulak arazide kurulu Adana nın tarihi, bu coğrafi konumu nedeniyle M.Ö yıllarına uzanmaktadır. Çukurova Bölgesi ve özellikle Adana, ilk çağlardan beri doğal kaynaklarının zenginliği ve elverişli yaşam koşulları sayesinden pek çok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Merkez ilçe sınırlarında bulunan Tepebağ Mahallesindeki höyükler, Adana nın İnsanoğlunun yerleşik yaşama geçtiği ilk bölgelerden birisi olduğunun ipuçlarını vermektedir. Adana adı çeşitli kaynaklara göre, Adonis (Helen ırkının Fırtına Tanrısı), Ezene, Uru Adania veya Edene isimlerinden gelmektedir. Adana hakkındaki ilk bilgilere M.Ö.1650 yılında Hititlerce yazılmış olan Boğazköy Yazıtlarında Uru Adania olarak rastlanmaktadır. Bu da ilin tarihinin en az 3650 yıl öncesine dayandığını göstermektedir. Çukurova ve Adana bölgesinde yapılan arkeolojik çalışmalara göre en az 10 değişik medeniyet ve 18 devlet veya krallık bu bölgede hüküm sürmüştür. Adana nın stratejik konumu, önemli askeri yollar üzerinde olması ve zengin doğal kaynakları çeşitli ulusların bu bölgeye yerleşmesinde etkili olmuştur. Adana bölgesinde ilk çağlarda hüküm sürmüş olan bazı devlet ve krallıklar şunlardır: Tablo 1: AdanaBölgesinde İlk Çağlarda Hüküm Sürmüş Olan Devletler ve Krallıklar Luvi Krallığı M.Ö.1900 Pres Devleti M.Ö Hitit Krallığı M.Ö Helenistik Dönem M.Ö Arzava Krallığı M.Ö.1500 Selökidler M.Ö Kue Krallığı M.Ö Korsanlar Dönemi M.Ö Asur Krallığı M.Ö Romalılar M.Ö.112-M.S.395 Kilikya Krallığı M.Ö M.S.395 yılında Bizans egemenliğine giren Adana ve yöresine 8.y.y dan itibaren Türk akınları başlamıştır. Bölgede kurulan ilk Müslüman devletler, Emevi Devleti ve Abbasi Devletleridir. 10 y.y da Selçukluların Anadolu ya girmesi ile birlikte Adana ve çevresine Türklerin Oğuz boyları yerleşmeye başlamıştır. 14 y.y. da bir ara Haçlı Seferleri sırasında kurulan Ermeni Krallığı bölgede hüküm sürmüşse de, Mısır Türk Memlukları tarafından 1375 yılında yıkılmışlardır. Selçuklu otoritesinin Anadolu da zayıflaması ile ortaya çıkan Beylikler döneminde, 1352 yılında Türk Memluk Sultanı tarafından Çukurova, Ramazanoğlu Beyliği ne dirlik olarak verilmiş, böylece bir buçuk asırlık Ramazanoğulları devri başlamıştır. Ramazanoğlu Beyliği 1517 yılında Mısır 13

15 seferine çıkan Yavuz Sultan Selim tarafından Osmanlı Devletine tam bağlı bir eyalet haline getirilmiştir yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu nun önemli bir eyaleti olan Adana, 1800 lü yıllarda çok büyük gelişmelere tanık olmuş, tarımda, sanayide ve imarda atılımlar yapılmıştır. 19.y.y da Avrupa da başlayan milliyetçilik akımları Anadolu yu da etkilemiş, Çukurova bölgesinde de sayısız isimler çıkmıştır. Osmanlı İmparatorluğuna karşı ayaklanan Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa nın oğlu İbrahim Paşa Adana yı ele geçirerek yılları arasında hüküm sürmüştür. İbrahim Paşa döneminde özellikle tarımda önemli gelişmeler sağlanmışsa da, 1840 tan sonra Osmanlı Devleti nin bölgede hakimiyetini ele geçirmesi ile isyanlar tekrar başlamıştır. I.Dünya savaşı sonrasında Osmanlı Devleti nin Mondros Ateşkes anlaşmasını imzalaması ile birlikte Adana Fransız ların işgaline uğramıştır. Özellikle Fransızlardan destek gören Ermeniler tarafından, 5 Ocak 1922 tarihli Ankara Anlaşması imzalanana kadar çok büyük eziyetler gören Adana halkı, bütün yokluklara rağmen milli kuvvetlere destek olarak Adana da ve yurdun diğer cephelerinde çarpışmış ve anavatanı düşman işgalinden kurtarma mücadelesinde sonuna kadar yer almışlardır. A.2 İl ve İlçe Sınırları A. 3 İlinCoğrafi Durumu Harita 1 Adana İli Türkiye nin Güneyinde Kuzey enlemleri ile Doğu boylamları arasında, Akdeniz Bölgesinin Doğusunda yer alır. İlin yüzölçümü km². olarak tespit edilmiştir. Komşu illere uzaklıklar: Niğde205 km. Kayseri 332 km. Kahramanmaraş 187 km. Gaziantep 207 km. Hatay 190 km. Osmaniye 90 km. 14

16 Harita 2 A.4 İlin Topografyası ve Jeomorfolojik Durumu Yer Şekilleri: Adana İli, yer şekilleri bakımından dağlık ve ovalık olmak üzere iki bölüme ayrılır. Dağlık Alan: İlinkuzeybatı, kuzey ve kuzeydoğu bölümleri Orta Toros adı verilen dağ sistemi ile çevrelenmiştir. Doğuda sınır, Toros sistemine giren Amanoslara dayanır. Orta Toros üzerinde üç ayrı dağ sırası görülmektedir. Bunlar, batıdan başlayarak Bolkar Dağları, Aladağlar ve Tahtalı Dağları dır. Ayrıca Orta Torosların kuzeydoğu uzantısını oluşturan Binboğa Dağları, ilin sınırlarını aşmakta Kahramanmaraş iline uzanmaktadır. Bolkar Dağları: Eski adı Bulgar Dağları olan Bolkar Dağları, batıda Taşeli Platosu, doğuda uzun bir oluk biçiminde uzanan ve jeologların Ecemiş Koridoru adını verdikleri derin bir kanyon ile sınırlanır. Batıda tepeciklerle başlayan Bolkar Dağları, kuzeydoğuya doğru gidildikçe yükselerek belirgin bir dağ sırası haline gelir. Yükselti kütlenin batısında 2500 m.yi geçmediği halde (en 15

17 yüksek tepeler 2474 m. ile Yüğlük Tepesi ve 2418 m. ile Kümbet Tepe) orta kesimlerde birden 3000 m.yi aşar (Aydos Dağı 3480 m.). Kuzeydoğuya gidildikçe 3500 m.yi aşan dağların, en yüksek tepesi olan Medetsiz Tepesi de (3524 m.) bu kesimdedir. Dağların üzerindeki diğer önemli doruklar; Gavur Dağı (3.337 m.), Yıldız Tepe (3.314 m.), Meydan Dağı (3.132 m.) ve Hacıhalil Dağı dır (3.107 m.). Kuzeydoğu-güneybatı doğrultusunda uzanan Bolkar Dağları nın uzunluğu yaklaşık 150 km. genişliği ise yer yer km.yi bulur ve Ereğli Ovası ile Akdeniz kıyıları arasında aşılması güç bir duvar gibi yükselir. Akdeniz kıyıları ile İç Anadolu arasında da ulaşımı engelleyici bir set oluşturan Bolkar Dağları nın doğudan aşıldığı düzenli bir karayolu yoktur. Başlıca Karayolları kütlenin kuzeyinden ve güneyinden geçer. Bunlardan doğuda olanı, kara ve demiryolunun bir ölçüde birbirini izlediği Ecemiş Koridoru bir de Antik Çağ daki adı Pylae Ciliciae olan Gülek Boğazı dır. Bolkar Dağları nın m. Yüksekliğinde Sertavul Geçidi bulunmaktadır. Bolkar Dağlarında yoğun yaylacılık etkinliği vardır. Birçok yayla arasında en bilinenleri Çamlıyayla, Gözne ve Güzeloluk tur. Çamlıyayla diğer adıyla bilinen Namrun Yaylası en büyüğüdür. Mersin il sınırları içinde olan bu yaylalar güneyin kavurucu sıcaklarından bunalan insanlar için bir dinlenme yeri olarak kullanılmaktadır. Aladağlar:İldeki dağların en yüksek tepelerinin bulunduğu Aladağlar, kuzeydoğu yönünde yaklaşık 100 km. uzanır, genişliği ise 40 km. kadardır. Batıda Çakıt Suyu ile Pozantı ve Kırkpınar Dağlarından, Ecemiş Koridoru ile Bolkar Dağlarından ayrılır. Aladağlar, Zamantı Suyu, Eğlence Deresi, Çakıt Suyu ve bunların kolları ile parçalanmıştır. Dağların yamaçlarda buzul aşındırmasının izlerine rastlanır m. yükseklikte görülen bu izler, boyları 1 km.yi geçmeyen küçük küçük buzullar halindedir. Genellikle vadileri izleyen bu buzullar yer yer de küçük çaplı buzlu gölleri oluşturur. Bu göller Yedi Göller adıyla anılır. Yoğun ormanlar ve çeşitli bitki katlarıyla Aladağlar ın bunaltıcı sıcağından uzak, yaylalar kuşağı gibidir. Bu dağlar üzerinde yer alan Pozantı, Çamalan, Tekir, Bürücek yaylaları bir plato özelliği gösterirler. Aladağlar üzerindeki başlıca yükseklikler şunlardır, Demirkazık Tepesi (3.756 m.) Torosan Dağı ve Kaldı Dağı (3.374 m.) Kal Tepesi (3.588 m.) ve Karanfil Dağı (3.059 m.) dir. Bunlardan Demirkazık Tepesi, Toros Dağları nın da doruğudur. Tahtalı Dağları: Seyhan Irmağı ile Zamantı (Sanvantı) ve Göksu Kolları arasında uzanan dağların tümüne denir. Kuzeydoğu-Güneybatı doğrultusunda uzanan bu dağların üzerinde Koç Dağı, Soğanlı Dağ, Beydağı, Alaylı Dağı, Bakır Dağı gibi doruklar sıralanır. Tahtalı Dağları Seyhan ve Ceyhan vadileri arasında uzanan Binboğa Dağlarıyla birlikte eskiden Antitoros denilen dağların bir koludur. Dağlar güneye doğru vadilerle parçalanmış ve geçilmez bir görünüş almıştır. Kuzeydoğu da hemen hemen çıplak olan bu dağlar güneye doğru daha ormanlık bir bitki örtüsüyle kaplıdır. Orta Toros Sistemi içindeki dağlar üzerinde Gülek Boğazı ndan başka Kozan ın Akçalıuşağı Köyünden sonraki Elmeder Geçidi bulunmaktadır. Ovalık Alan: Bütünüyle Adana Ovası adı verilen havzanın güneyinde kalan bölüme Çukurova, kuzeyde kalan bölüme ise yukarı Anavarza denir. İki ovayı Misis Dağları ayırır. Tepe özelliği gösteren bu dağların en yüksek noktası olan Cebelinur Dağı nın yüksekliği 770 m. dir. Çukurova Türkiye nin en geniş ovasıdır. Seyhan ve Ceyhan nehirleri ile Berdan (Tarsus) Çayı nın getirdiği alüvyonlardan oluşmuştur ve karışık yapılıdır. Sınırları coğrafyacıları arasında tartışma konusudur. Bazılarına göre Yukarıova ile birlikte, güneydeki ovanın ikisine birden Çukurova denir. Yörede oturanlar da Çukurova yı bu geniş anlamıyla kullanırlar. Orta Toros eteklerinden Akdeniz e kadar uzanan ovanın bütününü Adana Ovası adıyla anmak ve daha çok sayıda ova birimlerine ayırmak mümkündür (Yüreğir, Misis, Ceyhan, Haruniye, Osmaniye ve Yumurtalık Ovaları gibi). Bu ovaların en büyüğü hektar genişliğindeki Ceyhan Ovası, ikincisi ise hektarlık Yüreğir Ovasıdır. Ceyhan Ovasının denizden yüksekliği m, Yüreğir Ovasının ise yüksekliği 0-50 m. arasında değişmektedir. Adana Ovası, il topraklarının % 27 sini kapsamaktadır. 16

18 Adana Havzası III. zamanın sonlarına doğru denizel ve karasal kökenli sedimentlerin çökelmesi ile oluşan havza, miyojen yaşlı Sucular Formasyon ile alttan üste doğru başlar. Bu formasyon konglomera, kumtaşı, kil taşı ve kireç taşı kayaçlarının birbirlerine dereceli geçişlerinden oluşur. Karışık yapılı bir delta olan Çukurova nın güneyindeki bölüm, Halosende alüvyon yığılmasıyla yeni bir bölüm olarak eklenmiştir. Bunun gerisinde Pleishosen e ait daha eski bir delta vardır. Bu eski deltanın yüzeyleri bugün üç ayrı taraça halinde yüksekte kalmıştır. Adana nın jeolojik zaman birimleri kısaca aşağıda sıralanmakla beraber karmaşık bir alüvyon yelpazesine sahiptir. Seyhan Nehri nin eski yatak çökel karmaşığı Plio-Kuvaterner kanal dolguları Bozalit tablalar ve volkanik tüfler Kalker tüfü Toprak örtüsü irili ufaklı bağımsız bloklar. 17

19 Adana İli Jeomorfoloji Haritası Harita 3 18

20 Adana İli Jeoloji Haritası Harita 4 19

21 A.5 Jeolojik Yapı ve Stratigrafi Bölgenin 1/ ölçekli jeoloji haritaları, 1984 yılında MTA Jeoloji Etütleri Dairesi ile Çukurova Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü arasında düzenlenen Adana Baseni Batı Kesiminin Detay Jeolojik Etüdü adlı proje çerçevesinde hazırlanmıştır. Adana baseni Neojen istifindeki zaman stratigrafi bölümlemeye ilişik çalışmalar 1949 lu yıllara inmekte ise de bölgedeki ilk ekip çalışması Mobil Jeologları tarafından 1953 yılında, sistemli stratigrafik araştırmalar ise 1957 de başlamıştır. Bu çalışmalara ilişik stratigrafik nomenklatür 1961 yılında Schmidt tarafından yayınlanmıştır. Ekip bölgedeki çalışmaları esnasında 47 adet kayastratigrafi birimi adlamıştır. Bu projede Paleozoik ve Mesozoik birimlerinin pek çoğu yeni adlanmıştır. Adana baseni Neojen istifinde ise Schmidt (1961) in ayırdığı bazı genellemeler ile kısmen benimsenmiştir. Buna ilave olarak formasyon ve üye aşamasında yeni adlamalar yapılmıştır. Kozan K 20 paftasına ilişik 1/ ölçekli jeolojik harita alımı yıllarında tamamlanmıştır. Kozan paftasında yürütülen incelemeler kuzeyde Karsantı, batıda Tarsus, doğuda İmamoğlu dolayına erişip güneyde E-5 karayolu ile sınırlanmaktadır. Doğu Toroslar güneyinde yer alan Adana baseninin batı kesimini kapsayan bu incelemede temeli Paleozoik yaşlı sedimanter birimler oluşturmaktadır. Mesozoik te, inceleme alanının kuzey kesiminde yüzeyleyen karbonatlar ile ofiyolit karmaşığı bulunmaktadır. Adana Baseni Tersiyer İstifi; Toros orojenik kuşağını oluşturan Paleozoik ve Mesozoik yaşlı kayastraftigrafi birimleri üzerinde diskordanslı olup birbirleri ile yanal ve düşey geçişli 13 adet kayastratigrafi biriminden oluşmaktadır. 20

22 Şekil 2 21

23 Şekil 3 22

24 Şekil 4 KAYNAKLAR Adana İli Çevre Durum Raporu Yılı Adana İlinin Yıllık Sanayi Ekonomik ve Ticari Durum Raporu Adana Ticaret Odası Cumhuriyetin 75. Yılında Adana İlinin Ekonomik ve Sosyal Etüdü 23

25 B. DOĞAL KAYNAKLAR B.1 Enerji Kaynakları B.1.1 Güneş Tablo 2: Güneşlenme Süresi (saat, dakika) (2008) (Kaynak: Meteoroloji Bölge Müdürlüğü) Adana Rasat O Ş M N M H T A E EK K A Yıllık Sür Toplam yıllık güneşlenme süresi yaklaşık 2664 saattir. (365 x 7.13 ) Tablo 3: 2008 Yılı İçin Günlük Ortalama Güneşlenme Şiddeti (cxal/cm².dk) (Kaynak: Meteoroloji Bölge Müdürlüğü) O Ş M N M H T A E EK K A Yıllık B.1.2 Su Gücü Tablo 4: Hidroelektrik enerji üretimleri (Kaynak: TEDAŞ İl Müdürlüğü) Ön inceleme ve master planı tamamlanan 61 MW % GWh/yıl % 2 1- Kamışlı I. Hidroelektrik Santrali (EİE) 4 MW 20 GWh/yıl 2- Kamışlı II. HES (EİE) 16 MW 70 GWh/yıl 3- Ortaca Regülatör ve HES** 6 MW 29 GWh/yıl 4- Osmanlı Regülatör ve HES** 1 MW 3 GWh/yıl 5- Türk Yılmaz HES** 2 MW 7 GWh/yıl 6- Doğan Regülatör ve HES** 29 MW 24 GWh/yıl 7- Mağarasuyu HES** 3 MW 8 GWh/yıl Planlama ve kesin projesi tamamlanan 1352 MW % GWh/yıl % Göktaş Barajı ve HES* 276 MW 1807 GWh/yıl 2- Kozan HES** 4 MW 6 GWh/yıl 3- İmamoğlu HES 14 MW 43 GWh/yıl 4- Kavşak Bendi ve HES* 140 MW 652 GWh/yıl 5- Köprü Barajı ve HES* 140 MW 377 GWh/yıl 6- Kuşaklı Regülatörü ve HES* 27 MW 117 GWh/yıl 7- Menge Barajı ve HES* 33 MW 120 GWh/yıl 8- Feke Barajı (I) ve HES* 150 MW 222 GWh/yıl 9- Feke-Yeşilvadi Regülatörü (II) ve HES* 26 MW 105 GWh/yıl 10- Yamanlı I. HES* 22 MW 101 GWh/yıl 11- Yamanlı II. HES* 89 MW 373 GWh/yıl 12- Yamanlı III. HES* 30 MW 175 GWh/yıl 13- Karakuz Barajı ve HES* (EİE) 87 MW 444 GWh/yıl 14- Asmaca Barajı ve HES* (EİE) 48 MW 72 GWh/yıl 15- Çakıt HES** 20 MW 96 GWh/yıl 16- Eğlence HES** 60 MW 280 GWh/yıl 17- Toros HES** 49 MW 239 GWh/yıl 18- Çoraklı Regülatörü ve HES** 4 MW 13 GWh/yıl 19- Karsantı HES** 3 MW 10 GWh/yıl 20- Doğançay HES** 39 MW 184 GWh/yıl 21 Maran HES** 14 MW 60 GWh/yıl 22- Kıy HES** 18 MW 81 GWh/yıl 23- Öner HES** 9 MW 46 GWh/yıl 24- Zafer HES** 12 MW 47 GWh/yıl 25- Sude HES** 9 MW 36 GWh/yıl 24

26 26- Damla HES** 10 MW 41 GWh/yıl 27- Kılıçlı I. HES** 1 MW 3 GWh/yıl 28- Kılıçlı II. HES** 1 MW 5 GWh/yıl 29- Nur II-III. HES** 30 MW 144 GWh/yıl 30- Bağlar HES** 3 MW 16 GWh/yıl 31- Büyüksofulu Regülâtörü ve HES** 4 MW 13 GWh/yıl İnşa halinde olan 309 MW % GWh/yıl % Yedigöze Barajı ve HES 300 MW 969 GWh/yıl 2- Sarıtepe HES 9 MW 33 GWh/yıl 2008 yılı yatırım programında olan - - İşletmede olan 285 MW % GWh/yıl % Seyhan Barajı ve HES 54 MW 350 GWh/yıl 2- Yüreğir HES 6 MW 20 GWh/yıl 3- Seyhan II HES 7 MW 33 GWh/yıl 4- Çatalan Barajı ve HES 169 MW 596 GWh/yıl 5- Mentaş HES (Otoprodüktör) 49 MW 179 GWh/yıl İl Hidroelektrik enerji toplamı 2007 MW % GWh/yıl %100 B.1.3 Kömür Adana İli kömür üretimi yönünden fakir bir ildir. Karaisalı, Feke ve Saimbeyli İlçelerinde bulunan küçük işletmelerde önemsiz üretimler yapılmaktadır. MTA nın 1989 yılında Tufanbeyli ilçesinde tespit ettiği önemli bir yatak üretime geçtiği takdirde Adana kömür yönüyle önemli bir il olacaktır Tablo 5: Adana ili içindeki kömür madenleri CİNSİ YERİ TENÖR AÇIKLAMA(rezerv-üretim) ton görünür +Muhtemel rezerve sahiptir. LİNYİT B.1.4 Doğal Gaz B.1.5 Rüzgar Tufanbeyli-Pınarlar Karaisalı-Büngüç ve Meydan yatakları %43.37 su % Kül, % Kcal (AİD) Üst Pliyosen %43.37 su % Kül, % Kcal (AİD)Üst Pliyosen ton taş kömürüne eşdeğer olan yatak termik santral kurmaya uygun olup açık işletmeye de uygundur. Kömür tamamen üretilmiştir. Alt Miyosen yaşlıdır. Kozan Bacaklı Alt Liyas Zuhur Feke -Akkaya Alt Liyas Zuhur Saimbeyli-Himmetli Orta Miyosen Üretim çok sınırlıdır. İlimiz sınırları içerisinde doğalgaz rezervleri bulunmamaktadır. İlimiz sınırları içerisinde rüzgâr enerjisinden faydalanılmıyor. B.1.6 Biokütle İlimiz sınırları içerisinde biokütle enerjisinden yararlanılmamaktadır. 25

27 B.1.7 Petrol İlimiz Karaisalı İlçesi Bulgur Dağı mevkiinde 1964 yılından bu yana petrol çıkarılmakta ve sondaj çalışmaları devam etmektedir. Mevcut durumda 7 kuyudan 250 varil hampetrol çıkarılarak Adıyaman Batman Tüpraş Tesislerine gönderilmektedir. B.1.8 Jeotermal Sahalar İlimiz sınırları içerisinde jeotermal saha bulunmamaktadır. B.2 Biyolojik Çeşitlilik B.2.1 Ormanlar Adana İlindeki toplam ormanlık alan 2002 yılı envanter çalışmalarına göre Ha. olup, bunun ,5 Ha. ı Koru Ormanı, ,5 Ha. ı da Baltalık Ormandır Ha. lık ormanlık sahanın Ha. ı verimli orman olup, Ha. ı da bozuk karakterindeki ormanlık sahadır. Meşçere haritalarında 2006 yılı haritaları ile bir değişiklik olmadığından tekrar düzenlenmemiştir İldeki ağaçlandırılacak alanlar ,0 ha.dır. İlimizdeki Orman mevcudu aşağıdaki gibidir. KORU BALTALIK TOPLAM ORMANLIK NORMAL(Ha) BOZUK(Ha)NORMAL(Ha) BOZUK(Ha) NORMAL(Ha) BOZUK(Ha) , , , , , ,0 26

28 Harita 5 İl Orman zenginliklerinin yeri, nitelik ve niceliklerini gösterir harita B Odun Üretimine Ayrılan Tarım Alanları: Konu ile ilgili bilgi bulunamamıştır. 27

29 B.2.2 Çayır ve Mera Çukurova Bölgesinde doğal çayır meralar ha alan kaplamakta ve bu alan bölgedeki tüm arazilerinin % 9.19 unu oluşturmaktadır. Bölgedeki çayır mera alanlarının hektarı Adana İlinde bulunmaktadır. Mera alanlarımız sosyal ve ekonomik koşullarımızın bir göstergesi durumundadır. Kaynak kullanımı ve yasal sıkıntılar nedeniyle meralarımızın bir kısmı, tarımsal alana çevrilmiş veya orman sınırları içerisine alınmış, geriye kalan önemli bir kısım ise artan otlatma baskısı nedeniyle verim düzeylerini ve kendini sürdürebilme güçlerini yitirmişlerdir. Ülkemizde tarla arazisi olarak kullanılmayan üzerinde kısmen bitki örtüsü bulunan alanlar, tarla alanı olarak kullanılan, ancak eğitim ve toprak niteliği gibi özellikleri bakımından mera toprağı özelliği gösteren alanların da meraya terk edilmesi gerekmektedir. Türkiye de olduğu gibi Adana da da çayır ve mera alanlarında uzun yıllardır tahribat yaşanmıştır. Adana ilinde 2005 yılı itibariyle, 9 köyde toplam dekarlık alanın mera ıslah çalışmaları yapılmaktadır. Tablo 6: İlçelerin çayır ve mera varlığı B.2.3 Sulak Alanlar İLÇELER ÇAYIR MERA ALANI (HA) ALADAĞ CEYHAN FEKE İMAMOĞLU 250 KARAİSALI KARATAŞ KOZAN POZANTI SAİMBEYLİ SEYHAN 500 TUFANBEYLİ YUMURTALIK 650 YÜREĞİR TOPLAM İl sınırları içerisinde tespit edilen sulak alanlar: Karataş ilçesinde bulunan Akyatan, Ağyatan ve Tuzla Gölleri, Yumurtalık ilçesinde bulunan Yumurtalık Lagünleridir. B.2. 4 Flora Adana İl sınırlarında; Ağaç türleri olarak; Kızılçam, Karaçam, Sedir, Göknar, Ardıç, Çınar ve Meşe türleri ile az miktarda da Kayın teşkil etmektedir. Ayrıca Adana ilimiz Sarıçam mıntıkasında ve Yumurtalık Dalyanı çevresinde Halep Çamı Türkiye de kendi türünün tek örneği olarak görülmektedir. B.2.5 Fauna Biyolojik çeşitlilik bölümünde verilmiştir. 28

30 B.2.6 Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtı, Tabiatı Koruma Alanları ve Diğer Hassas Yöreler Aladağ Milli Parkı: Bu park toplam ha olup, (ha) lık bölümü Adana İl sınırları içinde kalmaktadır. Jeolojik özellikleri, jeomorfolojik yapısı ve vejetasyon zenginliğinin yanı sıra içermiş olduğu yaban hayatı çeşitliliği ile birbirinden farklı doğal değerlerin birlikte harman olduğu, yurdumuzun ender doğa parçalarından biridir. Aladağlar milli parkı, adana İli, Aladağ İlçesine 26 km, Kayseri İli Yahyalı İlçesine 30 km, Niğde İli Çamardı İlçesine 15 km uzaklıktadır. Aladağlar Akdeniz Bölgesindeyer alan Orta Toros dağlarının en yüksek ünitesidir. Saha vejetasyon açısından çok zengin olup, hâkim türler kızılçam ve karaçamdır. Sedir ve Göknar a da rastlanmaktadır. Orman üst sınırından itibaren Alpin zon başlar. Bu zonda Alpin çayırlar yer almaktadır. Yaban keçisi, vaşak, sansar, su samuru, tilki, kurt ve yaban domuzu gibi hayvanlar ile kuş türü ile ur kekliği, kınalı keklik, kartal, doğan, şahin karga ile birlikte küçük kuş türleri de bulunmaktadır. Alan turizm açısından önemli kaynak değerlere sahiptir. Doğa yürüyüşü ve çadırlı kamp yapma olanağı vardır. Ancak turizm yeterince gelir sağlayan bir gelire sahip değildir. Adana İli sınırları içerisinde Tabiat Parkı bulunmamaktadır. Tabiat Koruma Alanları: Yumurtalık Tabiatı Koruma Alanı: (ha) dır. B.3 Toprak Ana madde, iklim, topografya, bitki örtüsü ve zamanın etkisi ile Adana İlinde çeşitli büyük toprak grupları oluşmaktadır. Büyük toprak gruplarının yanı sıra toprak örtüsünden ve profil gelişmesinden yoksun bazı arazi tipleri de görülmektedir. İl deki büyük toprak grupları aşağıda verilmiştir. Aluvyal Topraklar: Kozan, Ceyhan ve Yüreğir ovalarında bulunmaktadır. Adana ilinde aluvyal topraklar ha dır. Hidromorfik Alüvyal Topraklar: Karataş ve Yumurtalık ilçeleri körfez kıyısında bulunurlar. Kapladıkları alan toplam ha dır. Alüvyal Sahil Bataklıkları: Deniz kıyısında yer alırlar. Kapladıkları alan toplam 243 ha dır. Kolüviyal Topraklar: Dağlık ve tepelik arazilerin eteklerinde yer alırlar. Kapladıkları alan toplam ha dır. Organik Topraklar: Genellikle her ilçede rastlanır. Feke, Pozantı, Karaisalı ilçeleri gibi kuzey ilçelerinde daha yoğundur. Kapladıkları alan toplam ha dır. Kırmızı Akdeniz Toprakları: Yüksek arazilerde, Kozan, Ceyhan, Karaisalı ilçeleri sınırları içinde yoğundur. Kapladıkları alan toplam ha dır. Kırmızı Kahverengi Akdeniz Toprakları: Ceyhan, Kozan, Karaisalı ilçeleri sınırları içinde yoğundur. Kapladıkları alan toplam ha dır. Rendzina Topraklar: Tufanbeyli, Pozantı ilçeleri sınırları içinde yoğundur. Kapladıkları alan toplam 906 ha dır. Vertisol Topraklar: Seyhan, Yüreğir, Ceyhan ilçeleri sınırları içinde yoğundur. Kapladıkları alan toplam 881 ha dır. Regosol Topraklar: Karataş ve Yumurtalık ilçeleri sınırları içinde yoğundur. Kapladıkları alan toplam ha dır. Bazaltik Topraklar: Ceyhan ilçesi sınırları içinde yoğundur. Kapladıkları alan toplam ha dır. Irmak Taşkın Yatakları: Akarsu boylarında yer alırlar. Kapladıkları alan toplam ha dır. Sahil Kumulları: Seyhan nehrinden Yumurtalık ilçesi sınırlarına kadar uzanır. Kapladıkları alan toplam ha dır. Çıplak Kaya ve Molozlar: Toroslarda yoğundur. Kapladıkları alan toplam ha dır. 29

31 Tablo 7: İlçelerin Arazi Varlığı İLÇELER TOPLAM YÜZÖLÇÜMÜ TARIM ÇAYIR MERA ORMAN DİĞER ARAZİLER (ha) ARAZİSİ ha) ALANI (ha) ALANI (HA) (ha) ALADAĞ CEYHAN FEKE İMAMOĞLU KARAİSALI KARATAŞ KOZAN POZANTI SAİMBEYLİ SEYHAN TUFANBEYLİ YUMURTALIK YÜREĞİR TOPLAM B.4 Su Kaynakları B.4.1 İçme Suyu Kaynakları ve Barajlar DSİ Genel Müdürlüğü ve Adana Su Kanalizasyon İşleri (ASKİ) Genel Müdürlüğü arasında 1996 yılında Adana İli İçme ve Kullanma suyu ihtiyacını karşılamak üzere protokol yapılmıştır. Çatalan Barajından, Adana Su Temin Projesi için tahsis edilen yıllık su miktarı m 3 /yıl'dır. Adana İl sınırlarında işletmeye açılmış olan DSİ baraj ve göletleri aşağıda tablo halinde verilmektedir. Tablo 8: Adana İlindeki barajlar Barajın Adı Bulunduğu İlçe Yararlanma Amacı Seyhan Seyhan- Yüreğir Hizmete Giriş Yılı Üzerinde Kurulduğu Akarsu Tipi S+E+T 1956 Seyhan Kil çekirdekli toprak dolgu Kozan Kozan S 1972 Kilgen Çayı Kaya Dolgu Nergizlik Karaisalı S 1995 Üçürge Toprak Çayı Dolgu Çatalan Karaisalı E+T+İ 1997 Seyhan Toprak Dolgu Hakkıbeyli Yüreğir S 1999 Handeresi Toprak Göleti Dolgu Yüzölçümü (km 2 ) Yükseklik (m) Kret Uzunluğu (m) Maksimum Göl Hacmi (m 3 ) Dolgu Hacmi (m 3 ) 67,8 50, *10 6 7,5*10 6 6,2 78, *10 6 1,68*10 6 1,08 50, *10 6 1,475* ,50 70, * ,50*10 6 1,55 23,20 206,50 7,70*10 6 0,25*10 6 Tablo 9: Adana İline Bağlı Belediyelerin İçme suyu İhtiyacını Karşılama Listesi BELEDİYE ADI İHTİYACIN KARŞILANMA ŞEKLİ KAYNAK ADI K.SAYISI ALINAN SU MİKTARI ( Lt/sn) 30 AÇIKLAMALAR Akören Eğner Yedigöze - 35 Ceyhan Bağlama Mustafabeyli ve Kösreli Belediye. Nin de ihtiyacı bu kaynaktan karşılandığından koruma alanları oluşturulmalıdır. Doruk Feke Çığlı ve Ağca Pın. - 19

32 Gazi Hacıbeyli İmamoğlu Havutlu Karaisalı Karapınar - 20 Karataş Aladağ Yedigöze - 40 Kurtkulağı Hespek Kozan Göz M.Beyli Bağlama - 20 Pozantı Ş.pınar Deligöz - 89 Saimbeyli Soğuksu - 45 Tufanbeyli Yumurtalık Zeytinbeli Sağkaya İncirlik Sarımazı Mercimek Tuzla Yeşilköy Kaldırım Bld. ile ortak kuyudan su al. Kaldırım Yeşilköy Bld ile aynı kuyudan su almaktadır Yakapınar Doğankent Körseli Bağlama - 10 Akçatekir Şekerpınar - 25 Buruk Solaklı Çelemli Geçitli Çatal 1 11 Hamdilli Akpınar - 10 Kurtpınarı Burnaz - 3 Suluca Yunusoğlu Abdioğlu Bahçe Karayusuflu Küçükdikili Kürkçüler Birkent Sofulu Büyükmangıt Baklalı Kirazlı Bahçeiçi - 12 Çatalan Değirmengözü - 11 Salbaş Bozgüney TOPLAM

33 B.4.2 Yeraltı Su Kaynakları Tablo 10: Adana İli Yeraltı Su Kaynakları YERLEŞİM YERİ YILLIK ÇEKİLEN KULLANMA BELGELİ SU MİKTARI (m 3 /yıl) KUYU ADEDİ Adana-Seyhan-Yüreğir Adana-Karataş Adana-Ceyhan Adana-Kozan Adana-Tufanbeyli Adana-Yumurtalık Adana-Pozantı Adana-Karaisalı Adana-Saimbeyli Adana-İmamoğlu TOPLAM Not: Yıllık çekilen su miktarı 120 gün üzerinden hesaplanmış olup sulama modülü 1 ha/l/s olarak kabul edilmiştir.yeraltısuyu kaynakları potansiyeli D.1.1 de verilmiştir. B.4.3 Akarsular Seyhan Nehri: Akdeniz Bölgesinde, Adana dan geçerek Akdeniz e dökülen Seyhan Nehrinin uzunluğu 560 km olup yağış alanı km 2 dir. Seyhan Nehri, İç Anadolu nun doğu kesiminde Uzunyayla yöresinden doğan Zamantı Irmağı (uzunluğu 317 km) ile bunun doğusunda Doğu Anadolu sınırları üzerinden doğan Göksu nun(uzunluğu 198 km) birleşmesiyle meydana gelir. Seyhan Nehri nin Adana il sınırları içerisinde Seyhan ve Çatalan Barajları inşa edilmiştir. Seyhan Barajı 1956 yılında işletmeye açılmış olup, sulama, enerji ve taşkın önleme amaçlıdır. Enerji, taşkın önleme ve Adana İli içme ve kullanma suyu ihtiyacını karşılayan Çatalan Barajı 1997 yılında işletmeye açılmıştır. Seyhan Nehrine sırasıyla Eğlence, Körkün, Üçürge ve Çakıt dereleri katılır. Adana İli içinden geçen Seyhan Nehri, ova içinde Güneybatıya yönelerek ve birçok menderesler çizerek Tarsus (Berdan) Çayının denize döküldüğü noktanın 3 km kadar doğusunda Akdeniz e dökülür. Su ürünleri üretim ve avcılığına elverişlidir. Ceyhan Nehri: Ceyhan Nehri Binboğa dağlarından doğar. Güneye akarak Göksun yakınında Üstüngelen Deresi ve batıdan akan Tokat Suyu ile birleşir. Buradan doğuya doğru akan Göksun Irmağı, Söğütlü Suyu ile birleşerek Ceyhan Irmağını oluşturur km 2 yağış alanına sahip olan Ceyhan Nehri 500 km uzunluğundadır. Kahramanmaraş ili sınırlarında Aksu Çayı Ceyhan Nehrine katılır, daha sonra Aslantaş Barajı menbaında Keşişsuyu, Andırın Çayı ve Sabunsuyu kolları katılır. Aslantaş Barajı mansabında ise Hamis, Karaçay, Savrun, Kesiksuyu, Sumbas, Çeperce ve Handeresi kolları Ceyhan Nehrine katılırlar. Ceyhan İlçesi ve Misis den geçerek Yumurtalık Körfezi nin batısından Akdeniz e dökülür. Ceyhan Nehri üzerinde Menzelet, Sır, Berke, Aslantaş Barajları inşa edilmiştir. Su ürünleri üretim ve avcılığına elverişlidir. Çakıt Çayı: Çakıt Çayı nın ilk doğduğu yer Ulukışla nın arkasındaki dağlardır. Bu mevkide adı Porsuk Çayı olarak bilinir. Alihoca civarında Killik Deresi katılır. Fakat Porsuk Çayını besleyen asıl kol, soldan katılan ve yağış alanı büyük olan Kırgeçit Deresi dir. Daha aşağılarda Çakıt Suyu nu sürekli verimli tutan bir kaynak suyu olan Şekerpınarı Suyu katılır ve bu noktadan itibaren ırmak, Çakıt Suyu adını alır. Bu noktaya kadar vadi çok engebeli değilken buradan itibaren vadinin karakteri değişir, sarplaşır, derinleşir ve daralır. Arapali Köyüne kadar engebeli karakterdeki Çakıt Vadisinden akan 162 km uzunluğundaki Çakıt Suyu, Seyhan Baraj Gölüne dökülür. Su sporlarına uygun özelliklere sahip olan Çakıt Çayı ülke turizmi açısından önemli bir potansiyele sahiptir. 32

34 Eğlence Deresi: Eğlence Deresi m kotlarında çeşitli küçük kollar olarak doğmakta ve iki ana kol olan Eğni ve Aksu Derelerini oluşturarak güney yönünde akmaktadır. Çönekli Mahallesinin güneydoğusunda Kabaktaş Tepesi Mevkiinde birleşen iki dere buradan itibaren Eğlence Çayı ismini almakta ve Çatalan yakınlarına kadar bu isimle akmaktadır. Çatalan Baraj Gölüne dökülen Eğlence Deresi 87 km uzunluğundadır. Su ürünleri üretim ve avcılığına elverişlidir. Körkün Çayı: Körkün Çayı ilk kaynaklarını Aladağ ın batı eteklerinden alır. Başlangıçta Üçkapılı Dere ve Ecemiş Deresini oluşturarak güney yönünde akarken Mahmatlı mevkiinde birleşmektedirler. Bu iki derenin birleşimiyle yine Ecemiş deresi adı altında akışına devem eden dere Kamışlı mevkiine kadar birçok yan kolla birleşerek büyümekte ve bu noktadan itibaren Körkün Çayı adıyla akmaktadır. Seyhan Baraj Gölüne katılan Körkün Çayı nın uzunluğu 157 km dir. Su ürünleri üretim ve avcılığına elverişlidir. Üçürge Çayı: Sügeç Dağı eteklerinden doğan Üçürge Çayı 60 km uzunluğundadır. Üzerinde sulama amaçlı Nergizlik Barajı 1995 yılında inşa edilip işletmeye açılmıştır. Yıllık ortalama debisi 1 m 3 /s dir. Su ürünleri üretim ve avcılığına elverişlidir. B.4.4 Göller ve Göletler a) Göller Seyhan Havzası yukarı bölümlerinde kayda değer bir göl bulunmamaktadır. Yalnız Aladağ üzerinde Yedigöller ve Dipsiz Göl ile Ulukışla civarında Çiğli ve Karagöl gibi küçük göller vardır. Akyatan Lagünü: Adana ilinin Karataş İlçesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Adana ya 48 km. mesafededir.akyatan Gölü, Türkiye nin en büyük lagün gölüdür. Ortalama su seviyesindeki alanı 4900 hektardır. Yaz boyunca gölü besleyen suların azalması ve yüksek buharlaşma nedeniyle gölalanı çok küçülmektedir. Suyun çekildiği alanlarda geniş çamur düzlükleri oluşmakta ve yaz sonuna doğru tamamen kurumaktadır. Göl, güneybatıdan çıkan 2 km.lik dar bir kanalla denize bağlanmaktadır. Göl sularının yüksek olduğu dönemlerde kanal vasıtasıyla gölden denize, düşük olduğu dönemlerde ise denizden göle doğru su akışı olmaktadır. Bu nedenle göl suyundaki tuzluluk mevsimlere göre değişiklik göstermektedir. Gölün kuzeyi geniş tarım alanları ile çevrilidir. Akyatan Lagünü, yaşama ortamlarının çeşitliliği, barındırdığı hayvan ve bitki türleri ile çok sayıda uluslararası öneme sahip sulak alan kriterine sahip bir sulak alan ekosistemidir. Tüm bunların yanı sıra, Akyatan Lagünü, su ürünleri üretimi ve turizm faaliyetleri gibi imkânlarıyla yöre ekonomisine önemli katkılar sağlayan çok yönlü bir sulak alan ekosistemidir. Ağyatan Lagünü: Ceyhan Nehri ağzının batısında yer alan 1130 ha alana sahip, yeraltı suları ve yağışlı dönemde nehir sularıyla beslenen bir lagündür. En fazla 3 m derinliğe ulaşan göl ile deniz arasında bağlantıyı Hurma Boğazı adında dar bir boğaz sağlar. Kuzeyinde geniş ıslak çayırlıklar ve kıyılarda tatlı suyun ağır bastığı yerlerde küçük bataklık alanlar bulunur. Göldeki su seviyesinin, Çukurova daki diğer sulakalanlara oranla daha az farklılık göstermesi, çevresinde çamur düzlüğü ve tuzcul bataklıkların oluşumunu sınırlamıştır. Bunlardan ikincisi, özellikle batı kıyılarında bulunur. Yüksek kumullar gölü denizden ayırır. Hurma Boğazı na yerleştirilmiş balık dalyanları bir kooperatif tarafından işletilmektedir yılında 10 ton balık tutulmuştur. 33

35 TuzlaGölü: Tuzla Gölü (2800 ha), Seyhan ağzının doğusunda yer alır ve Çukurova daki göllerin en batıda olanıdır. Gölün suyu, yılın büyük bir bölümünde hafif tuzludur. Su seviyesi özellikle kış yağışlarından sonra yükselir, bu dönemde göldeki tuzluluk azalır. Gölün özellikle doğu tarafından geniş çamur düzlükleri ve tuzcul bataklıklar bulunur. Kuzeyinde, 500 m genişliğinde bir şerit üzerinde kuru tarım yapılan tarlalar ve çayırlar vardır. Kısa bir kanal gölün denizle bağlantısını sağlar. Denize açılan boğazda bir balık dalyanı bulunur. ÖKA sınırları içerisinde, Tuzla Gölü nün güneydoğusunda, kısmen Seyhan ın eski yatağı üzerinde yer alan, sık bitki örtüsüyle kaplı tatlısu bataklıkları, tuzcul bataklıklar ve gölcükler de bulunur. Yaz aylarında bu gölcüklerden bazılarının suyu pompaj yoluyla sulamada kullanılır. Bunların bir bölümü yazın tümüyle kurur. Yumurtalık Lagünleri: Ceyhan ağzı ve Yumurtalık Körfezi arasında kalan ve lagünler, tuzcul bataklıkları, çamur düzlükleri, sazlıklar, ıslak çayırlar, kumullar ve bir çam ormanından oluşan dev bir sulakalan sistemidir. Başlıca sulakalanlar Çamlık ( ya da Yumurtalık) Lagünü, Yelkoma Gölü (1150 ha), Ömer Gölü (350 ha), Yapı Gölü (300 ha) ve Darboğaz Gölü dür (380 ha). Bölgedeki diğer sulakalanların aksine, düzensiz bir kıyı çizgisine sahip bölge, denizlebirçok noktada birleşmektedir; eski Ceyhan yatağı ÖKA nın ortasından geçmektedir. Avcıali ve Esemen göllerinden oluşan Yelkoma Gölü, geniş tuzcul bataklıklarla çevrili sığ bir lagündür. İlkbahar ve yaz aylarında gölün bir bölümü kuruyunca, özellikle kuzeyde geniş çamur düzlükleri ortaya çıkar. Tatlı suyun kumullardan göle sızdığı bölümlerde sazlıklar vardır. Tuzcul bataklıklar ve çamur düzlükleriyle çevrili olan Çamlık Lagünü, Ömer Gölü, Yapı Gölü, Darboğaz Gölü ve daha küçük Kaldırım Gölü, kış aylarında su seviyesi yükseldiğinde tek bir büyük göl oluşturur. Yelkoma Lagünü nün ağzında, eski Ceyhan ağzında ve Çamlık Lagünü nün Yumurtalık Körfezi ne açıldığı yerde dalyanlar bulunmaktadır. b) Göletler Adana il sınırları içerisinde DSİ tarafından yapılıp işletmeye açılan bir adet gölet bulunmaktadır. Handeresi üzerinde, 1999 yılında inşa edilen Hakkıbeyli Göleti sulama amaçlıdır. Hakkıbeyli Göleti ile ilgili bilgiler B.4.1 de verilmiştir. 34

36 B.5 Mineral Kaynakları Harita 6 B.5.1 Sanayi Madenleri Adana kent merkezinden başlayarak, Tarsus yakınlarına kadar devam eden genişliği 8 km. uzunluğu 20 km. kadar olan 2.5 Milyar dan ve yine Karataş ovasından 15 km. genişliğinde 80 km. uzunluğunda 5 milyar ton olmak üzere 7,5 milyar ton tuz rezervine sahiptir. Diğer bir yatak, Adana nın 20 km. kuzeybatısında bulunur. Buradaki işletme, tuz yeryüzünden m. Derinlikten solvent sistemiyle üretilmekte ve borularla Mersin de bulunan Soda Sanayisinetaşınarak soda üretiminde kullanılmaktadır. Adana ili, çimento ve kireç hammaddelerinden olan kireç taşı, kil taşı, alçı taşı ve ponza mineralleri yönünden de oldukça zengin yataklara sahiptir. En büyüğü ilimiz Karaisalı İlçesinde 35

37 bulunan Kaksan A.Ş olmak üzere toplam altı adet kireç ve kireç ocağı bulunmaktadır. Bunun yanı sıra Ceyhan Nehri ve Çakıt Çayı üzerinde faaliyet gösteren kum çakıl ocakları da mevcuttur. B.5.2 Metalik Madenler Maden Kaynakları Tablo 11: Adana ilindeki metalik madenler, endüstriyel ve enerji hammaddeleri tablosu. (Kaynak: MTA) CİNSİ YERİ TENÖR AÇIKLAMA(rezerv -üretim) %51.58 Al Saimbeyli-Gümüklü 2 O 3 %23,27 Fe tepe 2 O 3, ton mümkün Rezerv %2,84 S 1 O 4 ALÜMİNYUM (Al) BAKIR(Cu) KURŞUN(Pb) ÇİNKO(Zn) DEMİR(Fe) Saimbeyli- Kızılçaltepe Saimbeyli- Küçükakçatepe %50.00 Al 2 O 3 %27,70 Fe 2 O 3, %2,99 T 1 O 2 %52.90 Al 2 O 3 %28,71 Fe 2 O 3, %2,70 T 1 O ton mümkün rezerve sahip olan cevher diasporit şeklindedir ton mümkün rezerve sahip olan cevher diasporit şeklindedir. Saimbeyli- Elpen Düşük ton mümkün rezerve sahiptir. Saimbeyli- Kolumbeyli Düşük ton mümkün rezerve sahiptir. Tufanbeyli- Kirazlıyurt- Kodamantepe- Madengediği Kozan-Horzum Tufanbeyli- Kirazlıyurt-Beşiktaş tepe Tufanbeyli-Belbaşı Tufanbeyli-Akçal Feke-Mansurlu (Attepe, Hanyeri, Karakızoluğugediği, Çaltepe yatak ve zuhurlarını kapsar ) %13 Zn %3,8 Pb (Karbonatlı) %1,5Pb %28,15 Zn %4 Pb, %13,2 Zn (karbonatlı) %27 Zn, %8 Zn %7,8 Zn %2,7 Pb (karbonatlı) %52.9 Fe Saimbeyli-Aşılık %52,9 Fe ton yüksek tenorlu cevher üretilmiştir. Yatakta halen düşük tenorlu ton görünür+muhtemel+mümkün cevher rezerv vardır. Yatak zaman zaman işletilmektedir ton görünür +muhtemel+mümkün rezerv vardır. Yatak zaman zaman işletilmektedir ton görünür +muhtemel+mümkün rezerv vardır. Yatak zaman zaman işletilmektedir ton üretim yapılmıştır. Yatakta halen %27 Zn tenorlu ton Görünür ve %8 Zn tenorlu ton görünür olmak üzere ton rezerve sahiptir ton üretim yapılmıştır. Halen 8500 ton görünür+muhtemel rezerv bulunmaktadır. Türkiye nin Divriği den sonra 2. önemli yatağıdır ton cevher kalmıştır. Halen üretim devam etmektedir. Diğer zuhurlardaki rezerv ton dur ton görünür+muhtemel üretim yok. Saimbeyli-Koburluk %52,72 Fe ton görünür rezerv. Saimbeyli-Beypınarı %27.25 Fe ton görünür rezerve sahiptir. P ve SiO 2 değerleri yüksektir. Kozan İnnik tepe ton görünür+muhtemel rezerve %44 Fe sahiptir. Örtü fazla olduğu için üretim (ortalama) yapılamamaktadır. FOSFAT (P) Saimbeyli-Beypazarı %7.6 P %30.3 Fe ton Mümkün rezerve sahiptir. GRAFİT(Grf) Feke-Mansurlu % 8 C Zuhur KROM(Cr) Pozantı-Aladağ %5-52 Cr 2 O e yakın ocak ve zuhurda ton görünür+muhtemel+mümkün rezerv bulunmaktadır. KUM-ÇAKIL Ceyhan-Deliçay- Çukurköprü, Hacılar Köyü Orta kalite olup, ince tanelidir m 3 Muhtemel rezerve vardır. Sonrada kullanılmaktadır. Ceyhan-Arıklı ve Kil ve toprak m 3 malzeme vardır. Stabilize

38 KUVARS KUVARSİT (Q) MANGANEZ (Mn) LİNYİT Gerdan köyü içerir. malzeme olarak kullanılmaktadır. Karaisalı-Arapali köyü ve Salbaş Feke- Köleli Kızılyer Yatağı Tufanbeyli- Doğanbeyli yatağı Kozan-Horzum yatağı Feke Köleli-Elbeyli deresi Feke Kızılyer yatağı Tufanbeyli- Doğanbeyli- Karsavuran yatakları Kozan-Horzum sahası Ceyhan Dokuztekne Sarıkeçili Nacarlı, Hamdilli Tufanbeyli-Pınarlar Karaisalı-Büngüç ve Meydan yatakları % 98 SiO 2 % 0.05 Fe 2 O 3 % 94, SiO 2 %95.32 SiO 2 % 0.19 Fe 2 O 3 %1.09Al 2 O 3 %1.1 TiO 2 Rezevi kanununda bilgi bulunmamaktadır ton görünür rezerve sahiptir ton görünür+muhtemel rezerve sahiptir ton görünür+muhtemel rezerve sahiptir ton görünür rezerve sahiptir. %98.5 SiO 2 Adi cam ve döküm kumu olarak kullanılır ton görünür + Muhtemel %98.64 SiO 2 rezerve sahip olup, maço ve döküm kumu %0.05 Fe 2 O 3 olarak kullanılır. % SiO 2 %95.32 SiO 2 % 0.19 Fe 2 O 3 %1.09Al 2 O 3 %1.1 TiO 2 % Mn % Fe %43.37 su % Kül, % Kcal (AİD) Üst Pliyosen %43.37 su % Kül, % Kcal (AİD)Üst Pliyosen ton görünür+muhtemel rezerve sahiptir. Maça ve döküm kumu olarak kullanılabilir ton görünür+muhtemel rezerve sahiptir. Maça ve döküm kumu olarak kullanılabilir ton görünür ton görünür+muhtemel rezerve sahiptir ton görünür +Muhtemel rezerve sahiptir ton taş kömürüne eşdeğer olan yatak termik santral kurmaya uygun olup açık işletmeye de uygundur. Kömür tamamen üretilmiştir. Alt Miyosen yaşlıdır. Kozan Bacaklı Alt Liyas Zuhur Feke -Akkaya Alt Liyas Zuhur Saimbeyli-Himmetli Orta Miyosen Üretim çok sınırlıdır. 37

39 ADANA İLİ MADEN HARİTASI Fe Fe Kcm Jips Fe Fe Grf Fe Tufanbeyli Al Fe Al Fe CuPbZn Fe Fe CuPbZn Fe Al Fe Fe Al Fe Fe Saimbeyli Fe P Al K Fe Feke Cr Cr Cr Cr Cr Cr Cr Cr Cr Cr Aladağ Cr Fe Fe Fe Fe CuPbZn Mr Fe Pozantı Cr Cr Kozan Imamoğlu Kçt Karaisalı Cr Seyhan Barajı Kcm ADANA Fe Kcm Mn Mn Ceyhan Mn Mn Karataş Mn Yumurtalık AÇIKLAMA ZUHUR YATAK İŞLETME ESKİ İŞLETME METALİK MADENLER ENDÜSTRİYEL HAMMADDELER ENERJİ HAMMADDELER 0 10 km 20 km 50 km M.T.A GENEL MÜDÜRLÜĞÜ MADEN ETÜT VE ARAMA DAİRESİ TOPOĞRAFİK HARİTALAR BİRİMİ Harita 7: Adana ilinde bulunan madenlerin yerini gösterir bulduru haritası B.5.4.Taş Ocakları Nizamnamesine Tabi Olan Doğal Malzemeler İlimiz sınırları içerisinde yılında ruhsatlı olarak faaliyet göstermekte olan Kum- Çakıl, Taş, Kireç ve Stabilize Ocaklarının adreslerini ve yıllık rezerv miktarlarını gösteren tablo aşağıda verilmiştir. 38

40 Tablo 12: Adana İlinde Faaliyet Gösteren Ruhsatlı Ocaklar S.NO İLÇESİ KÖYÜ RUHSAT SAHİBİ ALANI CİNSI 1 ALADAĞ EĞNER ERDOĞANLAR İNŞ. TAAH. GIDA AKARYAKIT 4042 KUM-ÇAKIL 2 ALADAĞ EĞNER YEDİGÖZE ELK. ÜR.A.Ş KUM-ÇAKIL 3 CEYHAN ALTIKARA TUNA TURZ. İNŞ. VESAN. TİC.LTD. ŞTİ KUM 4 CEYHAN BÜYÜKMANĞIT DİNÇER ÖZGÜZEL 7048 KUM-ÇAKIL 5 CEYHAN BÜYÜKMANĞIT HASAN ÇİFTÇİ KUM 6 CEYHAN ÇAKALDERE BAYAZITOĞLU İNŞ. VETİC.LTD. ŞTİ KUM 7 CEYHAN ÇAKALDERE ÖZ EMEÇ İNŞ. NAK. TİC.LTD. ŞTİ KUM 8 CEYHAN GÜNLÜCE TUNA İNŞ. TİC.LTD. ŞTİ KUM-ÇAKIL 9 CEYHAN HALİLİYE ANIL İNŞ KUM-ÇAKIL 10 CEYHAN İNCEYER BAYAZITOĞLU İNŞ. VETİC.LTD. ŞTİ KUM 11 CEYHAN MERCİMEK DİNÇER ÖZGÜZEL KUM 12 CEYHAN MERCİMEK ZİYA GÜRTAŞ KUM 13 CEYHAN YEŞİLBAHÇE AYKUT SADAK KUM 14 İMAMOĞLU ULUÇINAR YEDİGÖZE ELK. ÜR.A.Ş KUM-ÇAKIL 15 KARAİSALI AKÇALI PAŞAOĞLU KUM ÇAKIL NAK. İNŞ. TAAH KUM-ÇAKIL 16 KARAİSALI ALTINOVA EKİCİLER İNŞ. İHT. İHR. LTD.ŞTİ KUM-ÇAKIL 17 KARAİSALI ALTINOVA YORUM İNŞ. NAK. HARF. TİC.LTD. ŞTİ KUM-ÇAKIL 18 KARAİSALI ALTINOVA YORUM İNŞ. NAK. HARF. TİC.LTD. ŞTİ KUM-ÇAKIL 19 KARAİSALI GÖKKUYU ÇELİK İNŞ. TİC.LTD. ŞTİ STABİLİZE 20 KARAİSALI KAPIKAYA BAYAZITOĞLU İNŞ. VETİC.LTD. ŞTİ KUM-ÇAKIL 21 KARAİSALI KAPIKAYA BAYAZITOĞLU İNŞ. VETİC.LTD. ŞTİ KUM-ÇAKIL 22 KARAİSALI KAPIKAYA EKİCİLER İNŞ. İHT. İHR. LTD.ŞTİ KUM-ÇAKIL 23 KARAİSALI KAPIKAYA EKİCİLER İNŞ. İHT. İHR. LTD.ŞTİ KUM-ÇAKIL 24 KARAİSALI KOCAVELİLER KOCAVELİLER MAD. İNŞ. NAK. ve TİC. LTD KUM-ÇAKIL 25 KARAİSALI KOCAVELİLER METİN KOCA KUM-ÇAKIL 26 KARAİSALI KOCAVELİLER SER-KA TURZ. NAK. İNŞ. VESAN. TİC KUM-ÇAKIL 27 KARAİSALI KUZGUN EKİCİLER İNŞ. İHT. İHR. LTD.ŞTİ KUM-ÇAKIL 28 KARAİSALI KUZGUN SER-KA TURZ. NAK. İNŞ. VESAN. TİC KUM-ÇAKIL 29 KARAİSALI SÖĞÜTLÜ ÇELİK İNŞ. TİC.LTD. ŞTİ ,72 STABİLİZE 30 SEYHAN KUYUMCULAR YETEK İNŞ. TİC.LTD. ŞTİ STABİLİZE 31 YUMURTALIK DEVECİUŞAĞI EKTON İNŞ. TİC KUM OCAĞI 32 YÜREĞİR ABDİOĞLU TUNA TURZ. İNŞ. VESAN. TİC.LTD. ŞTİ KUM 33 YÜREĞİR BÜYÜKKAPILI BAYAZITOĞLU İNŞ. VETİC.LTD. ŞTİ KUM 34 YÜREĞİR BÜYÜKKAPILI ÖZ BİÇER İNŞ. 7612,3 KUM 35 YÜREĞİR DANIŞMENT ÖZ ATA İNŞ. İHR. İHT. LTD.ŞTİ KUM 36 YÜREĞİR ESENLER SÖÇER GID. MAD.SAN. TİC KUM 37 YÜREĞİR HEREKLİ TUNA TURZ. İNŞ. VESAN. TİC.LTD. ŞTİ KUM 38 YÜREĞİR KÜTÜKLÜ YÜKSEL İNŞ KUM 39 YÜREĞİR MİSİS DURAN DOĞAN 6538,07 KUM 40 YÜREĞİR NACARLI ÖZ EMEÇ İNŞ. NAK. TİC.LTD. ŞTİ KUM 41 YÜREĞİR SOFULU ALİ ŞAHİN STABİLİZE 42 YÜREĞİR SOFULU ÇELİK İNŞ. TİC.LTD. ŞTİ STABİLİZE 43 YÜREĞİR SOFULU ÜÇKARDEŞLER İNŞ STABİLİZE 44 YÜREĞİR SOFULU ÜÇKARDEŞLER İNŞ STABİLİZE 45 YÜREĞİR SOFULU ÜÇKARDEŞLER İNŞ STABİLİZE Tablo 13: 3213 Sayılı Maden Kanunu 1. Grup (b) Göre Faaliyet Gösteren Taş, Kil ve Kireç Ocaklarının Listesi S.No. İlçesi Köyü Ruhsat Sahibi Cinsi Baş. Tar. Bit. Tar. m 3 1 Karaisalı Selampınar Karaisalı Kaksan Tic.A.Ş. Kireç Ocağı ,000 2 Karaisalı Söğütlü Naim AKSAKAL Kil Ocağı ,500 3 Karaisalı Küçükçınar Adana Çimento San.A.Ş. Tras Taş Ocağı ,000 4 Ceyhan Sirkeli Remak Madencilik Taş Ocağı ,261 5 Ceyhan Çokçapınar Çukurova Kireç San. Kireç Ocağı ,504 6 Ceyhan Yılankale Tüsan Taş Ürün San. Taş Ocağı ,520 7 Ceyhan Kurtkulağı Canoğulları İnş.Tic. Taş Ocağı ,637 8 Ceyhan Yılankale Ceyhan Belediyesi Taş Ocağı ,000 9 Ceyhan Çokçapınar Naykal Kireç San. Kireç Ocağı , Ceyhan Altıkara Canoğulları İnş. Tic. Taş Ocağı , Ceyhan Çokçapınar Nurdağ Kireç San. Tic. Ltd. Şti. Kireç Ocağı , Ceyhan Çokçapınar Nur Kireç San. Tic. Ltd. Şti. Kireç Ocağı , Seyhan Karahan Tuncay YALÇIN Kil Ocağı ,000 39

41 Tablo 14: Resmi Kurumlara Ait Ocaklar S.No. İlçesi Köyü Ruhsat Sahibi Cinsi Baş. Tar. Bit. Tar. m 3 1 Seyhan Kapıkaya T.C.K. Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı Kozan Gökdere T.C.K. Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı Kozan Akkaya T.C.K. Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı Kozan Akarca T.C.K. Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı Kozan Yassıçalı T.C.K. Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı Ceyhan K.Burhaniye T.C.K. Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı Feke Değirmendere T.C.K. Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı Tufanbeyli Bozgüney T.C.K. Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı Saimbeyli Avcıpınar T.C.K. Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı Aladağ Başpınar T.C.K. Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı Altıkara Altıkara Köy Hizmetleri İl Md. Taş Ocağı KAYNAKLAR Meteoroloji Bölge Müdürlüğü, 2008 D.S.İ. Genel Müdürlüğü, 2008 Adana İli Çevre Durum Raporu, 2007 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü Milli Parklar Şubesi, Yılı Cumhuriyet Döneminde Ormanlarımız, Adana Orman Bölge Müdürlüğü İl Özel idare Müdürlüğü 2008 MTA Doğu Akdeniz Bölge Müdürlüğü,

42 C. HAVA (ATMOSFER VE İKLİM) C.1 İklim ve Hava Adana ilinde iki tip iklim görülür. Birinci tip kıyı ve ovalardaki Akdeniz iklimi, ikincisi yüksek yerlerdeki karasal iklimdir. Akdeniz ikliminin karakteri yazlar sıcak ve kurak, kışların ılık ve yağışlı olmasıdır. Adana ilinin kuzey kısımları yüksek dağlarla çevrilmiş olması dolayısıyla kuzey rüzgarlarına karşı kapalı oluşu yaz aylarının çok sıcak geçmesine neden olmaktadır. Yağışların yarısı kış aylarında diğer yarısı da ilkbahar ve sonbaharda görülmektedir. Yaz aylarında yaklaşık 2 3 ay yağış düşmemektedir. Kar yağışlarına tesadüf edilmez. Ancak uzun seneler içinde birkaç kez görülen sulu kar toprak yüzünü dahi örtmez. Günlük sıcaklığın 25 C ye veya bu derecenin üstüne çıktığı yaz günü sayısı 179 gündür. Yaz sıcakları umumiyetle Mart ayında başlamakta Kasımda son bulmaktadır. Adana da sıcaklığın 30 C yi geçtiği tropik gün sayısı da 102 dir.don olayı da az görülmektedir.10 yılda bir beklenen en düşük sıcaklık 6.2 C dir. Toprak içi sıcaklıklar sıfırın altına düşmez Adana da hava açık geçmektedir. Kapalı gün sayısı 49.2 dir. Ova ve sahildeki günlük güneşlenme ortalaması 8,6 saattir. En bol güneşlenme Temmuz, en az Aralık ve Ocak aylarında olmaktadır. Hâkim rüzgar güneybatıdır. Yaz aylarında güney menşeli rüzgarların hâkim olmasına karşın Kasım, Aralık, Şubat aylarında kuzey menşeli rüzgarlar esmektedir. Nispi nem ortalaması % 65 civarındadır. Yükselti arttıkça ve daha kuzeye gidildikçe iklim daha serin bir hal alır. Yağışlarda artar. Saimbeyli den sonra karasal iklime geçilir. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve yağışlıdır. Yağışlar kışın kar şeklinde, ilkbaharda yağmur şeklindedir. C.1.1 Doğal Değişkenler C Rüzgar Bölgenin hâkim rüzgarları kışın kuzey ve kuzeydoğu, Mart ve Eylülde güney, Haziran, Temmuz ve Ağustos aylarında güneybatıdır. Kuzey ve kuzeydoğu yönlü rüzgarlar (Yıldız ve Poyraz) kurudurlar ve yağış getirmezler. Ancak özellikle kış aylarında hava sıcaklığını hissedebilir ölçüde düşürürler. Güneybatı yönünden esen Lodos ise yağmur ve yaz aylarında serinlik getirir. Mevsimlere göre yaz aylarında karalar termal alçak basınç, denizler ise termal yüksek basınç alırken, kışın karalar (Toroslar) dinamik yüksek basınç, denizler ise termal alçak basınç oluşturmaktadır. Bu nedenle hâkim rüzgarlar aykırı iki yönden esmektedirler. Tablo 15: 2009 Yılı Aylık Ortalama RüzgârÖlçümleri (m/s) (Kaynak: Meteoroloji Bölge Müdürlüğü) Parametre Ocak ubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Toplam Orajlı Günler Sayısı Ortalaması Saat 07 Ortalama Rüzgar Hızı (m_sec) Saat 14 Ortalama Rüzgar Hızı (m_sec) Saat 21 Ortalama Rüzgar Hızı (m_sec) Ortalama Rüzgar Hızı (m_sec) Maks. Rüzgar Hızı ( m_sec ) ve Yönü NE N SW SSW SW SW SW 8.5 SW S SW NE ENE Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Ort N Yön. Rüzgar Esme Sayı Toplamı N Yön. Rüzgar Ort. Hızı (m_sec) NNE Yön. Rüzgar Esme Sayı Toplamı NNE Yön. Rüzgar Ort. Hızı (m_sec) NE Yön. Rüzgar Esme Sayı Toplamı NE Yön. Rüzgar Ort. Hızı (m_sec) ENE Yön. Rüzgar Esme Sayı Toplamı ENE Yön. Rüzgar Ort. Hızı (m_sec) E Yön. Rüzgar Esme Sayı Toplamı E Yön. Rüzgar Ort. Hızı (m_sec)

43 ESE Yön. Rüzgar Esme Sayı Toplamı ESE Yön. Rüzgar Ort. Hızı (m_sec) SE Yön. Rüzgar Esme Sayı Toplamı SE Yön. Rüzgar Ort. Hızı (m_sec) SSE Yön. Rüzgar Esme Sayı Toplamı C Basınç Tablo 16: 2009 yılı Aylık Ortalama Yerel Basınç (hpa)(kaynak: Meteoroloji Bölge Müdürlüğü) I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII C Nem Tablo 17: 2009 Yılı Aylık Ortalama Bağıl Nem (%)(Kaynak: Meteoroloji Bölge Müdürlüğü) I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII C Sıcaklık Çukurova kuzeyden Toros Dağları ile çevrili olması nedeniyle yaz ayları oldukça uzun süren sıcaklarla, kış ayları ise ılık olarak geçmektedir. Meteoroloji Bölge Müdürlüğü tarafından yapılan 67 yıllık ölçümlere göre yıllık ortalama sıcaklık 18.8 C, en yüksek sıcaklık 45.6 C en düşük sıcaklık ise 8. 4 C dir. Tablo 18: 2009 Yılı Aylık Hava Sıcaklığı Ölçümleri ( C) (Kaynak: Meteoroloji Bölge Müdürlüğü) I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII C Buharlaşma Tablo 19: 2009 Yılı Aylık Ortalama Buharlaşma(mm)(Kaynak: Meteoroloji Bölge Müdürlüğü) I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII C Yağışlar C Yağmur Çukurova da yağışlar tamamen yağmur veya dolu şeklinde olup sonbahar, kış ve ilkbahar aylarında görülür. Bölgede kar yağışı görülmez. Yaz ayları, sıcaklığın yanında kurak olarak geçmektedir. Yörede yağışlar en çok Kasım, Aralık, Ocak, Şubat, Mart ve Nisan aylarında, en az yağış ise Haziran, Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarında düşer. Tablo 20: 2009 Yılı Ortalama Yağış Miktarı (mm) (Kaynak: Meteoroloji Bölge Müdürlüğü) I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII C Kar, Dolu, Sis ve Kırağı 2009 yılında yalnızca Mart ayında bir gün sis, Ocak ayında bir gün dolu ve Ocak, Şubat, Mart aylarında ikişer gün kırağılı gün yaşanmıştır. 42

44 C Seller tarihinde Karataş İlçe sinde yağış ve selden dolayı ekili tarım alanları su altında kalmıştır. C Kuraklık Adana ve ilçelerinin 2009 yılı aralık ayı itibariyle 1, 3, 6, 9, 12 ve 24 aylık periyotlarda NYİ (SPI) indis değerleri aşağıdadır. Tablo:21 İstasyon/periyot 1 AY 3 AY 6 AY 9 AY 12 AY 24 AY ADANA KOZAN KARAİSALI CEYHAN KARATA YUMURTALIK Tabloya göre 2009 yılının 12. ayı itibariyle son bir yıllık bazda kuraklık durumu bakımından Adana Orta Nemli, Kozan ve Karataş Çok Nemli, Yumurtalık Aşırı Nemli, Ceyhan Olağanüstü Nemli ve Karaisalı Normal Civarıdır. C Mikro klima İlimiz sınırları içerisinde mikro klima oluşturan herhangi bir özel alan bulunmamaktadır. C.1.2 Yapay Etmenler C Plansız Kentleşme Adana kentinin tarihsel çekirdeğini oluşturan Tepebağ ve çevresi, 1940 lı yıllara kadar tarım arazilerinin çevrelediği bir kent merkezi olarak yavaş gelişimini sürdürmüştür yılında kentin toplam yayılış alanı 370 hektarlık bir büyüklüğe ulaşabilmiştir yılına kadar yürürlükte kalan Nazım İmar Planı ile Adana nın kuzeye doğru gelişimi başlamış ve yılları arasındaki 25 yıllık sürede yerleşime açılan alan büyüklüğü 370 ha dan 2300 ha düzeyine yükselmiştir. Çukurova bölgesinde, Mersin-Adana-İskenderun metropoliten aksı bünyesinde bir anakent olma yoluna girmiş bulunan Adana da büyük ölçüde çevre illerden ve Güney Doğu Anadolu dan oluşan göçlerin etkisi ile fiziksel ve Sosyo-ekonomik gelişmeler olumsuz yönde etkilenmektedir. Artan nüfusun konut gereksinimi kent çevresinde gecekondu bölgeleri oluşturmakta, alt yapının yeni kent dokularına taşınamaması nedeni ile merkezi bölgelerde dikey yapılaşmalarla yoğunluk artmakta, doğa ve kültürel yapı ya tahrip edilmekte, ya da bozulmalara terk edilmektedir. Günümüzde Adana nın tek merkezli kent yapısına, birinden diğerine nitelik ve ölçek farklılıkları gösteren çok merkezli bir kent yapısına geçiş için temel koşullar oluşmuş durumdadır. Nitekim kent merkezi eski ve yeni merkez olarak ikili bir yapıya geçmiş, mevcut kent lekesinin dışında toplu yerleşim örnekleri oluşmaya başlamıştır. Söz konusu yerleşim ve gelişmeler, doğal ve kültürel değerler üzerindeki olumsuz etkilerinin yanı sıra, özellikle verimli tarım topraklarını doğrudan tüketerek, geri dönüşümü olanaksız bir tahrip sürecine ivme kazandırmıştır. Kentsel gelişmelerin tahmin edilenden daha büyük boyutta olması, yeni bir imar planının yapılması zorunluluğunu ortaya çıkartmıştır. Bu nedenle 1966 yılında başlayan Nazım İmar Planı çalışmaları 1969 yılında son şeklini alarak onaylanmış ve yürürlüğe girmiştir. Onay tarihli 1969 Nazım İmar Planı, Adana kent nüfusunun 1985 yılında olacağı esas alınarak, hektarlık bir alan üzerinde oluşturulmuştur. Yapılan hesaplamalara göre bu miktarın

45 hektarlık bölümü 1. ve 2. Sınıf tarım arazilerini kapsamaktadır. Bu planda, konut gelişme alanları kuzey ve kuzey-batıya, ticaret ve endüstri ise merkezde ve E 5 Devlet Karayolu paralelinde doğu ve batı aksında yerleştirilmiştir. Kent merkezinde yüksek yoğunluk korunmuş, DSİ kanalları arasındaki kesim orta yoğunlukta, daha kuzeydeki alanlar ise düşük yoğunlukta tutulmuştur. Planda, orta ve özellikle düşük yoğunluklu alanlarda bulunan ve başta turunçgiller olmak üzere bahçe tarımı yapılan arazilerin korunması ve büyük kapsamlı park alanları ile birlikte çok amaçlı kitleli yeşilliklerin oluşturulması öngörülmüştür. Ancak, kentin nüfus ve Sosyo-ekonomik açıdan büyüme eğiliminde oluşu 1969 planını revizyon gereğini ortaya çıkartmış, yılları arasında dört ayrı revizyon Nazım İmar Planı hazırlanmıştır yılında hazırlanan plan, özellikle kuzey Adana da yoğunluğu arttırması, tarım arazileri ile bölgesel park karakterindeki çok amaçlı yeşil alanları iskâna açması bakımından önem taşımaktadır. Bu planla birlikte, kuzey Adana da yüksek yoğunluklu dikey yapılaşmaların gelişimi başlamış ve hız kazanmıştır. Kuzeydeki yapılaşma baskısı ile doğal yapının ve özellikle Seyhan Baraj Gölü nün çekiciliği 1985 planının da uygulama olanaklarını kısıtlamış ve 1992 yılında kuzeybatı ve kuzey-doğu kentsel gelişim alanlarını kapsayan iki ayrı ilave revizyon planı oluşturulmuştur yılında ise Adana da kentsel gelişim alanları için yeni ilave revizyon Nazım İmar Planlama çalışmaları halen sürdürülmektedir yılı kentsel gelişme hedeflerine göre, Adana kenti mücavir alan sınırları dâhilindeki iskana açılan I. ve II. sınıf tarım topraklarının büyüklüğü ha düzeyine ulaşmış olacaktır. Kentin, özellikle son yıllarda projeksiyonların çok üzerinde gerçekleşen yapılanma düzeyi göz önüne alındığında, iskâna açılacak tarım arazilerinin daha da büyüyeceği kaçınılmaz görülmektedir. Bu bakımdan, kentin kapsamlı Sosyo-ekonomik, kültürel ve ekolojik araştırmaların sonuçları doğrultusunda uzun vadeli fiziksel gelişme stratejilerinin belirlenmesi, uygulanması ve bu sürecin yerel yönetim planlamacıları ve halkın müşterek katılımları ile gerçekleştirilmesi sağlıklı bir kent bütünü oluşturulabilmesi için büyük önem taşımaktadır. C Yeşil Alanlar Adana Büyükşehir Belediyesinin sorumluluk alanlarında: Kişi başına düşen yeşil alan miktarı : m 2 Toplam kentsel yeşil alan yüzölçümü : m 2 Ağaçlandırma çalışmaları yıl içerisindeki gereksinimlere göre değişmektedir yılı içerisinde adet ağaç ve adet çalı formlu bitki dikimi hedeflenmektedir. Bu bitkiler, yeni oluşturulan yeşil alanlarda ve sorumluluk alanlarındaki bulvar, refüj, kaldırım vs. yerlerde dikilecektir. Kent içindeki toplam ve kişi başına düşen yeşil alanların belirlenebilinmesi ise Yüreğir ve Seyhan İlçe Belediyelerinin sorumluluğunda bulunan yeşil alan miktarlarının da dikkate alınarak kent nüfusuna bölünmesiyle mümkün olacaktır. Adana Büyükşehir Belediyesi nin 2004 yılında başlattığı erozyonla mücadele kapsamında 2008 yılında da uluslar arası sempozyum, sergi ve konferanslarla sürdürülmüştür. Bilim dünyasından da sağlanan katkılarla, Toroslardaki şiddetli erozyonun ana nedeni olan kıl keçisine karşı önlemler değerlendirme sürecine girmiştir. Bu bağlamda Orman Genel Müdürlüğü, Ağaçlandırma Genel Müdürlüğü, Orman Bölge Müdürlüğü (Adana) ile yapılan iş birliği giderek yoğunluk kazanmıştır. Bu arada kıl keçisine alternatif kaynak yolları irdeleme ve değerlendirme aşamasına getirilmiştir. Özelikle keçiboynuzu dikimi ile zeytincilik konusunda fiili çalışmalar başlatılmıştır. Tablo 22: Adana İline Uygun Bitkiler Sıra No Ağaç Cinsi Sıra No Ağaç Cinsi 1 Ağaç Hatmi 18 Karacan 2 Akça Ağaç 19 Keçiboynuzu 3 Alev Ağacı 20 Kıbrıs Akasyası 4 Çam Türleri 21 Manolya 44

46 5 Çınar 22 Mavi Servi 6 Dardağan 23 Meşe Türleri 7 Dikenli Akasya 24 Okaliptüs 8 Dış Budak 25 Orkide 9 Dut 26 Palmiye 10 Erguvan 27 Paulownia 11 Gülibrişim Akasyası 28 Servi Türleri 12 Hurma 29 Sofora 13 İsa Dikeni 30 Süs Eriği 14 İsrail Kauçuğu 31 Tespih Ağacı 15 Jagaranda 32 Top Akasya 16 Japon Kavağı 33 Turunç 17 Karabiber Tablo 23: Adana İline Uygun Çalı ve Sarılıcı Bitki Cinsi Sıra No Çalı ve Sarılıcı Bitki Cinsi Sıra No Çalı ve Sarılıcı Bitki Cinsi 1 Abelya 13 Leylandii Mazı 2 Aktavya 14 Ligustrum 3 Alaca Ligustrum 15 Mazı 4 Ateş Dikeni 16 Mersin defnesi 5 Bambu Kamışı 17 Paşa Bıyığı 6 Berberis 18 Pitesporum 7 Çalı Mine 19 Taflan 8 Dantel 20 Yayılıca Ardıç 9 Defne 21 Zakkum 10 Filbahri 22 Drasena 11 Gül 23 Fırca Çalısı 12 Hatmi C Isınmada Kullanılan Yakıtlar İlimizde ısınma amaçlı olmak üzere olarak odun, odun talaşı, kömür ve elektrik kullanılmaktadır yılı içinde ithal, ton yerli kömür olmak üzere ton kömür, ton odun ve ton odun talaşı kullanılmıştır. Isınma amaçlı kullanılan kömürler için Çevre ve Orman Bakanlığının yayınlamış olduğu yönetmelikte bulunan değerler esas alınmaktadır. C Endüstriyel Emisyonlar İlimizde 03 Temmuz 2009 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği (SKHKKY) Ek-8'e göre bugüne kadar 431 adet izne tabi tesis ile 65 adet izne tabi olmayan tesis bulunduğu tespit edilmiştir. Bunlardan 293 adet tesisin Emisyon İzin Belgesi veya Emisyon Ön İzni bulunmakta olup diğer tesislerin izin işlemleri devam etmektedir. İlimizde Hacı Sabancı Organize Sanayi Bölgesinde sanayi kuruluşlarının büyük kısmı ve Seyhan ile Yüreğir ilçeleri sınırları içerisinde bulunan büyük ölçekli sanayi tesislerinde (Bossa, Advansa, Agakim gibi) yakıt olarak doğalgaz kullanılmaktadır. Ayrıca kömür, fuel oil, motorin gibi yakıtlar da kullanılmaktadır. İl merkezindeki tesisler yoğunlukla batıda Mersin, doğuda Osmaniye yolu üzerinde olup yerleşim yerleri ile iç içedir. İl sınırları içerisinde maden ocakları, kırma-eleme tesisleri, kireç fabrikaları vb faaliyetler de bulunmaktadır. İl Çevre ve Orman Müdürlüğü tarafından sanayi tesislerinin emisyon izin başvuruları değerlendirilmekte, periyodik denetimler yapılmakta, şikayetler değerlendirilmektedir. 45

47 İlimizde havaya verilen emisyonlar CO, SO 2, NO x, toz, şeklinde olup doğalgaz kullanımının yaygınlaşması ile bu emisyonlar SKHKK Yönetmeliğinde belirtilen sınır değerlerin oldukça altında kalmaktadır. İlimiz Yumurtalık ilçesinde faaliyet gösteren İSKEN ENERJİ A.Ş. ne ait ithal kömür kullanılan termik santral bacasında bacagazı arıtma sistemi ve sürekli ölçüm cihazı bulunmakta olup Müdürlüğümüz tarafından on-line olarak izlenmektedir. İl sınırları içerisinde faaliyet gösteren kireç fabrikalarının yakma sistemlerinde iyileştirme çalışmaları yaptırılarak yanma sıcaklığının kontrolü amacıyla termokupil taktırılarak on line olarak izlenmektedir. Adana Çimento Fabrikası bacalarında CO, SO 2, NO x, toz, parametreleri sürekli ölçüm cihazı ie ölçülmekte ve raporları müdürlüğümüze ulaştırılmaktadır. C Trafikten Kaynaklanan Emisyonlar İlimizde; adet motosiklet, otomobil, 6868 minibüs, 3992 otobüs, kamyonet, kamyon, traktör, 1871 çekici, 547 özel amaçlı taşıt, 898 tanker, 2313 jeep arazi taşıtı olmak üzere toplam adet motorlu araç bulunmaktadır. Ülkemizde başta büyük kentlerimiz olmak üzere, hava kirliliğinin her geçen gün artarak sağlımızı ve hayatımızı tehdit ettiği bir gerçektir. Hava kirliğinin mevsimlere göre değişmesi bir süreklilik göstermesi, motorlu taşıtların egzozlarından çıkan gazların etkisini ortaya koyar. Araştırmalar ve ölçümler bunu göstermektedir. Adana da araçlardan kaynaklanan hava kirliği toplam kirliliğin büyük bir bölümünü teşkil edecek kadar büyük orandadır. Bazı kaynaklarda, Adana gibi büyük şehirlerimizdeki araçların meydana getirdiği kirlilik, ısınmada kullanılan yakıttan meydana gelen kirlilikten daha fazla olduğu iddia edilmektedir. Bu nedenledir ki, hava kirliliğinin azaltılması için egzozlardan çıkan kirliliğin azaltılması gereklidir. Bunun için motorlu taşıtlarda emisyon kontrol donanımı mutlaka bulunmalı ve bakımlı halde olmalıdır Egzoz Gazı Emisyon Ölçümü Yapan İstasyonların Adı ve Adresleri Tablo:24 EGZOZ GAZI EMİSYON ÖLÇÜMÜ YAPAN İSTASYONLAR Adana Çevre Ajansı Ölçümleme ve Otomotiv Sanayi ve Ticaret Limitet irketi Levent Mah Sok. No:6 Yüreğir / ADANA - Telefon: Faks: Akköseler Otomotiv-Salih AKKÖSELER Gazipaşa Mah. Güney Kıyıboyu Cad. No:17/1 Seyhan/ADANA Tel: Faks: Ataözü Otomotiv San. ve Tic. Ltd. ti. - Mersin Yolu Üzeri Otogar Karşısı No: 377 Seyhan / ADANA - Telefon: Faks: Aykan Motor Servis Limited irketi - Turhan Cemal Beriker Bulvarı No: 418 Seyhan / ADANA - Telefon: Faks: ARPEL Oto San. ve Tic. Ltd. ti. - Adana Mersin Karayolu Üzeri 10. Km. Seyhan / ADANA Telefon: Faks: Doğan Oto - Bilal DOĞAN İstiklal M. Girne C. 100/A S. Tufanbeyli Tel: Ertuğrul İnşaat Tic. ve San. Ltd. ti. - Turhan Cemal Beriker Bulvarı No: 640 Seyhan / ADANA - Telefon: Faks: Gizerler Otomotiv Motorlu Araçlar A.. - Levent Mahallesi Ceyhan yolu 5. Km. Yüreğir / ADANA - Telefon: Faks:

48 İKİKARDE Motorlu Araçlar Tic. ve San. A.. - Yeşiloba Mahallesi Metal Sanayi Sitesi 28 Blok 23 Sokak No:34 Seyhan / ADANA - Telefon: Faks: İncioğlu Oto Çevre Ajansı Ticaret Limited irketi - Atatürk Caddesi No: 62 Ceyhan / ADANA - Telefon: Faks: İsotlar Motor Otomotiv Petrol Turizm Nak. İnş. ve Tic. A.. - Turhan Cemal Beriker Bulvarı No: 457 Seyhan / ADANA - Telefon: Faks: Kısmet Otomotiv Fahri Ataözü Metal İşleri Sanayi Sitesi 29. Blok No:32 Seyhan/ADANA Telefon: Faks: Memili Otomotiv Limited irketi - Bakımyurdu Caddesi Yeşilyuva Mahallesi 28 Sokak No: 5 Seyhan / ADANA - Telefon: Faks: Mustafa İNCİOĞLU - Adana Çevre Ajansı Ölçümleme ve Otomotiv San. ve Tic. A..-Yeşiloba Mah. Turhan Cemal Beriker Bulvarı No: 596 Seyhan / ADANA - Telefon: Faks: Münür Burgu Oto - Döşeme Mahallesi 9. Sokak No: 2 Seyhan / ADANA - Telefon: Faks: OKAR Otomotiv Pazarlama ve Dış Ticaret A.. - Adana Mersin Karayolu üzeri 17. Km. Çukobirlik Karşısı Seyhan / ADANA - Telefon: Faks: Onatça Motorlu Araçlar Ticaret A.. - Ceyhan Yolu Üzeri 7. Km. Yüreğir / ADANA - Telefon: Faks: Otokoç Otomotiv Ticaret ve Sanayi A.. - Mersin Yolu Üzeri 9. Km. No: 521 Sarıhamzalı Köyü Mevkii Seyhan / ADANA - Telefon: Faks: Otokoç Otomotiv Ticaret ve Sanayi A.. (Birmot) - Mersin Yolu 6. Km Seyhan / Adana - Telefon: Faks: Renault Mais Motorlu Araçlar İmal ve Satış A.. Adana ubesi - Adana Ceyhan Karayolu 5. Km. Yüreğir / ADANA - Telefon: Faks: enbayrak Otomotiv Petrol Ürünleri Sanayi ve Tic. Ltd. ti. - Turhan Cemal Beriker Bulvarı Trafik Karşısı Seyhan / ADANA - Telefon: Faks: enbayrak Otomotiv Petrol Ürünleri Sanayi ve Tic. Ltd. ti. Turhan Cemal Beriker Bulvarı Yeni Hal Civarı Seyhan/ADANA - Telefon: Faks: TÜVTURK Güney Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.. - Adana İçel Hatay Araç Muayene Hizmetleri Yapım ve İşletim A.. Ceyhan Araç Muayene İstasyonu - Özdemir Sabancı Bulvarı Aytemiroğlu Mah. No:21/8 Ceyhan / ADANA Telefon: Faks: TÜVTURK - Güney Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.. - Adana İçel Hatay Araç Muayene Hizmetleri Yapım ve İşletim A..Kozan Araç Muayene İstasyonu Adana Yolu Üstü evkiye Mah. Sanayi Sitesi Karşısı No:283 Kozan / ADANA - Telefon: Faks: TÜVTURK Güney Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.. - Adana İçel Hatay Araç Muayene Hizmetleri Yapım ve İşletim A.. Seyhan Araç Muayene İstasyonu - Batıyol Bulvarı Mekân Mah. No:37/20 K.Dikili Seyhan/ADANA - Telefon: Faks:

49 TÜVTURK Güney Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.. - Adana İçel Hatay Araç Muayene Hizmetleri Yapım ve İşletim A.. Yüreğir Araç Muayene İstasyonu - Levent Mahallesi 1793 sokak No:1 Yüreğir / ADANATelefon: Faks: Uğur Yaldız Otomotiv İnş. Teks. Tic. Ve San. Ltd. ti. Onur Mah. Tekel Cad. No:29 Seyhan / ADANA - Telefon: Faks: Uralberk Kollektif irketi - E 5 Karayolu Üzeri Büyük Mangıt Mevkii 6. Km. Ceyhan / ADANA - Telefon: Faks: Yusuf Baysal Otomotiv San. ve Tic. A.. - Adana Cad. No: 541 Kozan / ADANA - Telefon: Faks: Yusuf Baysal Otomotiv San. ve Tic. A.. - Fatih Sultan Mehmet Bulvarı No: 193 İmamoğlu / ADANA - Telefon: Faks: YUSUF BAYSAL Otomotiv San. ve Tic. A.. Girne Bulvarı No:146 Yüreğir / ADANA Telefon: Faks: AÇICI LASTİK SAN. VE TİC. LTD. Tİ Saimbeyli Cad. No:354 Kozan / ADANA Telefon: Faks: SERPAR Otomotiv Pazarlama San. ve Tic. Ltd. ti. İstiklal Mah. F. Cemal Güven Cad. No:45 Seyhan / ADANA Telefon: Emisyon kontrol donanımı bulunmayan bir taşıtın, 50 litrelik bir benzin sarfiyatıyla, 5-7,5 kg. karbon monoksit (CO) 0,15 0,3 kg hidrokarbon (HC) 15 gr. kükürt dioksit (SO2) 30 gr. inorganik katı madde 12 gr. Oksitler, atmosfere karışmaktadır. C.2 Havayı Kirletici Gazlar Ve Kaynakları C.2.1 Kükürt Dioksit Konsantrasyonu ve Duman Kükürt oksitleri, kükürt ihtiva eden maddelerin yakılması sonucu oluşur. Havadaki kükürt oksitler içerisinde en önemli pay kükürt dioksit gazına aittir. Kükürt dioksit atmosferde hızlı bir şekilde oksitlenmeyle kükürt trioksit ve sülfatlara dönüşür. SO 2 ise sülfürik asit anhidriti olup; yağmur ve yoğuşmuş nem damlalarıyla birlikte havada bu asidin oluşmasına neden olur. Oluşan bu asit yağmur suyunun ph sını düşürerek, yağmur suları ile yeryüzüne inerek birçok etkilere neden olmaktadır. Atmosferik korozyon, canlılar üzerine olan etkileri örnek olarak verebilir. Müdürlüğümüz Hava Kalitesinin değerlendirilmesinde kullanılmak üzere biri Bakanlığımızca tahsis edilen toplam 4 adet hava kalitesi ölçüm istasyonuna sahiptir. Bu istasyonların bir adedi Yüreğir Meteoroloji Bölge Müdürlüğü nün bahçesinde, bir adedi Valiliğimiz bahçesinde, bir adedi Çatalan da Büyükşehir Belediyesi Atıksu Arıtma Tesisi nin bahçesinde ve bir adedi de Doğankent TAGEM bahçesinde yer almaktadır. İstasyon koordinatları aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo:25 İSTASYON KOORDİNATLARI X Y Devreye Alınma Tarihi Valilik Meteoroloji (BÖLGE MÜD.) Çatalan (ASKİ) Doğankent (TAGEM)

50 Tablo:26 Parametre SO Kış Dönemi Sınır Değer Valilik (µg/m 3 ) Meteoroloji (µg/m 3 ) Çatalan (µg/m 3 ) Doğankent (µg/m 3 ) Ekim Kasım µg/m Aralık (Veri yok) Ocak Şubat 2010* 225 µg/m Mart 2010* * Tablo Ocak 2010 sonu itibariyle düzenlenmiştir. Ölçüm yapılan dört istasyonumuzda da SO 2 parametresi için yıl boyunca sınır değerlerin aşıldığı güne rastlanmamıştır. Şekil 5 49

51 Şekil:7 50

52 C.2.2 Partikül Madde (PM) Emisyonları Saf su damlacıkları hariç atmosferde bulunan çok küçük katı parçacıklara ve sıvı damlacıklarına partikül denir. Partiküller de gazlar gibi atmosfer kirletici maddelerdir. Başlıca partiküller şunlardır; sis veya pus, duman, toz ve is. Sis veya pus havadaki çok küçük su zerrecikleridir. Bunlardan bazıları havadaki su buharını yoğunlaşmasıyla, bazıları da deniz suyunun sıçramasıyla oluşur. Duman organik ve inorganik buharların havada yoğunlaşması sonucu meydana gelen parçacıklardır. Toz, büyük katı parçacıkların ufalanmasıyla meydana gelen parçacıklardır. İs, yanma sonucu meydana gelen siyah parçacıklardır. Atmosferde yukarıda sayılan cansız partiküllerden başka, canlı partiküller de vardır. Bunlar; bakteriler, mantarlar, mayalar, yosunlar. Atmosferde bulunan partiküllerin başlıca zararları, atmosferin bulanıklığını artırarak görüş alanını azaltırlar, solunum sistemini bozarlar, zehirli gazları akciğerlere kadar taşırlar. Tablo:27 Parametre PM (Partikül Madde) 2009 Kış Dönemi Sınır Değer Valilik (µg/m 3 ) Meteoroloji (µg/m 3 ) Çatalan (µg/m 3 ) Doğankent (µg/m 3 ) 200 µg/m Veri Yok Ekim 2009 Kasım Aralık Ocak Şubat 2010* 178 µg/m Mart 2010* * Tablo Ocak 2010 sonu itibariyle düzenlenmiştir Ölçüm yapılan dört istasyonumuzda da PM (partikül Madde) parametresi için yıl boyunca sınır değerlerin aşıldığı güne rastlanmamıştır. 51

53 Şekil:9 Şekil:10 52

54 Şekil:12 53

55 C.2.3 Karbon Monoksit Emisyonları Karbon monoksit atmosferde bulunan en yaygın ve en zararlı hava kirleticilerden birisidir. Yapay ve doğal olmak üzere iki kaynaktan meydana gelir. Özelikle otomobil egzoz gazlarında önemli olarak bulunur. Ayrıca yanmanın iyi olmadığı diğer bütün yapay aktiviteler sonucu önemli oranda karbon monoksit oluşur ve atmosfere karışır. Yapılan çalışmalar CO konsantrasyonu 100 ppm in üzerinde olan atmosferin insanlar üzerinde çok tehlikeli hatta öldürücü etkisi olduğunu göstermektedir. CO in insanlar üzerindeki öldürücü etkisi kandaki hemoglobinle reaksiyona girerek, hemoglobinin canlı vücudundaki normal görevi olan oksijeni akciğerlerden alıp oksihemoglobin halinde vücuttaki hücrelere, vücuttaki hücrelerde meydana gelen karbondioksiti akciğerlere taşımaktadır. Bu reaksiyon CO ile de meydana gelmekte ve karboksihemoglobin oluşmaktadır, durum böyle olunca hemoglobinin, oksihemoglobin haline gelmesi ve hücrelere yeniden oksijen taşıması güç olmaktadır. Böylece belli bir karboksi hemoglobin konsantrasyonunda canlının ölmesi kaçınılmaz olmaktadır. CO (karbonmonoksit) ölçüm analizörü Doğankent istasyonunda tarihinde devreye alınmıştır. Tablo:28 Parametre CO (Karbonmonoksit) 24 Saatlik Sınır Değer Doğankent (µg/m 3 ) Ekim Kasım µg/m 3 - Aralık Ocak Şubat µg/m 3 - Mart Şekil:13 54

56 C.2.4 Azot Oksit (NOx) Emisyonları Atmosferdeki azot oksitleri N 2 O, NO, NO 2 dir. Atmosfere karışan N 2 O gazının tümü, azotlu maddelerin mikrobik bozulmaları sonucu meydana gelir. NO gazının ise yaklaşık % 80 i doğal kaynaklardan % 20 si yapay kaynaklardan meydana gelir. NO 2 gazının esas kaynağı ise NO gazıdır. NO gazının bir kısmı hava oksijeni ile yükseltgenerek NO 2 haline dönüşür. Yapay kaynaklardan meydana gelen NO gazı daha çok yerleşim merkezlerinde meydana geldiği için belirli yerlerde konsantrasyonu çok fazla yükselebilir. Bu da başta insan sağlığı olmak üzere birçok canlı üzerinde son derece zararlı olmaktadır. NOx denince, NO ve NO 2 her ikisini birden kapsamaktadır. Bu gazların her ikisi de insan sağlığına zararlıdır. NO 2 burun ve boğazı tahriş eden kötü kokulu bir gazdır. Kokusunun alınma eşik sınırı 1-3 ppmetredir. Havadaki konsantrasyonu 10 ppm in üzerine çıkınca gözde ve mukozada yanmalar meydana gelir. Hayvanlar üzerinde yapılan denemelerde konsantrasyon artmasıyla ölüme götüren zehirlenmeler meydana geldiği ve 100 ppm de ise çok kısa zamanda ölümlerin meydana geldiği tespit edilmiştir. Troposferde bulunan NO gazından bir kısmı yükseltgenmeden stratosfere sızabilir. Bu sızma daha çok süpersonik uçaklardan ve nükleer denemelerden ileri gelir. Bu sızan NO gazı doğrudan ozon tabakasına karışır ve ozon tabakasının parçalanmasına neden olur. Tablo:29 Parametre NO 2 Saatlik Sınır Değer ( µg/m 3 ) Valilik ( µg/m 3 ) Doğankent ( µg/m 3 ) Çatalan ( µg/m 3 ) Sınır Değerin Aşıldığı Ölçüm Sayısı Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Veri Yok Ekim Kasım Aralık 2009 Veri Yok Veri Yok Veri Yok - Parametre Uzun Vadeli Sınır Değer (Yıllık) Valilik Doğankent Çatalan NO 2 ( µg/m 3 )

57 Şekil:14 56

58 Şekil:

59 C.2.5 Hidrokarbon ve Kurşun Emisyonları Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. C.3 Atmosferik Kirlilik C.3.1 Ozon Tabakasının İncelmesinin Etkileri Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. C.3.2 Asit Yağmurunun Etkileri Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. C.4 Hava Kirleticilerinin Çevreye Olan Etkileri C.4.1 Doğal Çevreye Etkisi C Su Üzerindeki Etkileri Müdürlüğümüzde bu konu ile ilgili bir çalışma bulunmamaktadır. C Toprak Üzerine Etkileri Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. C Flora ve Fauna Üzerine Etkisi Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. C İnsan Sağlığı Üzerindeki Etkisi Çocukları, yaşlıları ve hastaları olumsuz yönde etkilemektedir. Solunum yolu rahatsızlarını tetiklemektedir. Bu konu ile ilgili Müdürlüğümüzde bir çalışma bulunmamaktadır. C.4.2 Yapay Çevreye Etkisi Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. C Görüntü Kirliliği Üzerine Etkileri Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. KAYNAKLAR Adana İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, 2009 Adana İl Çevre Durum Raporu, 2008 Ç.Ü Çevre Sorunları Araştırma Merkezi Devlet Meteoroloji İşleri Bölge Müdürlüğü,

60 D. SU D.1 Su Kaynaklarının Kullanımı D.1.1 Yeraltı Suları Adana İli genel olarak doğu, güney ve batıdan, kuzeye doğru 14 m. kottan başlayarak 160 m kotları arasında yükselen bir topografyaya sahiptir. Kent kurulduğundan bu yana içme-kullanma suyu gereksinimi yeraltı su kaynaklarından sağlanmakta olup; İçme-kullanma amaçla açılan sondaj kuyuları m arası tecrit edilmektedir. Doğu, batı, güney yerleşim alanı, sınırlarından başlayarak kuzeyde 50 m kot çizgisine kadar zengin yeraltı su potansiyeli vardır. Kuzeye gidildikçe su rezervi azalmaktadır. Bu nedenle şehre verilmekte olan içme suyu kuyuları genel olarak, m. arasındadır ve sayıları 36 adettir. Yerleşim alanı içinde bulunan endüstriyel kuruluşlar kullanma suyu gereksinmelerini kendi olanakları ile açtırdıkları derin kuyulardan sağlamaktadırlar. Yer altı suyu potansiyeli şöyledir. Yumurtalık Ovası Ceyhan+Kozan Ovaları Aşağı Seyhan Ovası Karaisalı+Pozantı Tufanbeyli TOPLAM : hm 3 /yıl : 120 hm 3 /yıl : 500 hm 3 /yıl : hm 3 /yıl : 14.5 hm 3 /yıl : 650 hm 3 /yıl Çatalan Barajından içme suyu temin edilip arıtma tesisin de arıtıldıktan sonra Yüreğir İlçesinin tamamına 2002 yılı içerisinde verilmiş olup, Seyhan İlçesinin de büyük bir bölümüne içme suyu verilmiştir. Nitekim son bir yıldır Çatalan içme suyu projesinin devreye girmesiyle daha önce Adana Büyükşehir Belediyesince açılan 142 adet kuyudan 106 adedi devre dışı bırakılmış olup, 36 adet kuyu faaliyet göstermektedir. Bu kuyulardan 29,5 hm³/yıl su çekilmektedir. Tablo 31: Seyhan Havzasındaki Yeraltı Suyu Kalite Sınıfları Parametre Grubu Zillidede Bel. Kuyusu (33327) Akkapı Bel. Kuyusu (30361) A- Fiziksel ve inrganik Kimyasal Parametreler B- Organik Parametreler C- İnorganik Kirlenme Parametreleri D- Bakteriyolojik Parametreler 2. Sınıf (Cl) * 2. Sınıf (Cl,NH 3 - NO 2 -N) Karayusuflu İlkokul Kuyusu (53450) 59 DSİ-ASO Doğankent Kuyusu (56207) Seyhan N. Sol Sahil D.Köprü Bel. (18484) 2. Sınıf (Cl,O 2 - PO 4 ) * 2. Sınıf (Cl) * 2. Sınıf (Cl,NO 3 - N) * 2. Sınıf 1. Sınıf 2. Sınıf (Fen) 3. Sınıf (Fen) * 3. Sınıf (Fen) * 2. Sınıf * (Pb,Hg) 3. Sınıf (Hg) * 2. Sınıf (Pb,Hg) * 2. Sınıf (Pb,Hg) * 2. Sınıf (Pb,Hg,Cr) * 2. Sınıf (Tcoli) * 1. Sınıf 2. Sınıf (T-coli) * 2. Sınıf (T-coli) * 1. Sınıf *Her grupta sınıfı belirleyen parametre / parametreler 69 D.1.2. Jeotermal Kaynaklar İlimizde jeotermal kaynak bulunmamaktadır. D.1.3 Akarsular Seyhan Nehri, Ceyhan Nehri, Çakıt Çayı, Eğlence Deresi, Körkün Çayı ve Üçürge Deresi, Adana nın önemli akarsularını oluşturmaktadır. Bu akarsuların karakteristikleri aşağıda veriliştir.

61 Tablo 32: İlimiz Sınırları İçerisindeki Akarsular Akarsular Top. Uzun. Debi Döküldüğü Nehir Özellikleri (Km.) (m3/sn) Yer Kolu SEYHAN Akdeniz Seyhan Su ürünleri üretim ve avcılığına elverişlidir. CEYHAN Akdeniz Ceyhan Su ürünleri üretim ve avcılığına elverişlidir. ÇAKIT ,8 Seyhan Brj. Seyhan Su sporlarına uygundur. EĞLENCE 87 8,8 Çatalan Brj. Seyhan Su ürünleri üretimine uygundur. KÖRKÜN ,4 Seyhan Brj. Seyhan Su ürünleri üretimine uygundur. ÜÇÜRGE 60 0,7 Seyhan Brj. Seyhan Su ürünleri üretimine uygundur. Akarsuların Yıllık Potansiyelleri: Seyhan Nehri Ceyhan Nehri Çakıt Çayı Eğlence Deresi Körkün Çayı Üçürge Deresi TOPLAM : 8000 hm 3 /yıl : 7200 hm 3 /yıl : 441 hm 3 /yıl : 315 hm 3 /yıl : 473 hm 3 /yıl : 31 hm 3 /yıl : hm 3 /yıl Adana İli ndeki DSİ tarafından ön inceleme (istikşaf) ve master planı tamamlanan, planlaması ve kesin projesi tamamlanan, inşa halinde ve işletmede olan sulama ve enerji projeleri aşağıda tablolar halinde verilmektedir. Tablo 33: Adana İli sulama projeleri, 2009 Ön incleme (istikşaf) ve master planı tamamlanan 943 ha % 3 1- Aşağı Körkün 445 ha 2- Çatalan Sol Sahil Sulama Barajı 467 ha Küçük su (Gölet ve yer üstü sulama projesi) Pozantı Asar Göleti 31 ha (215 ha), Bostanlı Göleti (102 ha) Planlaması tamamlanan 1554 ha % 4,5 1- Aşağı Ceyhan Misis II. Merhale Projesi 1503 ha 2- Feke-Palaşı Sulaması 51 ha Küçük su projeleri Kesin projesi tamamlanan 8522 ha % 24,5 1- Aşağı Ceyhan Aslantaş II. Merhale Projesi 7580 ha 2- ASO IV. Merhale Projesi 6YP Ünitesi 2640 ha 3- İmamoğlu Projesi ha Küçük su projeleri - İnşa halinde olan 5236 ha % ASO I, II, III. Merhaleler Yenileme Projesi (Çotlu Pompaj) 169 ha 2- Aşağı Ceyhan Aslantaş Projesi Yumurtalık OV. Cazibe Sulama 641 ha Projesi 3- Aşağı Ceyhan Aslantaş II. Merhale Projesi (Değirmendere 443 ha Abidiye Malaz I, II) 4- ASO IV. Merhale Sulama ve Drenaj Projesi 3651 ha Küçük su projeleri (Kızıldere pompaj sulaması 764 ha, Kılıçlı Göleti 331 ha 1870 ha) İşletmede olan büyük su işleri (18256 ha brüt) ha (net) % ASO I, II, III. Merhale Projeleri ASO Sulaması (9658 ha brüt) 8700 ha (net) % Aş. Ceyhan Aslantaş I. Mer. Prj. ACO Sulaması (6726 ha brüt) 5719 ha (net) % Aş. Ceyhan Kozan I. Mer. Prj. Kozan Sulaması (743 ha brüt) 693 ha (net) % 2 4- Aş. Ceyhan Kozan II. Mer. Prj. Kozan Pompaj (2747 ha brüt) 2472 ha (net) % 0,8 60

62 5- Aş. Ceyhan Kesiksuyu I.Mer.Prj. Kesiksuyu Sulama (123 ha brüt) 110 ha (net) % 0,4 6- ASO I, II, III. Mer. Yenileme Prj. ASO Alihocalı Pompaj (98 ha) 92 ha (net) % 0,3 7- Karaisalı Nergizlik Prj. Karaisalı Ovası Sulaması (232 ha brüt) 285 ha (net) % 0,5 İşletmede olan küçük su (gölet, yerüstü sulamaları) prj. (308 ha) 285 ha (net) % 1 1- Kozan Hacılı Sulaması (145 ha brüt) 136 ha (net) 2- Çukurova Üniversitesi Pompaj Sulaması 60 ha 3- Hakkıbeyli Göleti ve Sulaması (1039 ha brüt) 885 ha (net) İl Toplamı ha % 100 Diğer Sulamalar Topraksu Kooperatifleri Sulamaları (YAS) % 0 KHGM Sulamaları (gölet, yerüstü suları) 555 ha % 53 Halk Sulamaları 500 ha % 47 İl Genel Sulamalar Toplamı ha Tablo 34: İçme ve Kullanma Suyu, 2009 Ön incelemesi (istikşaf) tamamlanan - Planlama ve kesin projesi tamamlanan 273,75 hm 3 /yıl İnşa halinde olan - İşletmede olan 1- Adana İçme Suyu Projesi I. Ünite Arıtma Tesisi 91,25 hm 3 /yıl İl Toplamı 365 hm 3 /yıl Tablo 35: Taşkın, kurutma ve ıslah tesisleri Planlama ve kesin projesi tamamlanan 28 adet 2956 ha 11 meskûn mahal İnşa halinde olan 1 adet - 1 meskûn mahal 2004 Yılı yatırım programında olan 21 adet 1707 ha 9 meskûn mahal İşletmede olan 32 adet 5960 ha 16 meskûn mahal İl Toplamı 82 adet ha 37 meskûn mahal Seyhan Havzası Seyhan Havzası, Akdeniz ve İç Anadolu bölgelerinin doğusunda, Doğu Anadolu bölgesinin batısında, ile kuzey enlemleri ve ile doğu boylamları arasında yer almaktadır. Havza km² lik bir alanı kaplamaktadır. Havzanın çok büyük bir bölümü Adana ve Kayseri illeri sınırları içinde kalmaktadır. Sivas, Kahramanmaraş ve Niğde illerinin çok küçük bir bölümü de havza içine girmektedir. Seyhan Havzası, kuzeyde Tecer Dağları (l600 m), doğuda Tahtalı Dağları (3075 m), batıda Melendiz ve Bolkar Dağları (3524 m) ile sınırlanmaktadır. Önemli büyüklükte bir göl oluşumunun gözlenmediği havzada Seyhan Barajı ve Çatalan Barajı Gölleri başlıca yapay göllerdir. Toprak örtüsü çoğunlukla engebeli yerey, kızıl Akdeniz, kızıl veya kahverengi orman ve alüvyon topraklarından oluşur. Seyhan Havzası, Yukarı ve Aşağı Seyhan Havzaları şeklinde iki kısımda incelenebilir. Bu havzaların sınırları Zamantı Irmağı üzerindeki Göktaş Barajı ile Göksu Irmağı üzerindeki Berke Barajı ve Köprü mevkii arasından geçmektedir. Bu sınırın kotları Zamantı ana kolu üzerinde 490 m, Göksu ana kolu üzerinde 525 metredir. Yukarı Seyhan Havzası yer şekilleri yönünden genelde dağlık bir görünüme sahiptir. Tahtalı Dağları havzayı güneybatı-kuzeydoğu doğrultusunda kesmektedir. Yağış alanı içindeki en büyük düzlükler kuzeydeki Uzunyayla ile batıdaki 1500 m. yükseltideki düzlüklerdir. Bunun dışında Zamantı ve Göksu nun aktığı vadiler boyunca yer yer düzlüklere rastlanmaktadır. Havzadaki iki ana akarsu Zamantı ve Göksu ırmaklarıdır. Doğduğu kaynaktan Göksu ile birleştiği Kavşak noktasına kadar Zamantı nın uzunluğu 306 km ve yağış alanı km², Göksu nun uzunluğu 199 km, yağış alanı ise km² dir. Seyhan Nehri nin denize döküldüğü yerde sıfır kotuna inen, kuzeyde ise Toros Dağları nın metrelik yükseltilerine kadar uzanan engebeli yer şekillerinden oluşan havza, Aşağı Seyhan Havzası olarak adlandırılır. 61

63 Havzadaki en büyük ova Seyhan Barajı nın mansabından başlayan ve Akdeniz e kadar uzanan Aşağı Adana Ovasıdır. Ana akarsu olan Seyhan Nehri, Yukarı Seyhan Havzası nın sularını toplayan Göksu ve Zamantı kollarının birleşmesinden oluşur. Seyhan Nehrinin ana kol uzunluğu 495 km olup, Zamantı ve Göksu kollarının birleşme noktasından Akdeniz e kadar olan uzunluğu ise 191 kilometredir. Zamantı ve Göksu Irmakları nın birleşme noktasından Seyhan Barajı na kadar, Seyhan Nehrine karışan önemli kollar ise Doğançay, Eğlence, Körkün ve Çakıt dereleridir. Seyhan Baraj yerinde toplam yağış alanı km² olan Seyhan Nehri nin yıllık akımı 8 km ³ dür. Yeraltı suyu potansiyeli açısından Adana-Seyhan Ovasında 500 hm³/yıl emniyetli kaynak bulunmakta, bunun yılda 139,5hm³ lük kısmı kullanılmaktadır. Adana-Tufanbeyli yöresinde ise emniyetli kaynak 14 hm³/yıl dır. Ceyhan Havzası Havza yüksek arazileri orman ve otlak örtüsü altındadır. Yağış, Göksun un güneyinde kalan kesimde 600 milimetreninüzerindedir. Kozan dan kuzey-doğuya uzanan sırtlarda 1000 mm ve daha yüksektir. Yüksek yağış ve dik eğim koşullarında, örtüye rağmen, yüzel akış yüksektir. Akarsuların en yüksek ve en düşük akışları oldukça farklı ve yataklar eğimlidir. Bunların sonucu rejimler düzensizdir. Ana akarsu olan Ceyhan Irmağı, 2000 metre yükseltiden başlar. 460 km.lik akış uzunluğu içinde 0 metreye iner. Buna göre akış yatağı % 0.43 eğimlidir. Orta ve yukarı çığırda bu % 1 i geçer. Arslantaş ta ortalama akış 301 m³/sn dir. En düşük akış 56 m³/sn, en yüksek akış ise 1960 m³/sn dir. Çok sayıdaki kollarıyla bütün havzanın suyunu toplayan ırmak, Yumurtalık-Karataş arasında İskenderun Körfezi ne dökülür. Binboğa Dağları nın suyunu toplayan Kömür Deresi (ortalama akış m³/sn) güneye doğru akarak Göksun yakınında güneyden gelen Üstüngelen Deresi ve batıdan gelen Tokat Suyu ile birleşir. Buradan doğuya akan Göksun ırmağı, Söğütlü Suyu ile birleşerek Ceyhan Irmağı nı oluşturur. Ortalama akışı m³/sn dir. En düşük ve en yüksek akışlar ve 179 m³/sn dir. Söğütlü Suyu, Elbistan ın kuzey ve doğusunun sularını toplar. Ortalama, en düşük ve en yüksek akışları, sırasıyla 5.406, ve 245 m3/sn dir m³/sn akışlı Sarsap Deresi de Söğütlü Suyu na katılır. Elbistan Afşin arasında, yine Söğütlüyle birleşen Hurma Suyu, havzanın kuzey köşesinin sularını toplayan Hurman, Çeşirlik ve Çatağın derelerini alır. Kuş kayasında ortalama, en düşük ve en yüksek akışları 8.372, 2.68 ve 290 m³/sn dir. Göksun, Hurma ve Söğütlü kollarını alan Ceyhan Irmağı, güneye doğru akar. Maraş a kadar doğudan Nargile, Çokum, Bertiz, batıdan Kavurma, Hanas, Kayaözü derelerini alır. Ormanlık yüksek araziden çıkan bu derelerin akışları yüksektir. Kahramanmaraş ın doğu ve güneyinin sularını toplayan Aksu, Çeçeli Köyü kuzeyinde Ceyhan a katılır. Ortalama akışı m³/sn dir. En düşük akış 1.40, en yüksek akış 496 m³/sn dir. Kahramanmaraş - Tecirli arasındaki yağışlı kesimin suları birçok küçük derelerle Ceyhan a boşalır. Bunların en önemlileri Haruniye den gelen Sabun Suyu (ortalama akış m³/sn), Bahçe den gelen Hamis (ortalama akış m³/sn), Yarpuz ve batıdan gelen Gürsulu, Keşiş dereleridir. Tecirli den sonra aluvyal ovaya inen ırmak, burada geniş menderesler çizer. Ovada, kuzeyden gelen Savrun, Kesiksuyu, Sumbas, Çeperce, Handeresi kollarını alır. Bunlar birleşerek daha az sayıda kollar halinde ırmağa katılır. Ceyhan Nehri nin denize dökülmeden önce tarihi Misis Köprüsü civarındaki ortalama debisi 202 m³/sn, en düşük debisi m³/sn, en büyük debisi ise 2481 m³/sn dir. D.1.4 Göller, Göletler ve Rezervuarlar Göller ve göletler ile ilgili ayrıntılı bilgiler B.4.4 de verilmiştir. Adana da bulunan başlıca göller; Yumurtalık Lagünleri, Akyatan Gölü, Ağyatan Gölü ve Seyhan Baraj Gölü olup, İlimiz Sınırları İçerisindeki Göletler aşağıdaki tabloda verilmektedir. 62

64 Tablo 36: İlimiz Sınırları İçerisindeki Göletler Gölet Yer Amaç Sulama Alanı (ha) Max Göl Hacmi (Milyon m³) Akpınar Ayvalık Damlak Demirkoluk Doğanbeyli Evci Göktaşı Karasavuran Zeytinbeli Hakkıbeyli Doğanlı Bozgüney Çatalçam Aydın Şevketiye Çamlıca Çelemli Tufanbeyli Yumurtalık Tufanbeyli Tufanbeyli Tufanbeyli Tufanbeyli Tufanbeyli Tufanbeyli Yumurtalık Yüreğir Tufanbeyli Tufanbeyli Tufanbeyli Kozan Yüreğir Yüreğir Yüreğir Sulama Su Göleti Ünlüce Sulama Sulama ,280 1,688 0, ,578 1, ,741 0,840 7, * Göletlerin tamamında balıkçılık (aynalı sazan) yapılmaktadır. Göletler, sulama kooperatifleri tarafından işletilmektedir. Rezervuarlar Adana ili sınırları içerisinde rezervuar olarak Seyhan, Kozan, Nergizlik ve Çatalan baraj rezervuarları bulunmaktadır. Çatalan Barajının içme suyu amacı olduğundan 2872 sayılı Çevre Kanununa dayalı çıkartılan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili maddeleri hükümlerine tabi olarak, mutlak, kısa mesafeli, orta mesafeli ve uzun mesafeli koruma alanları tespit edilmiştir. Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği hükümlerinin yerine getirilmesiyle Çatalan barajı rezervuarı korunmuş olacaktır. D.1.5 Denizler Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. D.2 Doğal Drenaj Sistemleri Seyhan ve Ceyhan nehirleri ilin bütün drenajını sağlamaktadır. Her iki ırmağın kaynağı Adana il hudutları içerisinde bulunmamasına karşın il içerisindeki dere ve derecikler bu nehirlere dökülmekte ve Akdeniz e tahliye olmaktadırlar. Ceyhan Nehrine dökülen önemli dereleri şöyle sıralayabiliriz. Osmaniye İline ait Bahçe ilçesinin drenajını sağlayan Bilalik Deresi ile Sabun Suyu, Osmaniye İlinin drenajını sağlayan Koru Çayı, Kalecik Deresi, Yalangöz Deresi, Yarpuz Çayı ve Karaçay, Savrun Çayı, Osmaniye İline ait Kadirli İlçesinin, Kesiksuyu, Sumbas Çayı, Kilgen Deresi, Kozan ilçesinin Mercin Suyu ve Cingöz Deresi, Ceyhan ilçesinin drenajını sağlamaktadır. Seyhan Nehrine dökülen dereler ise Tufanbeyli nin drenajını sağlayan Mağara Suyu ve Göksu Deresi, Seyhan Nehrinin üç ana koldan birisi olup Feke ilçesi hudutlarından sonra Seyhan Nehri adını almaktadır. Saimbeyli Deresi, Saimbeyli İlçesinin drenajını sağlamakta ve Himmetli Köyü civarında Göksu ya dökülmektedir. Feke ilçesinin drenajını Göksu ya dökülen küçük derecikler sağlamaktadır. Zamantı Çayı, Alagöz Deresi, Feke ve Karaisalı ilçelerinin bir bölümünü drene etmektedir. Seyhan ın kollarından Çakıt Suyu ve Körkün dereleri Niğde ilinden gelen kollar olup hem Pozantı, hem de Karaisalı İlçelerinin bir kısmının drenajını sağlamaktadır. Eğlence Deresi de Karaisalı İlçesinin drenajına önemli katkıda bulunmaktadır. Ceyhan dan aşağıda kalan aluvyal ova, yaygın ve zengin yer altı suyuna sahiptir. Buradaki yer altı suyu iyi verimli olup, özgül debi 2 lt/sn/metreden yüksektir. Ceyhan-Kozan-Osmaniye arası orta verimli (özgül debi lt/sn/m) yer altı suyu ihtiva eder. Kahramanmaraş, Afşin-Elbistan, Göksun ovaları iyi ve orta verimli yer altı suyuna sahiptir. 63

65 Yüksek arazilerde yer altı suyu yoktur; varsa pek zayıf verimli olup özgül debi 0.1 lt/sn/metreden düşüktür. Yalnız, Karataş-İmamoğlu arasındakitravarten oluşumu orta verimli yer altı suyuna sahiptir. D.3 Su Kaynaklarının Kirliliği ve Çevreye Etkileri D.3.1 Yeraltı Suları ve Kirlilik Yüzeysel sularda, özellikle akarsularda, akış sırasında su, toprağın üst tabakalarında bulunan organik maddeleri bünyesine alır. Bu organik maddelerin suda çözünmüş halde bulunan oksijenle yükseltgenmesi sonucunda, sudaki çözünmüş oksijen miktarı azalır. Reaksiyonun son ürünü olarak karbondioksit oluşur ve sudaki karbondioksit miktarı artmaya başlar. Ancak, bu olay olurken, suyun oksijen kazanımı (özellikle atmosferden) devam ettiği ve paralelinde de üretilen karbondioksitin atmosfere verilmesinden dolayı, suda önemli bir değişim meydana gelmemektedir. Ancak, olay yeraltı sularında farklı cereyan etmektedir. Yeraltına doğru sızan sularda da aynı olay oluşmakta, toprağın üst tabakalarında bulunan organik maddeler nedeniyle, yükseltgenme sonucu sudaki çözünmüş oksijen miktarı azaltmakta ve karbondioksit miktarı artmaktadır. Yalnız, buradaki farklılık yer altına doğru sızan bu sular, oksijen kazanma şansına sahip olmadığından, öyle bir an gelir ki sudaki oksijen miktarı sıfıra düşer, bunun paralelinde karbondioksit miktarı artar. Böylece ortam, aerob şartlardan anaerob şartlara dönüşür. Anaerobik şartlardaki reaksiyonlar sonucunda ise, suda karbondioksitin yanı sıra amonyak, metan, hidrojen sülfür ve diğer birçok uçucu organik bileşik ortaya çıkar. Yer altındaki basınç nedeniyle, bu gazlar, suda doygunluk değişimlerinin çok üstündeki miktarlarda çözünmüş halde kalırlar. Bu sular, sonuçta yüzeysel sulara karışırlar. Yüzeysel suların oksijen kazanımları mümkün olduğundan, böyle bir durumda yüzeysel sulara karışan suların kalitesi ne olursa olsun, oluşmuş olan gazlar atmosfere uçarken, çözünmüş oksijen miktarında artışlar gözlenecektir. D.3.2 Akarsularda Kirlilik Adana İli akarsularında su kalitesini belirlemek amacıyla 9 farklı noktada, DSİ VI. Bölge Müdürlüğü tarafından su numuneleri alınarak analizleri yapılmaktadır yılına söz konusu su kalitesi analiz sonuçları elde edilememiştir. D.3.3 Göller, Göletler ve Rezervuarlarda Kirlilik 2009 Yılı göl, gölet ve rezervuarların su kalitesi ve kirlilik analiz sonuçları elde edilememiştir. D.3.4 Denizlerde Kirlilik Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. D.4 Su ve Kıyı Yönetimi, Strateji ve Politikaları Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. D.5 Su Kaynaklarında Kirlilik Etkenleri Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. KAYNAKLAR DSİ Bölge Müdürlüğü 2009 Adana İl Çevre Durum Raporu,

66 E. TOPRAK VE ARAZİ KULLANIMI E.1 Genel Toprak Yapısı Ana madde, iklim, topografya, bitki örtüsü ve zamanın etkisi ile Adana İlinde çeşitli büyük toprak grupları oluşmuştur. Büyük toprak gruplarının yanı sıra toprak örtüsünden ve profil gelişmesinden yoksun bazı arazi tipleri de görülmektedir. İldeki büyük toprak grupları, özellikleri ve dağılımı aşağıda kısaca açıklanmıştır. Aluvyal Toprakları Bu topraklar akarsular tarafından depolanan materyaller üzerinde oluşan A, C profil genç topraklardır. Mineral birleşimleri akarsu havzasının litolojik birleşimi ile jeolojik periyotlarda yer alan toprak gelişimi sırasındaki erozyon ve birikme devirlerine bağlı olup heterojendir. Profillerinde horizonlaşma ya hiç yok, ya da çok az belirgindir. Buna karşılık değişik özellikte katlar görülür, çoğu yukarı arazilerden yıkanan kirece zengindir. Aluvyal topraklar, bünyelerine veya bulundukları bölgelere veya evrim devrelerine göre sınıflandırılırlar. Bunlardan üst toprak alt toprağa belirsiz olarak geçiş yapar. İnce bünyeli ve taban suyu yüksek olanlarda düşey geçirgenlik azdır. Yüzey nemli ve organik maddece zengindir. Alt toprakta hafif seyreden bir indirgenme olayı hüküm sürer. Kaba bünyeliler iyi drene olduğundan yüzey katları çabuk kurur. Üzerindeki bitki örtüsü iklime bağlıdır. Bulundukları iklime uyabilen her türlü kültür bitkisinin yetiştirilmesine elverişli ve üretken topraklardır. Adana İlinde geniş aluvyal topraklar, Kozan, Ceyhan ve Yüreğir ovalarında bulunmaktadır. Adana ilinde aluvyal topraklar hektardır. Bunun hektarı 1.Sınıf, hektarı ll. Sınıf, hektarı lll. Sınıf, l3.832 hektarı lv. Sınıf, hektarı Vl. Sınıf 746 hektarı Vll. Sınıftır. Hidromorfik Aluvyal Topraklar Hidromorfikaluvyal araziler yılda 3-9 ay devamlı yaş olan arazilerdir. Aluvyalların devamı niteliği olup çevreden sık sık su almalarından dolayı uzun süre yaştırlar.genelde deniz seviyesinde olduklarından drenajları mümkün olmamaktadır. Drene edilebildikleri takdirde çayır veya suyu seven yem bitkileri yetiştirilebilir. Genelde tuzlu ve sodiktirler. Adana İlinde Karataş dolayının çevresinde ve Yumurtalık Körfezi kıyısında bulunurlar. Kapladıkları alan toplam l7.236 hektar olup 829 hektarı ıslah edilebilir nitelikte V. Sınıf, l6.407 hektarı Vll. Sınıftır. Aluvyal Sahil Bataklıkları Deniz kıyısında yer alan, deniz ve yüzey akışlarının etkisi ile devamlı yaş olan bataklık niteliğindeki arazilerdir. Tuzlu, sodik veya tuzlu sodiktirler. Adana İlindeki sahil bataklıkları deniz kıyısında sulak tabir edilen eski nehir yataklarıdır. Devamlı su durduğu için tarımsal değerleri yoktur. İlde 243 hektar alan kaplamaktadır. Arazi sınıfı Vll. Sınıftır. Kolüviyal Topraklar Dağlık ve tepelik arazilerin eteklerinde dar vadi tabanlarında yer çekimi ve küçük akıntılarla sürüklenmiş zerre büyüklüğüne göre Kolüviyal toprakları oluşturur. İlde değişik yükseltilerde ve değişik iklim kesimlerinde bu toprağa rastlanır. Bitki örtüsünde buna bağlı olarak otlaktan çalı ve ormana kadar değişir. Taşlılığın problem olmadığı yerlerde açılacak işlemeli tarıma alınmıştır. Toroslarda sarp engebeler arasında sıkışmış yerleşim noktalarının dolaylarında Kolüviyal topraklar çok değerlidir. Buralarda toprak sekilenerek meyve ve sebze tarımında kullanılır. Kolüviyal toprakların aluvyal topraklardan farkı, taşınmış materyalin zerre büyüklüğüne göre sıralanmaya uğramış olmasıdır. Ayrıca kolüvyaller de yüzey eğimli ve drenaj iyidir. 65

67 Alüvyallere oranla daha kurudurlar. Bu nedenle daha zayıf bir bitki örtüsüne destek olurlar. Bunun sonucu üst toprakta daha az organik madde birikir. Bunun 22.l57 hektarı l. Sınıf, hektarı ll. Sınıf, l8.9l7 hektarı lll.sınıf, 5665 Hektarı IV. Sınıf, 212 hektarı V1. Sınıf, 541 hektarı V11. Sınıftır. Organik Topraklar Profilinde yüksek derecede organik madde muhtevasına sahip olan topraklardır. Mineral topraklar da organik maddeye sahiptir. Fakat bu miktarı eserinden başlamak üzere % e kadar çıkabilir. Organik topraklardan ise bu miktar profilindeki kil miktarına bağlı olarak % den daha fazla olup % 95 e kadar çıkabilir. Organik topraklar 86 hektarla İlin en az alanını kaplar. Kahverengi Orman Toprakları yüksek kireç içeriğine sahip ana madde üzerinde oluşurlar. Profilleri A (B) C şeklinde olup horizonlar birbirine tedricen geçiş yaparlar. Bunlarda A horizonu çok gelişmiş olduğundan iyice belirgindir. Koyu kahverenginde ve dağılgandır. Reaksiyonu genellikle kalevi bazen de nötrdür. B horizonlarında renk açık kahve ile kırmızı arasında değişir. Reaksiyon genellikle kalevi, bazen de nötrdür. Bu gruptaki topraklarda toprak derinliği sığ ve çok sığdır. Haritalama birimleri arasında çok dik ve sarp olanlar büyük kısmını kaplar. Taşlılık, kayalık ve şiddetli erozyon problemdir. Orman ve otlak olarak değerlendirilir. Dik ve orta eğimli birimler dağlık arazi içinde sırtlar, boyunlar ve dar etekleri kaplarlar. Büyük yüzde teşkil etmezler. Yükseltinin elverdiği kesimlerde kuru tarım ve meyve yetiştirmede kullanılır Adana ilinde bu topraklara her ilçede rastlanır. Genellikle aluvyal toprakların bittiği yerde başlar. Kuzeye doğru çok geniş yayılımı gösterirler. İldeki toplam alanları hektar olup bunun 453 hektarı 1. Sınıf, hektarı 11. Sınıf, 44,353 hektarı 111. Sınıf, hektarı 1V. Sınıf, hektarı V1.sınıf, hektarı V11. Sınıftır. Şistler, serpantin ve kristal kireçtaşı üzerinde, orman ve çalı örtüsü altında, zayıf-ileri derecede katmanlaşmış kireçsiz kahverengi orman toprakları oluşmuştur. Adana İlinde bu topraklar İlin kuzeyinde çok geniş yayılım alanına sahiptirler. Yayılım alanın güneyinde kahverengi orman toprakları kuzeyinde kireçsiz kahverengi topraklarla sınırlanırlar. Batıda Pozantı nın kuzey doğusunda yer alan Kamışlı Bucağı ndan doğuya doğru Seyhan ve Göksu nehirlerinin birleşim yerine doğru uzanırlar. İldeki alanları hektardır. Bunun 431 hektarı l. Sınıf, 383 hektarı ll. Sınıf, 4ll2 hektarı lll. Sınıf, l0.l29 hektarı lv. Sınıf hektarı Vl. Sınıf, hektarı Vll. Sınıftır. Kırmızı Akdeniz Toprakları Kırmızı Akdeniz Toprakları seki ve yüksek arazilerde kristal kireç taşı üzerinde oluşmuşlardır. 5 YR den daha kırmızı renkleri ile tipiktirler. Oluşumunda kireç yıkanmış, sıcakkurak yaz döneminde yükseltgenmesiyle yerinde demir (3) oksit birikimi işlemleri etkindir. Organik madde hızlı ayrıştığından toprakta düşük seviyededir. Toprak gövdesi (AB), çoğunlukla doğrudan doğruya sert kireç taşı üzerinde oturur. Bazı hallerde arada ince, yumuşak kireç katı vardır. Taşlılık ve kaya çıkışları yaygındır. Şiddetli aşınım etkinse toprak yalnız kaya çatlaklarında ve küçük çukurlarda bulunur. Kireçtaşı çimentolu ve kristal kalker çakıl konglomeralar üzerinde de buna benzer toprak oluşmuştur. 5YR ve daha kahverengi H li organik maddece daha zengin olan bu topraklar çoğu hallerde Kırmızı Kahverengi Akdeniz olarak sınıflandırılmıştır. İkinciler daha düşük eğimli ve tabana daha yakın pozisyonlarda oluşmuştur, toprak daha derindir, Kırmızı Kahverengi Akdenizler, kırmızı çayır topraklarına geçiş olarak düşünülebilir. Kırmızı Akdenizlerin doğal örtüsü Akdeniz iklimine öz çalı-maki topluluğudur. Pınarlı (Q ile X ) ve meşe (Quercus) topluluğunun baskı türleridir. Kıyıdan uzaklaştıkça meşe yaygınlaşır, bu örtü içinde incir, dut, zeytin serpilmiştir. PH nötür ve hafif baziktir. Organik maddelerin düşüklüğü ve kil fraksiyonu içinde yüksek oranda Fe-Oksitlerinin bulunması nedeniyle su ve besin tutma sığası ortadır. Değişen katyonlar içerisinde Ca + Mg baskındır. Na ve K derinlikle birlikte azalır. Adana ilinde bu topraklar, Adana- Ceyhan yolunun km. arasında az bir alan kaplar. Kozan daki kırmızı Akdeniz toprakları 66

68 Seyhan ve Göksu ırmaklarının birleştiği yerde çıplak kayalarla birlikte görülür. Karaisalı nın kuzeyindeki Niğde ili ile sınır olan çıplak kayalar arasında da görülür. Adana ilindeki Kırmızı Akdeniz Topraklar hektardır. Bunun 707 hektarı 1.sınıf, 477 hektarı 11.sınıf, 1686 hektarı 111.sınıf, 2445 hektarı 1V. Sınıf, 4271 hektarı V1. Sınıf, hektarı V11. Sınıftır. Kırmızı Kahverengi Akdeniz Toprakları Toprağın organik madde kapsamı ortadır, derinlikle düzenli şekilde azalır ph 7,3-7,6 arasındadır. Su ve besin tutma sığası ortadır, bazla doyma yüksektir. Değişken katyonlar içerisinde Ca+Mg baskındır. Bu toprakların en geniş yayılımı gösterdikleri alan Adana şehrinin çevresidir. Doğuda, Adana-Ceyhan yolu ile Adana-Kozan yolu arasındaki arazilerde Kırmızı Akdeniz toprakları ile birlikte bulunurlar. Ana maddeleri konglomera veya marno kalkerdir, batıdaki yayılım alanı da Adana-Karaisalı yolunun başlangıcı ile yolun güneyindedir. Adana ilinde bu topraklar hektarı 1. Sınıf, hektarı 11. Sınıf, 3991 hektarı 111. Sınıf, 6367 hektarı 1V. Sınıf, 206 hektarı V. Sınıf, hektarı V1. Sınıf, hektarı V11.sınıftır. Kireçsiz Kahverengi Topraklar A (B) C profilli topraklardır. Kahverengi veya açık kahverengi dağılabilir üst toprağa ve soluk kırmızımsı kahverengi B horizonuna sahiptir. B horizonu dâhil solum sulandırılmış asitle muamelede köpürme göstermez. Genellikle yıkanma mevcut olup üst toprak alt toprağa nazaran daha asidik bir karakter arz eder. Alt toprakta kalevilik hâkimdir bazı durumlarda alt toprakta çok az olarak serbest karbonatlar görülebilir. Kireçsiz Kahverengi Toprakların Adana İlinde toplu olarak bulunduğu alanın birincisi Tufanbeyli ilçesinin çevresindeki araziler olup Kahramanmaraş sınırına kadar uzanır diğer alan ise Pozantı nın Aşçıbekirli Beldesi civarında olup kuzeye Niğde sınırına kadar uzanır. Kaplandıkları toplam alan hektardır. Bunun 245 hektarı 1. Sınıf, 968 hektarı 11 sınıf, 9715 hektarı 111. Sınıf, 5744 hektarı 1V. Sınıf, 4000 hektarı V1. Sınıf hektarı V11. Sınıftır. Rendzina Topraklar Yumuşak veya parçalı kireçtaşı üzerinde hafif kireç yıkanımı ve organik madde birikimiyle oluşmuş zayıf A1 ve altında C veya R katlarından ibaret Rendzinalar intrazonal topraklardır. Gri renkli olan A1 de kireç yıkanımı çok azdır. A1 i oluşturan asıl işlem ayrışma ve organik madde birikimidir. Ancak, kurak-sıcak yaz dönemi dolayısıyla ayrışma hızlıdır ve toprakta organik madde yüksek değildir. A1 in altında yumuşak yahut parçalı kireç taşı katı (C ya da R) gelir. İldeki rendzina toprakları, İçel-Tarsus travertenleri üzerinde oluşmuştur, Karaisalı ilçesinin güneyinde ve İçel İline komşudur. Kapladıkları alan 906 hektar olup bunun 260 hektarı 11. Sınıf, 238 hektarı 1V. Sınıf, 408 hektarı V11. Sınıftır. Vertisol Topraklar A C profilli topraklardır. A horizonunu kalın, koyu renkli fakat organik madde miktarı nispi olarak düşüktür ve kalsiyum karbonat ihtiva edebilir. A horizonun yukarı kısımları kuru iken granüler yapıda ve çoğu halde çatlaktır. A nın alt kısımları ekseri prizmatik yapı gösterir bariz olarak yıkanma ve birikme horizonları yoktur. Vertisoller ağır bünyeli topraklardır, kil fraksiyonunda % 30 dan fazla şişme büzülme kabiliyetine sahip killer bulunduğundan ıslanma veya kurumalarla şişer veya büzülürler bu ameliye neticesinde bu toprakların birçoğunun yüzeyinde karakteristik olarak self malçing (tabii malç) denilen gevşek granüler yapı ile gilgai denilen ve daha ziyada düz veya düze yakın meyillerdeki birçok ufak çöküntü ve kabarıntıların meydana getirdiği mikrolıyef görülür. Adana İlinde, Merkez 67

69 ve Ceyhan da görülürler. Kapladıkları alan 881 hektar olup 647 hektarı 11.sınıf, 234 hektarı 1V. Sınıftır. Regosol Topraklar Regosol topraklar A ve C horizonlu Azonal topraklardır. Bağlantısız sedimentler üzerinde oluşmuş çok az profil gelişmesi gösteren kültür yapılan alanlarda zorlukla teşhis edilebilen A horizonuna sahiptirler. İldeki regosoller kumlu sedimentler üzerinde gelişmişler ve bütün özelliklerini bu ana maddeden almışlardır. Renk genellikle soluk veya açık kahverengidir. Organik maddece fakirdirler. Adana ilinde Regosol topraklar Karataş ve Yumurtalık ilçelerinde sahil kumullarının arkasında bulunurlar. Ondüleli bir topografyaya sahiptirler hektarlık bir alan kaplarlar, arazi sınıf 1V. Sınıftır. Bazaltik Topraklar Bu toprakların özellikleri aynı iklim şartları altında kireç taşları üzerinde teşekkül etmiş olan Kahverengi ve Kırmızı Topraklara oldukça benzerlik gösterir. Genellikle orta derin profile sahip olan Bazaltik Topraklar, ağır killi olup, iyi bir profil göstermezler. A horizonunun yapısı granülerden blok yapıya kadar değişir. B horizonu genellikle A horizonundan daha ince bünyeli ve blok yapılıdır, fiziksel özellikleri kalker üzerinde teşekkül etmiş olan topraklardan daha iyi değildir. Bazaltik topraklara Adana ilinde, Ceyhan ilçesinde rastlanmıştır. Toplu olarak 3075 hektarlık bir alanı kaplarlar ve V11. Sınıf arazidirler. Irmak Taşkın Yatakları Akarsu boylarında yer alan taşlı ve çakıllı yataklar yılın büyük kısmında su altında kalırlar. Su altında kalmasalar bile toprak profili teşekkül etmediği için ve her zaman sel basmasına maruz kaldıklarından tarımsal nitelikleri bulunmamaktadır. V111.sınıf olan bu arazi tipi Adana da 4591 hektarlık bir alanı kaplamaktadır. Sahil Kumulları Kıyı kumulları İçel ili ile hudut yeri olan Seyhan Nehri nin döküldüğü yerden başlar. Yumurtalık ilçesinin ilçe merkezine kadar kıyı boyunca uzanır. Profil teşekkülü olmadığı için Regosol topraklara dâhil edilmemişlerdir. Düz, düze yakın olanları olduğu gibi orta ve dik eğimli olanları da bulunmaktadır. Toplam alanları 9697 hektar olup V111. Sınıf arazidirler. Çıplak Kaya ve Molozlar Kahverengi orman, kireçsiz kahverengi orman ve kırmızı Akdeniz toprak kuşakları, haritalanabilir genişlikte olmayan kaya çıkışları halinde yahut arada toprak örtüsü bulunduğu için bu grupların çok sığ, taşlı birimlerine sokulmuş geniş çıplak kaya yüzeyleri bulunur. Toroslarda özellikle sert kalker oluşumları bu niteliktedir. Çıplak kayalıkların eğlence, av ve su toplama alanı olarak değerleri vardır. VIII..sınıftırlar ve ilde hektarlık yer kaplarlar. Çıplak kayalar genellikle Toroslarda ve Niğde, Kayseri İl hududunda bulunurlar. 68

70 E.2 Toprak Kirliliği E.2.1 Kimyasal Kirlenme E Atmosferik Kirlenme Bugün Adana ilinde dolayısıyla Çukurova Bölgesi nde kullanılan Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ndan ruhsat almış 1000 nin üzerinde ilaç vardır. Bu ilaçların birçoğunun etkili maddesi aynı olmakla beraber, etkili madde açısından kullanılan ilaçlardan sayıca oldukça zengindir. Bu etkili maddelerden birçoğu ise bugün, bir dönem kullanılmış olmasına rağmen yasaklanmıştır. Yasaklanan bu ilaçların birçoğu insan sağlığı, çevrede birikme, etkisizlik ve direnç oluşması nedeniyle yasaklanmıştır. Özellikle kullanılan ilaçların çevrede birikmesi sonucu, tarımın üzerinde yapıldığı toprağa ve toprak canlılarına, kültür bitkilerine ve diğer bitkilere, havanın ve suyun kalitesinin bozulmasına, evcil ve yabani hayvanlara çok büyük oranda yan etkisi vardır. Pestisitlerin bir kısmı ağır metaller içermektedir ve yer yer toprakta ağır metal birikimine neden olurlar. Bu durum bir başka kültür bitkisinin gelişmesini engelleyebilir yılında Adana ilinde yapılan bir ön çalışmada Cırrık, Zaarlı, Kadıköy, Kamışlı ve Çavuşlu köylerinden alınan toprak örneklerinde pp DDT, op DDT ve türevlerine, Endirin ve Endosulfan-Sülfat a rastlanmıştır. Hatta bu miktarlar bazı örneklerde insan sağlığını tehdit edecek düzeydedir. Toprakta önemli derecede birikme söz konusu olunca bundan tabii ki toprak canlıları negatif etkilenmektedir. Özellikle toprağın havalanması ve benzeri yararları olan solucan gibi birçok hayvanlar ölmekte ve topraklarımız canlılığını yitirmektedir. Ayrıca birçok hastalığın çıkmasını engelleyen antagonist mikroorganizmalar, özellikle yabancı ot öldürücü ilaç olan herbisitlerden büyük oranda etkilenmektedir. Bunun sonucu olarak özellikle yetiştirdiğimiz bitkilerde toprak kökenli hastalıklar artmaktadır. Özellikle uçakla pestisit uygulamalarında uygulanan pestisitin % i havada asılı kalmaktadır. Havada asılı duran bu pestisitler Akdeniz den gelen rüzgarla kuzeye doğru hareket etmekte ve ovadaki kirli hava bazen Adana şehrine dahi ulaşabilmektedir. Ancak bu konuda yapılmış araştırmalar çok sınırlıdır. E Atıklardan Kirlenme Yerleşim yerlerinden, sanayiden ve tarımsal faaliyetten kaynaklanan atık ve artıklar, katı, sıvı ve gaz halinde olabilir. Katı atıkların deponi alanlarının çok iyi seçilmesi ve bakımlarının düzenli yapılması gerekir. Bu deponilerde metan gazı oluşumu, yandığı zaman kanserojen içerikli hidrokarbonların oluşumu kaçınılmazdır. Depo alanları öncelikle, sızdırmaz hale getirilmiş kum ve taş ocaklarının yerinde kurulmalıdır. Bugün Adana da kullanılan depo tamamen yanlış bir yere kurulmuştur. Çatalan yolu üzerinde, Adana ya 5 km. mesafeli Büyüksofulu Köyü, 705, 706, 655, 123, 131 parsellerinde kayıtlı m2 lik alanda bulunan çöp sahasının, Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği ve çevre sağlığı açısından tehlike oluşturduğu tespit edilmiştir. Çöp alanında evsel nitelikli atıklar, sanayi atıkları, tehlikeli atıklar ve tıbbi atıklar karışık olarak depolanmakta iken bu olumsuz koşulları gidermek amacıyla Adana Büyükşehir Belediyesi tarafından rehabilitasyon çalışmalarına başlanmıştır ( JICA Projesi). Sıvı atıklar, eninde sonunda akarsulara, taban sularına ve denizlere karıştığı için mutlaka usulüne göre yeterli kapasitesi olan arıtma sistemlerinde arıtılmalıdır. Bu suların içindeki toksik maddeler, ağır metaller, toprakta ve suda birikme özelliğine sahiptirler, bu nedenle uzun süre etkili olurlar. Özellikle tek taraflı yapılan gübrelemeler, kültür bitkileri cinsini, toprak özelliklerini, topografya ve taban suyu durumunu dikkate almayan gübreleme daha olumsuz bir etkide bulunmaktadır. 69

71 En önemli problem doğal taban suyunun nitratla kirlenmesidir. Avrupa ülkelerinde 1980 yılından bu yana yasal önlemler alınmıştır. Nitratla kirlenme sadece ticari gübrelerden kaynaklanmaz arıtma çamuru, hayvan gübresi, hayvan idrarı gibi işletmelerden gelen gübrelerden de kaynaklanabilir. Bu nedenle toprağa verilecek organik gübrelerin belirli bir olgunlaşma sürecinden sonra toprağa verilmesi gerekir. Aynı şekilde arıtma çamurlarının da hem ağır metaller, hem de azot formu yönünden analiz edilmesi gerekir. E.3 Arazi E.3.1 Arazi Varlığı Tablo 37: Adana İlindeki Arazi Varlığı İlçeler Yüzölçümü Toplam Tarım Çayır Mera Orman Diğer Araziler (Ha) Arazisi (Ha) Alanı (Ha) Alanı (Ha) (Ha) Aladağ Ceyhan Feke İmamoğlu Karaisalı Karataş Kozan Pozantı Saimbeyli Seyhan Tufanbeyli Yumurtalık Yüreğir TOPLAM E Arazi Sınıfları İlimizde gerek etütlerde, gerekse alınan örneklerin laboratuarlarda analizleri sonucu tespit edilen toprak özelliklerinin çeşitli yönlerden değerlendirilip derecelendirilmeleri yapılmaktadır. Yorumlama olarak adlandırılan bu derecelendirmeler, çok değişik topraklar ve çeşitli kullanma alanları olduğundan değişik amaçlarla yapılmaktadır. Bu yorumlamalardan biri olan Arazi Kullanma Kabiliyeti (AKK) sınıflaması, daha çok tarımsal amaçlı bir yorumlama şeklidir. AKK sınıflamasında toprak gruplandırılması, (1) kabiliyet birimi, (2) kabiliyet alt sınıfı ve (3) kabiliyet sınıfı olmak üzere üç kategoride yapılmaktadır. Kullanma kabiliyet sınıflaması, sekiz adet olup toprağa zarar sınırlandırmaları 1.sınıftan V111. sınıfa doğru giderek artmaktadır. İlk dört sınıf arazi iyi bir toprak idaresi altında, yöreye adapte olmuş tarla bitkileri ile orman, mera ve çayır bitkilerini iyi bir şekilde yetiştirme yeteneğine sahiptir. V1.ve V11. sınıflar bulundukları yöreye adapte olmuş yerli bitkilerin yetişmesine elverişlidir. V111. sınıf arazi, çok etkin ve pahalı ıslah çalışmaları ile üretime alınabilirse de mevcut piyasa koşullarında, elde edilecek ürün yatırım harcamalarını karşılayamaz. SINIF I : En iyi topraklardır, bunların kullanımlarını kısıtlayan, hafif derecede bir veya iki sınırlandırması olabilir. Adana ilinde bu sınıfa giren toprakların kapladığı alan hektar olup il yüzölçümünün % ünü oluşturmaktadır. SINIF II : Bu sınıftaki topraklar, kötüleşmeyi önlemek veya işleme sırasında hava ve su ilişkilerini iyileştirmek için yapılan koruma uygulamalarını içeren dikkatli bir toprak idaresini gerektirir. İlde bu sınıfa giren toprakların kapladığı alan hektar olup, il yüzölçümünün % 6.06 ini teşkil etmektedir. SINIF III : Bu sınıftaki topraklar 11. sınıftakilerden daha fazla sınırlandırmalara sahiptirler. Orta derecede eğim, şiddetli su ve rüzgar erozyonu, ürüne zarar veren sık taşkınlar, alt toprakta çok yavaş geçirgenlik, yaşlık ve göllenme, orta derecede tuzluluk ve sodiklik bu sınıfın sınırlayıcı 70

72 faktörlerini oluşturan özelliklerdir. İlde bu sınıfa giren toprakların kapladığı alan hektar olup il yüzölçümünün % 8,34 unu oluşturmaktadır. SINIF IV : Bu sınıfta, toprakların kullanılmasındaki kısıtlamalar 111.sınıftakilerden daha fazla ve bitki seçimi daha sınırlıdır. İşletildiklerinde daha dikkatli bir toprak yönetimi gerektirirler. İlde bu sınıfa giren toprakların kapladığı alan hektar olup il yüzölçümünün % 4.92 unu oluşturmaktadır. SINIF V : Bu topraklar, yetişecek bitki çeşitlerini kısıtlayan kültür bitkilerini normal gelişmesini önleyen sınırlandırmalara sahiptir. Bunlardan topografya hemen hemen düzdür. Toprakları, ya sık sık sel basması nedeniyle sürekli olarak yaş ya da çok taşlı veya kayalıdır. İlde bu sınıfa giren toprakların kapladığı alan 1000 hektar olup il yüzölçümünün % 0.07 ını oluşturmaktadır. SINIF VI : Bu sınıftaki toprakların dik eğim, ciddi erozyon zararı, geçmişteki erozyonun olumsuz etkileri, taşlılık, sığ kök bölgesi, aşırı yaşlık ve taşkın tuzluluk veya sodiklik gibi düzeltilemeyecek sürekli sınırlandırmaları vardır. İlde bu sınıfa giren toprakların kapladığı alan hektar olup il yüzölçümünün % 9,27 ini oluşturmaktadır. SINIF VII : Bu sınıf araziler erozyon, yaşlık, taşlılık, kayalık, düşük nem tutma kapasitesi, tuzluluk ve sodiklik gibi kısıtlayıcı faktörlerden bir veya birkaçının önlenemeyecek derecedeki şiddetli sınırlandırmaları nedeniyle ot, ağaç ve kültür bitkilerinin yetiştirilmesine elverişli değildir. İlde bu sınıfa giren toprakların kapladığı alan hektar olup il yüzölçümünün % ini oluşturmaktadır. SINIF VIII :Bu sınıf araziler yaşlık, erozyon, taşlılık, kayalık, düşük rutubet kapasitesi, tuzluluk ve sodiklik gibi kısıtlayıcılardan bir veya birkaçının önlenemeyecek derecedeki şiddetli sınırlandırmaları nedeniyle ot, ağaç ve kültür bitkilerinin yetiştirilmesine elverişli değildir. İlde bu sınıfa giren toprakların kapladığı ha olup, il yüzölçümünün % 5.77 sini kaplamaktadır. Tarım Dışı Bırakılması Gereken Araziler Tarımsal faaliyeti engelleyen pek çok sınırlayıcı faktör vardır. Bu faktörlerin şiddet derecesine bağlı olarak toprakları tarım dışı bırakmak gerekebilmektedir. Arazi Kullanım Kabiliyeti (AKK) sınıfları dikkate alındığında V., Vl., V11. ve V111 sınıf araziler içerdikleri şiddetli sınırlandırıcı faktörlerden ötürü tarım dışı kullanımlarda değerlendirilmelidir. Ancak bu sınıflardan V. sınıfa giren toprakların bazı özel koşulları bulunmaktadır. Bu sınıfta bulunan topraklar için alınacak bazı ıslah önlemleri bu arazilerin tarımsal amaçlı kullanımına izin verilebilir. E Kullanma Durumu İlimizde, kuru tarımda kullanılan toplam hektar arazinin % 31 i dik veya çok dik eğimlidir. % 54.2 si sığ ve çok sığ toprak derinliğine sahiptir. % 39.7 si orta, % 34.4 ü şiddetli, % 3.7 si çok şiddetli erozyona sahiptir. Erozyondan fazla etkilenmeyen % 10.3 ünün hektarında çoraklık problemi mevcuttur. Bu kısıtlamalardan dolayı kuru tarım arazileri çeşitli kabiliyet sınıflarında yer almaktadır. Kuru tarım yapılan alanların hektarında nadas uygulanmakta olup, nadasa bırakılma sebepleri bitki gelişme periyodunda yağışın yeterli olmamasından kaynaklanmaktadır hektarlık bölümünde her yıl ekim yapılmakta ise de aslında (% 32.6) hektarlık kısmı sürüme elverişli olmayan V1. ve V11. sınıf araziler olup ekim yapılmaması gereken arazilerdir. Adana ilinin hektarlık kısmında sulu tarım yapılmakta olup, bunun % 85.9 u düz, düze yakın eğimli ve derin topraklardır. % 8.9 unda yaşlık, % 16.9 unda çoraklık sorunu vardır. Sulu tarım uygulanan arazilerin % 96.3 ü 1., 1., lll. ve 1V. sınıf arazilerdir. Kuru şartlarda bağ tarımı yapılan alanlar 6345 hektar olup % 3.4 ü düz, düze yakın eğimlidir. % 75.8 i sığ ve çok sığ toprak derinliğine sahiptir. Düz derin arazilerin 388 hektarında çoraklık problemi mevcuttur. % 54.2 sinde şiddetli, % 16.2 çok şiddetli erozyon hâkimdir. Özel ürün olarak 300 hektarda zeytin, 112 hektarda muz, 114 hektarda turunçgil yetiştirilmektedir. 307 hektarı düz, düze yakın eğimli ve derindir. % 34.0 ı sığdır, % 45.8 inde orta erozyon hüküm sürmektedir. Çayırların kapladığı alan çok az ve genellikle düz, düze yakın derin ve 71

73 bozuk drenajlıdır. İl genellikle 54 hektarlık bir yüzeyi kaplamaktadır. Meraların kapladığı alan hektar olup bunun % 78.1 i VII. sınıf, % 8.9 u VI. sınıf arazilerdir. Geriye kalanın az bir bölümü II., III. ve IV. sınıf arazilerdir. % 81.5 i çok sığ, % 55.3 ü dik, çok dik sarp eğimlidir. Orman ve fundalık alanların % 98.4 ü VI. ve VII. sınıf arazileridir. Geriye kalan küçük bir bölümü ise II., III ve IV. sınıf arazilerdir. % 97.4 ü, % 12 den fazla eğime sahiptir. Toplam alanın % 84.5 inde toprak çok sığ, % 13.5 inde sığdır. % 54.6 sı şiddetli, % 42 sinde çok şiddetli erozyon hüküm sürmektedir. Yerleşik alanların % 52.4 ünü I. ve IV. sınıf araziler teşkil etmektedir. İlin değişik yerlerinde görülen toplam hektar tutarındaki hali araziler VIII. sınıf olup çıplak kaya, kıyı kumulu ve ırmak taşkın yatağı şeklindedir. Su yüzeyleri toplamı hektardır. Adana ilinde 1956 yılında 2937 dekar I.sınıf arazi konut alanı olarak kullanılırken, 1975 yılında 9.32 kat artarak dekara çıkmıştır. Son yıllarda gerek normal nüfus artışı, gerekse Adana iline göç nedeniyle konut yerleşim alanı olarak kullanılan arazi, en iyimser yaklaşımla dekara çıkmıştır. Bu arazinin büyük bir kısmının I. Ve II. Sınıf tarım arazisi olması konunun önemini arttırmaktadır. E.3.2 Arazi Problemleri Farklı eğim ve yüksekliklerden farklı topraklar oluşturur. Bu özelliklere sahip Adana ili topraklarında bitki yetişmesini ve tarımsal kullanımı kısıtlayan erozyon, sığlık, taşlık, kayalık, drenaj bozukluğu, tuzluluk ve sodiklik gibi etkinlik dereceleri yer yer değişen bazı sorunlar bulunmaktadır. Erozyon Adana ilinde, dağlık arazi ve yağışın fazla olması nedeniyle su erozyonu en önemli sorun olarak ortaya çıkmaktadır. Bu sorundan çok az etkilenen veya hiç etkilenmeyen alanlar çoğunlukla aluvyal ve Hidromorfikaluvyal topraklardan oluşan taban arazilerdir. Bunlar ırmak taşkın yatakları, kıyı kumulları, çıplak kayalıklar, yoğun yerleşim alanları ve su yüzeyleridir. İldeki 1. sınıf su erozyonu hektarla % 25.3, II. sınıf su erozyonu hektarla % 12.7, III. sınıf su erozyonu hektarla % 36.8, IV. sınıf su erozyonu hektarla ilin % 25.0 ında görülmektedir. Kuru tarım arazilerinin hektarında orta şiddetli, hektarında şiddetli hektarında çok şiddetli erozyon mevcuttur. Sulu tarım arazilerinin hektarında orta şiddetli, 5490 hektarında şiddetli, 242 hektarında çok şiddetli erozyon olasılığı bulunmaktadır. Bağ-bahçe arazilerinin 1785 hektarında orta şiddetli 3443 hektarında şiddetli, 1033 hektarında çok şiddetli erozyon vardır. Özel ürün arazilerinin 699 hektarında orta şiddetli, 520 hektarında şiddetli erozyon olasıdır. Mera arazilerinin3804 hektarındaorta şiddetli, hektarında şiddetli, hektarında çok şiddetli erozyon zararı vardır. Orman ve fundalık arazilerin hektarında orta şiddetli, hektarında şiddetli, hektarında çok şiddetli erozyon görülmüştür. Tarım dışı kullanımların 4320 hektarında orta şiddetli, 2728 hektarında şiddetli, 1172 hektarında çok şiddetli erozyon mevcuttur. Toprak Sığlığı Bitki kök sisteminin geliştiği ve besin elementlerinin temin edildiği topraklarda derinlik önem taşımaktadır. Bitki gelişiminin durağı olan bu ortam derin olursa toprağın bulunduğu iklime adapte olabilen her türlü kültür bitkisini yetiştirmek mümkün olur. İlde derin topraklar hektarla % 26.4, orta derin topraklar hektarla % 6.8, sığ topraklar hektarla % 16.4, çok sığ topraklar hektarla ilin % 47.7 sini teşkil ederler. Derin toprakların hektarı sorunsuzdur. Diğerleri taşlılık, yaşlık, tuzluluk ve sodiklikten dolayı problemlidirler. İl genelinde kuru tarım arazilerinin hektarı derin, hektarı orta derin, hektarı sığ, hektarı çok sığ topraklardır. Sulu tarım arazilerini hektarı derin,

74 hektarı orta derin, hektarı sığ, 1351 hektarı çok sığdır. Bağ- bahçe arazilerinin 592 hektarı derin, 1748 hektarı orta derin, 3238 hektarı sığ, 1573 hektarı çok sığdır. Özel ürün arazilerinin 884 hektarı derin, 112 hektarı orta derin, 520 hektarı sığdır. Çayır-mera arazilerinin hektarı derin, 2405 hektarı orta derin, 6423 hektarı sığ, hektarı çok sığdır. Orman ve fundalık arazilerin 2572 hektarı derin, hektarı orta derin, hektarı sığ, hektarı çok sığdır. Taşlılık ve Kayalılık Adana ilinde ha. lık alan toprak işlemeye ve bitki gelişmesine zarar verecek derecede taşlılık ve kayalılık ihtiva etmektedir. Bu alan il topraklarının % 32 si demektir. Hem, yüzeyde hem de profilde olabilir. Taşlılık ve kayalılığın profildeki oranı arttığından, toprak materyali azalacağından toprakların su ve bitki besinleri tutma gücüde azalır. Eğer toprak killi ise bu kötü etki nispeten azalabilir. İl içindeki taşlılık çoğunlukla sarp ve çok sığ topraklarda görülmektedir. Çok sığ toprakların % 18.1 i taşlı, % 38.8 i kayalıdır. Sığ toprakların % 20.1 i taşlı, % 11.3 ü kayalıdır. Derin topraklarda kayalılık görülmez. Taşlılık ise orta derin topraklarda % 6.1 i, derin topraklar % 0.6 dır. Topraklar orman, funda ve mera örtüsü altında ise taşlılık ve kayalılık problem olmayabilir. Çünkü buralarda sürüm yapılmamakta ve çevrenin doğal bitkileri mevcut koşullarda kendilerini uydurabilmektedirler. Taşlılık ve kayalılığın bu kötü etkisine karşın erozyonun hızının kesme bakımından olumlu bir yönü de vardır. Drenaj Daha çok aluvyal düzlüklerde görülen ve taban suyunun her zaman veya yılın bir bölümünde bitki gelişimine zarar verecek kadar yüksek bulunduğu topraklar hektarlık bir saha kaplamaktadır ki bu miktar düz ve derin toprakların % 58.3 ü demektir. Bu problemi arz eden sahalarda drenaj yetersiz ve kötüdür. Buralarda aluvyal topraklar, Hidromorfikaluvyal ve sahil bataklıkları bulunmaktadır. Kuru tarım arazilerinin 1739 hektarında yaşlık, hektarında çoraklık, sulu tarım arazilerinin hektarda yaşlık hektarında çoraklık, çayır ve mera arazilerinin 1278 hektarında yaşlık hektarında çoraklık problemi vardır. Mera arazileri dışındaki arazilerde developman projeleri uygulandığı için problemli sahalar gittikçe azalmaktadır. Orman funda ve özel ürün arazilerinde yaşlık ve çoraklık yoktur. Tuzluluk ve Sodiklik Adana ilinde drenajı bozuk sahaların hektarında (Toprakların % 6.8 i ) tuzluluk veya alkalilik ya da her iki problem birden görülmektedir. Bu problemlerin ildeki topraklarda ortaya çıkmasının başlıca nedenleri : (1) Aluvyal materyalin deniz içinde veya yakınında vuku bulan ve devam eden depolanması, (2) Arazinin düz ve taban suyu seviyesinin yüksek olması nedeniyle tuzların üst topraktan yıkanmaması, (3) Yukarı arazilerden tuzların yıkanarak düzlüklerin çukur kısımlarında birikmesi, (4) Düşük kalitede sulama suyunun kullanılması ve yeterli dengenin bulunmamasıdır. 243 hektarlık aluvyal sahil bataklıkları tuzlu-alkalidir. Hidromorfik aluvyal toprakların 302 hektarı hafif tuzlu, 9126 hektarı tuzlu, 401 hektarı hafif tuzlu-alkali, 7281 hektarı tuzlu alkalidir. Aluvyal toprakların hektarı hafif tuzlu, hektarı tuzlu, 7045 hektarı hafif tuzlu-alkali, 746 hektarı tuzlu-alkali, 168 hektarı alkalidir. 73

75 KAYNAKLAR - Güç Birliği Vakfı - Adana İli Çevre Durum Raporu Adana İli 1.Tarım Şurası Komisyon Raporları - İl Tarım Müdürlüğü Çalışmaları,

76 F.FLORA-FAUNA VE HASSAS YÖRELER F.1 Ekosistem Tipleri F.1.1 Ormanlar Adana İlinin Orman Varlığı KORU BALTALIK TOPLAM ORMANLIK NORMAL(Ha) BOZUK(Ha)NORMAL(Ha) BOZUK(Ha) NORMAL(Ha) BOZUK(Ha) , , , , , ,0 F Ormanların Ekolojik Yapısı : Adana ilini orta Toros ların bir bölümü ile Amanos dağları çevrelemektedir. Toroslar batıdan kuzey doğuya doğru uzun yaylaya kadar uzanır. Bu dağlar da 3000 m. yi geçen yükseklikler yanında, sert yamaçlara, tepelere ve vadilere rastlanmaktadır. Toroslar karayolu ile Gülek Boğazından, demir yolu ile de Horoz Boğazından İç Anadoluya bağlayan stratejik geçitlerdir. Adana; ihtiva ettiği zengin ve bereketli ovalar sayesinde Türkiye coğrafyasında oldukça önemli bir konuma haizdir. Adana ve Osmaniye illerini çevreleyen dağlar arasında kalan bölge Çukurovadır. Misis dağları bu ovayı ikiye ayırmaktadır. Güneyde kalan bölüme Aşağı Çukurova denir ve Akdeniz e kadar uzanır. Kuzeyde kalan kısma ise Yukarı Çukurova denilmektedir. Adana İlinin en önemli akarsuları Seyhan ve Ceyhan dır. Adana İli dahilinde ki göllerin tamamı set gölleridir. (Seyhan, Çatalan, Kozan..vb.) Arazi yapısının uygun olduğu yerlerde son yıllarda ağaçlandırma-rehabilitasyon çalışmalarına hız verilmiştir. F İlin Orman Envanteri 2002 yılında yapılan orman envanter çalışmalarına göre adana ilindeki orman olanı Ha. olup, bu saha üzerinde ,328 m 3 ü verimli ormanlarda, m 3 ü de bozuk ormanlarda olmak üzere ,847 m 3 ağaç serveti bulunmaktadır yılında yapılan envanter çalışmalarında Adana ilindeki ormanlık alanlar ,5 Ha. iken 2002 yılında yapılan envanter çalışmalarında ise Ha. a çıktığı görülmektedir. Ormanlık sahalardaki artış oranı ise %5.8 Ha. dır. Ormanlık sahaların artışındaki en büyük sebebi ise Sedir ekimleri ve orman içi ağaçlandırmalardan kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Adana ilinde bulunan ormanların İşletme Müdürlükleri ve İşletme şekline göre dağılımı aşağıdadır. Tablo:38 İ LETME MÜDÜRLÜĞ Ü KORU Ha. ADANA İLİ ORMAN DURUMU BALTALIK Ha. NORMAL BOZUK NORMAL BOZUK ORMANLIK ALAN Ha. ORMANSIZ ALAN Ha. TOPLAM ALAN Ha. ORMAN % ADANA , , , , , , ,5 7,35 FEKE , ,0 0,0 131, , , ,5 71,41 KOZAN , ,0 0, , , , ,0 45,71 POS , ,5 0, , , , ,0 76,74 POZANTI , ,5 0,0 5, , , ,5 9,52 SAİMBEYLİ , , , , , , ,5 56,29 KARAİSALI , ,0 0,0 0, , , ,0 58,69 ADANA İLİ , , , , , , ,0 41,12 Adana ilinin yıllık yaklaşık m 3 bakım, m 3 tensil etası mevcut olup, yıllık olağanüstü durumlar nedeniyle (Yangın, Kar Kırığı, Devrik, Böcek Tahribatı vb.) üretim miktarları artabilmektedir. 75

77 2009 yılı endüstriyel odun üretim miktarı, odun dışı ürün değerlendirilmesi ile ilgili cetveller ve elde edilen ürünlerin değerlendirilmesi ile ilgili bilgiler aşağıdadır. Ürün Çeşidi Miktarı Tomruk m3 Tel Direk m3 Maden Direk m3 Sanayi Odunu m3 Kağıtlık Odun m3 Lif-yonga Odunu m3 Sırık 308 m3 Yakacak Odun Ster. İlimizde ,0 Ha. ormanda Tali Ürün çeşitlerine göre Defne Yaprağı, Biberiye, Erika, Çam Fıstığı, Keçi Boynuzu, Kekik Yaprağı, Laden, Mantar, Mersin Yaprağı, Ökse Otu, Sumak, Tavşan Memesi, Zeytin, Ada Çayı yayılış alanlarının bulunduğu, yapılan tali Ürün planlarına göre üretim çalışmaları devam etmektedir. Tablo 39: İlimizdeki özel ormanlar ve alanları. İŞL MD. ADI YÜZÖLÇÜMÜ ALANI (M2) (Ha) SAHİBİ Adana Ç.Ü.BALCALI I Adana Ç.Ü. BALCALI II 243, ,4 Çukurova Üniversitesi Adana DSİ ÖZEL ORMANI ,7 DSİ Karaisalı Esat TEKELİ ,0 Esat TEKELİ Saimbeyli Mustafa ÖZKOZANOĞLU ,2 Mustafa ÖZKOZANOĞLU Feke Ali ÇELEN I ,8 Ali ÇELEN Feke Ali ÇELEN II ,6 Ali ÇELEN Kozan Mehmet KILIÇ ,5 Mehmet KILIÇ ADANA İLİ TOPLAMI 4.231, ,2 F Orman Varlığının Yararları Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. F Orman Kadastro ve Mülkiyet 2009 yılı içerisinde kadastro çalışma programına alınan köy adedi ve gerçekleşme miktarı: Kadastrosu tamamlanmış orman alanı miktarı ,0 Ha. Bu güne kadar 2/B ile orman dışına çıkarılan alan miktarı Ha. Mevcut Özel Orman alanları miktarı ve Özel Ormanlardaki %6 lık yapılaşma 425,2 Ha. Özel Orman alanı mevcut olup 2009 yılı içerisinde özel ormanlardan yapılaşma izni verilmemiştir Sayılı Orman Kanunu nun 16,17 ve 18. maddelerine göre ormanlık sahalardan verilen izin adedi miktarı ve alanlar aşağıdadır. İzin Adedi İzin alanı (Ha.) 16.Madde izinleri Madde izinleri Madde izinleri

78 F.1.2 Çayır ve Meralar Çayır meralar bulundukları yerler, bitki örtüleri ve kullanılma tarzları açısından birbirlerinden farklılıklar gösterirler. Genellikle düz ve taban suyu yakın olan alanlarda oluşmuş, gür gelişen sık ve uzun boylu bitkilerden meydana gelen bir bitki örtüsüne sahip olan ve genellikle biçilerek yararlanılan alanlara teknik açıdan çayır denir. Buna karşılık, oldukça eğimli ve engebeli, taban suyu derinde olan kıraç arazilerde (genellikle de V,VI, VII sınıf araziler) oluşmuş, çayırlara göre daha seyrek ve daha kısa boylu bitkilerden meydana gelen, bulunduğu iklim ve toprak özelliklerine göre üzerinde kendine özgü bitki örtüsüne sahip, diğer kültür bitkilerin yetiştirilmesine elverişli olmayan, genellikle de hayvan otlatmak üzere değerlendirilen kaba yem alanlarını teknik açıdan mera olarak nitelendirmekteyiz. Yasal açıdan ise bu gibi alanların tahsislerinin olması ve kadimden beri otlatma amacıyla kullanılıyor olması gereklidir. Çukurova Bölgesi nde doğal çayır-meralar ha. alan kaplamakta ve bu alanın bölgedeki tüm arazilerin %9.19 unu oluşturmaktadır. Bölgedeki çayır-mera alanlarının hektarı Adana ilinde bulunmaktadır. Ancak bölgede çayır niteliği taşıyan alanlar yok denecek kadar azdır. Belirtilen alanlar daha çok mera niteliğine uyan V. sınıf arazilerin üzerindeki alanlardan oluşmaktadır. Böylece, Adana da çayır-meralar toplam arazinin % 4 ünü oluşturmaktadır. Adana daki çayır-meraların toplam arazi içindeki oranı bölgenin diğer illerindekine göre daha düşüktür. F.1.3 Sulak Alanlar Yumurtalık Lagünleri İl (ler) : Adana İlçe (ler) : Yumurtalık Yüzölçümü : ha Koordinatlar : K D Rakım : Deniz seviyesi Genel Bilgi : Ceyhan ağzı ve Yumurtalık Körfezi arasında kalan ve lagünler, tuzcul bataklıklar, tatlı su bataklıkları, çamur düzlükleri, sazlıklar, ıslak çayırlar, kumullar ve bir çam ormanından oluşan dev bir sulak alan sistemidir. Başlıca sulak alanlar, Çamlık (ya da Yumurtalık) Lagünü, Yelkoma Gölü (1150 ha), Ömer Gölü (350 ha), Yapı Gölü (300 ha) ve Darboğaz Gölü dür (380 ha). Bölgedeki diğer sulak alanların aksine, düzensiz bir kıyı çizgisine sahip bölge, denizle birçok noktada birleşmektedir; eski Ceyhan yatağı önemli kuş alanlarının ortasından geçmektedir. Avcıali ve Esemen göllerinden oluşan Yelkoma Gölü, geniş tuzcul bataklıklarla çevrili sığ bir lagündür. İlkbahar ve yaz aylarında gölün bir bölümü kuruyunca, özellikle kuzeyde geniş çamur düzlükleri ortaya çıkar. Tatlı suyun kumullardan göle sızdığı bölümlerde sazlıklar vardır. Tuzcul bataklık ve çamur düzlükleriyle çevrili olan Çamlık Lagünü, Ömer Gölü, Yapı Gölü, Darboğaz Gölü ve daha küçük Kaldırım Gölü, kış aylarında su seviyesi yükseldiğinde tek bir büyük göl oluşturur. Ömer Gölü ve Çamlık Lagünü arasındaki bir yarımadanın üzerinde, 59 hektarlık bir alan kaplayan Türkiye nin nadir Halep Çamı (Pinus halepensis) ormanlarından biri bulunur. Önemli kuş alanlarını çevreleyen tuzcul bataklıkların bir bölümü tarım alanına dönüştürülmüştür. Batı bölümünde büyükbaş hayvanların otladığı geniş ıslak çayırlar vardır. Yelkoma Lagünü nün ağzında, eski Ceyhan ağzında ve Çamlık Lagünü nün Yumurtalık Körfezi ne açıldığı yerde dalyanlar bulunmaktadır.(çamlık Lagünü ndeki,1300m uzunluğunda sazdan yapılma bir duvardır). Balıkçı kooperatifleri göllerde 1995 yılında 43 ton balık tutulduğunu rapor etmişlerdir. Bölgede yavru balık da toplanmaktadır. Yumurtalık Körfezi, nesli tehlike altındaki yeşil kaplumbağanın (Chelonia mydas) Akdeniz deki bilinen tek kışlama alanıdır. 77

79 Flora ve Fauna : Önemli Kuş Alanı Türleri; Alan, üreyen turaç (5 çift) akça cılıbıt ve küçük sumru popülasyonlarıyla Önemli Kuş Alanı statüsü kazanır. Kış boyunca büyük sayılarda su kuşunu barındırmaktadır (maksimum ). Bunların en önemlileri, fiyu (maksimum 7198), kılıçgaga (maksimum 440), akça cılıbıt (maksimum 805) ve küçük kumkuşudur. (maksimum 2200). Ek bilgi; Alan üzerinden gerçekleşen bahar göçü, 1987 yılında WIWO (Hollanda tarafından yapılan bir araştırma) ile ayrıntılı olarak incelenmiştir. Araştırma, binlerce kıyı kuşunun alanda konakladığını ortaya koymuştur. Ancak dip faunasının, dolayısıyla besin maddelerinin yetersiz oluşundan, kuşlar bölgede çok kısa süre kalırlar. Mevcut Sorunlar : 1994 yılında Yumurtalık Lagünleri hektarlık bir Tabiatı Koruma Alanı ilan edilmiştir. Önemli Kuş Alanı bu koruma alanının sınırlarını izlemektedir yılında bölgeye SİT Alanı statüsü verilmiştir da Bayındırlık Bakanlığı bölgede, sulak alanın özelliklerini de dikkate alan bir Çevre Düzeni Planı hazırlamıştır. Bu plan deltadaki yapılaşmayı düzenlemekte ve özellikle yazlık konut yapımına kısıtlamalar getirmektedir. Kaçak balıkçılık bölgedeki balık stoklarında büyük düşüşlere neden olmuştur. DHKD nin 1996 yılında yaptığı bir çalışmada, Yumurtalık Körfezi nde çok sayıda deniz kaplumbağasının trolcülerin ağlarına takıldığı ve daha sonra öldürüldüğü ortaya konmuştur. Ağyatan Gölü Diğer ad(lar) İl(ler) İlçe(ler) Yüzölçümü Koordinatlar Rakım : Ağyayan Gölü, Akyayan Gölü : Adana : Karataş : 2200 ha : K D : Deniz Seviyesi Genel Bilgi : Ceyhan Nehri ağzının batısında yer alan 1130 ha. alana sahip, yer altı suları ve yağışlı dönemde nehir sularıyla beslenen ve lagündür. En fazla 3 m. derinliğe ulaşan göl ile deniz arasında bağlantıyı Hurma Boğazı adında dar bir boğaz sağlar. Kuzeyinde geniş ıslak çayırlıklar ve kıyılarda tatlı suyun ağır bastığı yerlerde küçük bataklık alanlar bulunur. Göldeki su seviyesinin, Çukurova daki diğer sulak alanlara oranla daha az farklılık göstermesi, çevresinde çamur düzlüğü ve tuzcul bataklıkların oluşumunu sınırlamıştır. Bunlardan ikincisi, özellikle batı kıyılarında bulunur. Yüksek kumullar gölü denizden ayırır. Hurma Boğazı na yerleştirilmiş balık dalyanları bir kooperatif tarafından işletilmektedir. Flora ve Fauna : Önemli Kuş Alanı Türleri; Alan, en önemlileri sakarmeke, fiyu ve dikkuyruk (maksimum191) olmak üzere, kışlayan çok sayıda su kuşu açısından önem taşır (maksimum ). Ayrıca üreyen turaç, akça cılıbıt, mahmuzlu kızkuşu ve küçük sumru popülasyonları barındırmasından ve leylekler (maksimum ) için önemli bir göç yolunun üzerinde bulunmasından dolayı Önemli Kuş Alanı statüsü kazanır. 78

80 Mevcut Sorunlar :. Alanın koruma statüsü yoktur da Bayındırlık Bakanlığı bölgede, sulak alanın özelliklerini de dikkate alan bir Çevre Düzeni Planı hazırlamıştır. Bu plan deltadaki yapılaşmayı düzenlemekte ve özellikle yazlık konut yapımına kısıtlamalar getirmektedir. Ağyatan Gölü nün kuzeyinde kalan tarım alanları Aşağı Seyhan Projesi dâhilinde sulanacaktır. Bu alanlardan dönecek atık sular, gölün batısından geçmekte olan bir kanal yoluyla denize boşaltılacaktır. Akyatan Gölü İl (ler) : Adana İlçe(ler) : Karataş Yüzölçümü : ha Koordinatlar : K - 35 l6 D Rakım : Deniz Seviyesi Genel Bilgi : Seyhan Nehri nin eski bir ağzı olan Akyatan Gölü, Çukurova daki en büyük lagündür ve yüzey akımı, iki dere ve drenaj sularıyla beslenir. Kapladığı en geniş alan 7500 ha., en derin yeri 4 metredir. Yaz boyunca alanı önemli ölçüde küçülür ve özellikle batı ucunda geniş çamur düzlükleri ortaya çıkar. Aslında tuzlu bir göl olmakla birlikte, tuzluluk derecesi, yağış miktarına ve sulama dönemindeki drenaj suyu girişine bağlı olarak büyük değişimler göstermektedir yapımı büyük bir tahliye kanalı (YD3), tarım alanlarından dönen suları doğrudan göle taşır. Göl kıyılarında, genişliği tatlı su sızıntılarına bağlı olarak farklılıklar gösteren dar bir bataklık ve sazlık şeridi bulunur. Göl ve kumsal arasında geniş kumullar yer alır. Ancak, bunların doğal yapısı, kumul stabilizasyonu amacıyla dikilen akasya (Acacia), okaliptüs (Eucalyptus) ve çam (Pinus) ağaçları nedeniyle büyük ölçüde değişime uğramıştır. Kumul tepeciklerinin arasında yer alan çukurlarda küçük bataklıklar ve gölcükler bulunur. Akyatan ın el değmemiş 22 km. uzunluğundaki kumsalı, yeşil denizkaplumbağasının (Chelonia mydas) Akdeniz deki son yumurtlama alanlarından biridir yılında kumsalın 12 kilometrelik bir bölümünde yapılan sayımlarda 500 e yakın yuva saptanmıştır. Ayrıca, aynı sayımda adi denizkaplumbağasına (Caretta caretta) ait 25 yuva belirlenmiştir. Göl tarım alanlarıyla çevrilidir. Pamuk başlıca üründür, diğer önemli ürünler ise hububat, meyve, sebze ve çeltiktir. Sulama suyu Adana nın kuzeyindeki Seyhan Barajı ndan gelir. Yakın dönemde, kumullar ve göl arasında kalan düzlüklerde, çilek, hıyar, kavun ve karpuz tarımı yoğunluk kazanmıştır. Bu tarlalar yer altı suyuyla sulanmaktadır. Akyatan Gölü nün kuzeydoğusundaki Yemişli Gölü nü de kapsar. Mevsimsel bir göl olup yağışlarla beslenen Yemişli Gölü nün alanı, kış aylarında 800 hektara ulaşır. Yazın ise bir kısmı sazlıklarla kaplanan gölün kuruyan bölümlerinde tarım yapılır yılında Devlet Su İşleri gölü kurutma çalışmalarını yoğunlaştırmıştır. Şu anda gölün üzerinden birkaç büyük tahliye kanalı geçmektedir. Çok yağışlı geçen 1996 yılı ilkbaharından sonra bile alanın tamamen kuru olması, gölün artık tümüyle kurutulmuş olduğunu göstermektedir. Geleneksel dalyan balıkçılığı, Akyatan Gölü ndeki en önemli ekonomik etkinliklerden biridir. Denize açılan boğazın ağzında Karataşlı balıkçılara ait bir dalyan bulunmaktadır. Balık çiftliklerinde kullanılmak üzere yavru balık da yakalanmaktadır. Flora ve Fauna : Önemli Kuş Alanı Türleri; Üreyen yaz ördeği (5 çift), turaç (75 çift), sazhorozu, kocagöz, akça cılıbıt, mahmuzlu kızkuşu ve küçük sumru (100 çift) popülasyonlarıyla Önemli Kuş Alanı statüsü kazanır. En önemlileri flamingo (maksimum 9579), suna (maksimum854), fiyu (maksimum ), elmabaş patka (maksimum ), dikkuyruk (Maksimum 978) ve sakarmeke 79

81 (maksimum ) olmak üzere, büyük sayıda sukuşu (maksimum ) gölde kışlar. Alan göç sırasında, küçük karabatak ile en önemlileri kılıçgaga (maksimum 1589), akça cılıbıt (maksimum 3918) ve küçük kumkuşu (maksimum 5165) olmak üzere, kıyı kuşları için büyük önem taşır. Yemişli Gölü, eskiden sazhorozunun Türkiye de Göksu Deltası dışında bilinen tek üreme alanıydı. Ancak, Yemişli Gölü nün geri dönüşü olmayan biçimde tahrip edilmesi sonucu, bu nadir türün geleceği tehlike altına girmiştir. Ayrıca, bahar göçü boyunca, büyük sayılarda çeltikçi ve leylekle birçok ördek ve kıyı kuşu türü de, yakın bir zamana kadar bu gölde görülmekteydi. Akyatan Gölü ve deniz arasındaki kumullar çeşitli türlerden küçük ötücülerin üreme ve konaklama dönemlerinde yaşam ortamıdır. İzmir yalıçapkını bölgede ürerken, alaca yalıçapkını çoğunlukla kış aylarında görülür yılında bir WIWO (Hollanda) ekibi tarafından yapılan çalışmada, baharda çok sayıda kıyı kuşunun Akyatan Gölü nde konakladığı, ancak besin maddelerinin yetersiz oluşundan dolayı, bunların bölgede kısa bir süre kaldığı ortaya konmuştur. Mevcut Sorunlar : Akyatan Gölü, 1987 yılında ha. alan kaplayan bir Yaban Hayatı Koruma Sahası ilan edilmiştir. Ancak, kontroller çok zayıftır ve göl halen aşırı bir av baskısına maruz kalmaktadır da Bayındırlık Bakanlığı bölgede, sulak alanın özelliklerini de dikkate alan bir Çevre Düzeni Planı hazırlamıştır. Bu plan deltadaki yapılaşmayı düzenlemekte ve özellikle yazlık konut yapımına kısıtlamalar getirmektedir. Tarımsal yoğunlaşmanın daha da artması, doğal alanlar üzerindeki baskıyı en üst seviyesine çıkaracaktır. DSİ projesini inceleyen bir Dünya Bankası Uzman heyetinin görüş ve önerileri çok çarpıcıdır. Heyet Aşağı Seyhan IV Projesi nin çevresel etkilerinin göz ardı edilmiş olduğunu saptayarak projeyi sürdürmenin akılcı bir iş olup olmadığını sorgulamış, geriye kalan doğal alanların korunarak, yöre insanı için alternatif gelir kaynaklarının geliştirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Adana nın hızlı bir şekilde sanayileşmesi, çiftçilerin, Akyatan Gölü nün çevresindeki alanlar gibi, daha az verimli alanlara doğru kaymasına yol açmıştır. Ayrıca, özellikle Güneydoğu Anadolu Bölgesi nden gelen çok sayıda pamuk işçisi ve ailesi, tüm alana yayılmış geçici ve sürekli çadırkent lerin kurulmasına neden olmuştur. Göl ve kıyı arasındaki alanlarda da nüfus hızla artmaktadır. Kumullarda yakın dönemlerde başlanan çilek, kavun ve karpuz tarımı (bunun için kumullar önce makinelerle düzleştirilmektedir ) plansızdır ve bu alanlarda sulama için yer altı suyunun çıkarılması, deniz suyu sızıntılarına yol açabilecektir yılında gölün güneyinde, Karataş Kaymakamlığı ve Adana Çevre Vakfı tarafından üç katlı bir kuş gözlem evi inşa edilmiştir. Yapının yüksekliğinin yanı sıra, binaya ulaşım için yollar açılması ve elektrik getirilmesi gibi planlar, Akyatan Gölü nün son derece bakir olan bu bölümünde başka gelişmeleri de özendirebileceğinden, çok büyük bir tehlike oluşturmaktadır. Gölde tutulan balık miktarı 25 yıl önceki yaklaşık 500 tondan 1995 yılında 60 tona inmiştir. Dalyanın yakınlarında inşa edilen balık havuzlarının amacına ulaşamadığı belirtilmiştir. Tarım Bakanlığı tarafından alanda lagün balıkçılığının geliştirilmesi için ön araştırmalar yapılmaktadır. Tuzla Gölü İl (ler) : Adana İlçe(ler) : Karataş Yüzölçümü : 2800 ha Koordinatlar : K D Rakım : Deniz Seviyesi 80

82 Genel Bilgi : Tuzla Gölü (maksimum800 ha.) Seyhan ağzının doğusunda yer alır ve Çukurova daki göllerin en batıda olanıdır. Gölün suyu, yılın büyük bir bölümünde hafif tuzludur. Su seviyesi özellikle kış yağışlarından sonra yükselir, bu dönemde göldeki tuzluluk azalır. Gölün özellikle doğu tarafında geniş çamur düzlükleri ve tuzcul bataklıklar bulunur. Denizden alçak ve dar bir kumul şeridiyle ayrılır. Kuzeyinde, 500 m. genişliğinde bir şerit üzerinde kuru tarım yapılan tarlalar ve çayırlar vardır. Bu çayırlarda az sayıda büyükbaş hayvan otlar. Kıyıdaki basit turistik tesislere ulaşımı sağlayan bir yol, gölün doğu tarafını ikiye ayırır. Kısa bir kanal gölün denizle bağlantısını sağlar. Denize açılan boğazda bir balık dalyanı bulunur yılında 30 ton balık yakalanmıştır. (Güncel bir rapor, Tuzla Gölü nün, Çukurova Deltası ndaki yakın dönemde balık stoklarının düşmediği tek sulakalan olduğunu belirtmektedir.)önemli Kuş Alanları sınırları içerisinde, Tuzla Gölü nün güneydoğusunda, kısmen Seyhan ın eski yatağı üzerinde yer alan, sık bitki örtüsüyle kaplı tatlı su bataklıkları, tuzcul bataklıklar ve gölcükler de bulunur. Yaz aylarında bu gölcüklerden bazılarının suyu pompaj yoluyla sulamada kullanılır. Böylece bunların bir bölümü yazın tümüyle kurur. Flora ve Fauna : Önemli Kuş Alanı Türleri; Alan, üreyen yaz ördeği (30 çift), turaç (5 çift), kocagöz (20 çift), akça cılıbıt (1000 çift), mahmuzlu kızkuşu (50 çift) ve küçük sumru (200 çift) popülasyonları ile Önemli Kuş Alanı statüsü kazanır. Kışlayan sukuşları (maksimum ) arasında çamurcun (maksimum ) başta gelir. Diğer üreyen türleri arasında uzunbacak (10 çift) ve kılıçgaga (5 çift) bulunur yılında bir WIWO (Hollanda) ekibi tarafından yapılan çalışmada, baharda büyük sayıda kıyı kuşunun Tuzla Gölü nde konakladığı, ancak besin maddelerinin yetersiz olmasından dolayı, bunların kısa süre sonra alandan ayrıldığı ortaya konmuştur. Mevcut Sorunlar : Tuzla Gölü nün tümü 1995 yılında kurulan 5769 hektar yüzölçümlü bir Yaban Hayatı Koruma Sahası nın içinde yer almaktadır da Bayındırlık Bakanlığı bölgede, sulak alanın özelliklerini de dikkate alan bir Çevre Düzeni Planı hazırlamıştır. Bu plan deltadaki yapılaşmayı düzenlemekte ve özellikle yazlık konut yapımına kısıtlamalar getirmektedir de Seyhan Nehri nin en aşağı bölümleri seddelenmeden önce, göl yağışlı dönemde nehir suyuyla beslenmekteydi. Gölün kuzeyinde kalan yaklaşık hektarlık bir alan, Devlet Su İşleri nin Aşağı Seyhan Sulaması IV. Merhale Projesi dâhilindedir. Bu sulama alanlarından dönecek sular, büyük ölçüde YD4 tahliye kanalı yoluyla denize akacaksa da, iki adet ikincil tahliye kanalı göle yöneltilecektir. Önemli Kuş Alanının kuzeyindeki ve kısmen güney bölümü içindeki hazineye ait kumullar yöre çiftçileri tarafından düzleştirilmiş, burada kuraklığa dayanıklı kavun yetiştirilmeye başlanmıştır. Yer altı suları da pompalanarak sulamada kullanılmaktadır. Resmi yetkililer tarafından da bilinen bu yasadışı gelişmeye karşı herhangi bir önlem alınamamaktadır. Gölü ikiye bölen yolun etkileri bilinmemektedir. Kumsaldaki yazlık tesislerin genişlemesine izin verilmeli, burada katı atık ve kumul erozyonu sorunu yaratan binlerce yaz ziyaretçisinin etkinliklerini düzenleyecek bir yönetim planı hazırlanmalıdır. DSİ, göle bağlanacak ikincil tahliye kanalları yoluyla, göldeki tuzluluğu azaltarak balık üretimini 110 tona çıkarmayı hedeflemektedir. Türkiye nin diğer bölgelerinden yöreye gerçekleşen yoğun göç, Tuzla kasabası ve çevresindeki köylerin nüfusunu hızla çoğaltmakta, doğal alanlar üzerindeki baskıyı arttıran yeni geçici ve sürekli yerleşimlerin kurulmasına neden olmaktadır. 81

83 F.1.4. Diğer Alanlar (Stepler v.b) F.2 Flora Yukarıda belirtilen ekosistem tipleri haricinde diğer alanlar (stepler v.s) bulunmamaktadır. F.2.1 Habitat ve Toplulukları İlimiz, Yumurtalık Lagünü Milli Park Alanı içerisindeki bitki toplulukları aşağıda verilmiştir. Bataklık (Sazlık) Tuzcul Bitkileri Alepocurus littoralis (Gouan) Parl Artemisia scoparia Boiss. Artrochnemum fruticosum Arundo donax L. Bolboschoenus maritimus (L.) Palla Calamogrostis pseudophragmites (Haller fil.) Koeler Carex divisia Hudson Conyza canadensis (L.) Cronquist Cyperus fuscus L. Cyperus glaber L. Cyperus longus L. Equisetum ramossimum Desf. Gladiolus italicus Miller Halimione portulacoides (L.) Aellen Halocnemum strobilaceum (Pall.) Bieb. Imperata cylindirica Inula chritmoides L. Inula viscosa (L.) Aiton Juncus acutus L. Juncus maritimus Lam. Juncus rigidus Desf Limonium angustifolium Melilotus elegans Salzm. Najas minor Orchis coriophora Orchis morio Phragmites australis Plantago maritima Polygonum maritimum Potamogeton nodosus Pulicaria dysentarica (L.) Bernh. Ranunculus sphaerospermus Rubus sanctus Saccharum ravennue (L.) Murray Salicornia europae L. Scirpoides holoschianus (L.) Sojak Serapias vomeracea - Shoenus nigricans L. Sporobolus virginicus (L.) Kunth Suaeda altissima (L.) Pall. Tamarix smyrensis Tamarix tetragyna 82 -sahil tilkikuyruğu -pelin -çorak otu - masura kamışı - sahil süvari çayır otu -Kanada şifa otu -dallı atkuyruğu -çorak otu -çorak otu -anduz otu -anduz otu -topuk otu, hasır otu -sahil hasır otu -taş yonca, sinek tırfıl -su perisi -pis kokulu orkide -salep orkide -kargı, adi kamış -kum sinir otu -sahil çobandeğneği -su sümbülü, havyar otu -pire otu -su papatyası, su düğün çiçeği -böğürtlen -okluk -deniz börülcesi -su sandalye sazı -siyah baş sandalye sazı -sahil ayrık otu -soda otu -ılgın -ılgın

84 Typha latifolia -berdi Veronica anagallis-aquatica Kumul Bitkileri Aegilops cylindirica Alhagi mannifera Allium junceum L Anagallis arvensis Anchusa aggregata Lehm. Anthemis pseudocotula Boiss. Aristida caerulescens Desf. Asparagus tenuifolius Asphodelus aestivus Atriplex hastata L. Beta maritima L. Briza minor Bromus psammophilus P.M. Smith Bromus tectorum L. Cakile maritima Scop. Cardduus phynocephalus L. Carex flacca Carlina oligocephala Boiss. & Kotschy Centarium erythrea Rafin. Cionura erecta (L.) Griseb. Cistus creticus Cistus salviifolius Convolvulus lanatus Crepis foetida L. Crepis setosa Hall. fil. Cutandia memphitica (Sprengel) K. Richter Cyperus capitatus Vandelli Daphne sericea Daucus littoralis Dorichnium hirsutum - Echium angustifolium Elymus farctus (Viv.) Runemark ex Melderis Ephedra fragilis Desv. Epilobium hirsutum Erica manipuliflora Erodium laciniatum (Cav.) Willd. Erucaria hispanica (L.) Druce Eryngium maritimum Euphorbia helioscopia L. Euphorbia paralias L. Euphorbia peplis L. Euphorbia terracina L. Fonthanesia phllyroides Geranium disesectum L. Halopeplis amplexicaulis (Vahl.) Ung.-Sternb. Helianthemum stipulatum (Forssk.) C. Christ. Hordeum murinum L. Hyperrhania hirta (L.) Stapf. Imperata cylindirica Ipomae stolonifera (Cyr.) J.F. Gmelin 83 -yavşan otu -deve dikeni -tarla farekulağı -sığırdili -köpek papatyası -kuşkonmaz -çiriş otu -karapazı -kum bromu -brom -deniz hardalı -tarla kangalı -ayak otu, saparna -domuz dikeni -pembe çiçekli laden -beyaz çiçekli laden -havlı sahil sarmaşığı -hindiba -topuklu venüs otu -yabani defne -bodur sahil pıtrağı -engerek otu -elim otu -deniz üzümü -tüylü yakı otu -püren, funda -dönbaba -sütleğen -kum sütleğeni -sütleğen -cılbırtı, süpürge çalısı -turnagagası -güneş gülü -sahil arpası -sahil gecesefası

85 Lactuca saligna L. Lagurus ovatus Lavandula stoechas Limonium greacum Lolium perenne Malva nicaensis All. Medicago littoralis (L.) Rohde ex Loiss. Medicago marina L. Myrtus communis Nerium oleander L. Osyris alba - Otanthus maritimus (L.) Hoffm. & Link Pancreatium maritimum L. Parapholis incurva Paronychia argentea Lam. Phalaris paradoxa Phllyrea latifolia Phoenix canariensis Phrasium majus L. Pinus brutia Ten. Pinus halepensis Piptatherum miliaceum Pistacia lentiscus L. Pistacia terebinthus L. Plantago logopus Polygonum maritimum L. Rhamnus oleoides Rubia tenuifolia Rumex conglomeratus Salsola kali L. Salsola soda L. Salvia viridis L. Sarcopoterium spinosum Senecio vernalis Silene cholorata Sinapis arvensis Smilax aspera Sonchus oleraecus L. Spergulari marina Thymbra spicata Thymelaea hirsuta Trachomitum venetum (L.) Woodson Trifolium resupinatum Urginea maritima Verbascum sinuatum Vitex agnus-castus Vulpia fasciculata (Forsskl.) Fritsch Xanthium strumarium L. Zygophyllum album -söğüt marulu -tavşan kuyruğu -lavanta çiçeği -delice -ebegümeci -kum yoncası -sahil yoncası -murt, mersin -zakkum -kum zambağı, sahil ada soğanı -kıvrık ayrık -dolama otu -kanyaş -pırnal -yabani hurma -kızılçam -halep çamı -mastik, sakızlık -menengiç, sakız ağacı -sinirli ot -çobandeğneği -cehri -kökboyası -labada, kuzukulağı -dikenli çöğen, tuz otu -dikenli çöğen, soda otu -çayır ada çayı -kanarya otu -yeşilimtırak nakıl -yabani hardal - adi dikenli sarmaşık -adi eşek marulu -kekik -üçgül -ada soğanı -sığırkuyruğu -hayıt -pıtrak, sıraca otu 84

86 Diğerleri (Sazlık ve Kumul Alan Çevresindekiler) Allium scorodoprasum L. Allium vinale L. Ammi majus Ammi visnaga Arum dioscoridis L. Avena sterilis L. Bellis perennis Brassica elongata Ehr. Brassica tournefortii Gouan Calendula arvensis L. Calicotome villosa Capparis spinosa Capsella bursa-pastoris (L.) Medik Centarium erythrea Centauria calcitrapa Chenopodium album L. Chondrilla juncea L. Chrozophora tinctoria Chrysanthemum coronarium L. Cichorium pumilum Jacq. Cirsium vulgare (Sevi) Ten. Clematis vitalba Convolvulus arvensis L. Conyza canadensis (L.) Cronquist Crateagus monogyna Cynodon dactylon (L.) Pers. Cyperus rotundus L. Dianthus strictus Ecballium elaterium (L.) A. Rich. Echinops viscosus DC. Echium italicum Erodium cicutarium (L.) L Herit Erodium gruinum (L.) L Herit Eryngium creticum Eryngium glomeratum Foeniculum vulgare Fumaria densiflora Galium aparina Haplophyllum buxbaumi Hedypnois cretica (L.) Dum.-Cours Heliotrophium europaeum Helminthoteca echioides Hymenocarpus circinnatus Hypericum polyphyllum Boiss. & Bal. Lathyrus gorgonii Parl. Lathyrus stenophyllus Boiss. &Heldr. Lavatera punctata Linum bienne Lonicera etrusca Lotus corniculatus L. Malva nicaensis Morus alba -diş otu -yılanyastığı -yabani yulaf -çayırgüzeli, koyungözü -şamdan çiçeği -azgan -keber -çobançantası -yıldız gelin düğmesi -kasımpatı, krizantem -köygöçüren -kanada şifa otu -eşek hıyarı, cırt atan -kirpi başı -dönbaba -rezene, anason -mürdümük, yalancı bezelye -ebegümeci -beyaz dut 85

87 Onobryhis christa-galli (L.) Lam. Ononis reclinata L. Onopordum boissieri Willk. Ornithogalum umbellatum Paliurus spina-christi Pallenis spinosa (L.) Cass. Papaver rhoeas Picris altissima Delile Plantago lanceolata Plantago scabra Polypogon maritimus Willd. Polypogon monspeliensis (L.) Desf. Portulaca olereacus Prosopis farcta Psorolea bituminosa Pulicaria dysentarica Quercus coccifera Ranunculus scleratus Rapistrum rugosum (L.) All. Rhamnus alaternus Ricinus communis Ruscus aculeatus Salix alba Sanguisorba minor Sanguisorba minor Scabiosa chalocephala Scolymus hispanicus L. Scrophularia canina L. Silybum marianum Solanum nigrum Thymbra capitata Tribulus terrestris Trifolium fragiferum Trigonella monspeliaca Ulmus minor Urtica urens Vicia cracca Vicia narbonensis Vitis sylvestris -eşek dikeni -yıldız çiçeği -karaçalı -altıngöz -gelincik -sinir otu -çeti -pire otu -düğün çiçeği -adi hintyağı bitkisi -akkavak -çayır düğmesi, sincan otu -kangal, meryemana dikeni -it üzümü -çilek tırfıl -karacan, karaağaç -küçük ısırgan -kır fiyi -fare fiyi F.2.2 Türler ve popülasyonları Adana ilinde yayılım gösteren bitki çeşitliliğini Akdeniz bitki topluluğu karakterize etmektedir. Akyatan kumul eksibelerine yapay bitki dokusu getirilirken doğan bitkilerinde topluluğa katıldığı görülmektedir. Arka alanda bulunan tarlaların ve lagünün sigorta görevini üstlenmiştir. Seyhan Barajı kenarında murt, zakkum, kermes meşesi birliği ile yer yer de karaçalı, keçiboğan birlikleri yayılıma katılmaktadır. Bu alanda murt, zakkum, ılgın, gürgen, hayıt, erguvan, delice, karaçalı, sumak, akçakesme, katırtırnağı, cılbırtı, sarısabır, süpürge çalısı, tesbih, kekik, yalancı kekik, orman sarmaşığı, gıcır, geyik dikeni, okluk, topuk otu, berdi, kargı, patlangaç, melengiç, yasemin, yabani asma, kuşkonmaz, kamış, saz, çeti, kındıra, kapari, geliç, çoban düğmesi, çokça yayılım gösterirler metrede kızılçam eşik çevresi yer almaktadır. Çatalan, Nergizlik, Kozan Barajları yamaçlarında kızılçam ormanları yayılıma katılır. Yer yerde servi ve meşe iştirak eder. 86

88 Urgankıran, Kaşobası, İmamoğlu civarında murt, kermesmeşesi, birliklerinin hakimiyeti ile birlikte yalancı kekikte birliğe iştirak eder. Ana kayanın karışık ve kumtaşı olması nedeniyle doğal bitki dengesini bozarak toprağının Seyhan Barajına taşınmasına, eşikte ve ovada kullanılan pestisitlerden insektisit (böcek öldürücü), fungisit (mantar öldürücü), herbisit (yabancı ot öldürücü) sulak alanlardaki bitki topluluklarına ve yaban hayatına zararı çok yüksektir. Durak, Kocaveliler, Çatalan, Eğner, Kozan civarında ağır topraklarda karaçalı ve çırpıntının yayılıma katıldığı görülür. Demirçit, Karaisalı, Cingöz, Topallı, Akdam ve Kozan Barajı yamaçlarında murt, zakkum, karmeşesi, zeytin, katırtırnağı, defne, keçiboğan keçiboynuzu birliklerinin yayılıma katıldığı görülür. Bucak sırtlarında, Kıralanın güneyinde, Çevik, Körkün, Eğlence Kanyonu ağızlarında sandal, ardıç birlikleri de yayılmaktadır metredeki kızılçam dağ çevresi yayılım alanında murt, zakkum, zeytin ağacı ve tesbihin devam ettiği görülür. Burada kızılçam ormanları hâkimdir. Yer yer meşe, ardıç ve andız ormanları da yayılıma katılır. Güneybatı rüzgarları ile denizden gelen nemli hava dağ silsilelerinin kıvrımlarına çarparak fazla yoğunlaşarak yağışın artmasına neden olmaktadırlar. Dağların yerleşiminden dolayı aynı rakımlı yerler farklı yağış aldığı görülmektedir. Karaisalı, Kesrik, Aladağ, Çeritler saf kızılçam meşcereleri yer almaktadır. Karşıt alanlarda andızların yer aldığıgörülür. İçlerde Pozantı ve Aladağ saf kızılçam ormanlarının Feke civarında da yayılım göstermektedir. Saf ormanların içine yerleşimler devam etmektedir metrede yerini alan Ceyhan Irmağı nın Nurdağı kısmında halep çamı yaygındır. 500 metreden yüksek yerlerde kır çevresi oluşur. Orman stepi ile Alp bitki birliklerinden oluşur. Kekik, yumakotu, geven, korunga birliği hâkimdir. Görüldüğü gibi çok zengin bir bitki tür çeşitliliği Adana ili için vardır denebilir. Adana İli florasına ait bitki türleri aşağıda verilmiştir. Litoral Kayaların Karakteristik Bitkileri - Limonium gmelinii (Willd.) O.Kuntze - Crithmum maritimum L. - Mesembryanthemum nodiflorum L. Kıyı Kumullarının Karakteristik Bitkileri - Salsola kali L. - Cakile maritima Scob. - Eryngium maritimum L. - Euphorbia paralias L. - Pancratium maritimum (L.) Hoff. And Link. - Otanthus maritimus L. - Parapolis incurva L. - Euphorbia peplis L. Tuzlu Kıyı Bataklarının Karakteristik Bitkileri - Artrochnemum macrostachyum (Moric.) Moris - Atriplex portulacoides L. - Artrochnemum fruticosum (L.) Moq. - Salicornia europaea L. - Sueda prastrata Pall. Nehir Yatağı ve Bataklıkların Karakteristik Bitkileri - Typha latifolia L. -Phragmites ausralis (Cav.) Trin. - Iris pseudocorus L. -Juncus maritimus Lam. - Juncus acutus L. Dere Yataklarının Karakteristik Bitkileri - Carex divisa Huds. -Schoenus nigricans L. - Nasturtium officinale R. Br. -Veronica anagallis-aquatica L. - Ranunculus aquatilis L. -Lemna trisulca L. - Lemna minor L. -Lemna gibba L. 87

89 Maki Karakteristik Bitkileri - Quercus coccifera L. - Quercus infectoria Olivier - Ceratonia siliqua L. - Myrtus communis L. - Phillrea latifolia L. - Olea europea L. - Olea europea var. Sylvestris Mill. - Hypericum perforatum L. - Pistacia lentiscus L. - Pistacia terebinthus L. - Cotinus coggygria Scop. - Rhus coriaria L. - Cercis siliquastrum L. - Colutea arborescens L. - Smilax aspera L. - Paliurus spina-christi Mill. - Hedera helix L. - Clematis flammula L. - Laurus nobilis L. - Ruscus aculeatus L. - Asparagus acutifolius L. - Asparagus tennuifolius Lam. - Gonocytisus angulatus (L.) Spach. - Rhamnus oleoides L. - Spartium junceum L. - Osyris alba L. - Genista acanthoclada DC. - Jasminum fruticans L. - Genista lydia Boiss. - Calycotome villosa L. - Cistus creticus L. - Sarcopoterium spinosum (L.) Spach. - Lithodora hispidula (Sm.) Griseb. - Erica manipuliflora Salisb. - Teucrium polium L. - Coridothymus capitatus (L.) Reichb. - Origanum vulgare L. - Salvia officinalis L. - Urginea maritima (L.) Baker - Asphodellus aestivus Brot. - Muscari comocum (L.) Mill. - Muscari neglectum Guss. - Orchis coriophora L. - Cyclamen percicum Miller Konifer Ormanlarının Karakteristik Bitkileri - Pinus brutia Ten. -Pinus pinea L. - Pinus halepensis Mill. -Cupressus sermpervirens L. - Juniperus phoenicea L. -Juniperus oxycedrus L. - Cedrus libani Barr. -Abies cililcica Carr. Galeri Ormanlarının Karakteristik Bitkileri - Platanus orientalis L. -Liquidamber orientalis Mill. - Ulmus minor Mill. -Nerium oleander L. - Vitex agnus-castus L. -Ficus carica L. - Adianthum capiius-veneris L Yaprak Döken Ormanların Karakteristik Bitkileri - Quercus ithaburensis subsp. Macrolepis (Kotschy) Hedge & Yalt. - Quercus cerris L. - Fagus orientalis Lipsky. - Euonymus lotifolia (L.) Mill. - Staphyllea pinnata L. - Carpinus orientalis L. - Ostrya carpininfolia Scop. - Sorbus torminalis (L.) CR. - Cornus mas L. - Fraxinus ornus L. - Acer monspessulanum L. - Populs tremula L. - Crataegus monogyna Jacq. - Styrax officinalis L. Synantropik Vejetasyon Karakteristik Bitkileri - Piptatherum miliaceum (L.) Cosson - Silybum marianum (L.) - Sorghum halepense (L.) Pers. - Onopordum illyricum L. - Medicago minima (L.) Desr. - Conyza canadensis (L.) Cronq. - Medicago arabica (L.)Huts. - Carduus pycnocefalus Jacq. 88

90 - Medicago orbicularis (L.)All. - Sonchus oleraceus L. - Trifolium repens L. - Lactuca seriolla L - Trifolium campestre Schreb. - Xanthium strumarium L. - Trifolium resupinatun L. - Xanthium spinosum L. - Vesbascum sinuatum L. - Cripsis aculeata (L.) Aiton. - Capsella bursa-patoris (L.) Medik. - Portulaca oleracea L - Galium aparine L. - Tribulus terestris L. - Malva neglecta Wallr. - Chenpodium album L. - Cichorium intybus L. - Daruta stramonium L. - Matricaria chamomilla L. - Ecballium elaterium L. - Anthemis cotula L. - Hyoscyamus niger L - Anthemis chia L - Hyoscyamus albus L. - Bellis perennis L. - Urtica urens L. - Crepis foetida L - Parietaria judaica L. - Senecio vulgaris L. - Hordeum murinum L. - Chondrilla juncea L. - Poa annua L. - Carthamus lanatus L. - Stellaria media (L.) Vill - Carlina corymbosa L. - Capparis spinosa L. - Scolymus hispanicus L. - Veronica cymbalaria Bodard - Picnomon acarna (L.) Cass. - Centaurea calcitrapa L. F.3 Fauna F.3.1. Habitat ve Toplulukları Tektonik yapıya göre oluşan iklim farklılıkları ile uyum sağlayan bitki dokusunun yayılımı göstermesinin ardından aynı yerlere yaban hayatı da yerleşmektedir. Seyhan Irmağı Havzasının büyük bir bölümü Adana ili içerisinde kalmaktadır. Ceyhan Irmağı da Adana İli içerisinde denize ulaşmaktadır. Seyhan Irmağının kolları Çakıt, Körkün, Eğlence, Zamantı, Göksu kolları, Ceyhan Nehri ve deniz kıyısından göçer yaban hayatının her yıl geliş gidişi izlenebilmektedir. Tuzla, Akyatan, Ağyatan, Yumurtalık Lagünleri ile Seyhan, Çatalan, Kozan, Hakkıbeyli, Mehmetli, Nergizlik, Kürebeli Baraj ve Göletleri ilin sulak alanlarıdır. Kuşlar kuluçkaya yatar, konaklayan ve kışlayan olarak sulak alanlarımızda bulunurlar. Göç mevsimi Mart ve Nisan dönüş, Ekimde geliş olarak görülür. Adana İlinin yaban hayatı yayılımı 0-10 metredekaplumbağa ve sulak alan çevresi metrede turaç çevresi, bülbüller, metrede yırtıcı kuşlar çevresi, 1500 metrede yükseklerde yaban keçisi çevresi olarak sınırlandırılmıştır.0-10 m. arasında deniz ve kumul alanda yaban hayatı deniz kaplumbağaları ile sulak alanlar çevresi olarak deniz kaplumbağalarının yumurta bırakma ve üreme alanlarını, kuşların kışlama, konaklama, kuluçkalaşma alanlarını oluşturmaktadır. İlimizin sulak alanlarından Tuzla, Akyatan, Ağyatan, Yumurtalık Lagünlerinde su yüksekliği 6+2 metredir. Sulak alanlarımıza kuşlar Çoruh, Fırat üzerinden, Sultansazlığı, Tuz Gölü, Acıgöl, Sakarmeke, Ereğli Sazlığı, Hotamış Gölü, Sığla, Beyşehir Gölünden Seyhan, Ceyhan, Berdan, Göksu ırmaklarının vadilerini takip ederek, gelip İskenderun Belen den Afrika ya gitmektedirler metrede turaç ve kınalı kekliğin yayılımı görülür. Bu yayılıma kuyruksüren, çakal da uyum sağlar metrede bülbüllerin ürediği görülür. Sırtlanda bu alana sığınmıştır metrede yırtıcı kuşların ürediği görülür metrenin üzerinde ise dağ keçileri birlik oluşturmaktadırlar. Yaban hayatının barınma, beslenme ve üremelerine doğal unsurlardan kanyon, katman, orman, tarla, çalılık, otlar, akarsular, pınarlar, kayalar, yaylalar etkili olmaktadır. Sulak alanları, göçyolları ile yaban hayatının biyolojileri de göz önüne alınarak bakım alanlarının işletilmesine devam edilmektedir. Bu güne kadar tesis ve tetkik edilen yaban hayatı sahası ha dır. Tabiatı Koruma Alanı ha dır. Aladağ Milli Parkı nın il sınırlarında kalan ha. alanı ile toplan ha dır. Diğer korunan alanlarla birlikte ilin % 10 unu kapsamaktadır. 89

91 Karataş ilçesi, Akyatan Lagünü (11364 ha), Tuzla Lagünü (5769 ha) bakım amaçlı Yaban Hayatı Koruma Sahası olarak ayrılmıştır. Ağyatan Lagünü ise tefrik edilmek üzere sıra beklemektedir. Ova kesiminde kullanılan pestisitlerin ve kent artıkları ile atıklarının etkisi sulak alanlarımızdaki hayatı tehlikeye atmaktadır. Pestisitler, yaban hayatına ayak, gaga, tohum, ot ve böceklerle bulaşmaktadır. Yaban hayatının iç organlarında biriken organların hareketlerini kısmen ve tamamen bozmaktadır. Yine pestisitler tüm yaban hayatının üremelerini azaltmakta, ölüme dahi sebep olmaktadır. Pestisitler kuşların yumurta kabuklarında kalsiyum eksikliğine neden olmaktadır. Yumurtalar zararlıları tarafından çabuk kırılıp yenerek üremede azalmaya sebep olmaktadır. Asıl etkisi ise kuşların göç ve soğuk havalarda pestisitler nedeniyle kan zehirlenmesi ile ölmesi ile görülmektedir. Tarlalarda sulamada kullanılan sudan dolayı su düzeyi azalan sulak alanların, doğal dengesi bozulmaktadır. Sulak alanlardaki bitki dokusunun yakılması ile hayvan türlerinin sayısında azalma olmaktadır. Kentsel, sanayi, endüstri ve tarımsal atık ve artıklar sulak alanlarda ve karada çevre kirliliği ve zehirli maddeler içerdiği için yaban hayatını etkisi altına almaktadır. Ova ve eşik bölgelerindeki tarlalarda yoğun gübre kullanımı olduğundan, yaban hayatı büyük sorunla karşı karşıyadır. Aşırı derecede azotlu gübre kullanılması nitrat ve nitrit zehirlenmesine sebep olmaktadır. Granül yapıdaki azotlu gübrelerin çeşitli hayvan türlerinin midesinde yeterli suyu bulamamasından dolayı şişmesi nedeniyle eritilememekte ve midenin sıkışmasıyla beyin kanaması, kalp krizi, böbrek, bağırsak bozuklukları ve ölüm gibi sonuçlar doğurmaktadır. Akyatan Uygulama Projesinde üretilecek, barındırılacak, beslenecek türler miktar olarak belirlenmiştir. Yaban hayatı sahasındaki yatay, dikey ve dağınık hareketleri kontrol altına alınması planlanmıştır. Uygulama projesinde yaban hayatı ve bitki türlerine yatırım yapıldığı gibi av, yayla turizmine, aracılığa ve eğitim hizmetlerine yatırım gereksinmektedir. Örnek olarak Görkün-Eğlence Kanyonlarında 3506 ha. alanda üreme, ha. alanda beslenme-üreme- barınma, ha. beslenme-barınma, 9254 ha. alanda beslenme ve avlanma yeri olarak ayrılmıştır. Doğal dengedeki tür sayısının devamlılığı için üretilecek bireyler başka sahalara dağıtılacak, avlanacak, üretime devam edecek ve saha içinde kalacakları belirlenmiştir. Tüm yaban hayatı için uygulama projeleri geliştirilmeli ve uygulamaya konulmalıdır. Adana İli faunasına ait hayvan türleri aşağıda verilmiştir. Türleri Kurbağalar - Bombina variegata Sarı Kurbağa - Alytes obstertrican Ebe Kurbağası - Bufo viridis Haçlı Kurbağa - Rana pipens Adi Kurbağa - Hyla arborea Ağaç Kurbağası - Bufo calimata Yeşil Kurbağa Sürüngenler - Lacerta simonyi Küçük Kertenkele - Testudo hermanni Herman Kaplumbağası - Testudo graeca Yunan Kaplumbağası - Chemoeleo chamoeleo Bukalemun - Algyroides marchi Hareketli Kertenkele - Lacerta lepida Çit Kertenkelesi - Lacerta papca Cüce Çit Kertenkelesi - Lacerta viridis Yeşil Kertenkele - Padavcis muralis Duvar Kertenkelesi - Vipera ammodytes Akdeniz Engereği - Vipera xanthina Engerek - Vipera lebatina Sarı Engerek 90

92 Kuşlar - Tachybabtes - Podiceps cristatus Tepeli Dalgıç - Podiceps nigricallis Kara Boyun - Pelecanus cripus Tepeli Pelikan - Pelecanus onoeratalus Pelikan - Phalacrocorax carbo Karabatak - Phalacrocorax pymaeus Cüce Karabatak - Nycticorax nycticorax Gece Balıkçılı - Bobulcus ibis Öküz Balıkçılı - Egratta garzetta Küçük Beyaz Balıkçıl - Egratta alba Beyaz Balıkçıl - Ardea cinerea Gri Balıkçıl - Platales leucoradia - - Phoenicopterus ruber Flamingo - Anser anser Boz Kaz - Anser albifrons Sakarca - Cynus oler Sessiz Kuğu - Cynus cghup Ötücü Kuğu - Tadorna ferruginia Angut - Tadorna tadorna Suna - Nettarufina Kızılbaş - Anas penolope Peruk Ördeği - Anas strepera Boz Ördek - Anas crecca Çamurcu - Anas platyrhynchos Yeşilbaş - Anas aculata Kıl Kuyruk - Anas clypeata Kaşıkçı Ördeği - Anas guerguedula Çıkrınçın - Marmaronetta Yaz Ördeği - Anthya fuligula TepeliÖrdek - Anthya ferina Elmabaş - Unidentified ducks - - Unidetified gulls - - Oxyura leucocephala Dikkuyruk - Porphyrio porphyria Saz Horozu - Rallus aquaticus Su Tavuğu - Porzana porzana Benekli Su Tavuğu - Gallinula chtoropus - - Fulica atra Sakarmeke - Grus grus Turna - Himentopus himentopus Uzunbacak - Charadrius hiaticula Halkalı Yağmurcun - Charadrius alexnidrius Yarım Halkalı Yağmurcun - Vanellus vanellus - - Calidris alba Çakıl Kuşu - Calidris minuta Küçük Kum Kuşu - Calidris alpina Dağ Kum Kuşu - Calidris minutalpina Küçük Dağ Kum Kuşu - Philomachus pugnax - - Asia flammeus Bataklık Baykuşu - Gallinago gallinago Çulluk - Gallinago medica İri Çulluk - Limosa limosa Siyah Kuyruklu Çulluk 91

93 - Numenius arguata Uzun Gagalı Çulluk - Tringa erythropus Kızılbacak - Tringa totanus Düdükçüm - Tringa stagnatilis Bataklık Düdükçümü - Tringa nebulovia Yeşilbacak Düdükçümü - Tringa ochropus Yeşil Düdükçüm - Larus minitus Küçük Martı - Larus genei İnce Gagalı Martı - Larus canus Adi Martı - Larus ridibundus Karabaşlı Martı - Larus angentatus Halkalı Martı - Gelochelidon nilotica Gülen Sumru - Sterua caspia Hazar Kırlangıcı - Sterua sandvicensi Deniz Kırlangıcı - Steua pavdicea Kırlangıç - Riparia riparia Kum Kırlangıcı - Chlidonia leucopterus - - Borchinus cedicnemus Karagöz - Ammoperdix griseogularis Kum Kekliği - Pandion haliaetus Bataklık Kartalı - Circus aeruginosus Saz Delicesi - Circus cynaeus Ekin Delicesi - Milvus milvus Kızıl Çaylak - Circaetus gallicus Yılan Kartalı - Accipites nimus Küçük Atmaca - Prunella modularis Çit Serçesi - Syvia boria Ötleğen - Phyiloscopus trochilus Söğüt Bülbülü - Saxicola rubetta Çayır Taral Kuşu - Montacola soltanus Gök Ardıç Kuşu - Qenanthe guenanthe Kuyruk Kapan - Brithasus rubeccula Nar Bülbülü - Luscinia magarhychos Bülbül - Aegithalus candatus Baştan Kara - Remiz pendilinus Çulha Kuşu - Ciconia ciconia Leylek - Ciconia nigra Kara Leylek - Streptopelia decaoto Kumru - Streptopelia senegelinsis Küçük Kumru - Cuculus canorus Guguk Kuşu - Bubo bubo Puhu - Francolimus francolimus Turaç - Ragulus regulus Çalı Kuşu - Luscinia luscinia Çalı Bülbülü - Coturnix coturnix Bıldırcın - Alectoris c hulcar Kınalı Keklik - Alectoris rufa Keklik - Alectoris graeca Keklik - Buteo buteo Şahin - Pernis apivorus Arı Şahini - Falco peregrinus Doğan - Falco subbute Delice Doğan - Falco columbaris Güvercin Doğan - Streptopelia turtur Üveyik 92

94 - Columba cenas Güvercin - Athene noctua Kukumav Kuşu - Upupa epops İbibik - Dendrocopos majör Ağaçkakan - Hironda rustica Kırlangıç - Anthus trivialis Ağaç İncir Kuşu - Anthus paratensis Çayır İncir Kuşu - Anthus cervinus Kızılgerdanlı İncir Kuşu - Motacilla alba Akkuyruk Sallayan - Motacilla flava Sarı Kuyruk Sallayan - Pycronotus barbatus Arap Bülbülü - Lanius colluro Çekirge Kuşu - Alauda arvensis Tarla Kuşu - Lacustella fuscinoides Dere Bülbülü - Cinclus cinclus Su Kuşu - Carduelis carduelis Saka Kuşu - Panser hispaniolensis Söğüt Serçesi - Pancer domesticus Serçe - Sturnus vulgaris Sığırcık - Vanalus vanalus Sığırcık - Pica pica Saksağan - Corvus covax Kara Karga - Corvus frugilegus Tohum Kargası - Corvus corane cornix Leş Kargası - Corvus monedula Küçük Karga - Columba palumus Tahtalı Güvercin - Columba liva Kaya Güvercini - Asio otus Orman Baykuşu - Apus apu Ebabil Kuşu - Merops apiaster Arı Kuşu - Milvinus nigrans Kara Çaylak - Coracias garrulus Gök Karga - Accipiter gentilis Büyük Atmaca - Perdix perdix Çil Keklik - Tetraogallus caspius Ur Keklik - Buteo rufinus Kızıl Şahin - Neophron perenopteus Akbaba - Hispolais pallida Ardıç Kuşu - Saxicola targuata Taş Kuşu - Turdus pilaris Ardıç Kuşu - Turdus iliacus Pas Ardıç Kuşu Memeliler - Fethis chanus Saz Kedisi - Canis aurenus Çakal - Caster fibe r Kunduz - Mustela nivalis Gelincik - Huüadiuz huüadiuz Kokarca - Sciuris anomalis Ağaç Sincabı - Martes foina Kaya Sansarı - Martes martesmarles Ağaç Sansarı - Citellus citellus Tarla Sıçanı - Lutra lutra Su Samuru - Meles meles Porsuk 93

95 - Sus scrofa Yaban Domuzu - Herpestes ichneumon Kuyruk Süzen - Hyaena hyaena Sırtlan - Cricetus cricetus Cırlak Sıçan - Desmana pyrenaica Köstebek - Vulpes vulpes Tilki - Lepus europeus Tavşan - Microchiroptera sp. Yarasa - Capreolus capreolus Karaca - Canis lupus Kurt - Marmoto marmoto Dağ Sıçanı - Monochus monochus Akdeniz Foku - Mustela lutreda Bataklık Samuru a) Balıklar Tatlı Su Balıkları - Silirus glanis Yayın Balığı - Cyprinus carpio Sazan - Cyprinus carpio royal Aynalı Sazan - Lenciscus sp. Tatlı Su Kefali - Anguilla anguilla Yılan Balığı - Barbus barbus Bıyıklı Balık - Lucioperca lucioperca Sudak - Salmo gardnerji Gökkuşağı Alabalık Deniz Balıkları - Apagon nigripinnis - Upeneus moluccensis - Callionymus filamentosus - Upeneus moluccensis - Dussumeria acuta - Sillago sihama - Etmureus teres - Sphyraena chrysoteania - Cynoglossus sinusarabic - Sphyraena viridensis - Oxyurichthts papuensis - Saurida undosquamis - Sargocentron rubrum - Pelates quadrilineatu - Leiognathus kluzingeri - Stephanolepis diaspros Diğer Omurgalılar ( Su Ortamı + Kıyı ) Kurbağalar - Rana catesbelana Su Kurbağası - Rana avvalis Magrip Kurbağası - Rana dalmatica Çevik Su Kurbağası - Pelobates fuscus Sarımsak Kurbağası - Pelobates cultripes Sürüngenler - Emys orbicularis Avrupa Bataklık Kaplumbağası - Mauremy caspina Bataklık Kaplumbağası - Caretta caretta Deniz Kaplumbağası - Chelonia mydas Çorba Kaplumbağası - Elaphe guatuarlineta Dört Çizgili Yılan - Natrix natrix 94

96 F.3.2 Türler ve Populasyonları Yaban yaşamı türleri, endemik hayvan türleri ve yılın çeşitli zamanlarında geleneksel olarak kullandıkları yaşam ortamlarındaki populasyonları (memeliler, sürüngenler, amfibiler, kuşlar, balıklar) envanter çalışmalarına dayanılarak belirtilmelidir. Populasyonların göç yolları üzerindeki konaklama noktaları, kışlama yerleri, mevsimler veya aylar itibarı ile belirtilip, türler bilimsel ve yöresel adlarıyla verilmelidir. Önemli hastalık ve zararlılar ile bunların mücadelesi hakkında da bilgi verilmelidir. Av hayvanlarının adları populasyonu ve bunlar için alınan Merkez Av Komisyon Kararları belirtilmelidir. F.3.3 Hayvan Yaşama Hakları F Evcil Hayvanlar F Sahipli Hayvanlar Sahipli kedi ve köpeklerin kayıtları ilçe belediyelerince yapılmaktadır. Sahipli hayvanların kuduz aşılarının yapılması, kısırlaştırılması ve parazitlere karşı ilaçlanması teşvik edilmektedir. İl düzeyindeki ev ve süs hayvanlarının satış ve barındırma yerlerinin kontrolü ve durumu ile ilgili kurumlar; İl Tarım ve İl Çevre ve Orman Müdürlükleridir. F Sahipsiz Hayvanlar Sahipsiz hayvanlar için İlimizde Adana Büyükşehir Belediyesine ait 14 dekar alana kurulu, 2000 adet kedi ve köpek alım kapasitesine sahip hayvan barınağı bulunmaktadır. Barınakta 5 ilçe belediyesi tarafından toplanarak belediyemize ait barınağa getirilerek burada kedi ve köpeklerin kısırlaştırma operasyonları, kuduz aşıları, parazit ilaçlamaları yapılmakta olup, kulaklarına küpe takılmak sureti ile işaretlenerek yine ilçe belediyeleri ekiplerince getirildikleri ortama bırakılmaktadır. Yaşlı ve mağdur hayvanlar, barınakta koruma altına alınmaktadır yılında barınağımıza getirilen başıboş hayvan sayısı 2553, kulak küpesi takılan hayvan sayısı 2270, kısırlaştırma operasyonu 1897, kuduz aşısı 3176, sahiplendirilen hayvan âdeti 353 dür. F Nesli Tehlike Altında Olan ve Olması Muhtemel Evcil Hayvanlar İl düzeyinde nesli tehlikeli olan ve olması muhtemel evcil hayvan türleri bulunmamaktadır. F Hayvan Hakları İhllaleri İlimizde sahipsiz köpeklere itlaf uygulanmamaktır. Sahipsiz köpekler uyuşturucu enjektör atan tüfeklerle modern bir şekilde yakalanarak barınağa getirilmekte ve hijyenik ortamda bakıma altına alınmaktadır. F Valilikler, Belediyeler ve Gönüllü Kuruluşlarla İşbirliği İlimizde İl Umumi Hıfzıssıhha Meclisi toplantılarında ve gerektiğinde konu ile ilgili toplantılar yapılmaktadır. İlimizde Valilik Makamı, İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, İl Tarım Müdürlüğü, İl Sağlık Müdürlüğü, Büyükşehir Belediyesi, İlçe ve İlk Kademe belediyeleri, Dohayko (Doğayı ve Hayvanları Yaşatma ve Koruma Derneği) arasında uyum halinde faaliyetler sürdürülmektedir. Belediyemize ait Hayvan barınağında Dohayko ile işbirliği yapılmaktadır. 95

97 F.4 Hassas Yöreler Kapsamında Olup (*) Bölümdeki Bilgilerin İsteneceği Alanlar F.4.1 Ülkemiz Mevzuatı Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar F Sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2. Maddesinde Tanımlanan Ve Bu Kanunun 3. Maddesi Uyarınca Belirlenen Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtları ve Tabiatı Koruma Alanları Aladağ Milli Parkı Alanın Resmi Adı : Aladağ Milli Parkı Coğrafik Konum: Saha Kayseri, Niğde, Adana İlleri sınırları dâhilinde kalmaktadır. Genel alanı içinde, 1056 m rakımlı yerler olduğu gibi 3756 m rakımlı yerlerde mevcuttur. Ortalama rakım m civarıdır. Alan: Toplam alan ha alan olup bu alanın hektarlık kısmı Adana il sınırları içerisinde kalmaktadır. Alanın Açıklamalı Tanımı Saha içerisinde, Demirkazık Tepesi (yüksekliği 3756 m. olup en yüksek tepedir aynı zamanda ülkemizde önemli yükseltileri arasında kalır), Yedi Göller (3500 m. yükseklikte bulunur), Hacer Ormanı (2750 ha.), Kapuzbaşı Şelaleleri ve Acısu gibi doğal kaynakları ile yurdumuzun ender doğa parçalarından biridir. Yasal Konumu tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Bakanlar Kurulu kararına göre 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu nun 3. Maddesine dayanılarak Aladağ Milli Parkı ilan edildi. Yerleşimler ve Nüfusları Aladağlar Milli Parkı,Kayseri İli, Yahyalı İlçesine 30 km., Niğde İli, Çamardı İlçesine 15 km. ve Adana İli, Aladağlar İlçesine 26 km. uzaklıktadır. Aladağlar Akdeniz Bölgesinde yer alan Orta Toros Dağları nın en yüksek ünitesidir. Ulaşım karayolu ile sağlanmaktadır. Sosyo- Ekonomik- Kültürel-Tarihsel Özellikler Saha Torosların yüksek dağ köylerini içine almaktadır. Sosyo-ekonomik ve kültürel değerleri yönünden bakıldığında; mevcut yöre halkı, tarım ve hayvancılıkla uğraşan fakir orman köylülerini kapsamaktadır. Koruma alanıiçerisinde tarihsel/kültürel değeri olan yapılar bulunmamaktadır Fiziksel Özellikler (Karasal- Denizsel) İklim Özellikleri Yöre klimatik açıdan kendine has özelliklere sahiptir. Yazları sıcak, kışları soğuk ve karlı olup, yörenin yüksek yerlerinde karlar kalmaktadır. Yörede gündüz ve gece sıcaklık farklı oldukça fazla olup, geceleri göllerin donmasına neden olan düşük sıcaklık, gündüzleri 30 dereceye kadar çıkmaktadır. Jeomorfoloji (Topografya vb. morfolojik özellikler) Aladağlar Milli Parkı gerçek anlamda bir jeomorfolojik açık hava müzesidir. Yörenin şekillenmesinde yapı ile birlikte flüvial koşullar ve pleistosen buzullaşması ile önemli rol oynamıştır. Yörede bu iki unsura ait değişik morfolojik birimlere rastlamak çok olağandır. Yörenin belli başlı jeomorfolojik karakteri vadilerde derin bir şekilde parçalanmasıdır. Buzul morfolojisine ait birçok izlere rastlanmaktadır. Jeoloji (Varsa sedimantoloji ile ilgili bilgiler de dâhil) Jeolojik yapı açısından Aladağlar Milli Parkı, değişik zamanlara ait formosyonlarla temsil edilmekle birlikte en yaygın formosyon, mesozoik yaşlı kireç taşlarıdır. Bunun yanında sahada etrüsif volkanızmanın ürünü olan gabro, piroksezit gibi kayaçlara ve daha genç dönemleri karakterize eden tersiyer ve kuaterner oluklarına da rastlanmaktadır. Hidroloji-Hidrojeoloji (Yerüstü ve yer altı suları, varsa jeotermal kaynaklarda dâhil) 96

98 Toprak yapısı Orta Toros silsileleri üzerinde kayaçlar olarak, yaşlı kireçtaşlarını barındıran Aladağlar, çeşitli derinlik ve yapıda toprak türlerini içine almaktadır. (Esmer orman toprağı, Terra Rossa, Redsina vb.) Flora ve Fauna (Karasal, denizsel ve iç sular kapsamında, özellikleri, endemik ve tehdit altındaki) Saha, vegetasyon açısından çok zengin olup hâkim türler, kızılçam ve karaçametredir, sedir ve göknara da rastlanmaktadır. Orman üst sınırından itibaren Alpin zon başlar. Bu zonda Alpin çayırlar yer almaktadır. Yaban keçisi, vaşak, sansar, su samuru, tilki, kurt ve yaban domuzu gibi hayvanlara ve kuş türü olarak ur kekliği, kınalı keklik, kartal, doğan, şahin, karga ile birlikte küçük kuş türleri de bulunmaktadır. Alan Kullanımı ve Mevcut Durumu (Tarım Envanter ve mülkiyet bilgileri varsa dahil, turizm, rekreasyon, ulaşım ve altyapı, vb.) Alan turizm açısından önemli kaynar değerlere sahiptir. Doğa yürüyüşü ve Çadırlı kamp yapma olanağı vardır. Mevcut Sorunlar (Hassas bölgenin doğal yapıdan uzaklaştığı alanlar, vb.) Milli Parkın master plan çalışması 1999 yılında başlamıştır. Saha turizm açısından gelir sağlayan bir konuma heniüz gelmemiştir. Yumurtalık Lagünü Milli Parkı 1. Alanın Resmi Adı :YumurtalıkLagünü Milli Parkı 2. Coğrafik Konum : Enlem Kuzey 3. Alan 3. 1 Toplam Alan : ha Kara Yüzeyi :8.698 ha Su Yüzeyi :7732 ha Kıyı Uzunluğu : Boylam Doğu Alanın Açıklamalı Tanıtımı Çukurova Deltası, Türkiye nin en büyük alüviyal alanlarından birisi olup, dağları ile bu dağlara kuzey-güney yönünde yaklaşan Amanos Dağları silsilelerinin arasında yer almaktadır. Yumurtalık Tabiatı Koruma Alanı ise bu deltanın doğu kesiminde yer alır. Yasal Konumu tarihli ve 94/5451 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Tabiatı Koruma Alanı olarak belirlenen Yumurtalık Lagünü nün tabiatı koruma alanı statüsünün kaldırılarak Yumurtalık Lagünü Milli Parkı olarak belirlenmesi; ilgili bakanlıkların görüşüne dayanan Çevre ve Orman Bakanlığının tarihli ve sayılı yazısı üzerine,2873 sayılı Milli Parklar Kanununun 3 üncü maddesine göre, Bakanlar Kurulu nca tarihinde kararlaştırılmıştır. Adana Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulu nun tarih ve 1609 sayılı oluru ile 1. Derece Doğal Sit Alanı olarak tescil edilmiştir.2005 yılında ise Uluslararası Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi (Ramsar Sözleşmesi) listesine dâhil edilmiştir. Yerleşimler ve Nüfusları Tabiatı Koruma Alanı içersinde yerleşim merkezi bulunmamaktadır. Ancak koruma alanının kuzeyinden geçen Karataş-Yumurtalık yolu üstünde yer alan Kaldırım, Zeynepli (Kuzupınarı), Deveciuşağı yerleşim yerleri oldukça yakındır. Kaldırım, Zeynepli (Kuzupınarı), Deveciuşağı köylerinin belediye ve muhtarlık sınırları Koruma Alanı içerisinde kalmaktadır. İdari sınırları koruma alanı sınırlarına girmemekle birlikte, yakın olmaları nedeni ile alanı etkileyen yerleşmeler Haylazlı, Yeşilköy ve Adalı köyleridir.

99 Yerleşmeler 1990 Nüfus Sayımı Sonucu Kaldırım 2355 Haylazlı 559 Deveciuşağı 724 Zeynepli 1583 Sosyo- Ekonomik- Kültürel-Tarihsel Özellikler Bölgenin ekonomisinde etkin iki sektör balıkçılık ve tarımdır. Bu sektörler bölge nüfusunun % 90 nın geçim kaynağını oluşturmaktadır. Arkasından hayvancılık gelir. Yumurtalık lagünü Tabiatı Koruma Alanı içerisinde arkeolojik değerler bulunmamakla birlikte, antik çağda Klikya bölgesi içerisinde yer alması sebebi ile yakın çevresinde arkeolojik öneme sahip birçok kalıntı mevcuttur. Fiziksel Özellikler (Karasal- Denizsel) İklim Özellikleri Yörede Akdeniz iklim özellikleri mevcuttur. Jeomorfoloji (Topografya vb. morfolojik Özellikler) Ceyhan Deltsının oluşumu tersiyer sonlarından itibaren gelişen Kuzeydoğu Akdeniz- Klikya Havzasının jeolojik evrimi ile doğrudan bağlantılıdır. Doğu Akdeniz kıyılarında Çukurova nın geniş kıyı ovaları sistemi gerçekte Erdemli, Berdan, Tarsus, seyhan ve Ceyhan ırmaklarının pleyistosen ve holosende birlikte oluşturdıkları deltalar kompleksidir. Bu deltalkarın geride kuzeydeki dağlık-tepelik alanlara yaslanan kesimlerinde, kuvaternlerin ilk dönemlerinde yani playistosende oluşmuş ova tabanları bir yandan tektonik hareketler nedeniyle kuzeydeki dağların yükselmesi öte yandan tektönik östatık deniz değişmeleri nedeniyle deniz kıyısının güneye çekilmesi sonucu bugün metre arasında yükseklikte yarılmış şekiller haline dönüşmüştür. Jeoloji (Varsa sedimantoloji ile ilgili bilgiler de dâhil) Koruma alanı Ceyhan Nehrinin denize döküldüğü delta düzlüündeki alüvyon saha üzerindedir. Koruma alanı ve yakon çevresindeki jeolojik formasyonlar yaşlıdan gence doğru Karataş Formasyonu, Kızıltepe Formasyonu, Kaliş Alivyon Kumul ve Kumsallardır. Hidroloji - Hidrojeoloji (Yerüstü ve yer altı suları, varsa jeotermal kaynaklarda dâhil):koruma alanının güney ve doğusu Akdeniz, Kuzeydoğusu Yumurtalık Körfezi, Kuzey ve batısı ise kara parçası ile çevrilidir. Kuzey ve kuzeybatıdan, yazın kuruyan kuru dereler ile bölgenin önemli öakarsuyu olan Ceyhan Nehri koruma alanı şçinden geçerek Akdeniz e dökülür. Kuru dereleri Adalı, Kaldırım, Zeynepli ve Kamışlı dereleridir. Pınarları Fettah Pınarı ve Ağkum, Garanal pınarlarıdır. Yer altı suyu ise yüzeye çok yakındır. Koruma alanı içinde kalan göller ise Eşemen, Avcıali, Akgöl, Yapı, Ömer, darboğaz ile Arapboğazı gölüdür. Toprak yapısı: Alanda alüviyal sahil bataklığı, koliviyal hidromorfik alüviyal ve alivüyal olmak üzere dört ana toprak grubu bulunmaktadır. Siltasyon birikimi neticesinde deniz suyunda bulunan tuzlarında çökmesiyle oluşan kil ve kum karışımı topraklardan oluşmuştur. Flora ve Fauna (Karasal, denizsel ve iç sular kapsamında, özellikleri, endemik ve tehdit altındaki) Alan içerisinde geniş düzlkleri kaplayan tuzcul bataklık ve çorak alanlar klimaks safhaya ulaşmış kumullar ve ülkemizde nadir olan pinus, halepensis, miller ormanları olmak üzere üç farklı vejetasyon tipi göze çarpar. Saha içerisinde 59 ha. alanı kapsayan bozuk halep çamı meşçeresi bulunmaktadır. Ayrıca karaağaç, söğüt, kavak, hayıt, mersin, taflan, katırtırnağı, topuk, saz gibi bitkilerle birlikte, 98

100 çoğunlukla kurakçil, tuzcul step bitkilerinin hâkim olduğu görülür. Bitki dokusu içerisinde tilki, kunduz, turaç, bıldırcın, keklik, kuyruksüren, çakal, domuz, kurbağa, yılanlar, Kara kaplumbağaları, deniz kaplumbağaları, arıcıllar, kırlangıçlar, kum serçeleri, bulunmaktadır. Göl ve boğazlarda martılarla birlikte göçmen kuşlarının seksenden fazlası bu alanda kışlamaktadır. Kefal, levrek, çupra, lagos, dudakçı yılan balığı, gümüş, barbunya, lüfer, kılıç, çatalkuyruk, karakulak gibi balıklar bulunmaktadır. Karides ve yengeç türlerinden özellikle mavi yengeç (Calinectus sapidus) diğer önemli deniz canlılarını oluşturmaktadır. Yumurtalık Körfezi Chelenoia mydas (Yeşil Deniz Kaplumbağası) tek kışlama yeri olup yumuşak kabuklu nil kaplumbağasının da barındığı yerdir. Alan Kullanımı ve Mevcut Durumu (Tarım Envanter ve mülkiyet bilgileri varsa dahil, turizm, rekreasyon, ulaşım ve altyapı, vb.) Saha nadir ekosisteme sahip olduğu için bilimsel ve eğitim amaçlı Tabiatı Koruma Alanı ilan edilmiştir. Ayrıca önemli önemli sulak alanlarımızdan biri olduğundan, ekolojik değeri yüksek zengin ve değişik türden çok sayıda bitki ve hayvan türünün yaşamasına uygun ortamlar sağladığından ve özellikle göçmen kuşların göç yolu üzerinde olması nedeniyle bu kuşlara ev sahipliği de yapmaktadır. Bu nedenlerle eko turizm faaliyet alanları için öncelikli bir alandır. Ancak tanıtımı çok yapılamamıştır. Yumurtalık, Kaldırım yolu asfalt olup, ayrıca Misis e kadar asfalt durumdadır. Mevcut Sorunlar (Hassas bölgenin doğal yapıdan uzaklaştığı alanlar, vb.) Devlet Su İşlerinin alanın kuzeybatısında ha., kuzeydoğusunda ise9890 ha. sulamayı öngören, kısmen tamamlanmış projeleri vardır. Tüm projelerde, tarımda dönen suların sulak alana karışmasını engelleyecek önlemler alınmıştır. Ancak sulak alana olan yüzey akımının azalacak olmasının alan üzerindeki etkilerini inceleyen bir çalışma yapılmamıştır. Alanın doğusunda yer alan Yumurtalık Serbest Bölgesinde ağır metal endüstrisi tesisleri ve Irak petrollerini taşıyan boru hattının ulaştığı bir tanker dolum tesisi bulunmaktadır. Orta Asya petrollerinin taşınacağı olan bu boru hattı rotasının da sonunda yer alan bölgede bir dolum tesisi daha kurulması planlanmaktadır. Daha doğuda, İskenderun Körfezi nin karşı tarafında da petrol rafinerisi, ağır metal ve çimento fabrikaları bulunmaktadır. Bugüne kadar büyük çaplı bir kaza (Örneğin petrol sızıntısı) meydana gelmemiştir. İskenderun Körfezinde hâkim olan batı çıkıntıları sonucu böyle bir kazanın alan ve çevresi için felaketle sonuçlanması kaçınılmazdır. Yumurtalık Körfezinde çok sayıda deniz kaplumbağasının trolcülerin ağlarına takıldığı ve daha sonra öldürüldüğü ortaya konmuştur. Tabiat Parkları Adana Milli Parklar Başmühendisliği görev alanı içerisinde Tabiat Parkı bulunmamaktadır. Tabiat Anıtı Adana MilliParklar Başmühendisliği görev alanı içerisinde Tabiat Anıtı bulunmamaktadır. Tabiatı Koruma Alanları 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu na göre, Bakanlar Kurulu nun 94/5451 sayılı Kararı ile 8 Temmuz 1994 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak Yumurtalık Tabiatı Koruma Alanı olarak ilan edilmişti. Ancak tarihli ve 94/5451 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Tabiatı Koruma Alanı olarak belirlenen Yumurtalık Lagünü nün tabiatı koruma alanı statüsünün kaldırılarak Yumurtalık Lagünü Milli Parkı olarak belirlenmesi; ilgili bakanlıkların görüşüne dayanan Çevre ve Orman Bakanlığının tarihli ve sayılı yazısı üzerine,2873 sayılı Milli Parklar Kanununun 3 üncü maddesine göre, Bakanlar Kurulu nca tarihinde kararlaştırılmıştır. 99

101 F Sayılı Kara Avcılığı Kanunu Uyarınca Çevre Ve Orman Bakanlığı nca Belirlenen Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Sahaları İlde, Çevre ve Orman Müdürlüğü, izinsiz avlanmanın önlemini almakta, özellikle geyik, karaca, yaban keçisi, keklik, turaç, sülün, göçmen kuşları, yırtıcı kuşlar gibi yaban hayatının bulunduğu orman alanlarında ve sulak sahalarda yasaklar getirmektedir. Ülkede olduğu gibi ilde de l. Grup hayvanların avlanma süresi dışında avlanmaları yasaktır. İlçe, İl ve merkez Av Komisyonları nca her yıl için yasaklanan alanlarda av koruma ve üretme alanlarında, milli parklar, orman için dinlenme yerleri, ağaçlandırma, gençleştirme ve bakım alanları ile toprak muhafaza alanlarında, mesire yerleri ile piknik alanlarında süresiz avlanma yasaktır. Bu gibi alanlarda av yaptırılmamakta, kaçak avlananlar hakkında kanuni işlemler yapılmaktadır. A-Akyatan Yaban Hayatı Geliştirme Sahası: Ha B-Tuzla Yaban Hayatı Geliştirme Sahası: Ha C-Seyhan Baraj Gölü Yaban Hayatı Geliştirme Sahası: Ha D-Karanfildagı Yaban Hayatı Geliştirme Sahası: Ha E- Hançer Deresi Yaban Hayatı Geliştirme Sahası: Ha F Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 2. maddesinin a- Tanımlar Bendinin ve 5. Alt Bentlerinde Kültür Varlıkları, Tabiat Varlıkları, Sit, ve Koruma Alanı Olarak Tanımlanan ve Aynı Kanun İle 3386 Sayılı Kanunun (2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) İlgili Maddeleri Uyarınca Tespiti ve Tescili Yapılan Alanlar İmamoğlu İlçesi(Tablo 40) Koyunevi Arkeolojik Sit Alanı(Mozaikli Alan) Koyunevi Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1619 sayılı karar Nekropol Alanı Koyunevi Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1727 sayılı karar Ayvalı Höyüğü Ayvalı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1725 sayılı karar Altınini Yer altı Şehri Çörten Köyü Pekmezci Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1905 sayılı karar Kara Höyük Ufacıkören Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1726 sayılı karar Nekropol Alanı Ağzıkaraca Köyü Kale Mevkii 7 pafta 226 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2367 sayılı karar Topraktepe Höyüğü Alaybeyi Köyü Topraktepe Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 2368 sayılı karar Ağzıkaraca Kalesi(II. Derece Arkeolojik Sit Alanı) Ağzıkaraca Köyü Kale Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 2515 sayılı karar Eskihöyük Tepe Alaybeyi Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2514 sayılı karar Ayvalı Arkeolojik Alanı(III. Derece Arkeolojik Sit) Ayvalı Köyü 105 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2513 sayılı karar Nekropol Alanı Saygeçit Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 2806 sayılı karar 100

102 Pozantı İlçesi(Tablo 40 Devamı) Tekir Tabyaları ve Anahşa Kalesi Ak köprü -Şekerpınarı Köprüsü(III. Derece Arkeolojik Sit ve II. Derece Doğal Sit Alanı) Akçatekir Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1829 sayılı karar. Anahşa Kalesinin sınırları gün ve 244 sayılı kararla yenilenmiştir Pozantı İlçesi Yenikonacık Köyü ile Niğde İli Ulukışla İlçesi Horoz Köyü sınırında A.K.V.T.V.K.K gün ve 3490 sayılı karar iptal edilmiştir gün ve 503 sayılı yenileme kararı. Niğde kurulun gün ve 236 sayılı kararı Anıt Ağaç(Çınar Ağacı) Belemedik Köyü 107 ada 9 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 245 sayılı karar Anıt Ağaç(Sedir Ağacı) Çetinlik Dağı A.K.V.T.V.K.K gün ve 200 sayılı karar Anıt Ağaç(Ceviz Ağacı) Akçatekir Beldesi Bürücek Yaylası 170 ve 171 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 331 sayılı karar Kilise Kalıntısı Kamışlı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1895 sayılı karar Arkeolojik Alan Gökbez Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1894 sayılı karar Köprü Ayağı Aşçıbekirli Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1893 sayılı karar Kilise Kalıntısı Kamışlı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1895 sayılı karar Pozantı İstasyon Binası 117 ada 52 parsel(2 nolu yapı),169 ada 16 parsel(6-8 nolu yapılar),169 ada 15 parsel( nolu yapılar) A.K.V.T.V.K.K gün ve 643 sayılı karar Saimbeyli İlçesi(Tablo 40 Devamı) Kale ve Kilise Kalıntısı Merkez A.K.V.T.V.K.K gün ve 2510 sayılı karar Arkeolojik Kalıntılar Kaleboynu Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1630 sayılı karar Mezarlık İslam Mahallesi Hamurcu Gediği Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 844 sayılı karar Yerleşme Eyüplü Köyü Oluk Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 605 sayılı karar Nekropolis Eyüplü Köyü Büyükkale tepesi mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 603 sayılı karar Nekropolis Karakuyu Köyü Mursal Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 602 sayılı karar Nekropolis Eyüplü Köyü Atma Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 604 sayılı karar Taşköprü Saimbeyli-Feke yolu üzerinde A.K.V.T.V.K.K gün ve 580 sayılı karar Yerleşme ve Nekropolis Yardibi Köyü Çardakyeri A.K.V.T.V.K.K Yerleşme ve Nekropolis Mevkii Yardibi Köyü Çeştoprak Mevkii 101 gün ve 597 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 599 sayılı karar

103 Arkeolojik Kalıntılar Merkez Yeşilbağlar Mahallesi A.K.V.T.V.K.K Çeşbek Mevkii gün ve 588 sayılı karar Nekropolis Karakuyu Köyü Kepen Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 601 sayılı karar Mezar Aksaağaç Köyü Gölyeri Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 607 sayılı karar Yerleşme ve Nekropolis Aksaağaç Köyü Çığlıkbaşı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 606 sayılı karar Yerleşim Kandilli Köyü Bahçecik Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 610 sayılı karar Taşköprü Merkez Obruk Yolu üzerinde A.K.V.T.V.K.K gün ve 582 sayılı karar Yerleşim Cıvıklı Köyü Gamer Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 591 sayılı karar Nekropolis Merkez Kiseloğ Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 585 sayılı karar Nekropolis Cıvıklı Köyü Aksu Mahallesi Maşatlık Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 592 sayılı karar Nekropolis Merkez Şarşar Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 584 sayılı karar Örülü Mağara Yardibi Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 593 sayılı karar Yerleşim Yardibi Köyü Kızılok Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 594 sayılı karar Mektep Mağarası Değirmenciuşağı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 613 sayılı karar Kandilli Gözetleme Kulesi Kandilli Köyü Kale Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 608 sayılı karar Yerleşim Kandilli Köyü Sarıyakup Mahallesi Beşçatal Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 611 sayılı karar Yerleşim Merkez Eski Haçan Yerleşmesi Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 586 sayılı karar Arkeolojik Kalıntı Merkez Alibağ Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 587 sayılı karar Taşköprü Merkez Fatih Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 579 sayılı karar Yapı Kalıntısı Cıvıklı Köyü Zoplar Mahallesi Kiliseyeri Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 590 sayılı karar Kilise Cıvıklı Köyü Gamer Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 589 sayılı karar Yerleşim Kandilli Köyü Çambel Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 609 sayılı karar Nekropolis Yardibi Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 595 sayılı karar Hamurcu Köprüsü Merkez Hamurcu Mahallesi Obruk Deresi üzerinde A.K.V.T.V.K.K gün ve 581 sayılı karar Yerleşim ve Nekropolis Yardibi Köyü Kirazlıpınar Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 598 sayılı karar Arkeolojik Kalıntı Merkez İslam Mahallesi Kabırlık Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 583 sayılı karar Mağara Karakuyu Köyü Dere Mahallesi Kale Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 600 sayılı karar Yerleşme ve Nekropolis Yardibi Köyü Gavuroluğu A.K.V.T.V.K.K

104 Mevkii gün ve 596 sayılı karar Gökoba Kalesi Değirmenciuşağı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 612 sayılı karar Nekropolis Himmetli Köyü Ören Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 690 sayılı karar Taş Köprü Himmetli Köyü Saimbeyli- Feke yolu üzerinde A.K.V.T.V.K.K gün ve 687 sayılı karar Yerleşim Ayvacık Köyü Kale Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 647 sayılı karar Yerleşim Kızılağaç Köyü Mağaraderesi Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 680 sayılı karar Nekropolis Tülü Köyü Hüseyinbelen Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 684 sayılı karar Heroon Kapaklıkuyu Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 659 sayılı karar Nekropolis Değirmenciuşağı Köyü Susuz Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 645 sayılı karar Kült Alanı Çatak Köyü Kayaburnu Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 699 sayılı karar Mezar Beypınarı Köyü Kuzoluk Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 667 sayılı karar Nekropolis ve Yerleşim Ayvacık Köyü Sarnıç Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 650 sayılı karar Nekropolis Çeralan Köyü Çokçatepe Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 673 sayılı karar Nekropolis Himmetli Köyü Kartal Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 689 sayılı karar Çürük Kale Çeralan Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 670 sayılı karar Yerleşim Gökmenler Köyü Karadut Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 656 sayılı karar Yerleşim Gökmenler Köyü Dımışkırık Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 657 sayılı karar Kaya Mezarı Avcıpınarı Köyü Köy Girişi Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 653 sayılı karar Nekropolis Avcıpınarı Köyü Karıncalıtepe Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 654 sayılı karar Nekropolis Himmetli Köyü Tellipınar Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 692 sayılı karar Nekropolis Çeralan Köyü Köristan Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 674 sayılı karar Nekropolis Mahmutlu Köyü Ulucak Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 675 sayılı karar Nekropolis Naltaş Köyü Ören Tepe Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 694 sayılı karar Nekropolis Himmetli Köyü Cevizoluk Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 691 sayılı karar Nekropolis Kızılağaç Köyü Yalnız Mezar Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 681 sayılı karar Yerleşim Çatak Köyü Surat Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 700 sayılı karar Emirli Kilisesi Çatak Köyü Emirli Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 698 sayılı karar 103

105 Yapı Kalıntısı Tülü Köyü Göbel Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 682 sayılı karar Nekropolis Beypınarı Köyü Erikliboğazı Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 669 sayılı karar Nekropolis Çatak Köyü Düzbağ Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 701 sayılı karar Yerleşim Çatak Köyü Gavurharmanı Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 702 sayılı karar Mezar Beypınarı Köyü Süttepesi Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 666 sayılı karar Nekropolis-Yerleşme Kapaklıkuyu Köyü Bostanlık Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 662 sayılı karar Nekropolis-Yerleşme Ayvacık Köyü Kilise Yeri Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 649 sayılı karar Nekropolis Değirmenciuşağı Köyü Uzunkol Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 644 sayılı karar Poyraz Kale Beypınarı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 664 sayılı karar Kızlar Kalesi Himmetli Köyü Göz Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 688 sayılı karar Nekropolis Avcıpınarı Köyü Taşoluk Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 652 sayılı karar Kara Kilise Cumhurlu Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 686 sayılı karar Nekropolis-Yerleşme Ayvacık Köyü Köy Merkezi GirişiMevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 648 sayılı karar Nekropolis-Yerleşme Kapaklıkuyu Köyü Kapaklıkuyu Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 663 sayılı karar Yerleşim Gökmenler Köyü Kocaharman Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 658 sayılı karar Nekropolis Beypınarı Köyü Sarnıç Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 668 sayılı karar Yapı Değirmenciuşağı Köyü Ören Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 646 sayılı karar Yerleşim Kızılağaç Köyü Kesardıcı Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 679 sayılı karar Kült Alanı Beypınarı Köyü Cincipınarı Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 665 sayılı karar Kült Alanı Mahmutlu Köyü Fincankayası A.K.V.T.V.K.K Mevkii gün ve 677 sayılı karar Nekropolis Tülü Köyü Yaprakkaya Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 685 sayılı karar Yerleşim Çeralan Köyü Kirliarmutlar- Göğçinçik Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 672 sayılı karar Mezar Tülü Köyü Çınarcık Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 683 sayılı karar Yerleşim Mahmutlu Köyü Pınarcık Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 678 sayılı karar Mozaikli Alan ve Duvar Kalıntısı Gürleşen Köyü 101 ada 30 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1124 sayılı karar Merkez Camii Merkez A.K.V.T.V.K.K gün ve 1896 sayılı karar Arkeolojik Kalıntılar Himmetli Köyü Kuyu yanı A.K.V.T.V.K.K

106 Mevkii gün ve 693 sayılı karar Arkeolojik Kalıntılar Mahmutlu Köyü Kirazlı Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 676 sayılı karar Arkeolojik Kalıntılar Yeniköy Köyü Kuzoluk Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 697 sayılı karar Arkeolojik Kalıntılar Kapaklıkuyu Köyü Kale Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 660 sayılı karar Arkeolojik Kalıntılar Yeniköy Köyü Beypınarı Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 696 sayılı karar Arkeolojik Kalıntılar Yeniköy Köyü Gülek Mevkii 114 ada 11 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 695 sayılı karar Arkeolojik Kalıntılar Çeralan Köyü Hoyhoybileni Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 671 sayılı karar Gözetleme Kulesi Avcıpınarı Köyü Obrukbaşı Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 651 sayılı karar Arkeolojik Kalıntılar Avcıpınarı Köyü Sarnıç Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 650 sayılı karar Arkeolojik Kalıntılar Avcıpınarı Köyü Cöbük Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 655 sayılı karar Arkeolojik Kalıntılar(III. DereceArk. Sit) Gökmenler Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2067 sayılı karar Anıt Mezar Karakuyu Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2797 sayılı karar Kültür Varlıkları Himmetli Köyü Kuyuyanı Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 3007 sayılı karar Örülü Mağara Değirmenciuşağı 103 ada 1 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 3009 sayılı karar Nekropol Alanı Karakuyu Köyü Hocabey Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 2796 sayılı karar Mağara Karakuyu Köyü Dere Mahallesi Kale Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 2792 sayılı karar Yapı Kalıntıları Karakuyu Köyü Kepen Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 2793 sayılı karar Feke İlçesi(Tablo 40 Devamı) Feke Antik Kenti ve Kalesi Eski Feke A.K.V.T.V.K.K gün ve 31 sayılı karar Karakilise Manastırı Karakilise Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 1420 sayılı karar Düşmüş Mezarlığı Mansurlu Yolu Üzeri A.K.V.T.V.K.K gün ve 844 sayılı karar Taban Mozaiği Merkez 149 ada 48 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1118 sayılı karar Şapel ve Yapı Kalıntısı Akkaya Köyü Üsgiyen Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 1883 sayılı karar Anıt Mezar Kalıntısı Paşalı Köyü Çorcular Mahallesi Kistel Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 1884 sayılı karar Nekropol Alanı Akkaya Köyü Kestel Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 1882 sayılı karar Maran Kalesi Maran Yaylası A.K.V.T.V.K.K gün ve 1887 sayılı karar Gözetleme Kulesi Kaleyüzü Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1888 sayılı karar 105

107 Yapı Kalıntısı Paşalı Köyü Çorcular Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1885 sayılı karar Uğurlubağ Gözetleme Kulesi Uğurlubağ Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1886 sayılı karar Gözetleme Kulesi Kazancı(Köleli Köyü) A.K.V.T.V.K.K gün ve 2788 sayılı karar Karaisalı İlçesi(Tablo 40 Devamı) Gözetleme ve Haberleşme Kulesi Merkez Karapınar Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1691 sayalı karar Mescit Merkez Kapıkaya Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 7 sayılı karar ile gün ve 576 sayılı koruma sınırı belirleme kararı Camii Kızıldağ Yaylası A.K.V.T.V.K.K gün ve 4642 sayılı karar Bayrampaşa Kervansarayı(Kesir Han) Altınova Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 4642 sayılı karar Alman Köprüsü Kıralan(Hacıkırı)Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 4589 sayılı karar Mezar Kalıntısı Hacımusalı köyü Cumahocalar Mahallesi Maltepe mevkii K,V.T.V.K.K gün ve 198 sayılı karar Mezarlık Karapınar Mahallesi 44 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 844 sayılı karar Kilise Kalıntısı Çevlik(Yukarıkurdak) Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1713 sayılı karar Gözetleme Kulesi Çevlik(Yukarıkurdak)Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1712 sayılı karar Arkeolojik Alan Yeniköy A.K.V.T.V.K.K gün ve 1733 sayılı karar Kaya Mezarı Aşağıbelemedik Köyü Keltepe Mevkii Arkeolojik Alan Eğlence Köyü Dönüklü Mevkii Kuşçusofulu Camii Kuşçusofulu Köyü 117 ada 1 parsel 106 A.K.V.T.V.K.K gün ve 1714 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 2613 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 2997 sayılı karar Aladağ İlçesi(Tablo 40 Devamı) Akören Arkeolojik Sit Alanı Akören Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 763/144 sayılı karar Kilise Kalıntısı Kayabaşı köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1422 sayalı karar Eğner Köprüsü ve Su Kemeri Eğner Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 30 sayılı karar Hamam Kalıntısı Eğner Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 30 sayılı karar Akören Sınır Köprüsü Eğner Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 30 sayılı karar Kaya Mezarı Dayılar Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2941 sayılı karar Arkeolojik Kalıntılar Akören-Göllü Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 1423 sayılı karar

108 Eski Aladağ Mezarlığı Mansurlu Mahallesi 30 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 844 sayılı karar Bademleraltı Mezarlığı Başpınar Mahallesi Garaj Mevkii 43 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 844 sayılı karar Hasandede Mezarlığı Başpınar Mahallesi A.K.V.T.V.K.K Hasandede mevkii 1-28 parsel gün ve 844 sayılı karar Mahsiret Ören Yeri Akören Beldesi Kaleardı Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 1421 sayılı karar Meydan Kalesi Ceritler Köyü Kenenli Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 1732 sayılı karar Hotalan Kulesi Posyağbasan(Dünyadibi)Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1729 sayılı karar Tamrut Kalesi Posyağbasan(Dünyadibi)Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1731 sayılı karar Civanbey Arkeolojik Alanı Akören Beldesi Civanbey Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1728 sayılı karar Yeniköy Arkeolojik Alanı Yeniköy A.K.V.T.V.K.K gün ve 1733 sayılı karar Yapı Kalıntısı Postyağbasan(Dünyadibi) Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1730 sayılı karar İşa Kalesi Gerdibi Köyü Sivişli Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 2615 sayılı karar Eğni Kalesi Gerdibi Köyü Eğnigözü Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 2616 sayılı karar Yumurtalık İlçesi(Tablo 40 Devamı) Aigeai Antik Kenti Merkez Yüksek Kurulun gün ve A-332 sayılı ilk kararı ve A.K.V.T.V.K.K gün ve 1694 sayılı sınır yenileme kararı Atlas Kalesi Merkez A.K.V.T.V.K.K gün ve 322 sayılı karar Süleymaniye Kulesi Merkez Yüksek Kurulun gün ve 2457 sayılı kararı Antik Su Yolu Gölovası-İncirli Köyleri A.K.V.T.V.K.K gün ve 1607 sayılı karar Domuztepe Höyüğü ve Nekropol Alanı Yeşilköy Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1608 sayılı karar Yumurtalık Lagünü(Doğal Sit Alanı) Yeşilköy Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1609 sayılı karar Tonozlu Yapı Ören Mahallesi 6 pafta 176 ada 12 A.K.V.T.V.K.K Arkeolojik Alan(III. Derece Arkeolojik Sit) parsel Sugözü Köyü 2 pafta parsel 107 gün ve 5030 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 5478 sayılı karar ve gün ve 2798 sayılı sit sınırı ve derecesi değiştirme kararı Anıt Ağaç(Yalancı Hurma Ağacı) Deveciuşağı Köyü 133 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 5631 sayılı karar Anıt Ağaç(Meşe Ağacı) Deveciuşağı Köyü 132 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 5632 sayılı karar Yenice höyüğü Demirtaş Köyü 4 pafta A.K.V.T.V.K.K

109 gün ve 5613 sayılı karar Yapı Kalıntısı Kemalpaşa Mahallesi Batı Sahil Mevkii 400 parsel gün ve 247 sayılı karar Mezarlık Ayas Köyü Civarı 1000 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 844 sayılı karar Keltepe Tümülüsü - A.K.V.T.V.K.K gün ve 1322 sayılı karar Karanlık Kapı Karanlık Kapı Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 2445 sayılı karar Kaya Mezarları Sugözü Köyü 277 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2799 sayılı karar Narlıören Köyü Höyüğü Narlıören Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2754 sayılı karar Yüreğir İlçesi(Tablo 40 Devamı) İncirlik Höyüğü İncirlik Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 37 sayılı karar ve gün ve 3492 sayılı sınır yenileme kararı Misis Antik Kenti Yakapınar Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1550 sayılı karar Havraniye Arkeolojik Alanı(III. Derece Arkeolojik Sit) Geçitli Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 2593 sayılı karar Narlıkuyu Nekropol Alanı Çukurova Üniversitesi Sahası Narlıkuyu Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 4986 sayılı karar Camili Höyüğü ve Çaldağı Mağaraları Camili Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 4083 sayılı karar Cabbar Dede Türbesi ve Çeşmesi Kütüklü köyü AK.V.T.V..K gün ve 4729 sayılı karar Mezbahane(Kanara) Seyhan Mahallesi 130 pafta 814 ada 4 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 126 sayılı karar Misis Camii Misis Antik Kenti 661 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1720 sayılı karar Arkeolojik Yerleşim Alanı Çukurova Üniversitesi Sahası içerisinde A.K.V.T.V.K.K gün ve 115 sayılı karar Gökvelioğlu Kalesi Yakapınar Beldesi Güveloğlu Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 703 sayılı karar Kürkçüler Höyüğü Kürkçüler Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 2757 sayılı karar Höyük ve Nekropol Alanı Vayvaylı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 3018 sayılı karar Çiriştepe Höyüğü Çatalpınar Köü A.K.V.T.V.K.K gün ve 3021 sayılı karar Nekropol Alanı Belören Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 3020 sayılı karar Mozaikli Yapı Kalıntısı Karlık Köyü 516 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 3017 sayılı karar Kaya Mezarı Belören Köyü 485 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 3019 sayılı karar Çotaklık Tonozlu Mezarı Belören Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 3019 sayılı karar Sarı Mağara Belören Köyü A.K.V.T.V.K.K

110 gün ve 3019 sayılı karar Yeşillik Nekropol Alanı Belören Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 3019 sayılı karar Kaya Mezarı Belören Köyü 434 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 3019 sayılı karar Mısırlık Nekropol Alanı Belören Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 3019 sayılı karar Sarıgöl Nekropol Alanı Belören Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 3019 sayılı karar Gedikkaya Nekropol Alanı Belören Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 3019 sayılı karar Kaya Oygu Mezar Cerenli Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2802 sayılı karar Hocalı Höyüğü Hocalı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2803 sayılı karar Yerdelen Höyüğü Yerdelen Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2805 sayılı karar Yarımca Höyüğü Yarımca Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2801 sayılı karar Kilise Kalıntısı Çatalpınar Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2804 sayılı karar Kocahöyük Çotlu Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2754 sayılı karar Kayarlı Höyük Kayarlı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2754 sayılı karar Höyük Şeyhmurat Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2754 sayılı karar Buruk Höyüğü Buruk Beldesi parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 3082 sayılı karar Tanrıverdi Höyüğü Çağırganlı(Tanrıverdi) Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 3232 sayılı kara Tufanbeyli İlçesi(Tablo 40 Devamı) Şar(Comana) Antik Kenti Şarköy A.K.V.T.V.K.K gün ve 35 sayılı karar ile gün ve 209 sayılı sit sınırları yenileme kararı Mozaikli Alan Ortaköy Köyü 101 ada 43 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 5477 sayılı karar Bozgüney İkiz Höyüğü Bozgüney Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 5691 sayılı karar İki Adet Tümülüs Taşpınar Köyü Kerkez Tepesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 246 sayılı karar Mezarlık İstiklal Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 844 sayılı karar Hitit Kaya Kabartması Hanyeri Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1897 sayılı karar 109

111 Kozan İlçesi(Tablo 40 Devamı) Anavarza Antik Kenti Dilekkaya Köyü Yüksek Kurulun gün ve A sayılı kararı ile A.K.V.T.V.K.K gün ve 1692 sayılı sit genişletme kararı Kozan Kentsel Sit Merkez A.K.V.T.V.K.K gün ve 845 Alanı Kozan Kalesi ve Manastırı sayılı karar Merkez A.K.V.T.V.K.K gün ve 30 sayılı karar ile gün ve 2923 sayılı sınır yenileme kararı Kozan Köprüsü Adana-Kozan Karayolu Yüksek Kurulun gün ve 6534 sayılı kararı Karaör Höyüğü Merkez A.K.V.T.V.K.K gün ve 30 sayılı karar Tatık Höyüğü Merkez A.K.V.T.V.K.K gün ve 30 sayılı karar Aşağı-Yukarı Çarşı Kentsel Sit Alanı Merkez A.K.V.T.V.K.K gün ve 909 sayılı kararı ile gün ve 1415 sayılı genişletme kararı Tırmıl Höyük Ortaköy-İdem Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1618 sayılı karar gün ve 2999 sayılı sit sınırları irdeleme kararı Hamam Köyü Arkeolojik Sit ve Nekropol Alanı Hamam köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1623 sayılı karar Çukurören Arkeolojik Kalıntıları Çukurören Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1624 sayılı karar Mimari Duvar Kalıntıları Topallı köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 30 sayılı karar Menge Köprü Kalıntısı A.K.V.T.V.K.K gün ve 30 sayılı karar Karasis Kalesi ve Manastırı Orcan Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1257 sayılı karar Yassıcalı Arkeolojik Sit Alanı(III. Derece Arkeolojik Sit Alanı) Yassıcalı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1617 sayılı karar Nekropol Alanı Fettahlı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 30 sayılı karar Suluhan Suluhan Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1983 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Sivil mimarlık Örneği Taş Mahallesi Tuzlu Çeşme Sokak No:1 370 ada 1 parsel Hacıuşağı mahallesi Hakan Sokak No: ada 5 parsel Hacıuşağı mahallesi Medrese Sokak Kesişimi No:4 181 ada 7 parsel Hacıuşağı Mahallesi Kadirli Caddesi No:2 182 ada 28 parsel Aslanpaşa mahallesi Kadirli Caddesi Buğday pazarı Sokak No:1 162 ada parsel 110 A.K.V.T.V.K.K gün ve 1611 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar

112 Sivil Mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Aslanpaşa Mahallesi Yeğenoğlu ve İstiklal Sokak Kesişimi No: ada 1 parsel Aslanpaşa Mahallesi Özer Türkay Caddesi 144 ada 9 parsel Aslanpaşa mahallesi İnkılâp ve Mustafa Kemal Sokak Kesişimi No: ada 9 parsel Cumhuriyet Mahallesi Irmak Caddesi 175 ada parsel Cumhuriyet Mahallesi Irmak Caddesi No: ada parsel Cumhuriyet Mahallesi Irmak Caddesi No: ada parsel Hacıuşağı Mahallesi Hakan ve Çınar Sokak Kesişimi 326 ada 1 parsel Hacıuşağı Mahallesi Hakan Sokağı Çıkmazı 326 ada 9 parsel Hacıuşağı Mahallesi Kurtoğlu Sokak No: ada 15 parsel Hacıuşağı Mahallesi Kurtgözlü Sokak 198 ada 3 parsel Mahmutlu Mahallesi Namık Kemal ve Özkul Sokak Kesişimi No: ada 4 parsel Mahmutlu Mahallesi Küçük Camii Sokak No:2 214 ada 6-7 parsel Hacıuşağı Mahallesi Kadirli Caddesi Medrese Sokak No: ada 4 parsel Hacıuşağı mahallesi Kadirli Caddesi Hastane Sokak No:7 322 ada parsel Cumhuriyet Mahallesi Değirmen Sokak 275 ada 4 parsel Hacıuşağı mahallesi Kız Meslek Lisesi(Eski Hastane) 324 ada parsel Aslanpaşa Mahallesi İstiklal ve İsmet Atlı Sokak Kesişimi 111 A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar

113 No: 3 İstiklal İlkokulu 309 ada 5 parsel Ağcababa mezarlığı Hacıuşağı mahallesi 5 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 844 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği Aslanpaşa Mahallesi 163 ada 3-4 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 502 sayılı karar Hoşkadem Camii Merkez 182 ada 1 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1017 sayılı karar Hamam Kalıntısı İdem Köyü Hacıahmetli A.K.V.T.V.K.K gün ve 1121 Mahyalar Kalesi(Gözetleme Kulesi) Çiftliği Mevkii Mahyalar Köyü114 ada 273 parsel 112 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 1119 sayılı karar Mozaikli Alan Kuyuluk Köyü 30 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 5245 sayılı karar Akdam Ören Yeri Akdam Köyü Ören Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1535 sayılı karar Şapel Kalıntısı Karabucak Köyü 7 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1199 sayılı karar Mahyalar Ören yeri Mahyalar Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1198 sayılı karar Bayramker Kalesi Kozan İlçesi Yukarıkeçili Köyü ile Kayseri İli Yahyalı İlçesi Burhaniye Köyü sınırları içerisinde A.K.V.T.V.K.K gün ve 2065 sayılı karar Köprü Kalıntısı Ergenuşağı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2064 sayılı karar Değirmen Şevkiye Mahallesi 438 ada 15 A.K.V.T.V.K.K gün ve 2510 parsel sayılı karar Yapı Kalıntısı Kuyuluk Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2744 sayılı karar Anıt Mezar Örendere Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2749 sayılı karar Nekropol Alanı Dikilitaş Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2753 sayılı karar Bucak Kalesi ve Tepe Üstü Yerleşim Alanı Bucak Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2741 sayılı karar Alapınar Höyüğü Alapınar Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2738 sayılı karar Arkeolojik Alan Alapınar Köyü Bekirce Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 2739 sayılı karar Peri Örenyeri Eskikabasakal Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2745 sayılı karar Hamam Höyüğü Yeniköy A.K.V.T.V.K.K gün ve 2748 sayılı karar Kaya Mezarı Yassıçalı Köyü Koyak Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 2752 sayılı karar Faydalı Höyüğü Faydalı Köyü Çukurköprü Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 2746 sayılı karar Bulduklu Kalesi Bulduklu Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2742 sayılı karar Küçük Camii 214 ada 8 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2737 sayılı karar

114 Anıt Mezar Durmuşlu Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2751 sayılı karar Yapı Kalıntısı Andıl Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2750 sayılı karar Köprü Tepecikören Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 3002 sayılı karar Çarşı ada A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Çarşı 134 ada parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Çarşı 141 ada parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Çarşı 216 ada A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Çarşı 161 ada A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Çarşı 166 ada 14 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği 191 ada parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği 372 ada 13 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği 323 ada 10 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği 206 ada 11 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği 160 ada 3 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği 144 ada 2-3 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği 160 ada 2 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği 161 ada 20 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği 201 ada 21 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği 215 ada 25 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği 195 ada 2 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Gözetleme Kulesi Kızıllar Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2747 sayılı karar Tilan Höyüğü Tilan Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Nekropol Alanı Kuyuluk Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Çukurköprü Kozan-Kadirli Yolu üzerinde A.K.V.T.V.K.K gün ve 3256 sayılı karar 113

115 Seyhan İlçesi(Tablo 40 Devamı) Tepebağ Höyüğü Merkez Yüksek Kurulun gün ve 8115 sayılı kararı Kentsel Sit Alanı Merkez A.K.V.T.V.K.K gün ve 1807 sayılı kararı ve gün ve 3028 sayılı sınır yenileme kararı Taşköprü Merkez Yüksek Kurulun gün ve 6214 sayılı kararı Siyavuşpaşa Mescid ve Merkez Yüksek Kurulun Medresesi Anıt Ağaç(Çitlembik Ağacı) Anıt Ağaç Sivil Mimarlık Örneği Yeşiloba Şehitliği- Küçük Dikili Şehitliği Sivil Mimarlık Örneği Akkapı Mahallesi 115 pafta 722 ada 66 parsel Akkapı Mahallesi 113 pafta 725 ada 277 parsel Türkocağı Mahallesi 117 ada 15-6 nolu parseller Seyhan İlçesi Türkocağı Mahallesi 117 ada 15-6 parseller Sur Duvarı ve Burç Kalıntıları Seyhan İlçesi Merkez 237 ada 67,68 ve 116 nolu parseller Gar Binası Seyhan İlçesi Zeytinli Köyü 701 nolu parsel Eski Erkek Lisesi(Laboratuar) Seyhan İlçesi İstiklal binası ve Güzel Sanatlar Mahallesi 80 pafta 1515 ada 7 Lisesi parsel 114 gün ve 7240 sayılı kararı A.K.V.T.V.K.K gün ve 5630 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 880 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 499 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 201 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 499 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 932 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 831 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 1115 sayılı karar Milli Mensucat Fabrikası Döşeme Mahallesi 1655 ada 647 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1701 sayılı karar Dikili Höyüğü Büyükdikili Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1879 sayılı karar Kastel Höyüğü Zeytinli Köyü 11 pafta 834 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1877 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği Ziyapaşa Bulvarı Ramazanoğlu Caddesi 23 pafta 1559 ada 476 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 575 sayılı karar Gar Binası(Eski Şube Şefliği) Seyhan İlçesi 26 pafta 4436(402) ada 6 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 825 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği Sarıyakup Mahallesi 4 pafta 104 ada 57 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2611 sayılı karar Mestanzade Hamamı Karasoku Mahallesi 56 pafta 179 ada 109 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2979 sayılı karar Çiftlik Höyüğü Mürseloğlu Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2787 sayılı karar Gölbaşı Höyüğü Gölbaşı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2783 sayılı karar Paşa Höyüğü Dörtağaç Köyü 81 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2784 sayılı karar Arapoğlu Höyüğü Dervişler Köyü 707 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2786 sayılı karar

116 Höyük Büyükçıldırım Köyü parsel Sivil Mimarlık Örneği(Adana Defterdarlığı Kültür Sanat Evi) Alidede Camii Alidede Mahallesi 8 pafta 72 ada 40 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2785 sayılı karar 5520 ada 9 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 3074 sayılı karar 115 A.K.V.T.V.K.K gün 3073 sayılı karar Ceyhan İlçesi(Tablo 40 Devamı) Yılankale Yılankale Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 6 sayılı karar Sirkeli Höyük Sirkeli Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 4 sayılı karar Semerci Höyük Eskikent(Türkşükriye) Köyü Yüksek Kurulun gün ve 3461 sayılı kararı Pasgüden Höyük Bahriye Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 392 sayılı karar Tülek Höyük Kurtkulağı Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 445 sayılı karar Kuyluktepe Höyüğü İmran Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 446 sayılı karar Boz Höyük ve Çakmak Tepe İmran Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 446 sayılı karar Karanlık Kapı Mevkii Sarımazı Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 2445 sayılı karar Kurtkulağı Camii ve Kervansarayı Kurtkulağı Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 3 sayılı karar Arkeolojik Alan Tatarlı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1620 sayılı karar Tatarlı Höyük Tatarlı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1621 sayılı karar Muttalip Höyük Sarımazı Beldesi(Toros Gübre İçinde) Yüksek Kurulun gün ve 695 sayılı kararı Tumlu Kalesi Tumlu Köyü Yüksek Kurulun gün ve A-4031 sayılı kararı Kıllı Höyük Yalak Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 846 sayılı karar Akfatma Kilise Kalıntısı Burhanlı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 4081 sayılı karar Yarım Höyük Mercin Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1746 sayılı karar Mecitefendi Höyüğü Küçükmangıt Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 3971 sayılı karar Doruk Höyük Doruk Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 3030 sayılı karar İkiz Höyük Kösreli Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1961 sayılı karar Kokartepe Nekropol Alanı Altıkara Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1034 sayılı karar ile gün ve 124 sayılı genişletme kararı ile gün ve 2435 sayılı sit daraltma

117 116 kararı gün ve 3385 sayılı sit daraltma kararı Mercin(Boz) Höyük Hürriyet Mahallesi 791 ada parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 3966 sayılı karar Kırtake Höyüğü Değirmenli Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 4520 sayılı karar Sokuluk Düz Yerleşim Alanı Kurtkulağı Beldesi Yüceören Köyünün 1 km. A.K.V.T.V.K.K gün ve 5026 sayılı karar güneybatısında Gökdere Ören Yeri Kurtkulağı Beldesi Yüceören Köyünün 1 km. kuzeydoğusunda A.K.V.T.V.K.K gün ve 5026 sayılı karar Botaş Höyük Kurtpınarı Beldesi BOTAŞ sınırları içerisinde A.K.V.T.V.K.K gün ve 5288 sayılı karar Nekropol Alanı Kurtpınarı Beldesi Yüceören Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 5531 sayılı karar Turnalar Höyüğü Merkez A.K.V.T.V.K.K gün ve 5613 sayılı karar Gar Binası Park Alanı içinde 1240 ada 2 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 640 sayılı karar Yapı Kalıntısı İsalı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1522 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği Kaltakiye Mah. 643 ada 4 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1517 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği Konakoğlu Mah. 663 ada 8 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1513 sayılı karar Adatepe Höyüğü Değirmendere Köyü Yörükler Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1524 sayılı karar Yarım Höyük Adapınar Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1527 sayılı karar Yapı Kalıntısı Sarımazı Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1520 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği Kaltakiye Mah. 28 ada 80 parsel Nekropol Alanı Ceyhan İlçesi Burhanlı Köyü ile Osmaniye İli Merkez Kırmıtlı Köyü sınırları içerisinde A.K.V.T.V.K.K gün ve 1510 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 1519 sayılı karar Su Kemeri Kurtpınarı Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1521 sayılı karar Sarı Höyük Yalak Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1523 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği Kaltakiye Mah. 643 ada 11 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1512 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği Kaltakiye Mah. 28 ada 74 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1518 sayılı karar Silvan Höyüğü Altıkara Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1531 sayılı karar Mollaahmet Höyüğü Mercin Köyü parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1525 sayılı karar Durhasandede Türbesi Durhasandede Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1532 sayılı karar

118 Boyalı Höyüğü Kurtkulağı Beldesi parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1534 sayılı karar Kamışlı Höyüğü Hamitbey Bucağı A.K.V.T.V.K.K gün ve 1528 sayılı karar Adliye Binası Burhaniye Mah. 298 ada 5 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1509 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği Konaklıoğlu Mah. 661 ada parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1516 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği Konakoğlu Mah. 675 ada 9 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1514 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği Büyükkırım Mah. 598 ada 13 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1533 sayılı karar Köprülü Höyüğü Köprülü Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1530 sayılı karar Kara Höyüğü Tumlu Köyü Çukurkamış Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1526 sayılı karar Nekropol Alanı Sirkeli-Çokçapınar sınırları içerisinde A.K.V.T.V.K.K gün ve 1881 sayılı karar Çatal Höyük Mısırlı Çiftliği A.K.V.T.V.K.K gün ve 1529 sayılı karar Nekropol Alanı Elmagölü Köyü 71 ve 153 parseller A.K.V.T.V.K.K gün ve 419 sayılı karar (Sivil Mimarlık Burhaniye Mahallesi 621 ada 3 A.K.V.T.V.K.K Örneği)Ceyhan Lisesi parsel gün ve 2995 sayılı karar Yapı Kalıntısı Köprülü Köyü Mercin Çayı kenarında A.K.V.T.V.K.K gün ve 3387 sayılı karar Murtazadamı Höyük Yalak Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 3388 sayılı karar Karataş İlçesi(Tablo 40 Devamı) Magarsus Antik Kenti Merkez Dörtdirek Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 3119 sayılı karar Menzil Han Merkez İskele Mevkii Yüksek Kurulun gün ve 3461 sayılı karar Ak değirmen Kızıltahta Köyü Yüksek Kurulun gün ve 336 sayılı karar Ağyatan Gölü(Doğal Sit Alanı) - A.K.V.T.V.K.K gün ve 2738 sayılı karar Akyatan Gölü(Doğal Sit Alanı) - A.K.V.T.V.K.K gün ve 2739 sayılı karar Tuzla Gölü(Doğal Sit Alanı) Tuzla Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 2740 sayılı karar Tepeköy Höyüğü Tuzla Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1972 sayılı karar Anıt Ağaç(Sakız Ağacı) Küçük Karataş Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 5614 sayılı karar Mutludede Mezarlığı Mutludede Mevkii 320 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 844 sayılı karar Sudi Mezarlığı Serinevler Mevkii A.K.V.T.V.K.K Eski Karataş Mezarlığı parsel Karataş Köy Civarı mevkii parsel gün ve 844 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 844 sayılı karar 117

119 Yedikardeşler Mezarlığı Yedi Kardeşler Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 844 sayılı karar Tulumba Nekropol Alanı Tulumba Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 2292 sayılı karar Yenice Höyüğü Yenice Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 3219 sayılı karar F Sayılı Su Ürünleri kanunu kapsamında olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme sahaları 1.Doğuda Ceyhan Nehri nin Akdeniz e döküldüğü batıda Seyhan Nehri nin Akdeniz e döküldüğü nirengi noktaları arasında kalan sahil bandının kıyıdan 6 mile kadar olan saha, 2. Doğuda Botaş tesisleri ile batısı liman burnu arasında kalan sahil bandının kıyıdan 6 mile kadar olan saha, 3. Liman burnu ile eski Ceyhan nehri yatağı arasında batıda kıyıdan 6 mile kadar olan sahalar. 4.Yumurtalık lagünleri (Çamlık, Yelkoma), Ağyatan (Hurmaboğazı, Akyatan, Tuzla) lagünler, 5. Karataş İlçesi Hakkıbeyli köyünde da alan, Yumurtalık İlçesi Haylazlı köyünde 200 da alan su ürünleri, 6. Seyhan ve Ceyhan Nehirleri, Seyhan, Kozan, Nergizlik, Çatalan barajları ve 24 adet gölet su ürünleri istihsal sahasıdır. F /9/1988 Tarihli ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği 17. ve 1/07/1999 tarihli ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan yönetmelikle değişik 18., 19. ve 20. maddelerinde tanımlanan alanlar Konu ile ilgili bilgi bulunamamıştır. F Tarihli ve sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliğinin 49. maddesinde tanımlanan Hassas Kirlenme Bölgeleri İlimiz sınırları içerisinde hassas kirlenme alanları bulunmamaktadır. F Sayılı Çevre Kanunu nun 9. maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından Özel Çevre Koruma Bölgeleri olarak tespit ve ilan edilen alanlar İlimiz sınırları içerisinde özel çevre koruma bölgesi bulunmamaktadır. F Sayılı Boğaziçi Kanununa Göre Koruma Altına Alınan Alanlar: İlimiz sınırları içerisinde 2960 sayılı boğaziçi kanununa göre koruma altına alınan alan bulunmamaktadır. F Sayılı Orman Kanunu Gereğince Orman Alanı Sayılan Yerler: F de verilmiştir. F Sayılı Kıyı Kanunu Gereğince Yapı Yasağı Getirilen Alanlar: Konu ile ilgili bilgi bulunamamıştır. F Sayılı Zeytinciliğin Islahı Ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda Belirtilen Alanlar Konu ile ilgili bilgi bulunamamıştır. 118

120 F Sayılı Mera kanununda Belirtilen Alanlar: Adana ili 2008 yılı sonu itibariyle tahditli mera alanları toplamı; da dır. F tarih ve sayılı Resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren sulak alanların korunması yönetmeliği belirtilen alanlar: F.1.3 te verilmiştir. F.4.2 Ülkemizin taraf olduğu uluslar arası sözleşmeler uyarınca korunması gerekli alanlar: F Tarih Ve Sayılı Resmi Gazete De Yayaımlanarak Yürürlüğe Giren Avrupa nın yaban Hayatı Ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (Bern Sözleşmesi Uyarınca Koruma Altına Alınmış Alanlardan Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanlarında Belirtilen 1. Ve 2. Koruma Bölgeleri, Akdeniz Foku Yaşama Ve Üreme Alanları: F tarih ve sayılı resmi gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren akdeniz in kirlenmeye karşı korunması sözleşmesi (Barcelona Sözleşmesi) uyarınca korumaya alınan alanlar: F tarihli ve sayılı resmi gazete de yayımlanan Akdenizde özel koruma alanlarının korunmasına ait protokol gereği ülkemizde özel kruma alanı olarak belirlenmiş alanlar: F Tarihli Cenova Bildirgesi Gereği Seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı Tarafından Yayımlanmış Olan Akdenizde Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit Listesinde Yer Alan Alanlar: Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. F Cenova Deklarasyonunun 17. Maddesinde Yer Alan Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin Yaşama ve Beslenme Ortamı Olan Kıyısal Alanlar: Akyatan, Doğu Akdeniz de nesli tükenmekte olan C.mydas (yeşil kaplumbağa) türü için en önemli bölgelerden biri olarak saptanmıştır. Bilindiği gibi Akdeniz de bilinen sadece 5 önemli C. mydas üreme alanı vardır; Akyatan, Samandağ, Kazanlı, Göksu Deltası ve Kuzey Kıbrıs ta Lara kumsalları, Akyatan hariç diğerlerinde yılda ortamala yuva tahmin edilmektedir (Whitmore, 1991). Doğal Hayatı Koruma Derneği tarafından 1988 de yapılan çalışma sırasında Akyatan da 17 Temmuz tarihinde 250 iz sayılmıştır (Baran & Kasparek, 1989) Ağustos ayında yapılan 3 günlük incelemede 210 yuva sayılmıştır. ( Whitmore, 1991) çalışması sırasında 496 C.mydas yuvası ile 38 yuva/km verimlilik saptanmıştır. Predasyon kontrolü kumsalın verimliliğini artıracaktır. Ayrıca, yine 1994 çalışması sırasında 23 adet C. caretta yuvası belirlenmiştir. Bu bölgeye bakıldığı zaman Tuzla, Akyatan, Ağyatan ve daha doğuda Yumurtalık, bütünsel olarak deniz kaplumbağaları için son derece önemlidir. Özellikle, Yumurtalık ın kışlama açısından önemli olduğu düşünülmektedir. Ancak, özellikle 1988 çalışmasının sonuçlarında, bu alanlar arasında yuvalama açısından en öncelikli alanın Akyatan kumsalı olduğu anlaşılmaktadır. Akyatan Gölü, Türkiye nin önemli sulak alanlarından biridir. YD4 drenajkanalının ağzına yakın olan bölgede ve Tuzla da yaz aylarında kurulan kamplar Adana ve civardan gelen halk tarafından kullanılmaktadır. Özellikle Tuzla da gelecekte ikinci konut ve turistik tesis projeleri Tuzla Belediyesi tarafından gündeme getirilmektedir. Karataş ise önemli bir yazlık merkez olmakla beraber, Akyatan Lagünü nün denize açıldığı boğaz tarafından sınırlandırılmaktadır. Alanda bulunan Kapı Köyü nde tarımsal faaliyetler yaygın olup, özellikle çilek, kavun ve salatalık ile sebze yetiştirilmektedir. Kontrol olsa da bu köylülerin kumsala traktörlerle girdikleri, zaman zaman 119

121 balıkçıların geldiği ve çok az da olsa kum alındığı saptanmıştır. Kumul alanda ağaçlandırma için kullanılan akasya ve ökaliptüs türlerinin bir kısmı, yöre halkına ekonomik faaliyet yaratmak için fıstık çamı ile değiştirilmeye başlanmıştır. Akyatan Lagünü nde dalyan balıkçılığı yapılmakta ve balıklar yurt dışına ihraç edilmektedir. Tuzla ve Ağyatan lagünleri de dalyan balıkçılığı için kiralanmıştır. Yumurtalık balıkçılık açısından önemli bir bölge olup, Karataş ta balıkçı barınağı vardır. Trolcülük gittikçe yaygınlaşmaktadır. Bölge yalnız Karataş balıkçıları değil, aynı zamanda Mersin, Çevlik limanlarından kalkan trolcüler tarafından da kullanılmaktadır. Kumul ağaçlandırma çalışmaları, kullanılan türlerin uygun olmayışı yüzünden kumul sistemi için büyük bir olumsuzluk olarak nitelendirilirken, kumsalın bu amaçla kapatılmış olması deniz kaplumbağaları açısından son derece olumlu olmuştur. Ancak,az da olsakumsala gerek Tuzla tarafından gerekse ormanlık alandan giren traktörler yuvalar için ön önemli sorunlardan biridir. Diğer yandan, Akyatan kumsalı Doğu Akdeniz de görülen deniz kirliliğinden etkilenmekte, zaman zaman kıyı akıntılarının da etkisiyle kumsal zift, plastik torbalar ve gemilerden bırakılan atıklarla kaplanmaktadır. Bu atıkların önemli bir kısmı yabancı bandralı gemilere aittir. Çukurova ise, Türkiye nin en büyük pamuk tarımının yapıldığı alandır. Bu doğrultuda tarımda kimyasal madde kullanımı son derece yaygındır bunların sulama kanallarına karışması ile kirlenme yaygınlaşmaktadır diğer yandan drenaj kanalları kirliliği denize ulaştırmaktadır. Balıkçılık sezonu boyunca, trol tekneleri yasak olan 3 mil sınırı içerisinde görünmektedir yılında DHKD tarafından yapılan araştırma sonuçlarına göre, örnek olarak seçilen 5 trol teknesi tarafından 28 hafta boyunca yakalanan C.mydas sayısı 160, C.caretta sayısı 26 dır. Akyatan Lagünü nde su seviyesindeki düşme ve kirlenme verilerle ortaya konmalıdır. Burada dalyan balıkçılığı ile uğraşanlar, yıllar içerisinde yaptıkları kişisel gözlemler doğrultusunda, göl seviyesindeki düşüşü ve kirlenmeyi dile getirmektedir. Akyatan kumsallarının geleceğinin belirsiz olması bir diğer sorundur. Orman Bölge Müdürlüğü nün ağaçlandırma çalışmaları sona erdikten sonra alandan çekilmesi ürkütücü gözükmektedir. Bir çok kumsalda rastlanan sahipsizlik, buranın da sonunu hazırlayabilir. Alan, sunduğu peyzaj güzelliği ile bir çok arsa spekülatörünün ilgisini hemen çekecektir. Buranın Türkiye nin Akdeniz kıyısındaki tek dokunulmamış üreme alanı olmasına rağmen hala etkin bir koruma statüsü olmayışı gelecekle ilgili ön önemli sorundur F Tarih Ve Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Dünya Kültür Ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesinin 1. Ve 2. Maddeleri Gereğince Kültür Ve Türizm Bakanlığı Tarafından Koruma Altına Alaınan Kültürel Miras Ve Doğal Miras Statüsü Verilen Kültürel, Tarihi Ve Doğal Alanlar: Arkeolojik Sit Alanları 1- Adana İli Aladağ İlçesi Kilise Kalıntısı 1. Derece 2- Adana İli Aladağ İlçesi Göllü Dağı Antik Kalıntıları 1. Derece 3- Adana İli Aladağ İlçesi Akören Köyü Arkeolojik Alanı 4- Adana İli Ceyhan İlçesi Doruk Kasabası Doruk Höyük 1. Derece 5- Adana İli Ceyhan İlçesi Karanlık Kapı Mevki Karanlık Kapı 1. ve 3. Derece 6- Adana İli Ceyhan İlçesi Mecit Efendi Höyüğü 1. Derece 7- Adana İli Ceyhan İlçesi İkiz Höyük 1. Derece 8- Adana İli Ceyhan İlçesi Altıkara Köyü Kokar Tepe Nekropolü 1. Derece 9- Adana İli Ceyhan İlçesi Sirkeli Köyü Sirkeli Höyüğü 1.Derece 10- Adana İli Ceyhan İlçesi Türkşükrüye Köyü Semerci Höyük 1. Derece 11- Adana İli Ceyhan İlçesi Bahriye Köyü Pasgüden Höyük 1. Derece 12- Adana İli Ceyhan İlçesi Kurtkulağı Köyü Tülek Höyük 1. ve 3. Derece 13- Adana İli Ceyhan İlçesi İmran Köyü Bozhöyük ve Çakmaktepe Höyük 1. Derece 14- Adana İli Ceyhan İlçesi Yalak Köyü Kıllı Höyük 1. Derece 15- Adana İli Ceyhan İlçesi Tatarlı Köyü Tatarlı Harabeleri 1. Derece 16- Adana İli Ceyhan İlçesi Tatarlı Köyü Tatarlı Höyüğü 1. Derece 17- Adana İli Ceyhan İlçesi Mercimek Köyü Yarım Höyük 1. Derece 18- Adana İli Ceyhan İlçesi Yılankale Köyü Yılankale 1. Derece 120

122 19- Adana İli Ceyhan İlçesi İmran Köyü Kuyruklu Tepe Höyüğü 1. Derece 20- Adana İli Ceyhan İlçesi Sarımazı Köyü Muttalip Höyük 1. Derece 21- Adana İli Ceyhan İlçesi Tumlu Köyü Tumlu Kalesi 22- Adana İli Ceyhan İlçesi Hacılar Höyük 1. Derece 23- Adana İli Ceyhan İlçesi Hamdilli Köyü Adatepe Höyük 1. Derece 24- Adana İli Feke İlçesi Eski Feke Mevki Feke Kalesi 1. Derece 25- Adana İli İmamoğlu İlçesi Koyunevi Köyü Mozaik Alanı 1. ve 3. Derece 26- Adana İli Karaisalı İlçesi Karapınar Mahallesi Karapınar Gözetleme Kulesi 1.Grp 27- Adana İli Karataş İlçesi Tepeköy Höyüğü 1. Derece 28- Adana İli Karataş İlçesi Magarsus Antik Kenti 1. ve 3. Derece 29- Adana İli Kozan İlçesi Manastır Kalıntısı 1. Derece 30- Adana İli Kozan İlçesi Kozan Karaör Höyüğü 1. Derece 31- Adana İli Kozan İlçesi Tatık Höyüğü ve Nekropol 1. Derece 32- Adana İli Kozan İlçesi Topallı Köyü Antik Duvar Kalıntıları 1. Derece 33- Adana İli Kozan İlçesi Fettahlı Köyü Nekropolü 1. Derece 34- Adana İli Kozan İlçesi Fettahlı Köyü Yassıçalı Kalıntıları 3. Derece 35- Adana İli Kozan İlçesi Fettahlı Köyü Tırmıl Höyük 1. Derece 36- Adana İli Kozan İlçesi Orçan Köyü Karasis Manastırı 37- Adana İli Kozan İlçesi Hamam Köyü Nekropol Alanı 1. Derece 38- Adana İli Kozan İlçesi Çukurören köyü Arkeolojik Kalıntılar 1. Grup 39- Adana İli Kozan İlçesi Dilekkaya Köyü Anavarza Antik Kenti 41- Adana İli Pozantı İlçesi Akçatekir Kasabası Tekir Tabyaları 42- Adana İli Pozantı İlçesi Akçatekir Kasabası Anaşka Kalesi 43- Adana İli Saimbeyli İlçesi Kaleboynu Köyü Kaleboynu Kalıntıları 44- Adana İli Seyhan İlçesi Tepebağ Höyüğü 1. Derece 45- Adana İli Tufanbeyli İlçesi Şar Köyü Commana Antik Kenti 1. Derece 46- Adana İli Yumurtalık İlçesi Atlas Kalesi 1. Derece 47- Adana İli Yumurtalık İlçesi AİGAİE Antik Kenti Derece 48- Adana İli Yumurtalık İlçesi Gölovası Su Kemeri 1. Grup 49- Adana İli Yumurtalık İlçesi Domuz Tepe Höyüğü 1. Derece 50- Adana İli Yumurtalık İlçesi Keltepe Tümülüsü 1. Derece 51- Adana İli Yüreğir İlçesi Misis 3. Derece 52- Adana İli Yüreğir İlçesi Geçitli Sit Alanı 3. Derece 53- Adana İli Yüreğir İlçesi Misis Antik Kenti 1 ve 2. Derece 54- Adana İli Yüreğir İlçesi İncirlik Höyüğü 1. Derece 55- Adana İli Yüreğir İlçesi Misis Antik Kenti Derece 56- Adana İli Yüreğir İlçesi Misis Antik Kenti 1. Derece 57- Adana İli Yüreğir İlçesi Misis Höyüğü 58- Adana İli Yüreğir İlçesi Belören Köyü Antik Kalıntıları Doğal Sit ve Anıt Ağaçlar 1- Adana İli, Karataşİlçesi, Tuzla Gölü Sulak Alanı Deniz Kaplumbağa ÜremeAlanı 1. Derece 2- Adana İli Karataş İlçesi Akyatan Gölü Sulak Alanı ve Deniz Kaplumbağları 3- Adana İli Karataş İlçesi Ağyatan Gölü Sulak Alanı 4- Adana İli Yumurtalık İlçesi Yumurtalık Lagünü 1 Derece 5- Adana İli Pozantı İlçesi Evçınar ağacı 6- Adana İli Pozantı İlçesi Çatal Ceviz Ağacı 7- Adana İli Karaisalı İlçesi Dardağan Ağacı 8- Adana İli Aladağ İlçesi Çınar Ağacı 9- Adana İli Aladağ İlçesi Ardıç Ağacı 10- Adana İli Kozan İlçesi Okaliptus Ağacı 11- Adana İli Kozan İlçesi Kaynak Çınar Ağacı 12- Adana İli Feke İlçesi Kocasedir Ağacı 121

123 13- Adana İli Saimbeyli İlçesi Ardıç Ağacı 14- Adana İli Saimbeyli İlçesi Kandilli Sedir Ağacı 15- Adana İli Aladağ İlçesi Andız Ağacı 16- Adana İli Aladağ İlçesi Pırnal Meşesi Ağacı 17- Adana İli Pozantı İlçesi Koçsedir Ağacı 18- Adana İli Karataş İlçesi Öldüren Sakız Ağacı 19- Adana İli Yumurtalık İlçesi Üçüz Hurma Ağacı 20- Adana İli Yumurtalık İlçesi Karameşe Ağacı 21- Adana İli Aladağ İlçesi Orman Sarmaşığı Ağacı Adana İli Sınırları İçerisinde Bulunan Anıt Ağaçlar SıraNo Cinsi İlçesi Ve Mevkii 1- Sakız Ağacı-Pistacia terebintus Karataş-Küçük Karataş köyü 2- Yalancı Hurma-Phoenix Yumurtalık Deveciuşağı köyü 3- Sapsız Meşe-Quercus patraca Yumurtalık Deveciuşağı köyü 4- Kayın-Fagus orientalis Osmaniye Zorkun Yaylası 5- Çitlenbik-Celtis australis Karaisalı-Yerköprü 6- Ceviz-Juglas regia Pozantı-Bürücek 7- Çınar-Platanus orientalis Pozantı- Belemedik 8- Sedir-Cedrus libani Pozantı-Aladağ 9- Pırnal Meşesi-Quercüs ilex Aladağ-Meydan Yaylası 10- Andız-Arceuthos Drupacia Aladağ-Ebrişim Köyü 11- Çınar- Platanus orientalis Aladağ- Acıkise 12- Ardıç-Juniperus foetidissina Aladağ-Acıkise 13- Karaağaç- Ulmuş campestris Kozan-Akçalı Çiftliği 14- Okaliptus-Ocalüptüs canadinsis Kozan- Akçalı Çiftliği 15- Çınar- Platanus orientalis Kozan- Horzum Yolu 16- Sedir- Cedrus libani Feke- Gürümze 17- Ardıç-Juniperus foetidissima Saimbeyli-Kandildere 18- Sedir- Cedrus libani Saimbeyli- Kandildere 19- Kızılçam- Pinus brutia Kozan- Horzum 20- Orman Sarmaşığı- Hedara helix Aladağ-Meydan F /05/1994 Tarih Ve Sayılı Resmi Gazetede Yayayımlanarak Yürürlüğe Giren Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslar Arası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi(RAMSAR Sözleşmesi) Uyarınca Koruma Altına Alınmış Alanlar: RAMSAR Sözleşmesine dail olan Akyatan Gölü ve Yumurtalık Tabiatı Koruma Alanı ile ilgili bilgiler F ve F bölümünde verilmiştir. F.4.3 Korunması Gereken Alanlar: F Onaylı Çevre Düzeni Planlarında Mevcut Özellikleri Korunacak Alan Olarak Tespit Edilen Ve Yapılaşma Yasağı Getirilen Alanlar(Tabi Karakteri Korunacak Alan, Biogenetik Rezerv Alanları, Jeotermal Alanlar vb.) İlimiz sınırları içerisinde biogenetik rezerv alanları, jeotermal alanlar bulunmamaktadır. F Tarım Alanları: Tarımsal Kalkınma Alanları, Sulanan, Sulanması Mümkün Ve Arazikullanma Kabiliyet Sınıfları Olan Alanlar, Yağışa Bağlı Tarımda Kullanılan 1. Ve 2. Sınıf İle Özel Mahsul Plantasyon Alanlarının Tamamı Konu ile ilgili bilgi bulunamamıştır. 122

124 F Sulak Alanlar: Doğal Veya Yapay, Devamlı Veya Geçici, Suların Durgun Veya Akıntılı, Tatlı, Acı Veya Tuzlu Denizlerin Gel-Git Hareketinin Çekilme Devresinde 6 Metreyi Geçmeyen Derinlikleri Kapsayan Başta Su Luşları Olmak Üzere Canlıların Yaşama Ortamı Olarak Önemtaşıyan Bütün Sular, Bataklık, Sazlık Ve Turbiyeler İle Bu Alanların Kıyı Kenar Çizgisinden İtibaren Kara Tarafına Doğru Ekolojik Açıdan Sulak Kalan Yerler F de verilmiştir. F Göller, Akarsular, Yer Altı Suyu İşletme Sahaları Konu ile ilgili bilgi bulunamamıştır. F Bilimsel Araştırmalar İçin Önem Arzeden Ve/Veya Nesli Tehlişkeye Düşmüş Veya Düşebilir Türler Ve Ülkemiz İçin Endemik Olan Türlerin Yaşama Ortamı Olan Alanlar, Biosferrezervi, Biotoplar, İyogenetik Rezerv Alanları Benzersiz Özellikteki Jeolojik Ve Jeomorfolojik Olşumların Bulun Duğu Alanlar: İlimiz sınırları içersinde biosfer, biogenetik rezerv alanları, benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar yoktur. F Mesire Yerleri; 6831 Sayılı Orman Kanununa Tabi Alanlarda Halkın Rekrasyonel Kullanımını Düzenleyip, Kullanımının Doğal Yapının Tahribine Neden Olmadan Yönlendirmesine Neden Olmadan Yönlendirilmesini Sağlamak Üzere Ayrılan Alanlar: Orman İçi Dinlenme Yerleri: 1- Dağılcak Mesire Yeri 2.5 ha büyüklüğünde, bol kaynak suyu, görkemli çınar ağaçları ve göl manzarası olan, B tipi, mesire yeridir. İki bölümden oluşur. 1 adet giriş kontrol, 1 adet WC. 1 adet büfe, 2 adet yağmur barınağı ve çocuk oyun alanı mevcuttur. 2- Karataş-Kumluk I Mesire Yeri Adana nın tek plaj kullanım alanlı, A tipinde 29 Ha. Genişlikte mesire yeridir.saha içerisinde, WC, duş ve soyunma kabinleri, çadır alanları, kır kahvesi, kır gazinosu, marketi bulunmaktadır. 3- Karataş-Kumluk II Mesire Yeri: 2.18 ha olup A tipi mesire yeridir.30 ünitelik kamp alanıdır. 4- Sarıçam I Mesire Yeri Adana ya en yakın orman içi dinlenme yerimizdir. 15 ha. genişliktedir. B tipi mesire yeridir. İçerisinde WC, büfe, çeşme, oyun alanları bulunmaktadır. 5- Sarıçam II Mesire Yeri Adana ya en yakın orman içi dinlenme yerimizdir ha. genişliktedir. B tipi mesire yeridir. İçerisinde WC, büfe, çeşme, oyun alanları bulunmaktadır. 123

125 KAYNAKLAR İl Çevre Durum Raporu 2007 Adana Güç Birliği Vakfı, 1998 Adana İli 1. Tarım Şurası Komisyon Raporları Adana İli İl Kültür Müdürlüğü Müze Müdürlüğü Kültür Ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu Müdürlüğü İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, Milli Parklar Şubesi, 2008 Adana Orman Bölge Müdürlüğü, 2008 Türkiye nin Önemli Kuş Alanları, Doğal Hayatı Koruma Derneği Cumhuriyet Döneminde Ormanlarımız, 1998 Orman Bölge Müdürlüğü Türkiye de Deniz Kaplumbağaları ve Üreme Kumsalları Üzerine bir Değerlendirme, 1995, Doğal Hayatı Koruma Derneği 124

126 G.TURİZM G.1 Yörenin Turistik Değerleri G.1.1 Yörenin Doğal Değerleri G Konum Ülkemizin en önemli şehirlerinden biri olan Adana, güneyin; tarım, sanayi, ticaret ve kültür merkezi durumundadır. Kuzeyde, Toroslara yaslanmış, güneyde Akdeniz e yayılmış bir coğrafyada, tarihi eserleri bol güneşli günleri ve denizi ile turizm potansiyeli çok yüksek bir ildir. Bu özelliklerinden dolayı tarihin ilk dönemlerinden bugüne yerleşim merkezi olmuştur. Bu nedenle de İlimiz Çukurova bölgesinde yaşayan birçok uygarlığı yansıtan eserlerle doludur. Bu eserlerden bazılarının yol güzergâhından uzak oluşu, turistlerin buralara ulaşmasını güçleştirmekle birlikte, Anavarza Örenyeri, Yılankale, Ayas Kale ve Misis Mozaik Müzesi anayol güzergahı üzerindedir. İlimiz, ören yerleri, kaleler, höyükler ve önemli şehir kalıntılarının dışında Çukurova yı bir duvar gibi baştanbaşa kuşatan Toros dağlarının doğal güzellikleri, kış sporlarına uygunluğu ve avcılık, dağ ve yayla turizmi potansiyeli yaratması bakımından da önemlidir. Bölgenin iki zıt iklimin kucaklaştığı bir yerde bulunması, bu zenginliği daha da artırır. Sıcaklardan kurtulmak isteyen halk, Toroslardaki yaylalara giderken, denizde serinlemek isteyenler Karataş ve Yumurtalık sahillerine gitmektedir. Bu özellikleri ile İlimiz on iki ay dört mevsim çeşitlendirilmiş turizmin bütün özelliklerini taşımaktadır. İlimiz, Akdeniz kıyı şeridindeki arkeolojik değerlere yatkınlığı açısından da önem arz eder. İskenderun dan Antalya ya uzanan kıyı şeridi arkeolojik değerler, deniz, güneş, kum ve iklim açısından çok zengindir. Çevre il ve kentleri görmek isteyen yerli ve yabancı turistler için Adana ayrıca bir konaklama merkezidir. Türkiye yi Ortadoğu ülkelerine bağlayan kara, hava ve demiryolları üzerinde olan İlimiz yoğun bir transit turist trafiğine sahiptir. Bu özellikleri ile de aynı zamanda iş ve kongre turizm merkezidir. Adana Karataş-Yumurtalık sahil bandında O33b3-Oc2,O34c1-c2-c3-c4-d1-d2-d3, O35a3- a4-b3-b4-d1-d2-d3-d4 numaralı paftalar Kültür ve Turizm Bakanlığı nın tarih ve sayılı teklifi üzerine Bakanlar Kurulu nun tarih ve 2006/10427 sayılı kararı ile 2634 sayılı Turizm Teşvik Kanunu nun 3. maddesine göre Kültür ve Turizm Koruma Gelişim Bölgesi ilan edilmiştir. Konuyla ilgili Kültür ve Turizm Bakanlığı çalışmaları devam etmekte olup en yakın zamanda bu alanda turizm yatırımlarının başlanması beklenmektedir. G Fiziki Özellikleri İl merkezinde Seyhan Baraj Gölü çevresinde bulunan aile çay bahçeleri, doğal güzelliklere sahip mesire yerleri ve Palmiye, okaliptus, mimoza ağaçları gibi yöreye özgü bitki türlerini kapsayan parkları vardır. İldeki doğal güzellikler şöyledir; Kapız Adana merkeze 35 km. uzaklıkta Karaisalı nın 13 km. batısında eşsiz güzellikleriyle tanınan bir yerdir. Toroslardan süzülüp gelen Çakıt suyu burada olağanüstü güzellikleri yaratır. Aladağ ve Çevresi Aladağ yolu üzerinde birçok doğal güzellik vardır. Bunların başında Eğner Köyü bulunmaktadır. Burada birçok noktadan fışkıran su ve Simit Şelalesi görülmeye değer güzellik oluşturur. Ayrıca koruma altına alınan, Meydan yaylasındaki Anıt Ağaç görülmelidir. Bunların yanı sıra yol boyunca çeşitli av bölgeleri görülmektedir. 125

127 Kozan-Saimbeyli Güzergâhı Kozan-Feke-Saimbeyli-Tufanbeyli-Kayseri yolu, eşsiz güzellikte birçok yaylanın yer aldığı ormanlık bir bölgeden geçer. Ayrıca bölgede sık aralıklarla İçme suları, meşhur mesire yerleri bulunmaktadır. Dağılcak orman içi dinlenme yeri bunlardan en önemlisidir. Göksu Deltasının oluşturduğu manzara ise görülmeye değer güzelliktedir. Yerköprü Karaisalı ya 12 km. uzaklıktaki Çakıt suyunun yere batıp düden teşkil ettiği yerde kurulmuş mesire yeridir. Akçatekir (Bürücek ve Tekir) Yaylası Adana merkeze 100 km. uzaklıktadır. Ormanlık bir bölgede bulunan bu yaylalar yol ve kamp yeri açısından turizme elverişlidirler. Bürücek de kışın manzara görülmeye değerdir. Horzum Yaylası Torosların en güzel köşelerinden biridir. Soğuk suyu ve ormanı ile ünlüdür. Karataş Kumluk Orman İçi Dinlenme Yeri Eşsiz güzellikteki kumu ile ünlüdür. Halk günü birlik, hafta sonları ve süreli çadır tatili yapmak için denizle ormanlık alan arasında kalan bu dar sahil şeridini kullanmaktadır. Burası 29 hektar alanı kapsar. Yüreğir Sarıçam Orman İçi Dinlenme Yeri Adana merkeze en yakın mesire yerlerinden biridir. Futbol, basketbol, voleybol sahaları büfeler, otopark, çeşme gezi yolları gibi ihtiyaçları karşılayan tesisler vardır. Kozan Dağılcak Orman İçi Dinlenme Yeri Kozan a 10 Adana ya 90 km. uzaklıktadır. 10 hektarlık alanda kurulmuştur. İhtiyaçları karşılayan üniteleri vardır. Suyun buradaki akışı bin bir güzellikle doludur. Feke Karacaoğlan Orman İçi Dinlenme Yeri Feke ye 10 km. uzaklıktadır. Göksu Irmağı üzerinde doğayı kucaklayan bir mesire yeridir. Saimbeyli-Obruk Orman İçi Dinlenme Yeri Saimbeyli ye 5 km. Adana ya 150 km. uzaklıktadır. Soğuk kaynak suyu, manzara güzelliği ve yayla özelliği dikkat çeker. Tüm ihtiyaçları giderecek ünitelere sahiptir. İçmeler ve Kaplıcalar Adana İl sınırlarında 7 adet kaplıca ve içme vardır. Halk arasında bunların değişik hastalıklara iyi geldiği inancı yaygındır. Bu yöreler iç turizm açısından önem taşır. 126

128 Kurttepe İçmesi Kurttepe Köyünün 1 km. kuzeybatısındadır. Müshil etkisi yapan bu su, Çakıt Suyu yakınından kaynar. Suyu soğuktur ve bağırsak hastalıkları için önem taşır. Ali Hoca İçmesi Adana nın 12 km. batısında Ali Hoca köyü yakınındadır. İçme suyu uzunluğu 1.5 km yi bulan bir hat üzerinde sıralanmış 10 civarında gözden kaynar. Acıdere İçmesi Adana nın 20 km. doğusunda, Misis in 5 km. batısındadır. Halk arasında Kürkçüler yada Samucadere içmesi diye de anılır. Kaplıca suyu bağırsak kurtlarını ve böbrek taşlarını döker. Tahtalıköy Kükürt Kaynağı Ceyhan da ilçe merkezinin 6 km. güneyinde Tahtalıköy yakınlarında bir kaynaktır. Sıcaklığı 20 santigrat derecededir. Su kabarcıklar halinde kükürtlü hidrojen gazı çıkararak havuzlara kadar akar. Suyun kaşıntılı cilt hastalıklarına ve isiliğe iyi geldiği söylenir. Kokarpınar Kokusu geniş bir alana yayıldığından bu adla anılır. Ceyhan a 10 km. uzaklıktadır. Su bir tepenin eteğinden gövde kalınlığında kaynar ve ağrılı hastalıklara iyi geldiği söylenir. Ilıca İçmesi Kozan ın 15 km. kuzeydoğusunda Ilıca köyündedir. Ağrılı hastalıklara iyi geldiği söylenir. Bağözü İçmesi Plajlar Yumurtalık Kozan ın bağözü köyündedir. Suyu müshil niteliğindedir Adana dan 81 km. uzaklıktadır. Ceyhan a ise 32 km uzaklıktadır. Ayas-Yumurtalık sahilleri Akdenizin en güzel köşelerinden biridir. İyi kumsalları vardır. Tarihi eserler ile denizin içiçe oluşu tipik özelliğidir. Antik Aegeae kenti burudadır. Batı sahilleri 1991 yılında turizm merkezi ilan edilmiş planlama çalışmaları Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yapılmaktadır. Karataş Adana ya 50 km. uzaklıktadır. Geniş ve kaliteli kumsalları vardır. Antik Magarsus kenti buradadır. Karataş ın dünyaca ünlü Jumbo karidesi vardır. Adana ya yakın ve düzgün bir yola sahip oluşu tercih nedenidir. 127

129 Tuzla Merkeze en yakın kıyılardır. Adana ya 48 km. uzaklıktadır. Geniş ve uzun kumsalları vardır. Kamp kurmaya uygunluğu açısından Karataş, Yumurtalık ve Mersin sahillerinden daha avantajlıdır. İlkbahardan sonbahara kadar denize girilebilir. Avcılık Kara Avcılığı İl sınırları içerisinde Toros dağlarında dağ keçisi, geyik ve yaban domuzu avları yapılmaktadır. Ayrıca keklik, bıldırcın, üveyik, tavşan yaban ördeği, yaban kazı gibi avlar mevsimine göre yapılmaktadır. Deniz Avcılığı Akdeniz şeridinde Yumurtalık, Çamlık, Yelkoma, Karataş, Akyatan, Tuzla ve Hurma Boğazı dalyanlarında kefal, levrek, çupra, lagos, dilbalığı, karakulak balıkları avlanmakta açıklarda mercan ve karides avı yapılmaktadır. Seyhan Baraj Gölü nde ise sudak, sazan, yayın balığı avı yapılmaktadır. G.1.2 Kültürel Değer Tablo 41: Aladağ İlçesindeki Tescilli Kültür Varlıkları Adı Akören Arkeolojik Sit Alanı Kilise Kalıntısı Eğner Köprüsü Eğner Su Kemeri Hamam Kalıntısı Akören Sınır Köprüsü Kaya Mezarı Arkeolojik Kalıntılar Tablo 42: Ceyhan İlçesindeki Tescilli Kültür Varlıkları Adı Yılankale Semerci Höyük Pasgüden Höyük Tülek Höyük Kuyluktepe Höyüğü Boz Höyük ve Çakmaktepe Karanlık Kapı Mevkii Kurkkulağı Camii ve Kervan Sarayı Tatarlı Arkeolojik Sit Alanı Tatarlı Höyük Muttalip Höyük Tumlu Kalesi Kıllı Höyük Akfatma Kilise Kalıntısı Yarım Höyük Yeri Akören Köyü Kayabaşı Köyü Eğner Köyü Eğner Köyü Eğner Köyü Eğner Köyü Dayılar Köyü Akören Köyü Göllü Mevkii Yeri Yılankale Köyü Eskikent (Türkşükriye) Köyü Bahriye Köyü Kurtkulağı Beldesi İmran Köyü İmran Köyü Sarımazı Beldesi Kurtkulağı Beldesi Tatarlı Köyü Tatarlı Köyü Sarımazı Beldesi Tumlu Köyü Yalak Köyü Burhanlı Köyü Mercin Köyü 128

130 Mecit Efendi Höyüğü Doruk Höyük İkiz Höyük Kokartepe Nekropol Alanı Hürüuşağı ve Ekinci Höyük Çiçekli Höyük Mercin (Boz) Höyük Kırktake Höyüğü Hacılar Höyük Sokuluk Düz Yerleşim Alanı Gökdere Ören Yeri Sirkeli Höyük Zincirli Höyük Tablo 43: İmamoğlu İlçesindeki Tescilli Kültür Varlıkları Adı Koyunevi Arkeoloji Sit Alanı Tablo 44: Karaisalı İlçesindeki Tescilli Kültür Varlıkları Adı Gözetleme ve Haberleşme Kulesi Mescit Camii Bayrampaşa Kervan Sarayı (Kesirhan) Alman Köprüsü Tablo 45: Kozan İlçesindeki Tescilli Kültür Varlıkları Adı Anavarza Antik Kenti Kozan Kentsel Sit Alanı Kozan Kalesi Kozan Köprüsü Karaör Höyüğü Tatık Höyük Aşağı- Yukarı Çarşı Kentsel Sit Alanı Tırmıl Höyük Hamam Köyü-Arkeolojik Sit ve Nekropol Alanı Çukurören Arkeolojik Kalıntıları Mimari Duvar Kalıntıları Menge Köprü Kalıntısı Karasis Kalesi ve Manastırı Yassıcalı Arkeolojik Sit Alanı Nekrapol Alanı Suluhan Tablo 46: Saimbeyli İlçesindeki Tescilli Kültür Varlıkları Adı Kale ve Kilise Kalıntısı Arkeolojik Kalıntılar Küçükmangıt Köyü Doruk Beldesi Kösreli Köyü Altıkara Köyü Birkent (Rumelişükriye) Köyü Çiçekli Köyü Hurriyet Mahallesi Ceyhan Değermenli Köyü Ceyhan Merkez Kurtkulağı Beldesi Kurtkulağı Beldesi Sirkeli Köyü Azizli Köyü Yeri Köyünevi Köyü Yeri Merkez Karapınar Mahallesi Merkez Kapıkaya Köyü Kızıldağ Yaylası Karaisalı İlçesi Altınova Köyü Kıralan (Hacıkırı) Mevkii Yeri Dilekkaya Köyü Merkez Merkez Adana-Kozan Karayolu Merkez Merkez Merkez Ortaköy Hamam Köyü Çukurören Köyü Topallı Köyü Orcan Köyü Yassıcalı Köyü Fettahlı Köyü Suluhan Köyü Yeri Merkez Kaleboynu Köyü 129

131 Tablo 47: Yüreğir İlçesindeki Tescilli Kültür Varlıkları Adı İncirlik Höyüğü Misi Antik Kenti Havraniye Arkeolojik Sit Alanı Narlı Kuyu Nekropol Alanı Camili Höyüğü ve Çaldağı Mağaraları Çapbar Dede Türbesi ve Çeşmesi Yeri İncirlik Beldesi Yakapınar Beldesi Geçitli Beldesi Ç.Ü.Sahası Narlıkuyu Mevkii Camili Köyü Kütüklü Köyü Tablo 48: Yumurtalık İlçesindeki Tescilli Kültür Varlıkları Adı Aigeai Ankit Kenti Atlas Kalesi Süleymaniye Kulesi Antik Su Yolu Domuztepe Höyüğü ve Nekropol Alanı Yumurtalık Lagünü (Doğal Sit) Tonozlu Yapı Arkeolojik Kalıntılar Tablo 49: Tufanbeyli İlçesindeki Tescilli Kültür Varlıkları Adı Şar (Commana) Ankit Kenti Mozaikli Alan Yeri Merkez Merkez Merkez Gölovası-İncirli Köyleri Yeşilköy Beldesi Yeşilköy Beldesi Ören Mahallesi Sugözü Köyü Yeri Şarköy Orta Köy Tablo 50: Seyhan İlçesindeki Tescilli Kültür Varlıkları Adı Tepebağ Höyüğü Kentsel Sit Alanı Tablo 51: Pozantı İlçesindeki Tescilli Kültür Varlıkları Adı Tekir Tabyaları ve Anahşa Kalesi Akköprü Tablo 52: Karataş İlçesindeki Tescilli Kültür Varlıkları Adı Magarsus Antik Kenti Menzil Han Akdeğirmen Ağyatan Gölü (Doğal Sit) Akyatan Gölü (Doğal Sit) Tuzla Gölü (Doğal Sit) Tepeköy Höyüğü Tablo 53: Feke İlçesindeki Tescilli Kültür Varlıkları Adı Feke Antik Kenti ve Kalesi Karakilise Manastırı Yeri Merkez Merkez Yeri Akçetekir Beldesi Şekerpınar Mevkii Yeri Merkez Dörtdirek Mevkii Merkez İskele Mevkii Kızıltahta Köyü Tuzla Beldesi Tuzla Beldesi Yeri Eski Feke Kara Kilise Mevkii 130

132 Adana Bölge Müzesi Adana kent merkezinde E-5 Karayolu üzerinde bulunan müze 1924 yılında kurulmuştur. M.Ö den başlayarak bugüne geçen zamanda bölgede yaşamış uygarlıkların varlığını ortaya koymaktadır. 130 bin civarında esere sahiptir. Aşil Lahti, Hitit tanrısı Tarhunda, Erken Hitit Devri - Tanrı Figürü, Koç Başlı Bilezik, Antropoit Lahit ve Sikke Kolleksiyonları, Urartu Uygarlığına ait çeşitli objeler belli başlı eserlerdir Etnoğrafya Müzesi Osmanlı döneminden bugüne geçen zamanda yaratılan sanat eserlerinin en güzel örnekleri; el yazması kitaplar, altın ve gümüş işlemeli tüfek ve tabancalar, giysiler ve süs eşyaları ev halıları ile kilimler sergilenmektedir. Atatürk Müzesi 1981 de açılan müze eski bir Osmanlı yapısı olup Suphi Paşa Konağı olarak bilinmektedir. Atatürk, Adana ya ilk geliş tarihi olan 15 Mart 1923 de ve 17 Ocak 1925 yıllarındaki ziyaretinde bu konakta ağırlanmıştır. 19 Mayıs 1981 de bina Atatürk Bilim ve Kültür Müzesi olarak düzenlenmiştir. Misis Mozaik Müzesi Buradaki mozaikler Prof. Bossert ve Dr. Ludvig Budle tarafından tesadüfen bulunmuştur. Bu mozaikler 4.y.y da Geç Roma Dönemi ürünü bir bazilikanın tabanını kaplamaktadır. Hayvan figürleri bulunan mozaikler Nuh un gemisini tasvir etmektedir. Ulu Camii Ramazanoğulları döneminde Halil Bey tarafından 1507 yılında yaptırılmıştır. İznik çinileriyle ünlüdür. Büyüksaat Vali Abidin Paşa tarafından 1881 yılında tamamı kesme taştan yaptırılmıştır. 32 metre yüksekliktedir. Taşköprü Seyhan Nehri üzerinde bir Roma devri şaheseri olan köprü M.S. Mimar Auxentıos a yaptırılmıştır. Dünyanın halen kullanılan en eski köprüsü olarak bilinmektedir. Anavarza Kilikya nın başkenti olmuş antik kent ve kalenin kuruluş tarihi bilinmemektedir. Birçok uygarlık tarafından el değiştirilmiş olan kent Asur, Roma, Bizans, Abbasi ve Ramazanoğulları dönemini yaşamıştır. 131

133 Şar Ören Yeri Tufanbeyli nin 20 km. kuzeydoğusunda Hititliler in dini merkezi konumundaki antik kenttir. Romalılar Comana adını, Türkler de Şar adını vermişlerdir. Bizanslılardan açık hava tiyatrosu, kilise kalıntısı ayaktadır. Yöreye Has Giysiler ve Yemekler Özellikle kırsal kesimde erkek ve kadın giyiminde şalvar ön plandadır. Kadın giyiminde şalvarla birlikte güdük olarak anılan uzun kollu yakasız önden yırtmaçlı bir buluz, başa takılan kenarları oyalı, renkli desenli yağlık denilen yazmalar ve ayağa giyilen yemeni veya lastik pabuçlar görülmektedir. Evliler ve yaşlı kadınlar yağlık adlı yazmayı ikiye katlayıp üçgen biçimde boyunlarının etrafına dolarlar. Erkek giyiminde ise şalvarla birlikte bedene giyilen mintan ve başa takılan kasket görülmektedir. Yörede iş günleri dışında beyaz ipek gömlek meşhurdur. Aladağ ve Karaisalı ilçelerinde, Antep dokuması üç etek giyilmesi yaygındır. Tufanbeyli de ise kadınlar renkli bol ve geniş eteklik altına da ayak bileklerinden boğumlu geniş paçalı şalvar giyerler. Bunun üzerinde yelek başta tülbent vardır. Yörenin yemeklerinden Adana Kebap zaten dünyaca ünlüdür. Ayrıca İçli Köfte içi kıyma dolu dışı bulgurla kaplı leziz bir bölge yemeğidir. Bununla birlikte Şalgam adı verilen ve şalgam kökünün mayalandırılması ile yapılan yöreye has bir içeceğimizde bulunmaktadır. Ayrıca meyan kökünden yapılan içecek Aşlama da yaz aylarında halkı serinletmektedir. Festivaller, Özel Günler Altın Koza Festivali Adana Büyükşehir Belediyesi tarafından düzenlenmekte olan festival, çeşitli müzik ve sanat organizasyonu içerisinde en önemli kısa metrajlı yerli film yarışması ve daha birçok etkinliği kapsamaktadır yılından beri Altın Koza Film Festivali düzenlenememektedir. Kiraz Festivali Saimbeyli Kaymakamlığı tarafından 23 Haziran tarihinde düzenlemektedir. Kızıldağ Güreşleri Karaisalı Belediyesi nce Kızıldağ yaylasında Ağustos ayının üçüncü haftasında düzenlenmektedir. Geleneksel Yaz Şenliği ve Karakucak Güreş Festivali: Tufanbeyli Belediyesince 28 Ağustos tarihlerinde düzenlenmektedir. Geleneksel Zeytinbeli Şenliği: Yumurtalık İlçesi Zeytinbeli Belediyesi ve Zeytinbeli Kültür-Turizm Geliştirme Derneğince 18 Ağustos tarihlerinde kutlanmaktadır. Horzum Yayla Şenliği: Kozan Belediyesince her yıl Ağustos ayının 3. haftası kutlanır. Dünden Yarına Kozan Sempozyumu: Kozan Kaymakamlığı ve Belediye Başkanlığınca Eylül ayının son haftası düzenlenmektedir. Atatürk ün Adana ya Gelişi: Adana Büyükşehir Belediye Başkanlığınca 15 Mart tarihinde kutlanmaktadır. Beyaz Yunus Kültür- Sanat- Müzik ve Spor Festivalleri: Karataş Belediye Başkanlığınca yapılan etkinliklerle her yıl Ağustos ayının 1,2 ve 3. günlerinde kutlanmaktadır. 132

134 G.2 Turizm Çeşitleri Eko Turizm Ceyhan ve Seyhan Irmaklarının yarattığı aluvyonel düzlükteki denizkulakları ve sulak sazlık alanlar eko turizm açısından sınırsız olanaklar sağlar. Bu alanların en önemlileri Tuzla ve Akyatan Gölleri ile Ağyatan Gölü ve Yumurtalık dalyanlarıdır. Kumullar, Göller, Deniz Kulakları, Dalyanlar ve Sazlık alanlar önemli bir zenginlik kaynağıdır. Bu ortam nadir türleri de içeren kuşlar ile deniz ve kara canlılarının ürediği, barındığı ve yaşadığı alanları oluşturmaktadır. Burada sayısız kuş türü, çakal, tilki, su samuru, tavşan, kirpi, yarasa, yaban domuzu, çeşitli kurbağa ve sürüngenler, semenderler ile nesli tükenmekte olan kaplumbağalar yaşamakta ve üremektedir. Spor Turizmi Seyhan baraj gölünde rüzgâr sörfü yapma olanağı mevcuttur. Yaylalarda trekking ve atlı doğa sporu güzergahları mevcuttur. Bisiklet sporu için çok elverişli güzergâhlar vardır. Seyhan ve Ceyhan Nehirleri baraj gölleri olta balıkçılığı için uygun mekânlardır. Av potansiyeli İlimizde yüksek olup Torosların yamaçlarında yaban keçisi, alageyik ve karaca av hayvanı üretme sahaları kurulmuştur. Akarsularda bol miktarda alabalık yaşamaktadır. Rafting için çok elverişli ırmaklardan biri olan Göksu ırmağı, İl Merkezine 121 km. mesafede olan Feke İlçesindedir. Rafting İlin geçiş bölgesinde yer alan yüksek debili derin ırmak yatakları raftinge son derece uygundur. Pozantı ve Karaisalı yakınlarındaki Çakıt Suyu, Feke yakınlarındaki Göksu Irmağı ile Aladağ yakınlarındaki Zamantı Irmağı bu niteliklere sahip akarsulardır. Av Turizmi Adana da en büyük av potansiyeli, Toroslar da Karanfil Dağı ve Demirkazık yamaçları ile Aladağ, Pozantı, Karaisalı yörelerindedir. Feke, Saimbeyli ve Tufanbeyli yöreleri de bu açıdan zengin bir potansiyele sahiptir. Karaca, geyik, yaban keçisi, keklik, turaç, sülün, göçmen kuşları korumak için belli bölgelerde yasaklar getirilmiştir. Bununla birlikte av turizmine hizmet vermek üzere Toroslar ın yamaçlarında av üretme sahaları kurulmuştur. Pozantı Yaban Keçisi Üretme İstasyonu Pozantı ya 5km uzaklıktadır. Karaisalı-Çatalan Alageyik Yetiştirme Alanı, Çatalan yakınlarında 15 hektarlık alan üzerine kurulmuştur. Karanfildağı-Demirkazık Yaban Keçisi Koruma ve Üretme İstasyonu yalnızca Karanfildağı Bölgesinde faaliyet göstermekte iken sonradan buna Demirkazık Bölgesi de eklenmiştir. Adana-Niğde İl sınırlarında yer alan hektar büyüklüğündeki alanda yaban keçileri koruma altına alınmıştır. Bölgedeki akarsular zengin alabalık potansiyeli ile sportif olta balıkçılığı için de idealdir. Şehir Turizmi İlimizin kent merkezinde de oldukça zengin antik ve Türk-İslam döneminden kalan eserler vardır. Bunların başında köprüler, su sarnıçları, camiler, mescitler, kervansaray ve hanlar, diğer sivil mimari örnekleri, Adana saat kulesi, çok sayıdaki hamamlar sayılabilir. Ayrıca Arkeoloji Bölge Müzesi, Adana Atatürk Müzesi ve Adana Etnografya müzesi bölge çapında önem kazanmıştır. Trekking İlin kuzeyini oluşturan dağlık kesim, Toroslar ve Anti-Toroslar her türlü dağ turizmi, trekking için uygun koşullar sağlamaktadır. Yükseltisi üçbin metreyi aşan dorukları tırmanma, bunun daha alt kolları ise doğa yürüyüşleri için ideal ortamlardır. Pozantı yakınlarında Kamışlı, Karanfil ve Pozantı Dağlarına yakın olan yerleşme ve çevresinde konaklama yaparak, kamp kurarak 133

135 söz konusu doruklara ulaşmak ve tırmanmak olanağı mevcuttur. Bu yer ayrıca, günümüzde bu amaçla yoğun olarak kullanılan Niğde sınırları içerisinde ki Çamardı mevkiine de yakındır. Tırmanma için ikinci uygun alan; Aladağ İlçesi yakınlarında Feke ye bağlı Mansurlu köyü civarlarında yer almaktadır. Ünlü Demirkazık dağlarının güney kısmına yakın konumdadır. Aladağların eteklerindeki bu kesim dağ yürüyüşleri içinde en uygun alandır. Bir diğer dağcılık alanı ise Saimbeyli İlçesi yakınlarındaki doğa güzelliği ile ünlü olan Doğanbeyli Beldesidir. İlimizde bulunan bütün trekking güzergahları İl Kültür ve Turizm Müdürlüğümüzce tespit edilmiş ve 2002 yılı içerisinde bastırılan Adana Yaylaları broşürü içerisinde yer almıştır. Bu bölgeler Turizm Acentalarının bilgisini beklemektedir. Ayrıca bu yerlerin tanıtımı ve kullanılması için, Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü ile çalışmalar sürdürülmektedir. Tespit edilen trekking güzergahları: 1.Güzergâh: Başlangıç noktası Pozantı-Hamidiye Köyü- Mazmulu Dağı-Karanfil Dağı güzergâhı ile-konaklama noktası Mazlumu mevkii-bitiş noktası ise Eğni Suyu mevkiidir. 2.Güzergâh: Başlangıç noktası Karaisalı-Karakılıç Köyü-Darıçukuru-Köşk-Damlama- Ekecik güzergâhı ile konaklama noktası Belemedik Köyü-bitiş noktası ise Bürücek Yaylasıdır. 3.Güzergâh: Başlangıç noktası Aladağ İlçe merkezi- Tırak mevkii güzergâhı ile konaklama noktası Acı Su Mevkii-bitiş noktası ise Yedigöze Şelaleleridir. At ile doğa yürüyüş güzergâhı: Başlangıç noktası Pozantı ilçesi-armutoluğu Yaylası Kızıldağ Yaylası güzergâhı ile konaklama ve bitiş noktası Kızıldağ Yaylasıdır. Jeep ile safari güzergâhı: Başlangıç noktası Yumurtalık İlçesi Kaldırım Beldesi Ceyhan Nehrinin Akdenize döküldüğü yer-yelkoma Dalyanı arasındaki 29 km. güzergâh ile bitiş noktası Yerkoma Dalyanıdır. Su sporları: Seyhan Barajı başta olmak üzere Çatalan, Yedigöze, Kalpen, Nergizlik ve Kavşak Barajları sportif amaçlarla kullanılabilecek niteliktedir. Mağara ve kanyon turizmi: Aladağ yakınlarındaki Bığbığı Mağarası eşsiz güzelliği ile mağara turizmine son derece elverişlidir. Feke deki Göksu ırmağı ve Pozantı daki Çakıt suyu oluşturduğu vadiler ise Kanyon turizmine çok uygun alanlardır. Ayrıca Aladağ daki Kölkün kalyonu görülmeye değerdir. Kış turizmi Karaisalı daki Kızıldag yaylası, Pozantı daki Karanfil Dağları, Tekir yaylası ve Saimbeyli deki Göktepe kış sporlarına uygun alanlardır. İnanç Turizmi Ulucami ve külliyesi, Yağ Cami, Merkez Hasanağa Cami, Kozan Hoşkadem Cami, Sabancı Merkez Cami, Ceyhan Kurtkulağı ile Adana kent merkezindeki Bebekli Kilise, Saimbeyli deki Kale Kilise, Şar daki Antik Kilise ve Aladağ daki Akören Kilisesi inanç turizmi alanlarıdır. 134

136 G.3 Turistik Altyapı Tablo 54: Turistik Altyapı Tesisleri Sıra No Tesisin Adı (Otel) Adresi, Telefonu Yıldızı Oda Sayısı 1 Hilton Sa Oteli Sinanpaşa Mah. 1.Sok. Yüreğir Tel: Seyhan Oteli Reşatbey Mah. T.Cemalberiker Bul. No:1 Tlf: SEYHAN Faks: Büyük Sürmeli Oteli İnönü Cad.Kuruköprü SEYHAN Faks: Mavi Sürmeli Oteli İnönü Cad. No:151 SEYHAN Faks: Zaimoğlu Oteli Özler Cad. No:22 SEYHAN Faks: İnci Oteli Kurtuluş Cad. Kuruköprü No:6 SEYHAN Faks: Erten Oteli Kuruköprü Mah. Sefa Özler Cad.No:53,Bakımyurdu 4 31 Cad.No:1 Seyhan Tlf Çukurova Park Otel Kuruköprü, İnönü Cad. No: Sedef Oteli Turan Cemal Beriker Bul. No:203 SEYHAN Faks: Aksoy Oteli Abidinpaşa Cad. 1 Sok. No:9 SEYHAN Faks: Otel My Afrodit Hibodrum Civarı Sarıhamzalı Köyü SEYHAN Faks: Küçüksaat Kristal Oteli Kuruköprü Mah. Sefa Özler Cad. No:5 Seyhan /ADANA 3 32 TLF , Faks: A Doruk Oteli Kuruköprü Mah. İnönü Cad. No:89, Seyhan Adana 3 78 Tlf , ,Faks: Küçüksaat Oteli Karasoku Mah Sok. Seyhan Adana Hosta Oteli Kuruköprü Meydanı SEYHAN Faks: Koza Oteli Özler Cad. No:103 SEYHAN Faks: Çavuşoğlu Oteli Çınarlı Mah. Ziyapaşa Bulvarı No:195 SEYHAN Faks: Akdeniz Oteli İnönü cad. no:14/1 SEYHAN Le Grand Oteli Turan Cemal Beriker Cad. No: , Faks: TST Mola Seyhan Tarsus-Adana-G.Antep Otoyolu 68.Km./YÜREĞİR Faks: 1.Sınıf Motel 1 Öz+12 (Güney) (Motel) TST Teknik Servis Adana-G.Antep Otoyolu Şambayadı Köyü SEYHAN 495 Motel 2 Öz.+24 Kuzey (Motel) Faks: TST Mola Seyhan Tarsus-Adana-G.Antep Otoyolu 86.Km. Köyü/YÜREĞİR Motel 1 Öz+12 Kuzey) (Motel) Faks: Sezer Motel Kamışlı Menemenci Köprüsü yanı Pozantı/ADANA Motel 21 Tel: faks: Akkoç Butik Otel Cemalpaşa Mah Sok. No:22 Seyhan /Adana Butik otel Ökmen Airport Otel Emek Mah. T. Cemal Beriker Blv: No: 173/A Şehri Saray Reşatbey Mah Sok. No:23 Seyhan Adana Apart otel Erten Otel Kuruköprü Mh. Sefa Özer Cd. No 23 Seyhan Çukurova Park Otel Kuruköprü Mh. İnönü Cd. No Adana Airport Otel Emek Mh. Turhan Cemal Beriker Bulv. No Küçüksaat Kristal Otel Kuruköprü Mh. Sefa Özler Cd. No 5 Seyhan Hotel Bonsalı Kayalıbağ Mh. Seyhan Cd No 29 Hotel 12 Tablo 55: Turizm İşletme Belgeli Müstakil Eğlence Tesisleri S.No TESİSİN ADI ADRESİ TELEFONU SINIFI KAPASİTE 1 Afrodit eğlence yeri Hipodrom civarı Tel Yıldız eğlence yeri Karasoku Mh. Alimünif Cd Vakıflar Sarayı Tel:

137 Tablo 56: Turizm İşletme Belgeli Restoranlar Sıra No Tesisin Adı Adresi, Telefonu 1 Park Zirve Zaimoğlu Karslılar Köyü Mevkii YSEEvleri Seyhan (Günübirlik Tesis) 2 Lagos Lokantası S.Demirel Bulvar 4/A Seyhan 3 Hasan Usta Kebap Yurt Mah.Turgut Özal Bul. Kurttepe Kavşağı No:2 Seyhan Tel: Premier Restorant Kurt tepe Köyü Ruh ve Sinir Hastalıkları Has. Karşısı Seyhan Tlf: The Terrace Restorant Yeni Baraj mah. 32 Sok.Damla Sit. A.Blok No:5 Seyhan Telf: Pelit Tesisleri Lokantası Alpu Mevki E-5 Karayolu Üzeri Pozantı Palmiye Restaurant Güzelyalı Mah. 50.Sok. Esen Apt. Altı No:22/A Tlf: Seyhan 8 Tufy s Restaurant Reşatbey Mah.Türkkuşu Cad.No:30 Bilgen Apt.Zemin Kat Seyhan Tlf: Efendi Restorant Cemalpaşa Mah. 6.Sok. No:11/A Balkaroğlu Apt Seyhan , Faks: Nihat Restoran Adana Havaalanı İçi Telefon: Tablo 57:İlimizde Bulunan Turizm ve Seyahat Acentaları (A Grubu) S.NO ACENTA İSMİ ADRES TELEFON FAKS 1 ADANA SEYHAN Cemalpaşa Mah.Gazipaşa Bul. Martı Apt.Kat:1, D:3, Seyhan TURİZM 2 ADİOS TURİZM Güzelyalı Mah.T. ÖzalBul. Yakamoz Apt. No:96/A Seyhan AGUSTA TRAVEL Burhaniye Mh. KızılayCd. Tosun Kutluca İşhanı No:20 Ceyhan/ TURİZM (Şube) 4 ATEŞ TURİZM Cemalpaşa Mh. Ethem Ekin Sk. Çiğdem Apt.N:11 D: AY-F-TUR TURİZM Kurtuluş Mh. Saraçoğlu Cad. Gökkuşağı Apt. No:6 Asmakat AY-F TUR (Şube) Kurtuluş Mh. Gülbahçe Sit. İş Merkezi A Bl. No: ADANA TURİZM C.Paşa Mah.Toros Cad. Özlem Apt No:13/A Seyhan AYTOK TURİZM Çakmak Cad. No: AYTOK TURİZM Kurtuluş Mh. Atatürk Cd No:45 Gülbahçesi St A Bl. K: 2 D/ (Şube) 10 AYAS TURİZM Büyükkırım Mh. YaltırCd. No:47 Ceyhan/ AYAS TURİZM (Şube) Büyükkırım Mh. YaltırCd. No:47 Ceyhan/ ADANA ŞİRİN Ziyapaşa Mah.Baraj yolu 3.Durak Yeter Apt. No:144/C Seyhan TURİZM 13 ADANA NEVA C.Paşa Mah. G.Paşa Bul. No:31 Ateşok Apt. Asma Kat. No: TURİZM 14 AJAX ERAY TURİZM Hürriyet Mh. Atatürk Cad. No:85 İncirlik / ADANA AS LAL TURİZM Cemalpaşa Mah. Gazipaşa Bulvarı Yönlü Apt. Kat:1, D: AS LAL TURİZM Cemalpaşa Mah. Gazipaşa Bulvarı Yönlü Apt. Kat:1, D: ŞUBE 17 A-PARK TURİZM Kurtuluş Mh. Atatürk Cd. Behice Yazgan Apt. No 57 D:3 Seyhan 17 ADANA SOHO Cemal Paşa Mah. 3.Sok. Rona Apt. No:15, Kat:1, D:8, TURİZM 18 BİL-DAYS (ŞUBE) Atatürk Cd. Gülbahçesi Sitesi A Blok Kat 2 No 78 Seyhan BUMİ TURİZM Cemalpaşa Mah.Gazipaşa Bul. Martı Apt.Kat:1 Daire:2 Seyhan CENKAR TURİZM Yeni Mah. Atatürk Cad. No:313/C İncirlik CEYTAP TURİZM Reşatbey Mah. Gazipaşa Bul. Emre Apt. No:6 Zemin Kat COVBOY TURİZM Reşatbey Mah. Stadyum Cad. Mutlular Apt. No:37 Z.Kat ÇUKUROVA TURİZM K.Saat Meydanı Karasoku Mah. Altınören İş Hanı Kat:1 No: ÇAĞ&EDE TURİZM B.Yolu Sümer Mah.94.Sok. Dostlar Apt. B Blok Zemin Kat No: DECAR TURİZM Ziyapaşa Bulvarı Divan Apt. No:6/B

138 25 DANZAS TURİZM Kurtuluş Mah. Ziyapaşa Bul. Gayret Apt. Zemin Kat No:32/ EDFA TURİZM Cemalpaşa Mah. Gazipaşa Bulvarı Tek Apt. No:4 Kat:2/ ER&DİLTURİZM C.Paşa Mah.Toros Cad.Öznur Apt.No:34 Asma Kat GÜNEŞ TURİZM Ziyapaşa Bulvarı No: GÖGÜSGEREN Gazipaşa Bulvarı Lale Apt. No:48 Kat:2 No: TURİZM GÜNDOĞDU TURİZM Reşatbey Mah.4 Sok. Eliyeşil Apt. Kat:1, Daire:3 Seyhan GÖRKEM TURİZM T.Cemal Beriker Bulvarı No:50 Kayahan Apt. Kat.1 Daire HAZEL TURİZM Gazipaşa Bulvarı Mengi Apt. No:46 Kat:1 Daire HİDO TURİZM Ziyapaşa Bulvarı Nakipoğlu Apt.No:9 Seyhan / ADANA HİZMET TURİZM( Ulucami Mah. Av. Turhan ARUN Sk. Pakdil İşhanı No:4/302 Şube) 35 İNCİRLİK TURİZM 10.Taker Üst Komutanlığı içi Bina İncirlik Adana 36 MANAGER TURİZM Gazipaşa Bulvarı Savaş Apt. Kat:1 No:8 Daire: (Şube) 37 MSG TURİZM Gazipaşa Bulvarı Cemalpaşa Mh.3.Sok. No:19 / ADANA MİSİS TURİZM Reşatbey Mah.Avukat Mahmut Eroğlu Sokağı Çulhacı Apt.Zemin Kat. Daire l Seyhan/Adana 39 MEEK TURİZM Sümer Mah Sok. Ozanlar Apt. No:5 Kat:1/1 Seyhan MSN TURİZM Kuruköprü Mh. Sefa Özler Cd. Edirne Pasajı No NEX TUR TURİZM Ziyapaşa Bulvarı Nakipoğlu Apt. Asma Kat No:9/C NEX TUR TURİZM İncirlik Hava Üssü İçerisi (Şb.) 42 NİSER TURİZM Reşatbey Mahallesi Atatürk Caddesi Uğurlu Pasajı Asma Kat No:14/1 D: 107 Seyhan 43 ORHAN ÜDÜL TURİZ Cemalpaşa Mah.Toros Cd. Bahar Sk. Aral Apt. No: OLCAR TURİZM Atatürk Cad. Lokman Apt. A.Blok No:1/ ÖNGEN TURİZM Ziyapaşa Bulvarı Öngen Apt. No:66/C / ÖZ UÇAK TURİZM Kurtuluş Mah. 19. Sok. Atatürk Cad. Gülbahçesi Sitesi C Blok, Zemin Kat No:1 Seyhan 47 PİNK TOUR TURİZM Reşatbey Mah.4 Sok. Ümran Apt.No: PİNK TURİZM T.Cemal Beriker Bul. Asya Kayahan Apt. Kat: (Şube) 49 PUAN TURİZM Ulucami Karşısı Kızılay Cad. No:163 Kat:1 Daire: PUSULA TURİZM Cemalpaşa Mah.Gazipaşa Bul. Gazipaşa Apt.No:30, K: RABİA TURİZM Reşatbey Mah.Adalet Cad. 14. Sok. No:5/A RUTES TURİZM Ziyapaşa Bulvarı Nakipoğlu Apt. No:9/A (AVİS) SIFIRBİR TURİZM Hasan Şaş (Karataş) Bul. No:72/A Yüreğir SE-GA TURİZM Cemalpaşa Mah. Toros Cad. Konur Ap. Zemin Kat No: S-HEMERA TURİZM Kurtuluş Mah. Ziyapaşa Bul. Çerçi Haytaç İşhanı No:33/ SKALA TURİZM Çınarlı Mah. Cumhuriyet Cad. Akasya Apt. Kat:1 No:2 D: SIRAÇLAR TURİZM Cemalpaşa Mh. Atatürk Cad. Ağagil Ap. No:76/A SARUS TURİZM Reşatbey Mh. Atatürk Cad. No:20 Uğurlu Ap. AsmaKat: No: ŞEFKAT TURİZM Alimünif Cad. Ataçlar İş Hanı Kat: 1 No:19 / ŞANLITUR TURİZM Alidede Mah.4 Sokak Kat:2/2 Seyhan/ TAM TOROS TURİZM Çınarlı Mah.Ziyapaşa Bul. Ferit Erçetin Apt. No:78 Kat:1/ TARSUS KLEOPATRA İnönü Cad. Ceylanoğlu İş Merkezi Asma Kat Seyhan T.G.M. M TURİZM Yeni baraj Mah.Turgut Özal Bul. Lütfi Bastaş Apt.No:61/A TOKBEY TURİZM Cemalpaşa Mah. G. paşa Bulvarı Esen Apt. No:28 Z. Kat/ TUR CENTER (Şube) Cemal gürsel Cd. 14 Sk. Tuna Kendirci İşhanı Kat:2 No: TAYBE TURİZM Alidede Mh. Karasoku Sk. No: ÜLKEM TURİZM Reşatbey Gazipaşa Bulvarı Emre Apt. No:6 Kat:2/4 / ÜŞENMEZ TURİZM Atatürk Cad.No:3 İncirlik VİKİNG TURİZM İncirlik Hava Üssü 39. Ulaştırma Bölüğü A.Sok. No: VİKİNG TURİZM (Şube) Hilton SA Oteli Lobisi

139 71 V TOUR TURİZM Belediyeevleri Mh. Süleyman Demirel Bulv. No 116/K Çukurova VARSAK TURİZM Reşatbey Mah. Stadyum Sanatçılar Parkı, Gani Sepici Apt. Zemin Kat Cad.No:11 Seyhan/ 73 YES TURİZM Kurtuluş Mah. Ziyapaşa Bulvarı Havuz Ap. No:46/ ZNF TURİZM ŞUBE Cemalpaşa Mh. Toros Cd. Çınar Apt. No 31/3 Seyhan Tablo 58:İlimizde Bulunan Turizm ve Seyahat Acentaları (C Grubu) 1 ADARENT TURİZM Kurtuluş Mah. Atatürk Cad. Şendinç Apt. Altı No:89/A / ADANA AZURE TURİZM Döşeme Mah. Karaisalı Cad. Kayalı 2 Apt. No:87/A BAĞLAN TURİZM Atatürk Cad. Perşembe Pazar Sok.No:2/C İncirlik / DEPAR TURİZM Gazipaşa Mah. 566 Sok. Yuva Apt. Altı No:5 / ADANA ESİN EGE TURİZM(Şube) Mücahitler Bulvarı Kayalı Apt. No:87/C / ADANA ESİN EGE TURİZM(Şube) Adana Hava Limanı İçi İç Hatlar Terminali / ADANA İSSOS TURİZM (TARO) Ceyhan yolu üz. Dede korkut Mah.841 Sok. No:68/AYüreğir ADANA Şakirpaşa Havalimanı iç ve dış Hatlar da RENT A CAR KÖKSAN TURİZM Seyhan Mh. 12 Sk. Uğurözonur Apt.No:13/A SBY TURİZM Kurtuluş Mah.20.sk. Güney Apt. No.5/3 Seyhan/ADANA YAPICI TURİZM Yeni Mah.İstasyon Cad. No:197 İncirlik / ADANA A Grubu Seyahat Acentası (Merkez) : 63 A Grubu Seyahat Acentası (Şube) : 18 B Grubu Seyahat Acentası : 0 C Grubu Seyahat Acentası (Merkez) : 8 C Grubu Seyahat Acentası (Şube) : 2 TOPLAM : 91 İkinci Konutlar: Karataş ve Yumurtalık İlçelerimizin sahillerinde hızla ikinci konutlar yapılmaktadır. Turizm planlaması yapılmadan ikinci konut alanlarının açılması, Turizm alanlarının daralmasına ve çarpık yapılaşmaya neden olmaktadır. İkinci konut alanlarının turizm yatırım alanlarından artan kısımlarda planlanması gerekmektedir. Ayrıca Turizm Bakanlığınca ikinci konutlarında turizm kazandırılması için çalışmalar sürdürülmektedir. İlimizdeki turistlik tesisler genel olarak şehir merkezinde bulunmaktadır. Pozantı İlçesinde yapımı süren Kültür ve Turizm Bakanlığından yatırım belgeli Toroslar Tatil köyü doğa ortamına uygun, yayla ve dağ turizmi amaçlı olarak inşa edilmektedir. Ayrıca bu özellikleri taşıyan Pozantı Kamışlıdaki Sezer Motel de altyapı çalışmalarını tamamlayarak turizm belgesi için Kültür ve Turizm Bakanlığı na başvurmuştur. Sahildeki İlçelerimizde turizm belgeli tesis bulunmamaktadır. Karayolu: D-400 Devlet yolunun İl sınırı içinden geçen bölümü 168km. olup Karayolları 5. Bölge Müdürlüğü ağında bulunan toplam (Otoyol-Devlet Yolu-İl Yolu) uzunluğu1506 km.dir. D-400 Devlet Yolundan başka Uluslar arası TEM otoyolu yapılmıştır. Demiryolu: Yurt içinde ve yurt dışında tren seferi düzenlemek Avrupa ve Kuzey Ülkeleri, Orta Doğu ve Güney Doğu Ülkeleri ile her türlü Demir yolu taşımacılığı ve işbirliği ile İskenderun ve Mersin limanlarında RO-RO Konteyner taşımacılığı ve nakliyatı yapılmaktadır. 1634km. ana hattı olmak üzere toplam 1932kmetrelik demir yoluna sahiptir. 138

140 Adana Garı: Kurtuluş Mahallesi Tel: şehir merkezine uzaklığı 1km. dir Uğur Mumcu Meydanı Adana Gideceği Yer: Saati: Günleri: Ankara (Mavi Tren) Her gün İstanbul (İç Anadolu Mavi) Her gün İstanbul (Mavi Tren) Salı-Perşembe-Cumartesi İzmir (Posta Treni) Her gün Hava Yolu: 1937 yılında sivil askeri havaalanı olarak hizmete girmiştir yılında tamamen sivil havaalanı olarak kullanılmaya başlamıştır X 45 m. ebatlında asfalt pistte sahiptir. Haftanın her günü İstanbul-Ankara iç hat tarifeli kalkış yapılmaktadır. Haftada iki gün Cidde dış hat tarifeli, haftada 4 gün Ercan dış hat tarifeli, haftada 1 gün Frankfurt Düsseldorf ile dış hat tarifeli 1 gün Ankara bağlantılı Münih ile 1 gün İstanbul bağlantılı Köln uçuşları yapılmaktadır. Deniz Yolu: Botaş Limanı: Boru hattı ile Irak tan gelen ham petrol, yerli ve yabancı gemilerle transit olarak Yurt dışına taşınmakta olup, ithal edilen ham petrol ise yerli gemilerle rafinerilere taşınmaktadır. Toros Gübre Limanı: Tamamı Özel sektöre ait olan liman, genel limancılığa açılmış olup, 2 iskeleden her türlü genel kargo ithalatı ve ihracatı yerli ve yabancı gemilerle yapılmaktadır. Karataş- Yumurtalık Limanı: Karataş ve Yumurtalık İlçelerinde bulunan balıkçı barınakları, yöre balıkçılarına hizmet verilmektedir G.4 Turist Sayısı 2009 yılında ilimizdeki turizm belgeli tesislerde konaklayan turistlerin milliyetlerine göre dağılımı aşağıya çıkarılmış olup, yaz aylarında özellikle sahil ilçelerimiz ile yaylalarda bulunan ilçelerimizin nüfusunda gözle görülür bir artış olmaktadır. Tablo 59: İlimizi ziyaret eden Turistlerin sayısı ve Milliyetleri, 2009 Turistin Milliyeti GİRİŞ GECE Sayısı Sayısı AMERİKA BİR. D ALMANYA ARJANTİN ARNAVUTLUK AVUSTRALYA AVUSTURYA AZERBEYCAN B.ARAP EMİRLİKLERİ BAHREYN 7 9 BANGLADEŞ BELARUS BELÇIKA BOSNA-HERSEK 4 9 BREZİLYA 4 5 BULGARİSTAN CEZAYİR

141 ÇEK CUM ÇİN H.CUMHURİYETİ DANİMARKA EKVATOR 0 0 ENDONEZYA 2 6 ERMENİSTAN ESTONYA FAS FİLİPİNLER FİLİSTİN 1 3 FİNLANDİYA FRANSA G.KIPRIS RUM G.AFRİKA CUMHURİYETİ G.KORE GÜRCÜSTAN HIRVATİSTAN HİNDİSTAN HOLLANDA IRAK İNGİLTERE İRAN İRLANDA İSPANYA İSRAİL İSVEÇ İSVİÇRE İTALYA İZLANDA JAPONYA K.K.T.C KANADA KATAR KAZAKİSTAN KENYA 1 5 KIRGIZİSTAN KOLOMBİYA 3 3 KUVEYT LETONYA 1 3 LİECHTENSTEİN 0 0 LİBYA LİTVANYA LÜBNAN LÜKSEMBURG 0 0 MACARİSTAN MAKEDONYA MALEZYA 9 17 MALTA 1 1 MEKSİKA

142 MISIR MOLDOVA CUMHURİYETİ MONAKO NİJERYA 7 12 NORVEÇ ÖZBEKİSTAN 2 2 PAKİSTAN POLONYA PORTEKİZ ROMANYA RUSYA FEDERASYONU SUUDİ ARABİSTAN SIRBISTAN SİNGAPUR SLOVAKYA SLOVENYA SUDAN SURİYE ŞİLİ TACİKİSTAN 2 2 TAYLAND TAYVAN TUNUS TÜRKMENİSTAN UKRAYNA UMMAN 2 4 ÜRDÜN VENEZUELLA 0 0 YEMEN 9 14 YENİ ZELLANDA 0 0 YUNANİSTAN BİRLEŞMİŞ MİLLETLER MİLLİYETSİZ TÜRİYE CUMHURİYETİ T O P L A M Turizm işletme belgeli tesislerin tamamı İl Merkezinde bulunmasından dolayı, turizm belgeli otellerde konaklayan turistlerin tamamı İl merkezinde konaklamıştır. Bunun dışında kayıtlarımızda yer almayan Belediye belgeli tesislerde de turistler konaklamaktadır. İlimizin Akdeniz e kıyısı bulunan İlçeleri ile yaylası bulunan İlçelerinde, turizm sezonunda nüfus artışları yüksektir. Sahil İlçeleri Karataş ve Yumurtalıkta nüfus artış oranı %40 ın, yayla özelliği taşıyan İlçelerimizin ise %100 nün üzerindedir. 141

143 G.5 Turizm Ekonomisi İlimize 2009 yılı içerisinde Şakirpaşa, Botaş, İncirlik sınır kapılarından yerli ve yabancı turist girişi olmuştur. İlimizde Bakanlığımızdan Turizm İşletme Belgeli 28 konaklama tesisinde 3.642yatak mevcut olup, bu tesislerimizde 2009 yılı içerisinde kişi konaklamıştır. Bunlara ilave olarak; yerel halkın pansiyonculuk, restoran işletmeciliği, rehberlik hizmetleri, balıkçılık gibi dallarda yoğunlaşmasının önünü açmıştır. Halkın kendi ürününü ve el sanatlarını geliştirme ve satma olanağı turizm sayesinde her geçen gün artmaktadır. G.6 Turizm Çevre İlişkisi Turizmin gelişmesinde çevre faktörü çok büyük önem arz etmektedir. Ayrıca Turizmin gelişmesi de çevre üzerinde olumlu izler bırakmaktadır. Çünkü yöremize gelen turistler doğal özelliğini koruyan ortamları görmek isterler. Hava kirliliğinin olmadığı, gürültü kirliliğinin bulunmadığı ve tahrip edilmemiş doğal alanları ziyaret etmek ister Bu kapsamda; Turizm yörelerinde çöp depolama ve imha tesisleri ile atıksu arıtma tesislerinin yapılması, çeşitli temizlik kampanyalarının düzenlenmesi, çevre ve turizm etkileşimine paralel olarak bu yörelerdeki kâğıt, cam, plastik atıkların ayrı ayrı toplanarak değerlendirilmesi için Turizm Bakanlığınca ilgili kurumlarla koordineli olarak çalışmalar sürdürülmektedir. KAYNAKLAR İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü,

144 H.TARIM VE HAYVANCILIK 2009 yılına ait veriler hakkında bilgi edinilememiştir. Bu başlık altındaki veriler yıllarına aittir. H.1 Genel Tarımsal Yapı Tarımsal üretim potansiyeli bakımından ülkemizin önde gelen illeri arasında ilk sıralarda yer alan Adana ili tarımsal yapı ve üretimi; arazi kullanım durumu, işletme sayısı, yapıları ve büyüklüklerine göre değerlendirilmiştir. Adana ilinin toplam yüzölçümü, 1997 yılında Osmaniye nin il olması ve üç ilçenin de bu İl e dâhil olmasıyla hektardan hektara düşmüştür. İl yüzölçümünün % ini tarım toprakları oluşturmakta ve bu oran Türkiye tarım topraklarının % 2.5 ine karşılık gelmektedir. Adana tarım topraklarının yaklaşık % 85 ini ekilen tarla arazisi oluşturmaktadır. Tarımla uğraşan hane sayısı I. alt bölgede en fazla IV. Alt bölgede ise en azdır. Bunda ilçe toplam arazi varlığının etkisi yapılan üretim etkili olmaktadır. Bunun yanında IV. alt bölgenin kıyı kesiminde olması nedeniyle bu alanlarda su ürünleri üretimi ile uğraşan hane sayısı fazladır. Dağlık alanda olan hane sayısının yaklaşık olan hane halkı sayısı hem bitkisel hem de hayvansal tarımla uğraşmaktadır. İklim ve yeryüzü şekilleri nedeniyle II. Alt bölgede su ürünleri üretimi daha azdır. Ama bazı alanlarda alabalık üreten çiftlikler bulunmaktadır Tablo 60: Bölgeler Bazında Tarımla Uğraşan Hane Sayısı ve Faaliyet Alanlarına Göre Dağılımı. ALT BÖLGELER Hane Sayısı Bitkisel ve Hayvansal Üretim Bitkisel Üretim Hayvansal Üretim Su Ür. Üretimi Tarım Ve Hayvancılık Faal. Bulunmayan Hane Sayısı I II III IV TOPLAM * Tarım İl Md. Adana ili tarım işletmeleri, işletme tipleri açısından incelendiğinde ihtisaslaşmanın ülke geneline göre daha yaygın olduğu görülmektedir. Adana ilinde sadece bitkisel yada sadece hayvansal üretim ile uğraşan, dolayısıyla ihtisaslaşmış işletme olarak nitelendirilecek işletmelerin oranı Türkiye ortalamasının üzerindedir. Adana ilindeki Tarım İşletmelerinin % 9 unda yalnız hayvansal üretim, % 30 da yalnız bitkisel üretim ve % 61 inde hayvansal ile birlikte bitkisel üretim faaliyeti yapılmaktadır. Adana ilinde işletmeler sahip oldukları büyüklüğe göre 1 ve 500 ha arasında dağılım göstermiş olup, 1-50 ha arazi büyüklüğünün tüm alt bölgelerde daha yoğun olduğu görülmektedir. Buradan da genelde tarımsal faaliyetle uğraşan ailelerin küçük çaplı işletmeciler olduğunu anlayabiliyoruz. 500 ha üzerinde arazi varlığı olan işletmelerin genelde I. alt bölgede olduğu ve bunun yanında II. Alt bölgede 500 ha üzerinde işletmenin bulunmadığı, II. ve III. alt bölgelerde ise I. alt bölgeye göre çok az olduğu görülmektedir. H.2.TARIMSAL ÜRETİM Tarımsal arazilerin büyük bir çoğunluğu ovada bulunduğu için verimli ve sulanabilir özelliğinden dolayı iklim özelliklerinin de uygun olması nedeni ile polikültür bir tarım gerçekleştirilmekte olup üretim miktarı oldukça 143

145 Tablo 61: Adana İli Tarım Alanlarının Kullanılış Amaçlarına Göre Dağılımı (2008) İLÇELER Bağlar Nadas Sebzelikler (ha) Meyvelikler (ha) (ha) Zeytinlikler (ha) Ekilen (ha) (ha) ALADAĞ CEYHAN FEKE İMAMOĞLU KARAİSALI KARATAŞ KOZAN POZANTI SAİMBEYLİ SEYHAN TUFANBEYLİ YUMURTALIK YÜREĞİR H.2.1. Bitkisel üretim Adana da Bitkisel üretimin değeri Türkiye ekonomisi içerisinde % 4.5 civarında bir ağırlığa sahiptir. Bitkisel üretim içerisinde en büyük paya % 53 ile tarla ürünleri sahiptir. En fazla üretimi gerçekleştirilen ürün ise ortalama ton/yıl ile tahıl ürünleridir. Ayrıca ilde önemli bir yeri olan pamuk ve turunçgil üretimi en önemli üretim ürünlerinin başında gelmektedir. Türkiye üretiminin büyük bir bölümü ilden sağlanmaktadır. Tarla bitkileri içinde endüstri bitkileri % 9.8, tahıllar % 76, yem bitkileri % 2.1, diğerleri % 13.1, meyve ve sebze alanları genel alan içinde % 11.2 lik paya sahiptir. Meyve içinde narenciye % 73.4, zeytin % 15.5, bağ % 1.9, diğer meyveler % 9.2 lik orana sahiptir. Adana İlinde, yıllar itibari ile küçük değişmeler olsa da yaklaşık ülkemiz Mısır Üretiminin % 45 i, Pamuk Üretiminin % 6 sı, Yerfıstığı Üretiminin % 29 u, Soya Üretiminin % 70 i, Narenciye Üretiminin % 30 u, Buğday Üretiminin % 6.3 ü, Kavun - Karpuz Üretiminin % 12 si, Zeytin Üretiminin % 0.6 sı gerçekleştirilmektedir Tarımsal arazilerin büyük bir çoğunluğu ova da bulunduğu için verimli ve sulanabilir özelliğinden dolayı iklim özelliklerinin de uygun olması nedeni ile polikültür bir tarım gerçekleştirilmekte olup üretim miktarı oldukça fazladır. H Tarla Bitkileri H Buğdaygiller Adana ili 2008 yılına ait tarımsal verileri henüz netleşmediği için 2007 yılı değerleri verilmiştir. Tablo 62: Tarla Ürünlerinin (Tahıllar) Alanı, Üretim ve Verimi, 2007 ÜRÜNLER ALAN (DEKAR) ÜRETİM (TON) VERİM (KG/DEK) *Tahıllar Buğday(Durum) Buğday(Diğer) Arpa(Diğer) Çavdar Yulaf(dane) Çeltik Mısır Ekiliş Ekiliş Arpa(Biralık) *Tahıllar veyağlı Tohumlarda 2.ekilişi yapılan ürünlerin ekiliş alanı ve üretim miktarı kendi toplam satırına alınmamıştır. 144

146 İnsanlar günlük gereksinim duyduğu enerjinin % 50 den fazlasını tahıllardan sağlamaktadır. Türkiye de işlenen alanların % 74 ünü kapsayan tahıllar iklim istekleri bakımından serin ve sıcak iklim tahılları olarak ikiye ayrılmaktadırlar. Sıcak iklim tahıllarının yüksek üretim potansiyeline sahip olması üretim artışını sağlayacak ve sulama alanlarının artması ekim nöbeti uygulamasının genişlemesi sıcak iklim tahıllarının gelecekte ekiliş ve üretimini arttıracaktır. Tahıllar yeryüzünde en çok ekimi ve üretimi yapılan ürünlerdir. Genel olarak tüm dünyada ekiliş ve üretim bakımından buğday, çeltik ve mısır ilk 3 sırayı almakta ve bunu arpa, darı ve sorgum izlemektedir. Adana il genelinde ilk sırayı buğday almakta bunu mısır, arpa, çeltik, yulaf, ve çavdar takip etmektedir. H Baklagiller Tablo 63: Tarla Ürünlerinin (Baklagiller) Alanı, Üretim ve Verimi, VERİM (KG/DEK) ÜRÜNLER ALAN (DEKAR) ÜRETİM (TON) Baklagiller Nohut K.Fasulye Mercimek (Yeşil) H Yem Bitkileri Tablo 64: Yem Bitkileri, 2007 ALAN (dekar) ÜRETİM (ton) Yeşil Ot (ton) Kuru Ot (ton) ÜRÜNLER Dekar Dane Slaj Mısır Slaj Ekiliş Ekiliş Fiğ(Dane) ,5 Fiğ(Ot) Burçak(ot) Yonca Sorgum Trikale(dane) ,0 Trikale(yeşil ot) Korunga Toplam (I.ürün) , Toplam (II. ürün) Toplam , GENEL TOPLAM (I.Ürün) ,0 GENEL TOPLAM (II. Ürün) ,0 GENEL TOPLAM ,0 Yem bitkileri, hayvan yemi olarak yetiştirilen, ancak bunun yanında toprak ve suyu muhafaza etme, ekim nöbeti içerisindeki kendinden sonra gelen ürünlerin verimini artırma özellikleri taşıyan, doğrudan doğruya veya sonradan yedirilmek üzere hasat edilerek kurutulan veya silaj yapılan bitkilerdir. Yem bitkileri kültürünün ekonomik değeri, özellikle hayvansal üretim maddelerinden görülmektedir. Yüksek beslenme değerine sahip yemlerle beslenen hayvanlardan elde olunan ürünler kalite bakımından yüksek, insan hayatı ve memleket ekonomisi için büyük değerler taşır.

147 İlimizde yem bitkileri Hayvancılığın Desteklenmesi Projesi kapsamında 2000 yılından itibaren desteklemeye alınmıştır. İlimizde iklim arazi uygunluğu ve hayvancılığın yoğun olması nedeniyle en fazla III. alt bölgede ekimi yapılmaktadır. Ancak diğer alt bölgeler içinde yem bitkilerinin gelişimi için destek çalışmaları yoğunluk kazanmıştır. Yem bitkileri hayvan beslenmesinin olmazsa olmazı olup üretilen ürünleri genelde işletmeler kendi bünyelerinde tüketmektedirler. H Endüstriyel Bitkiler Tablo 65: EndüstriyelBitkiler, Üretim ve Verimi, 2007 Endüstriyel Bitkiler Tütün Şekerpancarı Pamuk (Kütlü) *Yağlı Tohumlar Susam Ekiliş Ekiliş Ayçiçeği(Yağlık) Ayçiçeği(Çerezlik) Yerfıstığı Ekiliş Ekiliş Soya Ekiliş Ekiliş Kanola(Kolza) Yumrulu Bitkiler Patates Kuru soğan Kuru sarımsak *Tahıllar veyağlı Tohumlarda 2.ekilişi yapılan ürünlerin ekiliş alanı ve üretim miktarı kendi toplam satırına alınmamıştır. **Karataş ilçesinde da. İmamoğlu ilçesinde da.2. ekiliş pamuk bildirilmiştir. Endüstri Bitkileri, adından da anlaşılacağı gibi endüstrinin çeşitli kollarına hammadde sağlayan bitkilerdir. Bu nedenle tarım, sanayi, ticaret gibi toplumun çeşitli faaliyet olanaklarını yakından ilgilendirirler. Ayrıca iş hacmi oluşturularak toplumun sosyo-ekonomik yapısına da olumlu etkide bulunurlar. Adana ilinde birçok endüstri bitkisi ekimi ve üretimi yapılmaktadır. Bunlar içerisinde ise en önemli olan bitki ve Çukurova nın beyaz altını olarak nitelendirilen pamuktur. Patates, yerfıstığı, soya ve ayçiçeği ekimi de önem taşıyan bitkilerdir. 146

148 H Bahçe Bitkileri H Meyve Üretim Tablo 66: 2007 Yılı Adana İli Meyve Ağaçları Sayısı ve Meyve Üretimi Toplu Meyvelikler Dağınık Ağaç Sayısı Toplam MEYVENİN Meyve Meyve Meyve Meyve Meyve MEYVELER ALT TÜRÜ Kapladığı Veren Vermeyen Veren Vermeyen Veren (ÇEŞİDİ) Alan Ağaç Ağaç Ağaç Ağaç Ağaç (Dekar) Sayısı Sayısı Sayısı Sayısı Sayısı Üretim (Ton) Yum. Çekirdekli Armut Ayva Elma Golden Starking Amasya Grannysmith Diğer Yenidünya Taş Çekirdekli Erik Kayısı Kızılcık Kiraz Şeftali Nektarin Diğer Vişne Zeytin Sofralık Zeytin Yağlık Sert Kabuklu Ceviz Badem Antep Fıstığı Fındık Üzümsü Meyve Kivi Dut İncir Keçiboynuzu **Çilek(Ö.Altı Dâhil) Nar Trabzon Hurması **Üzüm Sofralık 52857da. 1410da Kurutmalık 1350 da Şaraplık Turunçgiller Limon Portakal Washington Portakal Yafa Portakal(Diğer) Mandalina Satsuma Mandalina Clemantin Mandalina(Diğer) Altıntop Turunç TOPLAM da Ağaç Başına Verim (kg) 147

149 Tarım alanları içinde meyveciliğe ayrılan alanlar kısıtlıdır. Bu alanların iyi değerlendirilmesi ve gelecek nesillere aktarılması genel hedefimiz olmalıdır. Meyvecilikte alansal genişleme yerine birim alandan daha fazla verim alma ve hasattan sonra oluşan kayıpları azaltma ana amaç olarak benimsenmelidir. Bu kapsamda alınacak önlemlerin başında, modern meyvecilik tekniklerinin uygulandığı Entegre Üretim Sistemleri nin devreye sokulması gelmektedir. Böylece, bir yandan verim ve kalite artırılırken, diğer yandan maliyetler azaltılarak uluslararası pazarlarda rekabet gücü yaratılmış olacaktır. Adana ilinin yıllar itibariyle meyve üretimi incelendiğinde tüm meyve gruplarında büyük bir artışın olduğu görülmektedir. Adana meyve yetiştiriciliği için büyük bir potansiyele sahiptir. Ancak meyveciliğe uygun alanların çok az bir kısmı kullanılmaktadır yılından sonra pamuk yetiştiriciliğini etkileyen beyazsinek zararından ve pamuk yetiştiriciliğinin sulamanın başlaması ile birlikte GAP illerine kaymasından sonra Adana da bahçe tarımına geçiş hızlanmıştır. Ağırlıklı olarak yetiştirilen meyve türleri turunçgil, asma, zeytin, kiraz, incir, nar elmadır. Üzüm, kiraz ve turunçgiller iç piyasa ve ihracata yönelik üretilmektedir. Bağlar da Yalova incisi çeşiti önem kazanırken yüksek bölgelerde ziraat-900 kirazı ve lambart çeşitleri yaygındır. İlimiz özel idare desteği ile zeytincilikte kayda değer bir atak gerçekleştirmiş olup sulanamayan alanlarda zeytincilik hızlı bir artış eğiliminegirmiştir. Gemlik ve ayvalık dikimi artan çeşitlerimizdendir. İlimizde yaygın portakal çeşitleri Washington, yafa, valencia ve kozan yerlidir. Mandarinlerde Clemantin, satsuma, Mineola yetiştiriciliği yapılan önemli çeşitlerimizdendir. Altıntop çeşitlerimiz Starruby ve Marsh Seedles limonda ise Enterdonata, Anderson ve maya çeşitleri ağırlık basmaktadır. H Sebze Üretimi Sebzeler tek yıllık bitkiler olduğu ve uzun süren yatırımlara gerek göstermeyip kısa dönemde ürününü oluşturduğu için birçok üreticinin dikkatini çekmekte ve alternatif bitkiler olarak düşünülmektedir. Bölgede sebze tarımı büyük ölçüde açıkta yapılmaktadır. Bununla birlikte plastik alçak tünellerde yetiştiricilik te önemli boyuttadır. Özellikle karpuz ve kısmen kavun, bunların yanında domates, biber, patlıcan, kabak, hıyar tünel altında yetiştirilen başlıca ürünlerdir. Ayrıca bamya, börülce, tatlı mısır, kışlık sebzelerden, enginar, marul, salata (kıvırcık ve ice-berg baş), pırasa, soğan, turp, kırmızı pancar, karnabahar, brokoli, kereviz, bakla ve bezelye potansiyel sebze olarak görülmektedir. Bunun yanında tıbbi ve aromatik bitkilerde yetişmektedir. Adana ilinin ekolojik koşulları dikkate alınacak olursa sebze üretim karakteristiği olarak iç ve dış piyasa için taze sebze üretimi ilk planda yer almaktadır. Sanayiye yönelik sebze yetiştiriciliği ikinci planda gelmektedir. Tablo 67: Adana İli Sebze Ekim Alanı ve Üretim, 2008 ALAN ÜRETİM ALAN ÜRETİM SEBZELER Dekar Ton SEBZELER Dekar Ton Meyvesi yenen Sebzeler , ,1 Yaprağı Yenen Sebzeler , ,4 Lahana (Beyaz) 2.270, ,0 Bamya 785, ,0 Lahana (Kırmızı) 200,0 500,0 Kavun (Açık) , ,0 Lahana(Brüksel) 30,0 60,0 Kavun (Ö.A.) , ,0 LahanaÖ. A.(Brüksel) Karpuz (Açık) , ,0 Marul Açık(Göbekli) , ,0 Karpuz (Ö.A.) , ,0 Marul Ö.A.(Göbekli) Sakızkabağı (Açık) 805, ,0 Marul (Aysberg) 30,0 45,0 Sakızkabağı (Ö.A) 2.052, ,5 Marul (Kıvırcık) 1.015, ,8 Kabak Bal 5,0 2,5 Ispanak 1.940, ,0 Hıyar (Açık) 1.854, ,6 Ispanak (Ö.A.) Hıyar Turşuluk 2,0 1,0 Pırasa 525, ,0 Hıyar (Ö.A) 2.928, ,0 Roka 30,0 24,0 Patlıcan (Açık) 4.720, ,0 148

150 Tere 41,0 39,1 Patlıcan (Ö.A) 600, ,0 Nane 55,0 37,0 Acur 1.000, ,0 Dereotu Domates (Açık) , ,0 Dereotu (Ö.A.) Domates (Salçalık) 280,0 430,0 Maydanoz 95,0 76,5 Domates (Ö.A) , ,0 Baklagil Sebzeleri 8.534, ,0 Biber (Dolmalık)(Açık) 560,0 860,0 Fasulye (Açık) 3.130, ,0 Biber (Dolmalık)(Ö.A.) 5,0 25,0 Fasulye (Ö.A.) 34,0 88,0 Biber (Sivri) (Açık) 6.940, ,0 Bakla 1.940, ,0 Biber (Sivri) (Ö.A.) 804,0 511,0 Bezelye (Açık) 2.900, ,0 Biber (Salçalık) 9.760, ,0 Bezelye (Ö.A.) Çilek(Ö.A.) 51,0 229,5 Barbunya Fasulye 500,0 250,0 Çilek (Açık) Börülce 30,0 45,0 Brokoli (Ö.A.) Soğansı Sebzeler 2.245, ,5 Brokoli 300,0 750,0 Soğan (taze) 2.045, ,5 Enginar 1.050, ,0 Sarmısak (taze) 200,0 224,0 Diğer Sebzeler 921, ,5 Soğan (taze) (Ö.A.) Karnabahar 918, ,0 Sarmısak (taze)(ö.a.) Muz (Ö.A.) Yumrulu ve Kök Sebzeler 728, ,5 Üzüm (Ö.A.) (Asma) 3,0 4,5 Havuç Toplam (Açık) , ,5 Şalgam 10,0 25,0 Toplam (Ö.Altı) , ,5 Turp (Bayır) 38,0 49,5 GENEL TOPLAM , ,0 H Süs Bitkileri Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. H.2.2 Hayvansal Üretim Hayvancılık tüm dünya ülkelerinde olduğu gibi Türkiye de ekonomik, sosyal ve beslenme açılarından önem taşıyan vazgeçilmez bir sektördür. Hayvancılık sektörü, Türkiye de ulusal beslenme ve kalkınma sorunlarının çözümüne ek olarak, dışsatımın arttırılması, sanayiye hammadde sağlaması, bölgeler ve sektörler arası dengeli kalkınmanın istikrar içinde başarılması, kırsal alanda gizli işsizliğin önlenmesi, sanayi ve hizmet sektörlerinde yeni istihdam imkânlarının yaratılması ve kalkınma finansmanının öz kaynaklara dayandırılması bakımından önemli potansiyele sahiptir. Hayvancılığı ulus ekonomisindeki yeri; gıda kaynağı, ilaç, tekstil ve diğer endüstriler için hammadde, spor ve binek hayvanı, döviz, ısı ve yakıt enerjisi olarak kullanılıyor olması gibi birçok konuyu kapsamaktadır. Adana da hayvancılık (Büyükbaş, Küçükbaş, Tavukçuluk ve Arıcılık) alanında plana dayalı hedefler belirlenirken tespit edilen ilkelerin sektörler bazında birbirleriyle uyum içerisinde olmasına özen gösterilmiştir. Dağlık alanlarda özellikle küçükbaş hayvancılık yaygın olarak yapılmaktadır. Son yıllarda hayvancılılığa olan ilgi artmıştır. Ayrıca büyükbaş et ve süt tesislerinin yapımı talepleri artış göstermiştir. H Büyükbaş Hayvancılık Tablo 68: İlimizdeki Büyükbaş Hayvan Verileri 2008 İLÇELER SAF KÜLTÜR YERLİ KÜLTÜR MELEZİ SIĞIR TOPLAMI 149 MANDA AT KATIR EŞEK DEVE Seyhan Yüreğir Aladağ Ceyhan Feke İmamoğlu Karaisalı Karataş Kozan

151 Pozantı Saimbeyli Tufanbeyli Yumurtalık Toplam Bölgemizde özellikle 1970 li yıllardan sonra bölgeye ithal olarak getirtilen Siyah-Alaca kültür ırkı sığırların yöredeki Güney Kırmızısı olan yerli ırklarla geriye melezleme yapılarak bölgemizdeki melez sığır sayısı % 70 lere çıkmıştır. Buda göstermektedir ki Çukurova bölgesinde sığır populasyonu yerli ırklardan almış oldukları bölgeye adaptasyon özelliği ile ve kültür ırklarında aldığı yüksek verim özelliğinin birleşimi sonucu bölgemizde süt verimi yüksek kombine verimli (et+süt) bir melez ırk ortaya çıkmıştır. Besi işletmelerinin kapasitesi genelde 5 50 adet arasında, süt işletmelerinin kapasitesi ise genelde 5 6 adettir. İlimizde canlı hayvan ihracatı yapılmamaktadır. Besi hayvanları genelde büyük firmalar tarafından (Saray Halı, Koç-Ata vb.) toplanarak İl dışına gönderilmektedir. Sütler ise bazı yerel süt işletmeleri tarafından toplanmakta ve bünyelerinde bulunan mandıralarda işlenerek bölgemizde satılmaktadır. Sütlerin büyük bir çoğunluğu ise sokak sütü şeklinde gayri sıhhi bir şekilde İlimizde pazarlanmaktadır. Çiftliklerde oluşan katı ve sıvı atıklar çiftliklerde biriktirilerek gübre olarak tarlalara veya sebze meyve üreticilerine pazarlanmaktadır. Mezbaha ve kesimhanelerde oluşan sıvı atıklar arıtmaya verilmekte, katı atıklar ise Belediyeler tarafından toplanmaktadır. H Küçükbaş Hayvancılık Tablo 69: İlimizdeki Küçükbaş Hayvan Verileri 2007 İLÇELER KOYUN KOYUN (MERİNOS) KIL KEÇİ TOPLAM Seyhan Yüreğir Aladağ Ceyhan Feke İmamoğlu Karaisalı Karataş Kozan Pozantı Saimbeyli Tufanbeyli Yumurtalık Toplam Büyükbaş hayvanlara nazaran koyun ve keçi gibi küçükbaş hayvanların elverişsiz yetiştirme koşullarında bile yaşama şansları daha yüksek olduğu için yetersiz bakım ve beslenme şartlarında dahi çoğalmaya devam etmekte, kendileri için yapılan masrafın az olmasına karşın ekonomimize büyük katkı sağladıkları görülmektedir. Adana ilinde yaygın olarak melez ırklardan Akkaraman, Morkaraman, saf ırklardan az sayıda da İvesi ve Sakız koyunları bulunmaktadır. Bu koyunların büyük çoğunluğu düşük verimli, küçük cüsseli, yağlı kuyrukludur. Adana ilinde dağlık kesimlerde keçi önem kazanmaktadır. Bu nedenle İl in dağlık, ormanlık ve çalılık alanlarında daha ziyade karakeçi (kıl keçisi) az sayıda da melez Halep keçisi yetiştiriciliği yapılmaktadır. Genelde aile işletmeciliği yaygın olup kendi besin ihtiyaçları için yetiştiricilik yapılmaktadır. Bitkisel ürün yetiştiriciliği için yeterince uygun arazilerin olmaması burada küçükbaş hayvancılığın gelişmesine yardımcı olmuştur 150

152 Tüm ülkede olduğu gibi ilimizde de küçükbaş hayvan varlığımızın azalmasında ve elde edilen verimlerin yetersiz olmasının nedenlerinden bazıları mera koşullarının yetersiz, yem bitkileri üretiminin arzu edilen düzeyde olmaması bu konuma gelinmesinde etken olmuştur. Hayvanlardaki dengesiz ve yetersiz beslenme verimi de olumsuz etkilemekte ve hayvanlarda bazı hastalıkların oluşmasını hızlandırıcı etkide bulunmaktadır. Adana da ki küçükbaş hayvan varlığına göre verim oldukça düşüktür. Bunun için daha yüksek verimli hayvanların yetiştirilmesi ve kalitenin arttırılması ekonomik açıdan önem arz etmektedir. İlimizden canlı küçükbaş hayvan ihracatı yapılmamaktadır. İşletmelerin kapasiteleri damızlık işletmelerinde , besi işletmelerinde ise 20 ile 100 adet civarındadır. Bahsedilen yukarı ilçelerimizdeki koyun ve keçi üretimi tamamen meraya dayalı olarak yapılmaktadır. Dolayısıyla katı ve sıvı atıklar merada kalmaktadır. Ovada yapılan küçükbaş besisinde oluşan atılar toplanarak, sebze ve meyve bahçelerinde gübre olarak kullanılmaktadır. İlimizdeki Küçükbaş hayvanlardan elde edilen süt peynir olarak değerlendirilmekte ve pazarlanmaktadır. Elde edilen etler ise genelde İlimizde tüketilmektedir. H Kümes Hayvancılığı (Kanatlı Üretimi) Tablo 70: İlçeler 2008 Yılı Kümes Hayvanları Ve Yumurta Üretimi İlçe Adı Et Tavuğu (Adet) Yumurta Tavuğu (Adet) Hindi (Adet) Kaz (Adet) Ördek (Adet) Tavuk Yumurtası (Adet) Hindi Yumurtası (Adet) Ördek Yumurtası (Adet) Kaz Yumurtası (Adet) Seyhan Yüreğir Aladağ Ceyhan Feke İmamoğlu Karaisalı Karataş Kozan Pozantı Saimbeyli Tufanbeyli Yumurtalık Toplam Hayvancılık faaliyetleri içerisinde en hızlı gelişmeyi kümes hayvanları kaydetmiştir. Özellikle tavukçuluktaki gelişmeler dünyada olduğu gibi ülkemizde de önem mesafeler almıştır. Bunun sebebi yapılan ıslah çalışmalarından kısa sürede sonuçların alınması ve teknolojik gelişmelerden azami şekilde faydalanabilme imkânı olmuştur. Kanatlı işletmesi sayısı 94 adettir. Kanatlı işletmeleri İlimizde büyük çoğunlukta Yüreğir, Seyhan ve Karaisalı İlçelerinde yoğunlaşmış durumdadır. Az sayıda ise Kozan, İmamoğlu, Aladağ ve Ceyhan İlçelerinde bulunmaktadır. Broiler tavuk işletmelerinin kapasitesi yaklaşık olarak 2 Milyon 246 bin adettir. Yumurtacı kanatlı işletmelerinin kapasitesi ise 170 bin adettir. Damızlık kanatlı üretimi yoktur. Broiler kanatlı üretiminden elde edilen tavuk etleri İlimizde ve çevre İllerde tüketilmektedir. Yumurta ise genelde İlimizde pazarlanmaktadır. Kümeslerde oluşan katı atıklar (Tavuk ölüleri ve artıkları) kesimhanelerde bulunan rendering tesislerinde yakılmakta veya kümeslerde bulunan ölü hayvan imha çukurlarında yakılmaktadır. Yine kümeslerde oluşan gübreler ise sebze ve meyve bahçelerinde kullanılmak üzere çiftliklerde biriktirilmekte ve bahsedilen yerlere satılmaktadır. Adana ilinde özellikle kümes hayvancılığı içerisinde özellikle tavukçuluk diğer kümes hayvanlarına göre daha da gelişmiştir. Önemli bir tüketim pazarı olan Ortadoğu pazarına yakınlığı nedeniyle, Çukurova bölgesindeki tavukçuluğun daha hızlı bir şekilde gelişmeyi sürdürmesi beklenmektedir. 151

153 İlde yumurtacı tavukçuluktan çok etlik tavukçuluk yapılmaktadır. Bunun nedeni etlik pilicin pazar durumuna göre planlamasının kolay ve riskin daha az olmasıdır. Diğer yandan bölgemizin sıcak olması nedeniyle yaz aylarında yumurta üretim ve tüketimindeki düşüşler yumurta maliyetini arttırmakta karlılığın azalttığından etlik piliç üretimine kaymalar olmuştur. Bir diğer sebep ise etlik piliç üretenlerin çoğunluğunun entegre tesislerle birlikte çalışmalarıdır. İç Anadolu ve Ege Bölgesinden yöremize yoğun bir ucuz yumurta girişi olduğundan fiyatları yöre üreticilerinin aleyhine geliştiği için yumurta tavukçuluğundan bir kaçış yaşanır olmuştur. İlimizde etlik piliç üretiminin büyük bir kısmı entegre tesislerden karşılanmaktadır. Bu tesislerin aylık civciv girişleri yaklaşık adet yıllık piliç üretimleri ise yaklaşık adet piliçtir. Ülke geneli incelendiğinde ilimizde yumurta ve tavuk eti tüketimi ülke ortalamasının çok gerisinde olduğu görülmektedir. İlimizde tavuk eti ve yumurta tüketiminin en önemli nedenlerinden biriside halkın beslenme alışkanlıklarından dolayı kırmızı ete olan talep fazlalığıdır. Ancak son yıllarda tavuk etinin insan sağlığı açısından önem kazanması ve bununla beraber beslenme alışkanlıklarının değişmesi ile tavuk eti tüketiminde artışlar görülmektedir. Adana ili kümes hayvancılığı konusunda ülke genelinde olduğu gibi dışarıya bağımlıdır. Hangi genotipin bölge koşullarına daha uygun olduğu henüz bilimsel olarak saptanmış değildir. Yetiştiriciler genelde deneme yanılma yöntemi ve firmaların önerileri doğrultusunda yetiştiricilik yapmaktadırlar. H Su Ürünleri Ülkemiz, üç tarafı denizlerle çevrili, birçok doğal göl, baraj gölü, gölet ve binlerce kilometre uzunluğundaki akarsuları ile sahip olduğu bu zengin su ürünleri üretim kaynakları sayesinde Dünyanın en şanslı ülkeleri arasında olmasına rağmen henüz istenilen seviyeye ulaşmamıştır ha deniz, ha tabii göl, ha baraj gölü ve ha gölet alanıyla toplam ha yüzey alanına sahip bir üretim alanı ve km uzunluğa sahip akarsuları da bu alana ilave edersek ne kadar büyük bir üretim alanına sahip olduğumuz ortaya çıkmaktadır yıllarını kapsayan ve Türkiye nin gelecek beş yıl içindeki önceliklerini belirleyen VIII. Beş Yıllık Kalkınma Planın da sektörle ilgili temel amaç, su ürünleri kaynaklarının korunarak sürdürülebilir kullanımı ilkesi çerçevesinde, üretimin artırılması olarak belirlenmiştir. Bu amaç çerçevesinde, etkin bir koruma ve kontrol sisteminin oluşturulması ile denizlerdeki ve iç sulardaki doğal ortamların korunması, kontrolü ve geliştirilmesi sağlanacak, kaynakların rasyonel kullanımı ile ilgili tedbirler alınacaktır. Yetiştiricilikle yapılan üretimin çevre, turizm, orman, ulaştırma ve diğer ilgili sektörlerle etkileşimi dikkate alınarak geliştirilmesine ve yaygınlaştırılmasına önem verilecektir. Ayrıca, gerekli altyapı ve teknik şartlar tamamlanarak açık deniz balıkçılığına geçilecek, bu konuyla ilgili uluslararası anlaşmaların yapılması için girişimlerde bulunulacaktır. Türkiye dünya içerisindeki coğrafyası nedeniyle su ürünleri üretimi açısından önemli bir yere sahiptir. Tablo 71: Adana İlinde Su Ürünleri Faaliyetleri SU ÜRÜNLERİ FAALİYETLERİ 152 ADET Su Ürünleri İşleyen ve Değerlendiren İşletmeler 7 Su Ürünleri Üretim İşletmeleri 5 Dalyan İşletmeleri 5 Baraj Göl Sahaları 4 Göletler 10 Nehirler 2 Kum, Çakıl, Taş. Kireç Ocakları 113 Balıkhaneler 50 Soğuk Hava Depoları 8 Ruhsat Teskereleri TOPLAM 2.027

154 Tablo 72: Adana İli 2008 Yılı Su Ürünleri Üretimi ve Parasal Değeri Yapılan Avcılık Çeşidi Avlanan Balık (Kg) Satış Değeri (TL) Deniz Balıkları Üretimi Diğer Deniz Ürünleri Üretimi Tatlı Su Balıkları Üretimi Kültür Balıkları Üretimi Toplam Adana su kaynakları bakımından oldukça zengindir. 4 adet baraj gölü, 2 adet nehir ve bunların kolları, 18 adet gölet, eski nehir yatakları, yaklaşık km uzunluğunda drenaj kanalları ve Toroslar da çok sayıda soğuk su kaynağı Adana nın su kaynaklarını oluşturmaktadır. Sahip olunan kaynakların bolluğu ve üretim açısından mevcut potansiyele rağmen, balık istihsali ve üretimi çok düşük düzeyde kalmakta, Türkiye üretiminin % 1 inin de altındadır ve genel olarak avcılığa dayanmaktadır. İlimizde su ürünleri önemli geçim kaynaklarındandır. Kıyıda bulunan Karataş ve Yumurtalık ilçelerimiz için daha fazla önem arz etmektedir. Bu ilçelerimizde yaklaşık1.800 aile balıkçılık yapmaktadır. 12 adet su ürünleri amaçlı kooperatifin üye sayısı 636 dır. Karataş ve Yumurtalık ta birer adet balıkçı barınağı bulunmaktadır. Bu barınaklar ilçelerdeki küçük ve büyük teknelerle Hatay, İçel ve diğer bölgelerden gelen balıkçı tekne ve gemilerine hizmet vermektedir yılı itibariyle ruhsatlı 316 balıkçı teknesi ve gemi ile deniz, lagünler, göller ve diğer istihsal alanlarında avcılık yapılmaktadır. Ruhsat teskereli balıkçı sayısı dir. Ayrıca Karataş İlçemizde Mersin Limanına kayıtlı gırgır ve trol gemisi mevcuttur. Avcılık ve yetiştiricilik yoluyla elde edilen su ürünleri Adana ve çevre illerle Ankara, İstanbul gibi büyük kentlere gönderilmektedir. Ayrıca yurtdışına ihracat da yapılmaktadır. Saimbeyli ilçemizde kurulu bulunan Albal alabalık tesisinde üretilen 100 ton civarındaki alabalığın tamamı ile diğer tesislerde işlenmiş ve değerlendirilmiş olarak; yılanbalığı, işlenmiş ve canlı salyangoz, sübye, yengeç, kurbağa, sudak ve levrek ihraç edilen ürünler arasındadır. Dalyanlar Lagün sistemleri, Seyhan ve Ceyhan Nehirlerinin oluşturduğu Çukurova Deltasında yaban hayatı bakımından büyük öneme sahip; büyüklük, balık üretim potansiyeli üreme ve beslenme alanı ve doğal zenginlik açısından da Ülkemiz için önem arz etmektedir. Bakanlığımız tarafından yaptırılan bir çalışma ile Akyatan Lagünü ıslah projesi geliştirilmiştir. Ayrıca Akyatan Lagünü nün balık stok tespiti için Bakanlık Antalya-Kepez Su Ürünleri Üretme İstasyonu Müdürlüğü, Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Su Ürünleri Bölümü ve M. Kemal Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi nin ortaklaşa yürütecekleri 3 yıllık bir projeye başlanacaktır. Karataş ilçesi sınırları dâhilinde; Akyatan 5000 ha, Tuzla 800 ha, Hurmaboğazı (Ağyatan) ha, Yumurtalık ilçemizde Yumurtalık Körfezi sistemine bağlı Çamlık 1300 ha ve Yelkoma 640 ha Genişliğe sahiptirler. Akyatan, Tuzla, Hurmaboğazı ve Yelkoma Lagünlerinde dalyan işletmeciliği yapılmaktadır. Çamlık Lagünü, Yumurtalık körfezinin 1994 yılında Tabiatı Koruma Alanı ilan edilmesi nedeniyle kiraya verilememiştir. Yelkoma Lagününde kiralama süresi 2001 yılında sona ermiştir. Tabiatı Koruma Alanı sınırları içerisinde yer alan Çamlık ve Yelkoma Lagünlerinde geleneksel dalyan balıkçılığının yöre kooperatifleri tarafından sürdürülmesi için Orman Bakanlığı Milli Parklar ve Av- Yaban Hayatı Genel Müdürlüğü Koordinatörlüğünde bir Yönetim marifetiyle hazırlanacak Yönetim Planı Hazırlama çalışmaları devam etmektedir. Akyatan ve Tuzla Lagünleri 2000 yılından bu yana kiraya verilememiştir. Her iki lagünde halen ecrimisil uygulaması ile eski müstecir tarafından işletilmektedir. Hurmaboğazı lagünü projesiz olarak 5 yıllık süre ile kiraya verilmiştir ve kira süresi 2003 yılında sona ermiştir. 153

155 Baraj Gölleri Seyhan Nehrinin kolları üzerinde Seyhan, Nergizlik ve Çatalan Baraj Gölleri, Kozan İlçemizde Kilgen Çayı üzerinde Kozan Baraj Gölü mevcuttur. Baraj Göllerinde kiralama yoluyla istihsal yapılmaktadır. Kültür Balıkçılığı Adana nın su kaynakları yönünden sahip olduğu zenginliğe ve mevcut potansiyeline rağmen bu potansiyelin değerlendirilemediği, yetiştiricilik yoluyla üretimin çok az olduğu görülmektedir. Bunun nedeni deniz ve tatlı sularda avcılık yoluyla üretim, yörenin beslenme alışkanlıkları, ülkemizin ekonomik koşulları ve esas olarak ta su ürünleri yatırım giderlerinin yüksek, kredi ve teşvik imkânlarının yetersiz olmasıdır. Deniz Balıkları Yetiştiriciliği İlimiz kıyılarında rüzgâra kapalı korunmuş koy ve körfezler bulunmamaktadır. Yumurtalık körfezi ise sığ ve lagüner sistemlere bağlı olması nedenleriyle ağ kafeslerde üretim için uygun değildir. Kıyı ise sığdır. Tatlı Su Balıkları Yetiştiriciliği İlimiz tatlı su kaynakları bakımından da çok zengindir. Ova kesiminde sazan, karabalık, tilapia yetiştiriciliğine uygun su kaynakları, yüksek kesimlerde ise soğuk su kaynakları mevcuttur. Baraj göllerinden Seyhan, Kozan ve Nergizlik ağ kafeslerde yetiştiricilik için uygundur. Havuzlarda Alabalık Yetiştiriciliği İlimizde toplam kapasiteleri 248 ton/yıl olan 10 adet alabalık tesisinde üretim yapılmaktadır.. Su ürünleri, denizler, iç sular ve suni olarak yapılmış havuz, baraj, gölet, dalyan ve çiftlik gibi tesislerde tabii veya suni olarak yetiştirilen su bitkileri, balıklar, süngerler ve diğer canlılarla bunlardan imal edilen ürünlerdir. Su ürünleri insan beslenmesinden, hayvan beslenmesine, ilaç sanayinden, kozmetik sanayiine kadar kullanım alanına sahip olma özelliğinden dolayı tarım sektörü içinde en önemli yerlerden birine sahip bir alt sektördür ve bu nedenlerden dolayı il ve ülke ekonomisi doğrultusunda değerlendirilmesi ve korunması gerekmektedir. Adana ilinin denize kıyısı bulunan IV. alt bölgedeki Yumurtalık ve Karataş ilçelerinde balıkçılık önemli bir gelir kaynağıdır. Bu ilçelerimizde birer adet balıkçı barınağı mevcut olup bunların işletmeciliğini belediyeler yapmaktadır. İlimizde AB ülkelerine dışsatım yapan 4 işletme ve bunun yanında kara salyangozu ve kurbağa işleyen tesis bulunmaktadır. Bunlar ürünleri işledikten sonra iç pazarda tüketimleri az olduğu için direkt olarak dış pazara sunmaktadırlar. Balıkçı kesiminin eğitim düzeyi düşük olup, genelde babadan oğul a geçen, görüp öğrenme sisteminin uygulandığı bir uğraş dalıdır. Bu nedenle yenilikleri benimseme düzeyi düşüktür. Su ürünleri işletmeleri, özellikle deniz ürünlerinin hammaddesini ağırlıklı olarak Karataş ilçesinden karşılamaktadırlar. Kefal, levrek, çipura, ahtapot, sübye, karides, dil balığı vb. balıklar ile kara salyangozu ve kurbağa işleyen tesisler ise hammaddesini Adana nın ilçelerinden ve diğer illerden karşılamaktadırlar. Deniz balıkçılığı yanında ilimizde son yıllarda kültür balıkçılığı faaliyetleri de önemli gelişmeler olmuştur. Gerek alabalık, gerekse karada ve denizde deniz balığı ve diğer su ürünleri yetiştiriciliği işletmelerinin sayısı giderek artmaktadır. Su ürünleri işleme sanayimizi Avrupa Birliği ülkeleri ile aynı rekabet şartlarına kavuşturmak için su ürünleri sektörü zincirinin bir safhası olan işleme, paketleme ve muhafazası tesislerinin tarımsal kredi statüsüne tabi tutulması gerekmektedir. Ayrıca hem avcılık hem de yetiştiricilik yoluyla üretim yapan 2 adet Sazan-Karabalık, ayrıca 1 adet Sazan-Kefal işletmesi bulunmaktadır. 154

156 H Kürk Hayvancılığı İlimizde Kürk Hayvancılığı yapılmamaktadır. H Arıcılık ve İpek Böcekçiliği Günümüzde gerek gelişmiş gerek gelişmekte olan ülkelerde arıcılık değişik amaçlarla da olsa, önem verilen bir hayvancılıktır. Türkiye Coğrafyasının geneli dikkate alındığında rakımın iç kesimlerine doğru artması ve Anadolunun topoğrafyası, farklı bölgelerinde yılın değişik dönemlerinde zengin çiçeklenmenin bulunması ekolojik açıdan ülkemizi arıcılık için uygun kılmıştır. Yerleşik alanlarının artması, orman ve çayır-mera alanlarının azalması pestisit kullanımının ve çevre kirliliğinin artması gibi olumsuz etkilerde Türkiye arıcılığında potansiyel düzeyin yakalanmasını önlemektedir. Adana ili ılıman geçen kış mevsimi, ilkbahardaki zengin florası ve uygun teknolojisi ile çok büyük arıcılık potansiyeline sahiptir. İlimizde genellikle bal, bal mumu üretimi ve bir miktar oğul üretimi yapılmaktadır. Ana arı, polen, propolis gibi diğer arı ürünleri ise çok az düzeyde yapılmaktadır. Arıcılar balı, perakende veya toptan olarak satmaktadırlar. İlimizde ipek böcekçiliği yetiştiriciliği yapılmamaktadır. H.3 Organik Tarım Bölgede kısmen zararlı populasyonunun az ve zirai ilaçlamanın yapılmadığı, suni gübrenin kullanılmadığı kuru pamuk alanlarının ileride ekolojik tarım için düşünülebilir. İlimizde şu ana zararlı yoğunluğunun en az ve sulu alan darlığından dolayı zirai mücadelenin diğer tarımsal ürünlerde de asgari seviyede yapıldığı Karaisalı, Kozan ve İmamoğlu ilçelerinin dağlık bölgeye yakın etek kısımlarındaki kuru pamuk alanları ekolojik tarıma uygundur. Adana ilinde toplam 5, da alanda organik tarım yapılmaktadır. Bu rakam 2006 tarihinde da alanda organik tarım yapılırken 2007 tarihi sonu itibariyle bu rakam 1 yıl gibi kısa bir sürede 2 katına çıkarılmıştır. İlimiz Çatalan içme suyu havzasında organik tarım alanları arttırılabilir bir potansiyele sahiptir. Bu alanlarda çeşitli projeler üretilerek yöre halkının mağduriyeti de giderilebilir. Organik olarak üretimi yapılan ürünler arasında domates, biber, turunçgil, zeytin, nektarin, nar, kekik ve biberiye yer almaktadır. Adana İlinde Organik Tarım ve Uygulanabilirliği A.Genel Yapı: Adana İli yüzey şekillerinin birçoğunu bünyesinde toplamış ender yörelerdendir. Arazi Güneyden kuzeye doğru yükselerek Toros Dağlarına ulaşır. Bu nedenle Adana İlini dağlık ve ova bölgesi olmak üzere birbirinden iklim, sosyal ve ekonomik yönden iki farklı bölgeye ayırabiliriz. Ayrıca dağlık kuşak ile ova kesimi arasında geçit kuşağı tabir edebileceğimiz alanlarda İlimizin bir örneğidir. İlimizde farklı bölgelerin olması uygulanan tarım sistemlerinin de farklı olmasına neden olmaktadır. Ova kesiminde iklim uygunluğu nedeniyle yoğun tarım sistemlerinin uygulanması, yılda 2-3 kez ürün alınması, dağlık kesimde tek ürün, bazı bölgelerde nadas sisteminin uygulanması da İlimizin tarımsal yapı farklılığını ortaya koymaktadır. Sıfır metreden başlayıp 3000 metreye kadar yükseltisi olan ve uzun bir tarım takvimine sahip olan ilimizde, hem Akdeniz iklimi hem de geçit kuşaklarına has karasal iklim özelliklerine rastlamak mümkündür. 155

157 B.Organik Tarım Açısından Bölgelerin Değerlendirilmesi: 1-Ova Bölgesi: İlimiz ova bölgesinde Yumurtalık, Seyhan, Yüreğir, Karataş, Ceyhan, İmamoğlu İlçelerinin tamamı, Kozan ve Karaisalı ilçelerinin bir kısım arazileri yer olmaktadır. Bölgede sulu tarım yapılan alanlarda 2-3 kez ürün almak mümkündür. Ekim sistemi sulu alanlarda buğday+ii. ürün, buğday-pamuk, mısır, yerfıstığı, soya, kuru alanlarda buğday-pamuk ağırlıklıdır. Ayrıca bölgede geniş çaplı narenciye alanları mevcuttur. Bölgedeki sulu tarım alanlarının fazlalığı yılda 2-3 kez ürün alınması, iklimin uygunluğu yoğun tarım girdilerinin kullanılmasına sebep olmaktadır. Özellikle insan sağlığı ve çevre açısından en tehlikeli girdilerin başında olan pestitit ve suni gübrelerin kullanımı bu bölgede çok yoğundur. Bu durum, bölgede organik tarım yapmayı kısıtlayabilecek en önemli faktörlerin başında gelmektedir. Ova Bölgesinde Organik Olarak Üretilebilecek Ürünler: Bölgede kısmen zararlı popülasyonun az ve zirai ilaçlamanın yapılmadığı, suni gübrenin kullanılmadığı kuru pamuk alanları ilerde ekolojik tarım için düşünülebilir. İlimizde şuan zararlı yoğunluğunun en az ve sulu alan darlığından dolayı zirai mücadelenin diğer tarımsal ürünlerde de asgari seviyede yapıldığı Karaisalı, Kozan ve İmamoğlu İlçelerinin dağlık bölgeye yakın etek kısımlarındaki kuru pamuk alanları ekolojik tarıma uygundur. Yalnız bu bölgede ekolojik tarım için münavebe sisteminin değiştirilmesi gerekmektedir. Çünkü bölgedeki ağırlıklı tarım sistemi buğdaykuru pamuktur. Buğday yerine tek veya çok yıllık yem bitkilerinin münavebeye girmesiyle sistem bu bölgede uygulanabilir. Ovada ikinci çalışma alanı Çatalan Baraj Gölü çevresinde olabilir. Baraj çevresinde 20 köy bulunmaktadır. Bölgede özellikle incir, üzüm, T.Hurması ve kuru pamuk yetiştirilebilir. 2-Dağlık (Geçit) Bölgesi: Bölgede İlimizin Aladağ, Pozantı, Feke, Saimbeyli ve Tufanbeyli İlçelerinin tamamıyla Kozan ve Karaisalı İlçelerinin bir kısım arazileri bulunmaktadır. Bölgede buğday-nohut, buğday-nadas, buğday-yem bitkisi ekim sistemleri ve meyvecilik uygulanan tarım şekilleridir. Bu bölgede ova kesimine nazaran çok az pestisit ve suni gübre kullanımı organik tarımın yapılabilmesi için bir avantajdır. Bölgede özellikle nohut un suni gübresiz ve ilaçsız yetiştirilmesi ve yem bitkileri ile münavebeye girme özelliğinin yüksek olması (Pozantı, Aladağ, Tufanbeyli), meyvecilikte özellikle cevizin doğal olarak yetiştirilmesi ilerde bu bölgelerde organik tarıma geçişi hızlandıracaktır. Bölgede hayvancılığın, işletmelerde bulunması, kullanılan tarımsal girdilerin azlığı ekolojik tarım için tavsiye edilen kapalı sitemin oluşmasına hız verecektir. C.İlimizde Organik Tarım Uygulanmasında Çözülmesi Gereken Problemler-Öneriler: 1.İlimizin her iki bölgesinde de yapılacak çalışmalarda kapalılık esas alınmalıdır. Bu amaçla organik tarımın uygulanacağı yerler pestisit ve suni gübre kullanımının yoğun olduğu bölgeler içinden değil de bu uygulamaların az veya hiç yapılmadığı, burdun fazla çiftçinin organik ürün yetiştirebileceği pilot bölgelerde siteme başlamak ilk aşama için önemlidir. seçilen bölgelerde mümkün olduğunca hayvansal ve bitkisel üretimin birlikte yapılması böylelikle ekolojik madde dönüşümünü üstlenen kapıla bir sistem içinde çalışmalar yapılması uygundur. 2.İlimizde ekolojik tarımın gerçekten başarıya ulaşma şansının olduğu dağlık bölgelerde pazarlama mekanizmasının çok iyi kurulması gereklidir. Planlamada bu alanların ulaşım ve benzeri durumları dikkate alınmalıdır. 3.Ekolojik ürün yetiştirme tekniğinin ve esasların çiftçilere öğretilmesi, çiftçi tarafından benimsenmesi için yayım çalışmalarının seçilecek pilot bölgelerde başlatılması gerekmektedir. Ekolojik tarım kalkınmış ülkelerde belli bir kapasiteye erişmiş, ülkemizde de heüz küçük çapta da olsa bazı bölgelerde uygulamaya başlanmış bir üretim biçimidir. Ülkemizde ekolojik tarım halen dış firmaların koyduğu normlara ve taleplere göre yürütülmekte ve bu ürünlerin tamamı dış satıma gitmektedir. Bu tarım şeklinin ileride ülkemizde önem kazanacağı, bugün dış satıma gönderilen birçok ürünün iç pazarda tüketilir olacağı aşikârdır. 156

158 H.4 Tarımsal İşletmeler H.4.1 Kamu İşletmeleri A.Çukurova Tarım İşletmesi Müdürlüğü: Amacı:Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü bünyesinde tarım ve tarıma dayalı sanayiinin ihtiyacı olan temel mal ve hizmetler üretmek amacıyla gelişen tarım teknolojisinin yurt çiftçisinin hizmetine rahat sunabilmek için kurulmuştur. İşletmenin Faaliyetleri:İşletmede ana faaliyet olarak; bölge çitçilerin tohumluk ihtiyaçlarını karşılamak üzere, buğday ve mısır tohumluğu yapılmaktadır. Çiftçilere önderlik ve öğreticilik yapılarak, münavebe bitkisi olarak ve üretim amaçlı yağlık ayçiçeği, soya fasulyesi, kanola, İkinci ürün yemlik dana mısır ekilişi yanında hayvanların kaba yem ihtiyacını gidermek için silaj mısır, yonca, fiğ ekilişleri yapılmaktadır. Sığırcılıkta siyah alaca ırkı ile 150 ana kadrolu süt sığırcılığı yapılmaktadır. Yetiştirilen damızlık hayvanlar ise Hatay Tarım İşletmesi Müdürlüğüne gönderilerek buradan yetiştiricilere dağıtılmaktadır. Suni tohumlama laboratuvarı ve tavukçuluk üniteleri ise kiraya verilmiştir. Çiftçilere Verilen Hizmetler: Buğday Tohumculuğu: Bölge Çiftçisinin ihtiyacı olan kaliteli, yüksek verimli buğday tohumu üreterek çiftçilerin hizmetine sunmaktır. Buamaçla çeşitler bazında ve yıllar itibariyle değişmekle birlikte ton buğday tohumu dağıtılmaktadır. Hibrit Mısır Tohumculuğu: Son yıllarda ikinci ürün mısır ekilişlerinin bölgede artış göstermesi nedeniyle hibrit mısır tohum ihtiyacını karşılamak üzere yapılan mısır tohumculuğunda ortalama olarak yılda tohum dağıtımı yapılmaktadır. Ayçiçeği Üretimi:Tohumculuk yapılan arazilerde münavebe bitkisi olarak yağlı ayçiçeği üretilerek yağ fabrikalarına satılmaktadır. Soya Üretimi:Soya tohumculuğu yanında ikinci ürün soya ekimi yapılmaktadır. Kanola Üretimi:Çukurova da geçmiş yıllarda ekilen, Pazar bulamadığı için üretiminden vazgeçilen önemli yağ bitkisi kanolanın, yeniden ekiminin yaygınlaştırılması, çiftçilere önderlik ve öğreticilik yapılması amaçlanmaktadır. B.Çukurova Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü: Amacı: Adana İl merkezine 17 km. mesafede bulunan Enstitü bir havza araştırma enstitüsü olup, kalkınma plan ve programlarında yer alan bölgesel öncelikler ve karşılaşılacak problemlere çözüm getirecek araştırmaları yapmak üzere Adana, Mersin, Hatay, Osmaniye ve Kahramanmaraş illerine yönelik tarla bitkileri, bağ-bahçe ve hayvancılık konularında araştırmalar yürütmektir. Enstitünün sorumluk alanında 1999 istatistik verilerine göre ha. buğday, ha. birinci ve ikinci ürün mısır, ha. nohut, ha. pamuk, ha. birinci ve ikinci ürün soya fasulyesi, ha. birinci ve ikinci ürün yerfıstığı, ha. yem bitkileri tarımı yapılmakta olup, adet büyükbaş ve küçükbaş hayvan yetiştirilmektedir. Ayrıca işletmede bağ bahçe bölümü yeni açıldığından önümüzdeki yıllarda bu konularda da çalışmalar yapılacaktır. İşletmenin dekar toplam arazisi bulunmaktadır dekar arazi bina, depo, ambar, fabrika, ahır, yol v.b. nedenleriyle ekilememektedir. 157

159 H.4.2. Özel İşletmeler Tablo 73: Adana Tarım İl Müdürlüğü Kontrol Şube Müdürlüğü ne kayıtlı ve işleme faaliyetlerine göre işletme sayısı Et ve et ürünleri 20 Süt ve süt ürünleri 102 Meyve sebze ürünleri 204 Su ürünleri işleme 5 Un ve unlu mamül 780 Yağ işletme 18 Şeker ve şekerli mamül 110 baharatlar 31 baklagiller 26 Kuruyemiş ve çerez 36 Tasnif dışı 110 H.5 Tarımsal Faaliyetler: H.5.1 Pestisit Kullanımı Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. H.5.2 Gübre Kullanımı İlimiz Merkez İlçe ve bağlı İlçelerinde bulunan gübre bayilerinin bildirdiği, kimyevi gübre stok ve satış icmallerindeki çiftçiye satış miktarları esas alınarak tanzim edilen kimyevi gübre tüketimleri aşağıdaki çizelgede verilmiştir. Tablo 74: Gübre tüketimleri GÜBRENİN CİNSİ TOPLAM Amonyum Sülfat % ,29 K.Amonyum Nitrat % ,33 Amonyum Nitrat % ,37 Üre % ,67 TSP (% P2O5) 379,95 DAP ,10 Kompoze , ,00 Kompoze ,35 Amonyum FOSFAT 10,20 Kompoze %1Zn 669,50 Kompoze %1Zn 804, Sopli 358,80 Kompoze , Fe 612,55 Kompoze Pt. Sül. 0,00 MAP ,75 Potasyum Nitrat ,03 Potasyum Sülfat % ,13 Potasyum Klorür % 60 0,00 Kalsiyum Nitrat 15,5+26,5 562, NPK 625, , ,00 158

160 , KLORSÜZ 52,10 MKP 13,48 Kompoze S 214,12 Üre Granül 191,95 Tavuk Gübresi ,16 KAYNAKLAR İl Çevre Durum Raporu 2007 Tarım İl Müdürlüğü Çalışmaları 2007,

161 I. MADENCİLİK I.1 Maden Kanununa Tabi Olan Madenler ve Taş Ocakları Nizamnamesine Tabi Olan Doğal Malzemeler I.1.1 Sanayi Madenleri B.5.1 de bilgi verilmiştir. I.1.2 Metalik Madenler B.5.2 de bilgi verilmiştir. I.1.3 Enerji Madenleri LİNYİT Tufanbeyli-Pınarlar %43.37 su % Kül, % Kcal (AİD) Üst Pliyosen ton görünür +Muhtemel rezerve sahiptir ton taş kömürüne eşdeğer olan yatak termik santral kurmaya uygun olup açık işletmeye de uygundur. %43.37 su Karaisalı-Büngüç ve % Kül, %2.25 Meydan yatakları 1361Kcal (AİD)Üst Pliyosen Kozan Bacaklı Alt Liyas Zuhur Feke -Akkaya Alt Liyas Zuhur Saimbeyli-Himmetli Orta Miyosen Üretim çok sınırlıdır. Kömür tamamen üretilmiştir. Alt Miyosen yaşlıdır. I.1.4 Taş Ocakları Nizamnamesine Tabi Olan Malzemeler Çevre Durum Raporunda adı geçen Taş Ocakları Nizamnamesi, yılında Maden Kanununda yapılan değişiklikle yürürlükten kaldırılmış ve bu nizamname kapsamındaki kum, çakıl, ariyet ve taş ocakları Maden Kanunu kapsamına alınmıştır. İlimiz sınırları içerisinde ruhsatlı olarak faaliyet göstermekte olan kum-çakıl ve stabilize ocakları aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo75: 1(a) Grubu Maden Ocakları S.No R.No İşletmeci İlçesi Köyü Cinsi Rezerv 52 Ali ŞAHİN Yüreğir Sofulu Stabilize Anıl İnşaat Ceyhan Haliliye Kum-çakıl Aykut SADAK Ceyhan Yeşilbahçe Kum Bayazıtoğlu İnşaat Ceyhan Çakaldere Kum Bayazıtoğlu İnşaat Karaisalı Kapıkaya Kum-çakıl Bayazıtoğlu İnşaat Karaisalı Kapıkaya Kum-çakıl Çelik İnşaat Karaisalı Gökkuyu Satbilize Çelik İnşaat Karaisalı Söğütlü Stabilize Çelik İnşaat Yüreğir Sofulu Stabilize Dinçer ÖZGÜZEL Ceyhan Mercimek Kum Dinçer ÖZGÜZEL Ceyhan Büyükmangıt Kum-çakıl - 71 Duran DOĞAN Yüreğir Misis Kum Ekiciler İnşaat Karaisalı Kapıkaya Kum-çakıl Ekiciler İnşaat Karaisalı Kapıkaya Kum-çakıl

162 29 Ekiciler İnşaat Karaisalı Kuzgun Kum-çakıl Ekiciler İnşaat Karaisalı Altınova Kum-çakıl Ekton İnşaat Yumurtalık Deveciuşağı Kum Halit SIĞINÇ Yüreğir Büyükkapılı Kum Hasan ÇİFTÇİ Ceyhan Büyükmangıt Kum Hayriye ÇINAR Karaisalı Bozcalar Kum-çakıl Kocaveliler İnşaat Karaisalı Kocaveliler Kum-çakıl Metin KOCA Karaisalı Kocaveliler Kum-çakıl Mustafa TUNCEL Karaisalı Kaşoba Kum-çakıl Öz Ata İnşaat Yüreğir Danişment Kum Öz Biçer İnşaat Yüreğir Büyükkapılı Kum Öz Emeç İnşaat Ceyhan Çakaldere Kum Öz Emeç İnşaat Yüreğir Nacarlı Kum Paşaoğlu Kum-çakıl Karaisalı Akçalı Kum-çakıl Serka Turizm Karaisalı Kocaveliler Kum-çakıl Serka Turizm Karaisalı Kuzgun Kum-çakıl Söçer İnşaat Yüreğir Esenler Kum Tuna İnşaat Ceyhan Günlüce Kum-çakıl Tuna Tur. İnş. San. Tic. Yüreğir Abdioğlu Kum Tuna Tur. İnş. San. Tic. Yüreğir Herekli Kum Üç Kardeşler Yüreğir Sofulu Stabilize Üç Kardeşler Yüreğir Sofulu Stabilize Yedigöze Elektrik Aladağ Eğner Kum-çakıl Üretim A.Ş 81 Yedigöze Elektrik İmamoğlu Uluçınar Kum-çakıl - Üretim A.Ş 64 Yetek İnşaat Seyhan Kuyumcular Stabilize Yorum İnşaat Karaisalı Altınova Kum-çakıl Yorum İnşaat Karaisalı Altınova Kum-çakıl Yüksel İnşaat Yüreğir Kütüklü Kum Ziya GÜRTAŞ Ceyhan Mercimek Kum I.2 Madencilik Faaliyetlerinin Yapıldığı Yerlerin Özellikleri Maden Kanunu ve taş ocakları nizamnamesi kapsamında İl genelinde Ceyhan nehir yatağında, Çakıt Çay yatağında, Körkün Çayı yatağında kum ocakları bulunmakta mülkiyeti Devletin Hüküm ve Tasarrufu altındadır. Aynı kapsamda stablize, taş ve ariyet ocaklarında bulunmakta olup, mülkiyeti Devletin Hüküm ve tasarrufu altındadır. Maden Kanunu kapsamında; Kozan İlçesinde ormanlık ve dağlık alanlarda kuvarsit, bakır, kurşun, çinko, demir, kuvars, linyit madenleri, Ceyhan İlçesinde, Ceyhan nehir yatağında kum çakıl diğer kısımlarında manganez, mermer ve kireç ocakları, Karaisalı İlçesinde Çakıt Çayı yatağı içerisinde kum çakıl diğer kısımlarında linyit ve mermer, Pozantı ve Aladağ İlçelerinde dağlık, ormanlık kesimlerde mermer ve krom yatakları bulunmaktadır. I.3 Cevher Zenginleştirme İlde genel olarak çıkarılan madenlerden kuvarsit, taş, stabilize ve kum çakıl malzemeleri, kırma eleme yöntemi ile basit zenginleştirme işlemine tabi tutulmakta, Aladağ ilçesi sınırları içerisinde de krom zenginleştirme tesisleri (kırma, öğütme, yıkama) bulunmaktadır. 161

163 I.4 Madencilik Faaliyetlerinin Çevre Üzerindeki Özellikleri Genel olarak orman alanları üzerine fiziksel etkileri vardır. İzin verilen sahalarda çalışma yapılacağı zaman müracaatla üzerinde bulunan orman ağaçları temizlenerek çıkartılmaktadır. Saha orman alanı ise Orman Bölge Müdürlüğüne hazırladıkları rehabilitasyon projesine göre rehabilitesi yapılarak sahanın teslim alındığı, rehabilitasyonunu yaptırmadıklarında ise ilgili idarece rehabilitasyonu yapılarak bedeli ilgili maden sahibinden tahsil edilmektedir. Orman alanı olmayan yerlerde de proje sahipleri Müdürlüğümüze Doğaya yeniden Kazandırma Planı sunmaktadırlar. I.5 Madencilik Faaliyetleri Sonucunda Arazi Kazanım Amacıyla Yapılan Rehabilitasyon Çalışmaları İlimizde bulunan maden kanunu kapsamındaki faaliyetlerde ekonomik ömürlerinin tamamlanmasından sonra, orman sahalarında zeminin düzeltilmesi ve yeniden ağaçlandırılması, nehir yataklarında şantiye sahasının yeniden düzeltilmesi vb. çalışmaları yapılmaktadır. KAYNAKLAR İl Çevre Durum Raporu 2008 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü 2009 Maden İşleri Genel Müdürlüğü, 2009 Adana İl Özel İdaresi

164 J. ENERJİ J.1. Birincil Enerji Kaynakları J.1.1 Taş kömürü Adana İli kömür üretimi yönünden fakir bir ildir. Karaisalı, Feke ve Saimbeyliİlçelerinde üretimler yapılmaktadır. MTA nın 1989 yılında Tufanbeyli ilçesinde tespit ettiği önemli bir yatak üretime geçtiği takdirde Adana kömür yönüyle önemli bir il olacaktır İlimiz sınırları içerisinde Karaisalı İlçesinde kömür cevheri bulunmaktadır.linyit kömürünün rezervi ton kadardır. J.1.2 Linyit Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınabağlı Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumunun (TKİ), Adana-Tufanbeyli bölgesinde, ton görünür rezervli, ruhsatlı (İR:4169), linyit kömürü sahası bulunmaktadır. Bu sahaya ait kömürün kimyasal analiz değerleri ise; Nem (%) : 41, Kül (%) : 28, Kükürt (%) : 2,1, Uçucu Madde (%) : 24 ve Alt Isıl Değer (Kcal/Kg) : 1298 olarak tespit edilmiştir. Ancak, söz konusu sahada şu an itibariyle herhangi bir madencilik faaliyeti yapılmamaktadır. Bu sahanın ileride termik santral kurularak değerlendirilmesi düşünülmektedir. J.1.3. Asfaltit İl sınırları içerisinde asfaltit rezervleri konusunda bilgi bulunmamaktadır. J.1.4 Bitümlü Şist Konu ile ilgili bilgi bulunmamaktadır. J.1.5 Ham Petrol İl sınırlarımızda ham petrol rezervi bulunmamaktadır. J.1.6 Doğal Gaz İlimiz sınırları içerisinde doğalgaz rezervleri bulunmamaktadır. J.1.7 Nükleer Kaynaklar ( Uranyum ve Toryum) İlimiz sınırları içerisinde Nükleer Kaynaklar ( Uranyum ve Toryum) rezervler bulunmamaktadır. J.1.8 Orman J.1.9 Hidrolik Konu ile ilgili bilgi bulunamamıştır. Adana il sınırları içerisinde EÜAŞ a ait termik santralın olmaması ve mevcut santralların tamamının hidrolik olması nedeniyle çevre açısından uygun teknolojiye sahiptir.1993 yılında yayımlanmış olan ilk ÇED Yönetmeliği hükümlerine göre adı geçen santrallar ÇED Yönetmeliği kapsamı dışındadır.enerji üretimi sırasında kaynaklar optimum kullanılmaktadır.adana il sınırları içerisinde bulunan 5 adet santralden 3 ü baraj, 2 si kanal tipindedir. Kanal tipi barajlarda suyun 163

165 tutulması mümkün olmamaktadır. Baraj tipi santrallarda su tutulmakta olup bu da yağan kar ve yağmurla orantılıdır. Santrallere ilişkin ayrıntılı bilgi B.1.2 verilmiştir. Ayrıca ilimizde dalga enerjisinden yararlanılmamaktadır. J.1.10 Jeotermal J.1.11 Güneş İlimizde Jeotermal enerji potansiyeli bulunmamaktadır. Tablo76: Ortalama günlük toplam güneşlenme (sa-da), 2009 Ocak ubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Tablo77: Ortalama global güneşlenme şiddeti (cal cm²), 2009 Ocak ubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Tablo78: Maksimum Günlük Toplam Güneşlenme Şiddeti (cal cm²), 2009 Ocak ubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık ADANA İLİ GÜNE ENERJİSİ KAYNAK BİLGİLERİ ADANA İLİ GLOBAL GÜNE RADYASYONU BİLGİSİ 164

166 ADANA İLİ DİREK RADYASYON ve GÜNE I INIM SÜRESİ BİLGİLERİ ADANA İLİ GES KURULABİLİR ALANLAR HARİTASI J.1.12 Rüzgâr Türkiye Rüzgâr Enerjisi Potansiyeli Atlası na göre Adana ili geneli için yer seviyesinden 50 metre yükseklikteki yıllık ortalama rüzgâr hızı dağılımı Şekil 7 de, referans bir rüzgâr türbini için hesaplanan kapasite faktörü dağılımı haritası ise Şekil 8 de verilmektedir. Bununla birlikte rüzgâr elektrik santralı kurulabilir alanlar tespit edilmiş uygun alanlar Şekil 9 de verilmiştir. Bu alanlara kurulabilecek güç büyüklükleri ise Tablo 1 de gösterilmektedir. 165

167 ADANA İLİ RÜZGAR ENERJİSİ KAYNAK BİLGİLERİ 50 METRE YÜKSEKLİKTEKİ ORTALAMA YILLIK RÜZGAR HIZI DAĞILIMI *Ekonomik RES yatırımı için 7.5 m/s veya üzerinde rüzgar hızı gerekmektedir. 50 METRE YÜKSEKLİKTEKİ ORTALAMA GÜÇ YOĞUNLUĞU DAĞILIMI 166

168 ADANA İLİ RÜZGAR ENERJİSİ KAYNAK BİLGİLERİ 50 METRE YÜKSEKLİKTEKİ ORTALAMA YILLIK RÜZGAR HIZI DAĞILIMI *Ekonomik RES yatırımı için 7.5 m/s veya üzerinde rüzgar hızı gerekmektedir. ADANA İLİ RES KURULABİLİR ALANLAR VE KURULABİLECEK GÜÇ KAPASİTESİ *Gri renkli alanlara rüzgar santralı kurulamayacağı kabul edilmiştir. *Geriye kalan alanlara rüzgar hızlarına bağlı olarak kurulabilecek rüzgar enerjisine dayalı santral gücü tabloda verilmektedir. 167

169 50 METRE YÜKSEKLİKTEKİ ORTALAMA KAPASİTE FAKTÖRÜ DAĞILIMI *Ekonomik RES yatırımı için %35 veya üzerinde kapasite faktörü gerekmektedir. J.1.13 Biokütle İlimizde biokütle enerjisi üretimi ve tüketimine yönelik çalışmalar bulunmamaktadır. J.2 İkincil Enerji Kaynakları J.2.1 Termik Enerji İlimiz Yumurtalık İlçesi Sugözü köyü sınırları içerisinde Sugözü Enerji Santrali (SES) Projesinin yap işlet modeli ile İskenderun Enerji Üretim ve Ticaret Anonim Şirketi (İSKEN) tarafından yapılmıştır. Santral (2x650) MW kapasitededir. Yılda yaklaşık 9.3 milyar kw saat elektrik enerjisi üretmektedir. SES de üretilen elektrik enerjisi için Türkiye Elektrik Üretim-İletim Anonim Şirketi (TEAŞ) ile yapılan sözleşme inşaat süresi dâhil 20 yıldır. Yine aynı yerde Ayas Enerji Üretim ve Tic.A.Ş. tarafından Ayas Enerji Santraline ÇED Olumlu Kararı verimiş ve projenin inşaat çalışmalarına başlanmıştır. SES de kullanılan yakıt ithal kömürdür. Bitümlü kömürlerin dünyanın değişik bölgelerinde (Avustralya, Güney Afrika veya Güney Amerika) deniz yoluyla getirilmektedir. Santralde ikişer adet türbin ve kazan gibi iki ana ünitelere ek olarak, 150m yüksekliğinde bir baca ve baca gazı desülfürizasyon (BGD) ünitesi, soğutma suyu sistemi, desalinizasyon ünitesi, su arıtma ünitesi, kül ve kömür nakil sistemleri ile enerji iletim hatları bulunmaktadır.santralde Şubat 2004 de enerji üretimine başlanmıştır. İlimiz Tufanbeyli İlçesi, Yamanlı Köyü, Kazıklı Mevkiinde Tufanbeyli Elektrik Üretim A.Ş. tarafından Tufanbeyli Termik Santrali yapılması planlanmaktadır.santral 300 (2x150) MW kapasitede olup dolaşımlı, akışkan yatak teknolojisi ile çalışacaktır. Kullanaılacak linyit ve kireçtaşı santrale yakın sahalardan elde edilecektir.söz konusu faaliyetin ÇED aşaması bitmiş olup, santral inşaatının 3 yıl sürmesi ve ekonomik ömrünün 25 yıl olması planlanmıştır. İşletme dönemi süresinde üretilecek yıllık brüt enerji miktarı yaklaşık kw/saat olacaktır. Santralin işletmesi aşamasında oluşacak kül, kömür ocaklarının geri doldurulması esnasında kullanılacak ve bu amaçla ocakların zemini gerekli sızdırmazlık şartlarını sağlayacak şekilde hazırlanacaktır.proje kapsamında oluşacak atık sular herhangi bir alıcı ortama deşarj edilmeyecektir. Oluşacak tüm atık sular ilgili sınır değerlere uygun olarak arıtıldıktan sonra gerek yeşil alan sulamasında, gerekse de oluşabilecek tozumanın önlenmesinde kullanılacaktır. Hava kalitesi modelleme çalışmalarında baca yüksekliği 90 m. olarak kabul edilmiş olup Endüstriyel 168

170 Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde belirtilen kısa ve uzun vadeli sınır değerleri sağlayacaktır. J.2.2 Hidrolik Enerji B.1.2 ve J.1.9 başlıkları altında bilgi verilmiştir. J.2.3 Nükleer Enerji İlimizde Nükleer Enerjiden faydalanılmamaktadır. J.2.4 Yenilenebilir Elektrik Enerjisi Üretimi İlimizde rüzgâr, jeotermal, güneş ve biokütleden enerji üretimleri olmadığından olumsuz çevresel etkileri bulunmamaktadır. J.3 Enerji Tüketiminin Sektörlere Dağılımı Linyit Kömür tüketimi: tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 2008/14488 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı kapsamında (Fakir Ailelere Kömür Yardımı Yapılmasına İlişkin Karar), 2009 yılı sonu itibariyle toplam ton linyit kömürü ısınma amaçlı olarak TKİ tarafından ilimize gönderilmiştir. Tablo:79 Sektörler Isıl Değer (K.cal/kg) Birim Taşkömürü (B.ton) Linyit (B.ton) Asfaltit (B.ton) Bitümlü Şist (B.ton) Odun (B.ton) Biyokütle (B.ton) Petrol (B.ton) Doğalgaz (M.m 3 ) Hidrolik (GWh)(EÜAŞ) Jeo.Elk. (GWh) Rüzgar (GWh) Jeo.Isı (B.Tep.) Güneş (B.Tep.) Sanayi Ulaştırma Diğer Sektörler Konut ve Hizmetler J.4. Enerji tasarrufu ile İlgili Yapılan Çalışmalar Tarım Enerji Dışı Kurulu Güç Kapasitesi (MW) 242,40 MW Adana ve Yöresi HES İşletme Müdürlüğüne ait santrallarımızda ve Çatalan HES İşletme Müdürlüğümüzde 2008 yılı içerisinde El Ele ENVER Hareketi Projesi kapsamında enerjinin verimli kullanılmasına yönelik olarak eski tip lambaların yeni tip tasarruflu lambalarla değişimi 169

171 yapılmıştır. Buna göre adı geçen santrallarımızda toplam 499 adet eski tip lamba yeni tip tasarruflu lambalarla değiştirilmiş ve bu işlem için 1678,50 TL para harcanmıştır. Bu çalışmaların dışında 2009 yılı içerisinde, 5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu nda yer alan uygulamalara dikkat edilmiş, özellikle elektrikli cihaz alımlarında A sınıfı enerji gurubunda yer alan cihazlar tercih edilmiş, lamba değişimlerinde enerji tasarruflu lambalar kullanılmış ve gerek görülmeyen yerlerde lamba kullanım sayısı düşürülmüştür. Adana il sınırları içerisinde Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü(MTA) adına kayıtlı Adana Feke ve Kozan da birer adet maden arama ruhsatı mevcuttur. Bunların dışında MTA tarafından belirlenmiş radyoaktif hammadde rezervi, jeotermal kaynak, jeotermal kaynak arama ruhsatı ve kaynak koruma alanı çalışması bulunmamaktadır. Adana il sınırları içerisinde MTA kayıtlarında yer alan kömür rezervleri ve özellikleri aşağıda verilmiştir: -Tufanbeyli Sahası: Toplam ton (Görünür+Muhtemel Rezerv), 1361kcal/kg ısıl değere sahiptir. -Karaisalı Sahası: Toplam ton (Görünür+Muhtemel+Mümkün Rezerv), 5492kcal/kg ısıl değere sahiptir. -Kozan Sahası: Toplam ton (Görünür+Muhtemel Rezerv), 5750kcal/kg ısıl değere sahiptir. Ayrıca Saimbeyli ve Karaisalı da ekonomik değeri olmayan kömür zuhurları bulunmaktadır. Bakanlığımız Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel Müdürlüğü tarafından, 2009 yılında Adana ilinden Sanayi Enerji Yöneticisi Kursuna 12 kursiyer, Bina enerji Yöneticisi Kursuna 2 kursiyer olmak üzere toplam 14 kursiyer eğitime katılmıştır KAYNAKLAR İl Çevre Durum Raporu 2008 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü 2009 Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü 2009 Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 2009 Enerji İşleri Genel Müdürlüğü,

172 K. SANAYİ ve TEKNOLOJİ K.1 İl Sanayiinin Gelişimi, Yer Seçimi Süreçleri ve Bunu Etkileyen Etkenler Türkiye nin ilk sanayileşen ve sanayileşmeye öncülük eden kentlerinden biri olan Adana da sanayi yatırımları çok eski yıllara dayanmaktadır. Çukurova Bölgesi verimli toprakları, elverişli iklim koşulları, ulaşım olanakları ve Akdeniz e açılan emin koylarıyla bütün devirlerde Çukurova ve Asya da genişlemek isteyen her devletin dikkatini üzerinde toplamış ve çeşitli medeniyetlerin merkezi olmuştur. Bu durum nedeniyle, Bölgemiz dolayısıyla da ilimiz, tarih boyunca çeşitli medeniyetlerin egemenliğine girmiş ve pek çok savaşların yapıldığı bir yer olmuştur. Bu nedenle Çukurova Bölgesi ve dolayısıyla Adana ilinde tarım ve hayvancılık tarih boyunca önde gelen uğraşılar olarak görülmektedir. Tarım ve hayvancılığın gelişmesine paralel olarak ticari faaliyetlerde zaman zaman etkinlik kazanmış ve yerleşim merkezlerinde kurulan zeytinyağı imalathaneleri ile çok az sayıdaki küçük dokuma imalathaneleri ile başlayan sanayi hamleleri Cumhuriyet Döneminden sonrasında gittikçe artmıştır. Cumhuriyet Öncesinde Adana Sanayi Çukurova Bölgesi ve dolayısıyla Adana ilinde tarım ve hayvancılık tarih boyunca önde gelen uğraşılar olarak görülmektedir. Tarım ve hayvancılığın gelişmesine paralel olarak ticari faaliyetlerinde zaman zaman etkinlik kazandığı gözlenmektedir. Sanayi ise yerleşim merkezlerinde kurulan zeytinyağı imalathaneleri ile çok az sayıdaki küçük dokuma imalathaneleri dışında önemli bir uğraşı olarak görülmemektedir. Osmanlı İmparatorluğu döneminde de durumun değişmediğini söyleyebiliriz yıllarında Adana Havalisinde; 50 kadar pamuk şifleme evi, 10 keçe imalathanesi, 22 ilkel dokumhanesi, 40 kadar masere ve 4 adet su ile işleyen un değirmeni Adana da ilk fabrika 1864 yılında Fransız Mak.Müh.Justin Dauted tarafından kurulan çırçır fabrikasıdır. Bu fabrikadan sonra yeni bir çır çır Fabrikası 1885 yılında kurulmuştur. 1894yılında Adana Ticaret ve Sanayi Odası kurulmuştur yılında, Avrupa dan iplik, 1901 yılında da ilk dokuma fabrikaları ithal edilmiştir yılında Aristidi Komsa Simyanoğlu ikinci bir modern iplik fabrikasını kurmuştur. Cumhuriyet Dönemi Adana Sanayi ( ) 1924 yılında Adana havalisinde; 2 iplik ve dokuma fabrikası 3 adet un fabrikası 8 adet çırçır ve prese fabrikası 4 adet atıl vaziyette fabrika Ayrıca, Adana da bu fabrikaların dışında toplam 243 adet ticarethane bulunmaktadır. Dönemin bir başka fabrikası da 1925 yılında Musevi asıllı Gilodo nun kurduğu Gilodo Yağ ve Pamuk Fabrikasıdır. 171

173 Cumhuriyet Dönemi Sonrası Adana Sanayi ( ) 1956 yılında Adana da 2 si basma tesislerine sahip 7 iplik ve dokuma fabrikası 7 bitkisel yağ fabrikası 3 un fabrikası 1 çimento fabrikası 49 çırçır ve prese fabrikası 2 tuğla ve kiremit fabrikası 4 sabun imalathanesi 1 asbestli levha fabrikası 4 karo-mozaik imalathanesi bulunmaktadır yılında SEYHAN HİDROELEKTRİK SANTRALİ kurularak enerji üretimine geçmiştir yılında Sanayide 7900 kişi çalışmakta olduğu yazılı kaynaklardan tespit edilmiştir. Daha sonraları, mevcut tesislerin tevsii yoluyla kapasitelerinin artması yanında, yeni tesislerin de kurularak üretime geçmeleri, ilimizdeki sanayinin devamlı bir gelişim içinde olmasını sağlamıştır yılında faaliyette bulunan 145 sınaî tesisinde i erkek ü kadın olmak üzere kişinin çalıştığı tespit edilmiştir. Bu suretle ilimizde sınaî faaliyetler hükümetlerin uyguladıkları ekonomik politikalara göre değişen hızda fakat devamlı bir gelişim süreci içinde günümüze kadar belirli bir akış içerisinde, devam etmiştir. Tablo 80: İlimizde Arasında Bazı Firmaların Kuruluş Yılları Kuruluş Yılı Firma Adı 1941 Çukobirlik 1946 Marsa 1951 Paksoy 1951 Bossa 1951 Güney Sanayi 1952 Çukurova Elektrik A.Ş Ceyhan Sanayi 1953 Özbucak 1954 Adana Çimento 1958 Çetiner Tarım 1959 Sapeksa 1960 Pak Yürek 1963 Pakyağ 1966 Sasa 1967 Atarcan 1968 Temsa 1970 Pilsa 1970 Mensa 1970 exsa Adana da kurulan bu ilk fabrikalar ve 1940 ve 1970 yılları arasında kurulan diğer büyük sanayi tesisleri o yıllarda sanayi siteleri ve organize sanayi bölgelerinin yokluğundan genellikle şehir merkezine yakın yerlerde kurulmuşlardır. Son zamanlarda yukarıda bahse konu sanayi tesisleri yatırımlarını sektörel sanayi sitelerine ve organize sanayi bölgesine taşımaktadırlar. d. Türkiye de gayri safi milli hasılanın % 3.5 ini sağlayan ve kişi başına gelir sağlayan Adana da, ekonominin itici gücünü küçük ve orta ölçekli işletmeler oluşturmaktadır. Adana da sanayinde üretiminden satışlara göre sektör profillerine bakıldığında; % 32 ile Dokuma, Giyim ve Deri Sanayinin ilk sırayı aldığı, bunu % 17 ile Metal ve Metal Eşya, Makine ve Teçhizat Sanayinin, 172

174 % 16 ile Gıda İçki ve Tütün Sanayin takip ettiği görülmektedir. Taş ve Toprağa dayalı Sanayi ile Kimya ve Plastik sektöründe faaliyet gösteren firma sayısı da oldukça önemli orandadır. Tablo 81: Adana Sanayisinin Sektörel Dağılımı, 2009 (Üretimden satışlara doğru) SEKTÖR ADI (%) Tekstil ve Konfeksiyon Sanayi 24 Döküm Makina Metal Eşya Otomotiv San. 18 Gıda İçki ve Tütün Sanayi 16 Çimento Maden ve Toprağa Dayalı Sanayi 12 Elektrik-Elektronik 10 Kimya Kauçuk ve Plastik Sanayi 11 Kağıt-Kağıt Ürünleri Basım ve Ambalaj San. 5 Orman Ürünleri ve Mobilya Sanayi 4 TOPLAM 100 Adana İli'nin 2001 yılı GSYİH'nın sektörel dağılımına bakıldığında, sanayi sektörü %28 ile ilk sırayı alırken bunu % 19 ile Ticaret ve % 18 ile Ulaştırma ve Haberleşme, % 11 ile Tarım sektörü takip etmiştir. Adana dan yapılan ihracat 2004 yılı itibariyle yaklaşık Milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Tablo 82: Sanayi Odasına Kayıtlı Firmaların Sektörel Dağılımı, 2009 SEKTÖR ADI ÜYE TOPLAM SAYISI ÇALIŞAN* Tekstil ve Konfeksiyon Sanayi Döküm Makina Metal Eşya Otomotiv Sanayi Gıda İçki ve Tütün Sanayi Çimento Maden ve Toprağa Dayalı Sanayi Elektrik-Elektronik Kimya Kauçuk ve Plastik Sanayi Kağıt-Kağıt Ürünleri Basım ve Ambalaj Sanayi Orman Ürünleri ve Mobilya Sanayi Tekstil ve Konfeksiyon Sanayi Döküm Makina Metal Eşya Otomotiv Sanayi Gıda İçki ve Tütün Sanayi TOPLAM * Toplam çalışan sayısı sektörlerde kapasite raporuna sahip firma bilgilerine göre tahmin edilmiştir. K.2 Genel Anlamda Sanayi Gruplandırılması İlimizde sektörel sanayi siteleri ve Organize Sanayi Bölgesi kurulmadan önceki dönemlerde, oldukça önemli sayıdaki firmalarımız yatırımlarını ağırlıklı olarak şehir merkezine giriş ve çıkış yolları olan Ceyhan yolu, Mersin yolu ve Karataş yolu üzerine kurmuşlardır. Bu firmalardan bazıları zamanla yatırımlarını aşağıda belirtilen site ve organize sanayi bölgemize taşımışlardır. İlimizdeki Belli Başlı Sanayi Alanları Adana Hacı Sabancı Organize Sanayi Bölgesi Keresteciler Sitesi Mobilyacılar Sitesi Toptancılar Sitesi Karşıyaka Sanayi Sitesi Atikop Sanayi sitesi Y. Metal Sanayi Sitesi 173

175 Tablo 83: Sanayi Odası Üyelerinin Yerleşim Bölgelerine Dağılımı, 2009 YERLEŞİM YERİ FİRMA SAYISI B. EHİR SINIRLARI İÇİ (KENT MERKEZİ / MAH / İLÇELER) 822 MERSİN YOLU ÜZERİ 248 YE İLOBA METAL VE UZUNKAVAK SAN.SİTELERİ 193 ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ 267 CEYHAN YOLU ÜZERİ 208 MOBİLYACILAR SİTESİ 71 KARATA YOLU ÜZERİ 77 KAR IYAKA SANAYİ SİTESİ 29 KERESTECİLER SİTESİ 35 B.TOPTANCILAR SİTESİ 23 ATİKOP İ MERKEZİ 14 B. EHİR SINIRLARI İÇİ (KENT MERKEZİ / MAH / İLÇELER) 822 TOPLAM 1987 Tablo 84: Sanayi Odası Üyelerinin İlçelere Dağılımı, 2009 CEYHAN 71 KOZAN 15 KARAİSALI 5 İMAMOĞLU 3 KARATAŞ 3 YUMURTALIK 2 TOPLAM 99 GENEL TOPLAM 2086 K.3 Sanayinin İlçelere Göre Dağılımı tarihi itibariyle Adana sanayi odasına kayıtlı 1917 firmanın ilçelere göre dağılımı aşağıda belirtilmiştir. Adana (Seyhan-Yüreğir) 1888 Ceyhan 71 Kozan 15 Karaisalı 5 İmamoğlu 3 Karataş 3 Yumurtalık 2 Tablo 85: İlçelere göre sanayi odasına kayıtlı firmalar, 2009 SEKTÖR KARAİSALI CEYHAN KOZAN KARATAŞ YUMURTALIK TUFANBEYLİ İMAMOĞLU İplik-Dokuma-Boya- Apre Sanayi Örgü-Deri-Konfeksiyon ve Yan Sanayi Hazır Giyim ve Ev Tekstilleri Sanayi 8 2 Kimya Sanayi Çırçır Prese-Pamuk Temizleme Sanayi Bitkisel Yağ-Sabun- Yem Sanayi Döküm-Makine ve Ziraat Aletleri İmalat Sanayi

176 Orman Ürünleri Sanayi Kâğıt-Baskı-Matbaa- 1 Ambalaj Sanayi Mobilya ve Dekorasyon Sanayi Sentetik Elyaf-Pls. Çuval ve Pls. Ambalaj Sanayi Makine ve Tekstil Yedek 1 1 Parça Sanayi Otomotiv ve Yedek Parça 2 Sanayi Un ve Unlu Mamüller Yemekçilik Sanayi 2 1 Muhtelif Gıda Sanayi Şekerli Mamüller ve 2 1 İçecek Sanayi İnşaat Müteahhitleri İnşaat Malzemeleri 1 2 Üreticileri Sanayi Elek-Enerji-Ellkt. 1 1 Elektrmk ve Bilg. Sanayi Asansör ve Akümülatör Sanayi Plastik Makine Yedek Parça Sanayi Kauçuk ve Lastik Sanayi 1 Altyapı İşleri ve Tesisat 1 Müteahhitleri Maden Sanayi 3 TOPLAM K.4 Sanayi Gruplarına Göre İşyeri Sayıları ve İstihdam Durumu 2009 yılına ait Sanayi gruplarına göre iş yeri sayıları ve istihdam K.3 başlığında verilmiştir. K.5 Sanayi Gruplarına Göre Üretim Teknolojisi ve Enerji Kullanımı Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. K.6 Sanayiden Kaynaklanan Çevre Sorunları ve Alınan Önlemler K.6.1 Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliği -Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği yürürlükten kalkmış olup, yerine tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği yürürlüğe girmiştir. Bu Yönetmeliğin 17. Maddesinde: a) 9,10,11 ve 12.maddelerin 01/01/2014 tarihinde yürürlüğe gireceği belirtilmektedir. Ayrıca Sanayiden Kaynaklanan Hava Kirliliği nin Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. İlimizde bulunan ve bu Yönetmelik kapsamına giren, Sanayi Tesislerinden Emisyon Ölçüm Raporu istenmekte ve Emisyon Ölçüm Raporundaki gaz ve toz atıklarına ait değerler, Yönetmeliğin eklerinde bulunan değerler ile karşılaştırılarak uygun bulunması halinde İşletmelere Emisyon İzin Belgesi verilmektedir. -Eski teknolojilerin uygulandığı fabrikalar ve ekonomik ömrünü doldurmuş olduğu halde çalıştırılan fabrikaların, tespitine yönelik olarak İlimizde bir tespit yapılmamıştır. 175

177 - İlimizde yüksek kükürtlü ve düşük kaliteli yakıtların kullanıldığı yakma tesisleri bulunmamaktadır. Ancak yakıt olarak petrokok kullanan kireç fabrikaları ve çimento fabrikası bulunmaktadır. İlimizde Hacı Sabancı Organize Sanayi Bölgesinde sanayi kuruluşlarının büyük kısmı ve Seyhan ile Yüreğir ilçeleri sınırları içerisinde bulunan büyük ölçekli sanayi tesislerinde (Bossa, Advansa, Agakim gibi) yakıt olarak doğalgaz kullanılmaktadır. -İlimizde bir adet Çimento Fabrikası bulunmakta olup, elektrofiltre mevcuttur. -İlimiz sınırları içerisinde Asbestin üretildiği ve işlendiği herhangi bir tesis bulunmamaktadır. -Maden izabe ve asit fabrikalarından yayılan SO 2, NO, HF gibi gazların insan sağlığına ve kültür bitkilerine etkileri hakkında yapılmış bir çalışma bulunmamaktadır. -İlimizde, Çimento Fabrikasının 3 ve 4 nolu fırınlarının atık yakma lisansı bulunmaktadır. Bu fırınlara ait bacalarda 3 (üç) ayda 1(bir) kez HF, HCl, SO 2, NO X, TOC yılda 2 (iki) kez ağır metal, yılda 1(bir) kez dioksinfuran ölçümleri periyodik olarak yaptırılmaktadır. K.6.2 Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Su Kirliliği Alıcı su ortamına sıvı atık deşarj eden sanayi tesisleri sektör bazında ele alınarak aşağıdaki tabloya çıkarılmıştır. Tablo 86 Tesisin Adı a-ra Enerji İnş. Tic. ve San. A. Tekfen İnş. ve Tesisat A. (Çelik Konstrüksiyon) Bossa Gömleklik İşletmeleri T.A. Fab. Atıksu Miktarı (m 3 /gün) S.K.K.Y. Sektör Adı OSB Atıksu arıtma tesisi Yumta Tavukçuluk Gıda San. ve Tic. A. Fruko Meşrubat San. Ltd. ti. Arıtma Türü 1- Kimyasal 2- Biyolojik Deşarj İzin Belgesi Tarihi Alıcı Ortam 1- Dere 2- Dere 45 21,1 Biyolojik Dere ,3 Biyolojik Fiziksel Biyolojik Kimyasal 200 5,8 Biyolojik ,1 Biyolojik DSİ Drenaj Kanalı Ceyhan Nehri DSİ Drenaj Kanalı DSİ Drenaj Kanalı Özmaya San. A ,2 Biyolojik Ceyhan Nehri Temsa San. ve Tic. A ,2 Tuna İnşaat San. Tic. Ltd. (Mezbahane) Derman Et Entegre Tesisi (Mezbahane) BOTA Petrol İşletmeleri Müdürlüğü Kimyasal Biyolojik DSİ Drenaj Kanalı ,6 Biyolojik Aski 10 5,6 Biyolojik Seyhan Nehri Biyolojik 2- Kimyasal Başvuru 1- Deniz 2- Deniz 176

178 Sunar Mısır Entegre Tesisleri San. ve Tic. A Biyolojik Adana Çimento Tic. A ,1 Biyolojik Silsan Silindir ve Motor Elemanları San. ve Tic.A. Kıvanç Tekstil San. ve Tic. A. Botaş BTC International Ltd ti. İSKEN Enerji Üretim ve Tic. A.. Özçegal İnş. Mak. Çelik Konst. Gal. San. Tic.A. Pb Metal Kurşun İmalat San. Tic. Ltd. ti. 177 DSİ Drenaj Kanalı DSİ Drenaj Kanalı 25 21,1 Biyolojik Dere ,3 Biyolojik Derin Deniz Deşarjı Kimyasal Biyolojik ,17 Kimyasal Kapalı Sunteks Ltd. ti ,1 Biyolojik Özkağıt San. ve Tic. Ltd. ti ,1 Fiziksel AKYEM A. Beyza Piliç Kesimhanesi Burcu (Güzide) Tavukçuluk Ltd. ti. Toros Tarım (Gübre) San. ve Tic. A. Toros Tarım San. ve Tic. A. Çuval Fabrikası Pakmil Yağ ve Pamuk San. İşlt. A. Ulaş Pamuk San. ve Tic. A. Agakim Kimya San. ve Tic. A. Eksoy Kimyevi Madde Üretim Paz. Ltd. ti. Çukobirlik Merkez Yağ Fab. Çukurova Süt Gıda İth. Mad. San. Tic. Ltd. ti. Düziçi Hayat Süt Tar. Ür. Gıda Yem Nak. Tic.San. S.S Prili Tarımsal Kalkınma Koop. Salça Fab. Başer Petrokimya (Basic) Ltd. ti. Tekfen Tubin Özdemir AO Pozantı Otoyol antiyesi (Yok-Geri Dönüşümlü) 240 5,8 Biyolojik ,8 Biyolojik DSİ Drenaj Kanalı 1- Dere 2- Dere Derin Deniz Deşarjı 1- Dere2- Dere DSİ Drenaj Kanalı DSİ Drenaj Kanalı DSİ Drenaj Kanalı DSİ Drenaj Kanalı DSİ Drenaj Kanalı 21,1 Biyolojik Deniz 30 21,1 Biyolojik ,4 Biyolojik ,4 Biyolojik ,4 Kimyasal Kimyasal Termin Planı Sundu DSİ Drenaj Kanalı DSİ Drenaj Kanalı DSİ Drenaj Kanalı DSİ Drenaj Kanalı DSİ Drenaj Kanalı 40 5,3 Biyolojik Kanalizasyon 5,9 Yok DSİ Drenaj Kanalı Biyolojik Deniz 20 21,1 Biyolojik Dere

179 Toros Tarım San. ve Tic. A. (Mola Tesisleri) 10 21,1 Biyolojik Kuru Dere Enerjisa Enerji Üretim A Advansa Sasa Polyester A ,1 Ceytaş Madencilik Teks. San. ve Tic. A. Güral İnş. (Petrol İst.) Akaryakıt San. Tic. Ltd. KimyasalBiyol ojik ,1 Biyolojik DSİ Drenaj Kanalı DSİ Drenaj Kanalı DSİ Drenaj Kanalı 0,6 20,3 Fiziksel Kuru Dere Oğuzhan Plastik Ltd. ti ,8 Fiziksel Ahu Plastik Poşet İmalathanesi Damla Plastik Kimyevi Mad. San. ve Tic. Ltd. ti. Al-Bal Su Ürn. İth. İhr. Ve Tic. San. Ltd. ti. DSİ Drenaj Kanalı 15 14,8 Fiziksel Yok Kanalizasyon 40 14,8 Fiziksel DSİ Drenaj Kanalı 10 5,14 Biyolojik Geri Dönüşüm İSKEN Sosyal Tesisleri ,1 Biyolojik Dere Sönmezler Tarım Makinaları San. Tic. Ltd Kimyasal Başvuru Kanalizasyon Kambeton Ltd. ti ,1 Biyolojik Mensa Mensucat San. ve Tic. A. ASKİ Batı Adana Atıksu Arıtma Tesisi ASKİ Doğu Adana Atıksu Arıtma Tesisi Yumurtalık Belediyesi Atıksu Arıtma Tesisi Kozan Belediyesi Atıksu Arıtma tesisi Pakyağ Endüstriyel Ürünler San. ve Tic. A. Kardeşler Hurda Tic. San. Ltd. ti. Güney Eksport Nakliyat San. Tic. Ltd. ti. Mıstık Usta Otoyol Hizmet Tesisleri Kambeton Ltd ,3 Biyolojik , , Fiziksel Biyolojik Kimyasal Fiziksel Biyolojik Kimyasal DSİ Drenaj Kanalı DSİ Drenaj Kanalı DSİ Drenaj Kanalı Seyhan Nehri 21,2 Biyolojik Dere ,5 Biyolojik Yok Dere 110 5,4 Biyolojik ,8 Fiziksel Yok DSİ Drenaj Kanalı DSİ Drenaj Kanalı 50 20,3 Kimyasal Dere , DSİ 2- Açığa Fatih Petrol Ürünleri Tic. A. 0,5 0,3 Fiziksel Açığa Asya Petrol Ürünleri Ltd. ti. 6 20,3 Fiziksel Yok Kanalizasyon Sis Madencilik İth. İhr. San. Tic. Ltd. ti. 50 7,5 Fiziksel Yok Sumbas Deresi 178

180 Nesa Madencilik Tic. ve San. Ltd. ti. GERİ DÖNÜ ÜM Yok Körkün Çayı Dedeman Madencilik Çeltik Madencilik Tic. ve San. Ltd. ti. GERİ DÖNÜ ÜM GERİ DÖNÜ ÜM Fiziksel Yok Geri Dönüşüm Fiziksel Yok Geri Dönüşüm Mikro Maden San. A. GERİ DÖNÜ ÜM Fiziksel Yok Geri Dönüşüm Akmetal Madencilik Ltd. ti. GERİ DÖNÜ ÜM Fiziksel Yok Geri Dönüşüm Pınar Madencilik GERİ DÖNÜ ÜM Fiziksel Yok Geri Dönüşüm K.6.3 Sanayiden Kaynaklanan Toprak Kirliliği Bu konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. K.6.4 Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Gürültü Kirliliği İlimizde sanayi tesisleri ve küçük sanayi işyerleri ile ilgili Gürültü Kontrol İzin başvuruları ve şikâyetlerin denetimi yapılmaktadır. Bunların dışında herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. K.6.5 Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Atıklar Arıtma tesisi olan sanayi kuruluşlarında kimyasal arıtma sonucu oluşan arıtma çamurlarının analizi yaptırılarak; tehlikeli atık sınıfına giren arıtma çamurlarının bertaraf tesislerine, tehlikesiz olan arıtma çamurlarının ise katı atık depolama alanlarına gönderilmesi için çalışmalar yapılmaktadır. İlimizde Büyükşehir Belediyesi tarafından kurulup işletilen Batı Adana atık su arıtma tesisinden kaynaklanan arıtma çamurları, arıtma tesisi işletmeye alındığından bu yana mevcut sahalarında depolanmakta olup, toprak kirliliği kontrolü yönetmeliğine uygun olarak işlem görecektir. Atık Beyanlarından ve Ulusal Atık Taşıma Formlarından incelemeler yapılarak, aynı zamanda yapılan denetim sonuçları da değerlendirilerek atıkların hareketi izlenmektedir. K.7 Sanayi Tesislerine Ait Acil Durum Planı İlimizde Seveso II Direktifi nin Uyumlaştırılması Projesi kapsamında bir çalışma yapılmış ve 15 tesis Bakanlığa başvuru yapmıştır. Ayrıca 2009 yılında Bakanlığımızın Seveso Tesislerinin Belirlenmesi çalışması kapsamında (BEKTEKS) İlimizde bulunan sanayi tesisleri tespit çalışmaları devam etmektedir. İlimizde 50 adet sanayi tesisinin acil durum planı mevcuttur. KAYNAKLAR İl Sanayi ve Ticaret Müdürlüğü 2009 Adana Sanayi Odası İl Çevre ve Orman Müdürlüğü 2009 İl Çevre Durum Raporu

181 L ULAŞIM ALTYAPI VE HABERLEŞME L.1 Altyapı L.1.1 Temiz Su Sistemi Adana şehrinin içme ve kullanma suyu Çatalan Baraj Gölünden sağlanmaktadır yılında yapımına başlanan Adana Çatalan İçmesuyu Temin Projesi 2003 yılında tamamlanmış ve şehre arıtılmış içme kullanma suyu verilmeye başlanmıştır. Projenin kapsamında; su alma yapısı, arıtma tesisi, isale hatları, depolar ve ana dağıtım hatları bulunmaktadır. Proje m3 / gün kapasiteye uygun ve üç aşamalı olarak planlanmıştır. Projenin 1. ve 2. aşamaları tamamlanmıştır. Bu gün itibariyle su arıtma kapasitesi m3 / gün dür. İhtiyaç duyulması halinde kapasite arttırılabilecektir. Çatalan içme kullanma suyu dışında yeraltından 130 noktadan temin edilen içme kullanma suyu da dezenfekte edilerek mahalle, köy ve beldelere verilmektedir. Çatalan İçmesuyu Temin Projesinde; Çatalan Baraj Gölü nde m 3 /gün kapasiteli Su Alma Yapısı, Planlanan 1,000,000 m 3 /gün kapasiteli İçmesuyu Arıtma Tesisinin, m 3 /gün kapasiteli 1. Aşaması ve 2. Aşaması Toplam uzunluğu yaklaşık 35 km olan 2200m mm çapında İsale hattı, Toplam uzunluğu 8,5 km olan 3,5 m çapında iletim tünelleri, Seyhan Baraj Gölü üzerinde, Seyhan Bölgesi için 1375 m Yüreğir Bölgesi için 825 m köprülü isale hattı geçişi, m 3 toplam hacimli 9 adet su deposu, 7 Adet Pompa istasyonu, Yaklaşık 55 km. uzunluğundaki şehir içi ana dağıtım şebekesi inşaatları, Üç ayrı kontrol merkezinden oluşan Merkezi Kontrol Sistemi, bulunmaktadır. Genel Tesis Bilgisi İçmesuyu Arıtma Tesisi Çatalan Baraj Gölü hamsu karakteristikleri dikkate alınarak Avrupa ve TSE standartlarına uygun içmesuyu temin etmek amacıyla maksimum m 3 /gün, minimum m 3 /gün kapasiteye göre tasarlanmıştır. Arıtma prosesi aşağıdaki adımlardan oluşmaktadır: Ön-klorlama Hızlı Karıştırma Yumaklaştırma Durultma Filtreleme Son Klorlama Arıtılmış Su Depolama Geri Yıkama Suyu Bertarafı Çamur Bertarafı ve Uzaklaştırılması 180

182 Ham Su Catalan Barajı Cl 2 FeCl 3 Polielektrolit Cl 2 Şebeke Besleme Sistemi Ön - Klorlama Koagülasyon Hızlı Karıştırma Flokülasyon Çökeltme Hızlı Akışlı Filtreler Geri yıkama Suyu tutma tankı Son Klorlama Arıtılmış su tankları Üst sular Geri Yıkama Suyu tankı Polielektrolit Çamur Çamur Yoğunlaştırma Belt filtre Presler Susuzlaştırma Uzaklaştırma Şekil 9: İçmesuyu Arıtma Tesisi Proses Akış Şeması Çatalan İçme ve kullanma suyunun kalitesi aşağıdaki tabloda verilmiştir. Sağlıklı, kaliteli, ülkemiz ve uluslararası standartlara uygun içme ve kullanma suyudur. Tablo 87:İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik Ek:1 İçme Ve Kullanma Suları Kalite Standartlarına Göre Çatalan İçmesuyu Kalitesinin Değerlendirilmesi, 2009 Sıra No 1 Parametre Escherichia Coli ( E.Coli ) Parametrik değer sayı/100 ml 181 Birim Çatalan İçmesuyu Değerleri 0/100 ml 0 2 Enterokok 0/100 ml 0 3 Koliform bakteri 0/100 ml 0 4 Akrilamid 0.1 µg/l < Antimon 5.0 µg/l <0.5 6 Arsenik 10 µg/l <1 7 Benzen 1.0 µg/l <0.1 8 Benzo (a) piren 0,01 µg/l <0,001 9 Bor 1 mg/l < Bromat 10 (içme-kullanma suları için 31 Aralık 2007 yılına kadar 25 µg/l olarak µg/l <0,3 uygulanır) Kadmiyum 5 µg/l < Krom 50 µg/l <5 14 Bakır 2 mg/l < Siyanür 50 µg/l <2 16 1,2-dikloretan 3 µg/l <0,3 17 Epikloridin 0,1 µg/l <0,01 18 Kurşun 10 (içme-kullanma suları için 31 Aralık 2012 tarihine kadar 25 µg/l olarak uygulanır) µg/l <1 19 Cıva 1 µg/l <0.1

183 20 Nikel 20 µg/l <2 21 Nitrat 50 mg/l 2,5 22 Nitrit 0,5 mg/l <0,01 23 Pestisitler 0,1 µg/l < Toplam pestisitler 0,5 µg/l <0,05 25 Polisiklik aromatik hidrokarbonlar 0,1 µg/l <0,01 26 Selenyum 10 µg/l < Tetrakloreten ve trikloreten Trihalometanlartoplam 10 µg/l <0,1 100 (içme-kullanma suları için 31 Aralık 2012 tarihine kadar 150 µg/l olarak uygulanır) µg/l <40 29 Vinil Klorür 0,5 µg/l <0,05 30 Alüminyum 200 µg/l <0,02 31 Amonyum 0,5 mg/l <0,02 32 Klorür 250 mg/l Renk C. perfringens (sporlular dahil) 0 Tüketicilerce kabul edilebilir ve herhangi bir anormal değişim yok sayı/100 ml 0 Pt-Co <2 35 İletkenlik C de µs / cm PH 6,5 ve 9,5 ph birimleri 7,8 37 Demir 200 µg/l <20 38 Mangan 50 µg/l <5 39 Koku Tüketicilerce kabul edilebilir ve herhangi bir anormal değişim yok Normal 40 Oksitlenebilirlik 5 mg/l O 2 <0,5 41 Sülfat 250 mg/l <30 42 Sodyum 200 mg/l <15 43 Tat C de koloni sayımı Toplam Organik Karbon (TOC) 46 Bulanıklık Tüketicilerce kabul edilebilir ve herhangi bir anormal değişim yok Normal Anormal değişim yok 0 Anormal değişim yok <2 Tüketicilerce kabul edilebilir ve herhangi bir anormal değişim yok NTU 0,1 47 Alfa yayınlayıcılar 0.1 Bq/L 0,05 48 Beta yayınlayıcılar 1 Bq/L 0,1 182

184 Tablo 88:Kalite Kategorilerine Göre Çatalan Hamsuyunun Kalitesinin Değerlendirilmesi, 2009 Çatalan SIRA A1 A1 A2 A2 A3 A3 PARAMETRELER Hamsu NO K Z K Z K Z Kalitesi 1 PH 6,5-8,5 5,5-9 5, Renk (basit filtrasyondan sonra) mg/l Pt-Co skalası (İ) (İ) <5 3 Toplam askıda katı madde mg/l SS 25 <2 4 İletkenlik 20 ºC de µs/cm ¹ Koku (25 ºC de seyrelme faktörü) Kokusuz 6 Nitratlar mg/l NO (İ) 50 (İ) 50 (İ) 2,5 7 Floridler (Florür) mg/l F 0,7-1 1,5 0,7-1,7 0,7-1,7 <0.1 8 Toplam ayrıştırılabilir organik klor mg/l CI 9 Çözünmüş demir mg/l Fe 0,1 0, < Mangan mg/l Mn 0,05 0,1 1 < Bakır mg/l Cu 0,02 0,05 (İ) 0,05 1 < Çinko mg/l Zn 0, < Bor mg/l B < Berilyum mg/l Be <0, Kobalt mg/l Co < Nikel mg/l Ni <0, Vanadyum mg/l V <0, Arsenik mg/l As 0,01 0,05 0,05 0,05 0,1 < Kadmiyum mg/l Cd 0,001 0,005 0,001 0,005 0,001 0,005 < Toplam krom mg/l Cr 0,05 0,05 0,05 < Kurşun mg/l Pb 0,05 0,05 0,05 < Selenyum mg/l Se 0,01 0,01 0,01 < Cıva mg/l Hg 0,0005 0,001 0,0005 0,001 0,0005 0,001 < Baryum mg/l Ba 0, , Siyanür mg/l Cn 0,05 0,05 0,05 < Sülfat mg/l SO (İ) (İ) Klorür mg/l CI Surfaktanlar (Metilen mavisi ile reaksiyona giren) mg/l (laurilsülfat) 0,2 0,2 0,5 < Fosfatlar Mg/l P 2 O 5 0,4 0,7 0,7 < Fenoller (Fenol indeksi) Para nitroanilin 4 aminoantipirin mg/l C 6 H 5OH 0,001 0,001 0,005 0,01 0,1 < Polisiklik aromatik hidrokarbonlar mg/l 0,0002 0,0002 0,001 <0, Toplam Pestisit (Parathion,BHC,dieldrin) mg/l 0,001 0,0025 0,005 <0, Kimyasal oksijen ihtiyacı (COD) mg/l O 2 30 <10 34 Çözünmüş oksijen doygunluk oranı % O 2 >70 >50 >30 >70 35 Amonyak mg/l NH 4 0,05 1 1,5 2 4(İ) < Toplam organik karbon mg/l C < 2 37 Toplam koliformlar 37 ºC de /100 ml Fekal koliformlar /100 ml Fekal streptokok /100 ml Salmonella ml Yok Yok yok 41 Biyokimyasal oksijen ihtiyacı(bod 5 ) mg/ l O 2 <3 <5 <7 <5 42 Kjeldahl metodu ile azot (NO 3 hariç) mg/l N <0,14 43 Sıcaklık ºC 22 25(İ) (İ) 9,5-20 Z = zorunlu K = kılavuz İ= istisnai iklimsel yada coğrafik şartlar L.1.2 Atıksu Sistemi, Kanalizasyon ve Arıtma Sistemi Adana şehir merkezinin evsel atık sularının çevre yapısını bozmadan şehirden uzaklaştırılması ve Seyhan nehri ile Akdeniz kıyılarının doğal yapısını bozmaması için ASKİ Genel Müdürlüğü tarafından Adana kenti için 2 adet Atıksu Arıtma Tesisi yapılması planlanmış ve 1999 yılında Doğu (Yüreğir ) ve Batı (Seyhan ) Adana Atıksu Arıtma Tesisleri projesi hayata geçirilmiştir. Batı Adana (Seyhan) Atıksu Arıtma Tesisi Batı Adana (Seyhan) Atıksu Arıtma Tesisi onaylı ÇED raporlarına uygun olarak, Seyhan İlçesi MİT Dinlenme Tesisleri kuzey bitişiğindeki alan üzerine inşa edilmiştir. Tesis Haziran 2003 te tamamlanarak devreye alınmıştır. 1 yıllık devreye alma döneminin ardından

185 tarihinde de işletilmeye başlanmıştır. Batı Adana Atıksu Arıtma Tesisi ünitelerinde, mekanik arıtma, biyolojik arıtma ve çamur arıtımı yapılmaktadır. Tablo 89: Batı Adana (Seyhan)Atıksu Arıtma Tesisi Ana Parametreleri Proje Hedef Yılı Toplam Eşdeğer Nüfus E.N E.N 55 Günlük Debi m 3 /gün m 3 /gün Giriş BOİ5 243 mg/lt 310 mg/t Konsantrasyonu(biyokimyasal oksijen ihtiyacı) Toplam BOİ5 55,251 kg/gün 96,853 kg/gün Tam biyolojik arıtmaya göre inşa edilmiş olan Batı Adana Atıksu Arıtma Tesisinde çamur arıtma yapılmakta olup çamurdan üretilen metan gazı ile elektrik enerjisi üretilmekte ve tesisin %30 elektrik enerjisi karşılanabilmektedir. Arıtma tesisinden üretilen çamur tarımında gübre olarak kullanılabilecek niteliktedir. Tesisten günlük olarak ortalama ton arası %27 kuru madde içerikli çamur çıkarılmaktadır. Çıkarılan çamur tesis içindeki mono döküm alanında depolanmaktadır. Yaz aylarında bu çamur kuruluğu %90 ı bulmaktadır. Batı Adana Atıksu Arıtma Tesisinde arıtılan atıksular, Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliğinde Bağlı bulunduğu sektör türündeki parametreleri sağlamış durumda DSİ ne ait TD8 Drenaj Kanalına deşarj edilmektedir. Doğu Adana (Yüreğir) Atıksu Arıtma Tesisi 1999 yılından mekanik arıtma tesisi olarak yapımına başlanılan Doğu Adana Atıksu Arıtma Tesisi inşaatı, 2004 yılında genişletilerek tesis biyolojik arıtma tesisine dönüştürülmüştür.2007 Yılı içerisinde Doğu Adana Atıksu Arıtma Tesisinin inşaat faaliyetleri de (Biyolojik kısım) tamamlanmış olup, tesis devreye alım döneminin ardından tarihinde işletmeye alınmıştır. Tablo 90: Doğu Adana (Yüreğir)Atıksu Arıtma Tesisi Ana Parametreleri: Proje Hedef Yılı Birinci Aşama Toplam Eşdeğer Nüfus E.N E.N E.N.50 Günlük Debi m 3 /gün m 3 /gün m 3 /gün Giriş BOİ5 207,5 mg/lt 249 mg/lt Konsantrasyonu(biyokimyasal oksijen ihtiyacı) Toplam BOİ kg/gün kg/gün Tam biyolojik arıtmaya göre inşa edilmiş olan Adana Doğu Atıksu Arıtma Tesisinde çamur arıtma yapılmakta olup çamurdan üretilen metan gazı ile elektrik enerjisi üretilmekte ve tesisin %40 elektrik enerjisi karşılanabilmektedir. Arıtma tesisinden üretilen çamur tarımda gübre olarak kullanılabilecek niteliktedir. Tesisten günlük olarak ortalama ton arası %27 kuru madde içerikli çamur çıkarılmaktadır. Çıkarılan çamur tesis içindeki genişlemeye ayrılmış boş alanlarda serilerek kurutulmakta ve tesis içinde depolanmaktadır. Yaz aylarında bu çamur kuruluğu %90 ı bulmaktadır. Tesislerimizden çıkan çamurun Yönetmeliklere uygun olarak tamamen bertaraf edilebilmesi için araştırma ve çalışmalarımız devam etmektedir. L.1.3 Yeşil Alanlar Yapılan yeşil alan ve rekreasyon çalışmalarını şöyle sıralayabiliriz: Regülâtör Köprü Çeaş arası sağ-sol sahil m 2 Menderes Bulvarı rekreasyon alanı m 2 184

186 Menderes Adası piknik alanı m 2 Çoban dede Parkı m 2 Sevgi Adası Piknik alanı m 2 Küçükoba Mezarlığı m 2 Barbaros Mahallesi Parkı m 2 Çamlık Piknik Alanı m 2 Kabasakal Mezarlık Alanı m 2 Buruk Mezarlık Alanı m 2 Kıyı boyu Çevre Düzenlemesi m 2 Yağ cami Parkı m 2 Celal Bayar Köprüsü Çevre Düzenlemesi m 2 Karacaoğlan Köprüsü Çevre Düzenlemesi m 2 AltınKoza Parkı m 2 Şakirpaşa Parkı m 2 19 Mayıs Parkı m 2 Fuzuli Parkı m 2 Taşköprü Parkı m 2 Serinevler yeşil alan düzenlemesi m 2 Kuzey Adana Toplu Konut Yeşil Alan Düzenlemesi m 2 Otoban Sürücü Kursu civarı çevre düzenlemesi m 2 Cennet Adası piknik alanı m 2 Yeni Adana uygulanmış yeşil alan m yılları arası yapılmış yeşil alan çal m 2 Adnan Menderes Bulvar devamı yap. Çalışma m 2 Hedeflenen yeşil alan ve rekreasyon alanı çalışmaları Fuar Alanı m yıl Orman Alanı m 2 Kıyı Bandı m 2 TOPLAM: m m 2 Genel Toplam: = m 2 Ayrıca yapılan ve devam eden düzenleme, bisiklet yolu, rekreasyon alanı çalışmaları şöyledir: *Dilberler sekisi yürüyüş yolu ve çevre düzenlenmesi *Borazan Kavşak çevre düzenlenmesi *Emek Mah.Parkı *Lunapark alanı (Turhan Emeksiz Parkı) çevre düzenlemesi *Ulus parkı çevre düzenlemesi *Atatürk parkı düzenleme çalışmaları *İnönü parkı yeşil alan düzenlemeleri *Yüreğir gençlik parkuru *Sümer sekisi yürüyüş ve bisiklet yolu *Yurt sekisi yürüyüş ve bisiklet yolu *Ziyapaşa sekisi yürüyüş ve bisiklet yolu *Güney sahil yolu çevre düzenlemesi *Güney Yüreğir sahili çevre düzenleme çalışmaları *Baraj Dilberler sekisi arası yürüyüş yolu *Alidede Parkı *Abidin Dino Parkı *Barış Manço Parkı *Aşık Ferahi Parkı *Karacaoğlan Parkı *Yalçın Parkı

187 *Dadaloğlu Parkı *Sinanpaşa Çocuk Parkı *Süleyman Demirel Çocuk Parkı *Özdemir Sabancı Parkı *Yavuzlar Parkı *Merkez Park ( m 2 ) *Kocavezir Parkı *Kuvai Milliye Parkı *Seyhan Baraj Gölü karşı kıyıları Menekşe Sahil yolu ve çevre düz. çalışmaları *Güney Yıldızı Top. Kon.alanı çev.düz.çalışmaları *75.yıl Cumhuriyet orman alanı *Cumhuriyet Parkı 2006 yılında toplam kentsel yeşil alan yüzölçümü yapılan çalışmalarla m2 ye ulaşmıştır. L.1.4 Elektrik İletim Hatları Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. L.1.5 Doğal Gaz Boru Hatları Şekil

188 Şekil 11 Mevcut durumda, Hacı Sabancı Organize Sanayi Bölgesine ve Adana İli Merkezi içerisindeki D-400 Karayolu üzerindeki bazı sanayi tesislerine doğal gaz verilmiştir. 187

189 L.2 Ulaşım L.2.1 Karayolları L Karayolları Genel Adana İli Ağ Durumu: Devlet Yolu Beton Asfalt Sathi kaplama : 448 Km. : 124 Km. : 324 Km İl Yolu : 479 Km. Beton Asfalt : 6 Km. Sathi kaplama : 334 Km Stabilize : 10 Km. Toprak Yol : 100 Km. Diğer Yollar : 29 Km. Oto Yolları : 153Km. Yapımı tamamlanan : 146 Km Yapımı devam eden : 7 Km Genel Toplam : 1080 Km. Tablo 91: Adana İli 2008 Yılı Otoyol ve Devlet Yolundan Taşıt(km), Yük(km.) ve Yolcu(km.) Değerleri TAŞIT-KM YÜK+TON-KM Yolcu-KM Devlet Otoyol Toplam Devlet Otoyol Toplam Devlet Otoyol Toplam Yolu Yolu Yolu

190 Şekil

191 8 2 BAKIM BAŞMÜHENDİSLİĞİ 2008 YILI İLLERE GÖRE ADANA İLİ SATIH CİNSLERİ HARİTASI İL SINIRI BÖLGE SINIRI DEVLET SINIRI OTOYOL BSK SATHİ KAPLAMA STABİLİZE Kaan Geç. TUFANBEYLİ Küçük 4 Gebzeli Hastane B.E >< 23 Obrukbeli 1630 > < > < SARIZ TOPRAK YOL GEÇİT VERMEZ MANSURLU FEKE 24 SAİMBEYLİ 34 Tırtat B.E Akkaya Geç > < Burhaniye 69 Üskiyen Geç.> 920 < MERSİN KAMI LI POZANTI 2 19 MERSİN TARSUS KARAİSALI Bucak İstasyonu TUZLA 6 40 Postkabasakal KOZAN TEPECİKÖREN KADİRLİ Çukurköprü İMAMOĞLU 2 Ayşehoca ÇATALAN Seyhan Brj Kösreli SAĞKAYA Kıvrıklı Mercimek Ceyhan B.E CEYHAN Yılankale Kurtpınar ADANA 25 YAKAPINAR Narlık Doruk 4 Botaş Tesisleri 6 DOĞANKENT Termik Santral Kadıköy ALADAĞ 11 > < Hasandede Geç. 6 Gökçeli Yemişli KARATA KOZAN BARAJI YUMURTALIK İLLERE GÖRE OTOYOL, DEVLET VE İL YOL AĞI DURUMU OSMANİYE BÖLÜNMÜŞ YOL GEÇİT YOL UZUNLUĞU VERMEYEN BETON SATHİ TOPRAK ASFALT KAPLAMA STABİLİZE İL ADI DEVLET İL DEVLET İL DEVLET İL DEVLET İL DEVLET İL DEVLET İL DEVLET İL TOPLAM YOLU YOLU YOLU YOLU YOLU YOLU YOLU YOLU YOLU YOLU YOLU YOLU YOLU YOLU OTOYOL 146 ADANA ,1 9, 8 L Ulaşım Planlaması Şekil 13 İlimizde karayolu trafiğinin yoğunlaşmasının nedenleri şunlardır; Uluslararası nitelikteki E-5 ve E-24 Devlet Karayollarının ilden geçişiyle yörenin adeta bir kavşak haline gelmesi, bu yolların üzerlerindeki ağır trafiğin yükleriyle meskun mahaller içinden geçmesi, özellikle E-5 Devlet Karayolunun Adana Şehir Merkezini ikiye bölmesi trafik hareketliliğinin başlıca nedenleridir. İl coğrafi bir yapı olarak düz bir ova üzerinde ve uygun iklim 190

192 kuşağında yer alması dolayısıyla ziraatın her mevsim yapılması ve maki nalı tarıma ağırlık verilmesi, ilin ekonomik yapısına göre iş istihdamının yüksek oluşu trafiği yoğunlaştırmaktadır. İlde Trafik düzeninin sağlanması ve kazaların azalması, yolların ıslahı ve altyapının tamamlanması ile mümkün olur. Adana şehir merkezinden geçen E-5 yolu, 12 ana cadde ve birçok sokak niteliğindeki yolla kesişmektedir. Bu yoldaki 10 büyük kavşak sinyalize edilmiş olup, yeşil dalga sisteminde çalıştırılmaktadır. L Toplu Taşıma Sistemleri Adana Büyükşehir Belediyesi Otobüs Müdürlüğümüz, Kent içi toplu taşımacılıkta toplam 199 adet otobüsten 165 i(36 sı cenazeler, okul gezileri v.b.amaçlarda kullanılmak üzere) ile 50 değişik noktada toplu taşıma hizmeti vermektedir. Otobüslerimizin toplu taşıma sistemindeki yolcu taşıma ağırlığı 2009 yılı için yolcudur yılı itibariyle tüketilen akaryakıt (motorin) miktarı litredir. L Kent İçi Yollar Büyükşehir Belediyesi sorumluluğunda bulunan yolların toplam planlanan alan içersindeki oranı % 25; planlanan ( Planlamaya göre açılmış ve kullanılan yollar dâhil ) toplam yolların ise % 14 ü anayol, % 11 i arayol olarak planlandığı görülmüştür. Tablo 92: Büyükşehir Belediyesi sorumluluğunda bulunan yollar Liste Adı Meclis Kararı Uzunluk m Yıl + Kasım Gülek Bulvarı 26 / 03 / Abidin Paşa Caddesi 26 / 03 / Adnan Menderes Bulvarı 26 / 03 / Ali Münif Yeğenağa Caddesi 26 / 03 / Atatürk Bulvarı 26 / 03 / Bakımyurdu Caddesi 26 / 03 / Baraj Caddesi 26 / 03 / Cemal Gürsel Caddesi 26 / 03 / Cevat Yurdakul Caddesi 26 / 03 / Cumhuriyet Caddesi 26 / 03 / Dede Korkut Caddesi 26 / 03 / Dr.Ali Menteşoğlu Caddesi 26 / 03 / Dr.Sadık Ahmet Bulvarı 26 / 03 / Ferit Celal Güven Caddesi 26 / 03 / Fuzuli Caddesi 26 / 03 / Gazi Paşa Bulvarı 26 / 03 / Güzelyalı (Süleyman Demirel) Bulvarı 26 / 03 / Hacı Ömer Sabancı Caddesi 26 / 03 / İnönü Caddesi 26 / 03 / Karaisalı Caddesi 26 / 03 / Kenan Evren Bulvarı 26 / 03 / Kıyı boyu Caddesi 26 / 03 / Kızılay Caddesi 26 / 03 / Kurtuluş Caddesi 26 / 03 / Mavi Bulvar 26 / 03 / Mithat Saracoğlu Caddesi 26 / 03 /

193 27 Mücahitler Caddesi 26 / 03 / Öğretmenler Bulvarı 26 / 03 / Ramazanoğlu Caddesi 26 / 03 / Seyhan Caddesi 26 / 03 / Stadyum (Dr.Nusret Fişek ) Caddesi 26 / 03 / Ş.Yzb. Bülent Angın Bulvarı 26 / 03 / Toros Caddesi 26 / 03 / Turgut Özal Bulvarı 26 / 03 / Turhan Cemal Beriker Bulvarı 26 / 03 / Uğur Mumcu Caddesi 26 / 03 / Ulus Caddesi 26 / 03 / Vali Caddesi 26 / 03 / Ziya Paşa Bulvarı 26 / 03 / Karsantı Yolu 26 / 03 / Mustafa Kemal Paşa Bulvarı 10 / 07 / Barış Bulvarı 10 / 07 / Necip Fazıl Bulvarı 10 / 07 / Türkmenbaşı Bulvarı 10 / 07 / Adnan Kahveci Bulvarı 10 / 07 / Şıh Cemil Bulvarı 10 / 07 / Şehit. Atğm. Kemal Yüzgeç Bulvarı 10 / 07 / Ahmet Sapmaz Bulvarı Yok Ali Bozdoğanoğlu Bulvarı Ali Sepici Bulvarı Alparslan Türkeş Bulvarı Altın Bulvar Çoban Yurtçu Bulvarı Damar Arıkoğlu Bulvarı Fazlı Meto Bulvarı Galip Avşaroğlu Bulvarı Hilmi Kürklü Bulvarı İsmet Atlı Bulvarı Kasım Ener Bulvarı Mehmet Fuat Dıblan Bulvarı Mehmet Kartal Bulvarı Özdemir Sabancı Bulvarı Zahit Akdağ Bulvarı Anadolu Lisesi Caddesi Kurttepe Caddesi PTT Caddesi YSE Caddesi Yıl Bulvarı 69 Tekfen Sokak 70 Şehit Er Mustafa Göksal Cad. 71 Barış Manço Blv. 192

194 72 Özler Cad. 73 Kasım Gülek Blv. 74 Karacaoğlan Cad. 75 Bülent Ecevit Blv. Liste Adı Meclis Kararı Uzunluk m. 1 Akdeniz (S.Eşberk)Caddesi 26 / 03 / Çukurova Caddesi 26 / 03 / Gülbey Caddesi 26 / 03 / İlbey Caddesi 26 / 03 / Karataş Caddesi 26 / 03 / Kazım Başer Caddesi 26 / 03 / Kışla Caddesi 26 / 03 / Kozan Caddesi 26 / 03 / Orhan Kemal Bulvarı 26 / 03 / Prf. Dr.Mithat Özsan Bulvarı 26 / 03 / Süleyman Vahit Caddesi 26 / 03 / Yaşar Doğu Caddesi 26 / 03 / Dadaloğlu Bulvarı 10 / 07 / Ege Bağatur Bulvarı 10 / 07 / Girne Bulvarı Sabancı Bulvarı Yıl Cumhuriyet Bulvarı Çamlıbel Bulvarı 19 Levent Bulvarı 20 İbrahim Tatlıses Bulvarı 21 Koza Bulvarı L Araç Sayıları Tablo 93: Cinsine Göre Araç Sayısı, Adana 2009 ARAÇ TÜRÜ SAYISI Motosiklet Otomobil Minibüs 9137 Otobüs 4556 Kamyonet Kamyon Traktör Çekici 2410 Özel Amaçlı Taşıt 665 Tanker 1110 Jeep Arazi Taşıtı 2482 TOPLAM

195 L.2.2 Demir Yolları L Kullanılan Raylı Sistemler Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. L Taşımacılıkta Demir Yolları İlimizde, kent içi ulaşımda Devlet Demir Yolları İşletmesi Genel Müdürlüğü ne ait ulaşım sistemleri kullanılmamaktadır. Adana Gar çıkışlı veya geçişli demiryolu hatlarına ilişkin bilgiler, aşağıdaki tablolarda verilmiştir. Adana İl Sınırları İçindeki Devlet Demir Yolları Ağı - Pozantı İstasyonu (Niğde İli sınırlarından) Ayran İstasyonu (Gaziantep İli sınırlarına kadar) arası km. - Yenice İncirlik arasında 2 hat uzunluğu km. - Toprakkale gar-erzin İstasyonları arası km. - Adana Gar ile Adana Şehir İstasyonları arası km. - Toprakkale Müselles Hattı km. - Adana İl Sınırları içindeki demiryolu uzunluğu km. 194

196 Tablo 94 İ YERİ ADI TOPLAM YOLCU SAYISI OCAK UBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ TOPLAM YOLCU GELİRİ YTL TOPLAM YOLCU SAYISI TOPLAM YOLCU GELİRİ YTL TOPLAM YOLCU SAYISI TOPLAM YOLCU GELİRİ YTL TOPLAM YOLCU SAYISI POZANTI HACIKIRI ŞEHİTLİK ADANA İNCİRLİK CEYHAN TOPLAM TOPLAM YOLCU GELİRİ YTL TOPLAM YOLCU SAYISI TOPLAM YOLCU GELİRİ YTL TOPLAM YOLCU SAYISI TOPLAM YOLCU GELİRİ YTL TOPLAM YOLCU SAYISI TOPLAM YOLCU GELİRİ YTL TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK TOPLAM İ YERİ ADI TOPLAM YOLCU SAYISI TOPLAM YOLCU GELİRİ YTL TOPLAM YOLCU SAYISI TOPLAM YOLCU GELİRİ YTL TOPLAM YOLCU SAYISI TOPLAM YOLCU GELİRİ YTL TOPLAM YOLCU SAYISI TOPLAM YOLCU GELİRİ YTL TOPLAM YOLCU SAYISI TOPLAM YOLCU GELİRİ YTL TOPLAM YOLCU SAYISI TOPLAM YOLCU GELİRİ YTL YOLCU SAYISI YOLCU GELİRİ YTL POZANTI HACIKIRI ŞEHİTLİK ADANA İNCİRLİK CEYHAN TOPLAM

197 L.2.3 Deniz, Göl ve Nehir Taşımacılığı L Limanlar 1 Ceyhan Botaş Limanı A Botaş İskelesi B BTC İskelesi C İsken Tesisleri D Toros İskelesi 2 Yumurtalık Balıkçı Barınağı Tablo 95: Botaş Limanı Gemi Hareketleri 2009 Bayrak Gemi Sayısı Gros *Farklı Gemi Sayısı Türk Bayraklı ,17 66 Yabancı Bayraklı , TOPLAM , * Bu sütundaki değerler, her geminin sadece bir adet hareketi sayılarak elde edilmiştir. Toros Tarım Sanayi ve Ticaret A.Ş. Ceyhan Limanı Tamamı özel sektöre ait olan Toros Tarım Sanayi ve Ticaret A.Ş. Ceyhan Limanı genel limancılığa açılmış olup, ISO standartlarında hizmet vermektedir. Limanda iki iskele ve 9 adet yanaşma yerinden mevcut olup dökme, genel kargo, petrol ve petrol ürünleri ile kimyasal yüklerin boşaltma ve yüklemesi yerli ve yabancı gemilerle yapılmaktadır. Limanda ihracat, ithalat ve iç piyasaya yönelik yükleme ve boşaltmalar yapılmaktadır YILINDA TOROS TARIM SANAYİ VE TİCARET A.Ş. LİMAN TESİSLERİNE YANAŞAN GEMİ SAYISI VE YÜK DÖKÜMLERİ Tablo:96 YÜK CİNSİ GEMİ SAYISI (adet) MİKTARI(mton) Gübre ,745 Kömür ,450 Sıvı ,619 Tahıl veyem ,727 Diğerleri ,711 TOPLAM ,252 L Taşımacılık Terminal müşterileri tarafından Toros Tarım Sanayi ve Ticaret A.Ş. Ceyhan Limanına yurt dışından kömür, tahıl, akaryakıt ürünleri ve değişik kimyasallar gemilere yüklenmekte ve gemilerden boşaltılmakta, ponza taşı, alçı taşı, vb ürünler de dönem dönem gemilere yüklenmektedir. Ayrıca Toros Tarım Ceyhan Gübre Fabrikasında kullanılmak üzere gübre hammaddeleri ve mamül gübreler gemilerler gelmekte ve dönem dönem mamül gübreler de iç piyasaya ve ihracata yönelik olarak gemilere yüklenmektedir. İsken Sugözü Enerji Santrali ithal taşkömürü kullanarak elektrik enerjisi üretmektedir. Yakıt olarak kullanılmakta olan taşkömürü santrala gemilerle getirilmektedir. Taşkömürünün tesisimize getirilmesi ile ilgili olarak gerçekleşen deniz taşımacılığının detayları şöyledir; Yıllık Ortalama Olarak Gelen Gemi Sayısı: 22 Gelen Gemilerin Tonajı: ton/gemi 196

198 Taşıdıkları Yükün Cinsi: Taşkömürü Taşıdıkları Yükün Miktarı: ton/yıl L.2.4 Havayolları Adana ilinde iki adet havaalanı bulunmaktadır. Bunlardan birisi sivil amaçlı Şakirpaşa Havaalanı, diğeri ise İncirlik Hava Üssü ne ait askeri havaalanıdır. Uluslararası kategoride A sınıfına giren Adana Şakirpaşa Havaalanı, 1955 yılında hava trafiğine açılmış olup alanın kent merkezine uzaklığı 3.5 km. dir ve 3000 m² lik bir iniş pistine sahiptir. Havalimanı yakınlarında, uçakların yükselme, alçalma güzergâhlarında iniş-kalkış sıklığına göre gürültü zonlarını belirleyen herhangi bir alet mevcut değildir. Tablo 97: Adana Havalimanı Uçak Trafiği, 2009 AYLAR (%) TARİFELİ TARİFESİZ TOPLAM TARİFELİ TARİFESİZ TOPLAM TARİFELİ TARİFESİZ TOPLAM OCAK ,0-17,3-5,1 UBAT ,3 1,2 0,6 MART ,6-27,0-10,4 NİSAN ,6-41,5-16,7 MAYIS ,6 7,5 3,9 HAZİRAN ,4 42,5 15,6 TEMMUZ ,1 7,6 6,6 AĞUSTOS ,6-4,9 3,4 EYLÜL ,3-32,3-5,8 EKİM ,8-11,4 1,0 KASIM ,7-21,4 0,7 ARALIK ,6-5,4 11,6 TOPLAM ,3-10,6 0,2 Tablo 98: Adana Havalimanı İç+Dış Hat Yolcu Trafiği, 2009 AYLAR (%) GELEN GİDEN TOPLAM GELEN GİDEN TOPLAM GELEN GİDEN TOPLAM OCAK ,9-30,2 2,9 UBAT ,7-23,2 4,7 MART ,8-6,8 7,4 NİSAN ,2-23,9 3,2 MAYIS ,6-22,8-0,3 HAZİRAN ,6-14,6 6,0 TEMMUZ ,5-9,2 6,8 AĞUSTOS ,4-20,9 2,3 EYLÜL ,5 4,0 21,0 EKİM ,0-16,1 12,9 KASIM ,9-9,0 19,6 ARALIK ,1-16,1 17,1 TOPLAM ,2-16,1 8,4 L.3 Haberleşme Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. L.4 İlin Plan Durumu ADANA İLİ 1/ ÖLÇEKLİ ÇEVRE DÜZENİ PLANI Çevre düzeni planı, dengeli ve sürekli kalkınma amcına uygun olarak ekonomik kararlarla ekolojik kararların bir anda düşünülmesine imkan veren rasyonel doğal kaynak kullanımını 197

199 sağlamak üzere kalkınma planları ve bölge planları temel alınarak yapılan ve arazi kullanım kararlarını belirleyen 1/ ölçekte hazırlanan plan notları ve raporuyla bütün olan üst ölçekli fiziksel plandır tarih ve saılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren, Çevre ve Orman Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri hakkındaki 4856 sayılı kanunun 2. maddesinin h fıkrasında ve 10. maddesinin c fıkrası uyarınca, yapımı devam etmekte olan Adana İli Çevre Düzeni Planı yapım çalışmaları Nisan 2004 te başlamıştır. Söz konusu Adana İli 1/ ölçekli çevre düzeni planı Adana İlinin tümünde yapılmakta olup, İle ait 13 İlçe Belediyesi, 39 Belde Belediyesi ve 1 Büyükşehir Belediyesi (Seyhan, Yüreğir ve Karaisalı) ni kapsamaktadır. Çevre Düzeni Planı çalışmaları tamamlanmış olup, İl Genel Meclisinde onanmıştır. L.5 İldeki Baz İstasyonlarının Sayısı İlimizde faal durumda olan toplam 817 adet baz istasyonu bulunmaktadır. KAYNAKLAR Botaş Liman Başkanlığı, 2008 Adana Büyükşehir Belediyesi, 2008 Adana İl Telekom Müdürlüğü İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, 2008 Karayollorı 5. Bölge Müdürlüğü, 2008 Adana Hava Limanı Başmüdürlüğü Adana İli Trafik Tescil Şube Müdürlüğü Cumhuriyetin 75. Yılında Adana İlinin Ekonomik ve Sosyal Etüdü, A.T.O

200 M. YERLEŞİM ALANLARI VE NÜFUS M.1 Kentsel ve Kırsal Planlama M.1.1 Kentsel Alanlar M Doğal Özelliklerin Kent Formuna Etkileri Kent formunun oluşumunda, doğal özellikler tek başına belirleyici olmamakla beraber sınırlayıcı olabilir. Adana, Türkiye'nin güneyinde Akdeniz Bölgesinin doğusunda yer alan; sosyal, toplumsal ve ekonomik ölçütler bakımından en büyük merkezlerinden biridir. Adana kent formunun oluşumunda doğal verilerin etkisi belirgindir. Bu konuda birinci etmen Seyhan Nehri olmuştur. Tarih içinde Adana kenti nehrin batı yakasında ve geçiş noktası üstünde yer almıştır. Seyhan Nehri 20. yüzyıl ortalarına kadar kentin doğu yönündeki genişlemesi önünde önemli bir eşik olarak kalmış ve gelişme nehir batısında sınırlanmıştır. Hızlı nüfus artışı ve kentsel gelişmenin ilerlemesi ile daha sonra bu fiziki engel aşılmış ve Adana Seyhan Nehri doğu yakası da gelişme göstermiştir. Kent formunu belirleyen diğer bir doğal veri topografya olmuştur li yıllara kadar tarihi çekirdek ve kuzeyde demiryolu arasındaki düz arazilerde gelişme gösteren Adana Kenti, önce demiryolu ile sulama kanalı arasında, 1980 lerden sonra ise kuzeyde 65 m kotlu 2. sulama kanalı kuzeyine sıçramıştır. Bu gelişmelerde yüksek rakımlı arazilerin getirdiği mikroklima avantajları önemli bir rol oynamıştır. Adana kentinin yayılması düz bir alan üzerine yerleşmiş olması nedeniyle uzun süre topografik açıdan yerleşime uygun olmayan alan kavramı olmamış bunun yerine tarımsal açıdan verimlilik yerleşime açılma konusunda en önemli kıstas olmuştur. Sadece yakın geçmişte 65 m kotlu 2. sulama kanalı ile Seyhan Baraj Gölü arasındaki araziler topografik açıdan engebeli olduğundan bu bölgedeki dere yatakları ve dik şevler yerleşim için uygun olmadığından planlamada yerleşim dışı kullanımlara ayrılmakta ve büyük oranda park ve ağaçlandırılacak alan şeklinde gösterilmektedir. Yüzey şekilleri bakımından Adana'nın kuzey kesimleri ve güney kesimleri birbirinden son derece değişiktir. Çukurova, delta kıyılarından kuzeyde Toroslar ın yüksek tepelerine uzanır. Güneyinde, İl alanının yaklaşık %27 sini kaplayan alçak, sıcak, verimli topraklar, ovalar yayılır. Bunların başlıcaları; Seyhan, Ceyhan ve Tarsus (Berdan) ırmaklarının yüzyıllardan beri sürüklediği alüvyonlarla oluşan Çukurova deltası (Adana Ovası) ve Ceyhan ırmağının açtığı boğaz ile bu deltadan ayrılan Ceyhan ovasıdır. İlin kuzey tepelikleri, yaylalar ve büyük bir bölümü Toros sistemine bağlı dağlarla kaplı çok engebeli bir bölgedir. İl topraklarının yaklaşık %73'ünü kaplayan bu bölümün batısında Karanfil dağı (3059 m), Güzeller tepesi (3461 m) ve İl sınırlarının biraz dışında Demirkazık tepesi (3756 m) gibi Orta Toroslar ın Aladağlar adıyla bilinen, yer yer sürekli kar ve küçük buzulların görüldüğü en yüksek dorukları yer alır. Doğuda dağlar Doğu Toroslar adıyla, Kuzey doğu yönünde birbirini izleyerek ve yer yer m' yi aşan sıra halinde uzanır. İlin kuzey ve güney bölümleri arasında yer şekillerindeki bu ayrılık iklim, bitki örtüsü, tarım etkinliklerinin nitelik, nüfus yoğunluğu, kentleşme derecesi gibi birçok konuda farklılıklar yol açar. Denizden uzaklaştıkça karasal bir nitelik kazanan Akdeniz iklimi egemendir. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır. Tarsus Dağları ve eteklerinden akan birçok nehir, ovanın daha alçak kesimlerinde pek çok tortu biriktirmiştir. Bu birikintilerce oluşturulan zeminler zayıf azonal zeminlerdir. Bu birikintiler 199

201 hafif eğikler teşkil etmiş olup, ciddi bir alkali veya tuz konsantrasyonu problemleri yaratmamaktadır. Seyhan, Ceyhan ve Berdan nehirleri ve daha yüksek kotlarda bulunan kollarının yatakları ve doğal oluşum sonucu ortaya çıkan seddeleri orta kalın yapıda olup, iyi içsel drenajlı ve nispeten yüksek geçirimliliktedir. Ciddi bir alkali sorunu yoktur. Adana Bölgesi, tektonik özellikleri açısından oldukça karmaşık bir bölgede yer almaktadır. Batıda Ecemiş fay zonunun, doğuda ise Bitlis indirmesi ve Doğu Anadolu fay zonlarının devamları niteliğindeki fay zonları arasında tektonik açıdan bir geçiş zonunda bulunmaktadır. Böylece hem güneydoğu Anadolu'nun hem de Doğu Toroslar ın tektonik özelliklerini taşımaktadır. Bölgede temeli oluşturan Tersiyer öncesi paleozoik-mesozoyik yaşlı birimlerde gerilme kuvvet dengesi egemen olmuştur. Bunun sonucu olarak KB-GD ve KD-GB uzanımlı düşey atımlı faylar gelişmiştir. Mesozoyik sonu Maestrihtiyen ve sonrasında ise kompresyon el kuvvet dengesi egemen olmuştur. Bunun sonucu olarak sürüklenim, fay ve tersiyer havzasında küçük ölçekli çekim kaymaları meydana gelmiştir. Allakton konumlu birimler kuzeyden sürüklenim ile bölgeye yerleşirken D-B ek faylar kazanmışlar, geç miyosen çökellerinde rahatlıkla izlenebilen D-B uzanımlı kıvrımlar gözlenmiştir. Köpek dağı ve Barak dağı nda K-G gidişli faylar D-B gidişli yapıya kesmiş durumdadır. Adana Bölgesi ve yakın çevresinde gözlenen en önemli faylar; Doğu Anadolu Fayı, Ecemiş Fayı, Karaisalı Fayı, Çakıt V Fayı ve Çakıt VI Fayıdır. M Kentsel Büyüme Deseni Adana kent makro formunu etkileyen başlıca fiziki unsurlar arasında güneyde verimli tarım toprakları, doğuda İncirlik Hava Üssü kuzeyde Seyhan Baraj Gölü ve Üniversite bulunmaktadır. Buna göre ve yukarıda bahsedilen planlarla konut alanları kuzeybatı yönünde gelişmiştir. Sanayi alanları ise E 5 Devlet Karayolu paralelinde doğu batı aksında gelişmekle birlikte, kentin doğusunda Organize Sanayi Bölgesi bulunmaktadır. Adana kenti düz bir alan üzerine yerleşmiş olması nedeniyle uzun süre topografik açıdan yerleşime uygun olmayan alan kavramı olmamış bunun yerine tarımsal açıdan verimlilik yerleşime açılma konusunda en önemli kıstas olmuştur. Sadece yakın geçmişte 65 m kotlu 2. sulama kanalı ile Seyhan Baraj Gölü arasındaki araziler topografik açıdan engebeli olduğundan bu bölgedeki dere yatakları ve dik şevler yerleşim için uygun olmadığından planlamada yerleşim dışı kullanımlara ayrılmakta ve büyük oranda park ve ağaçlandırılacak alan şeklinde gösterilmektedir. Adana kentinin tarihsel çekirdeğini oluşturan Tepebağ ve çevresi, 1940 lı yıllara kadar tarım arazilerinin çevrelediği bir kent merkezi olarak yavaş gelişimini sürdürmüştür yılında kentin toplam yayılış alanı 370 ha lık bir büyüklüğe ulaşabilmiştir yılına kadar yürürlükte kalan Nazım İmar Planı ile Adana nın kuzeye doğru gelişimi başlamış ve yılları arasındaki 25 yıllık sürede yerleşime açılan alan büyüklüğü 370 ha dan 2300 ha düzeyine yükselmiştir. Kentsel gelişmelerin tahmin edilenden daha büyük boyutta olması, yeni bir imar planının yapılması zorunluluğunu ortaya çıkartmıştır. Bu nedenle 1966 yılında başlayan Nazım İmar Planı çalışmaları 1969 yılında son şeklini alarak onaylanmış ve yürürlüğe girmiştir. Onay tarihli 1969 Nazım İmar Planı, Adana kent nüfusunun 1985 yılında olacağı esas alınarak, ha lık bir alan üzerinde oluşturulmuştur. Yapılan hesaplamalara göre bu miktarın ha lık bölümü 1. ve 2. Sınıf tarım arazilerini kapsamaktadır. Bu planda, konut gelişme alanları kuzey ve kuzey-batıya, ticaret ve endüstri ise merkezde ve E 5 Devlet Karayolu paralelinde doğu ve batı 200

202 aksında yerleştirilmiştir. Kent merkezinde yüksek yoğunluk korunmuş, DSİ kanalları arasındaki kesim orta yoğunlukta, daha kuzeydeki alanlar ise düşük yoğunlukta tutulmuştur. Planda, orta ve özellikle düşük yoğunluklu alanlarda bulunan ve başta turunçgiller olmak üzere bahçe tarımı yapılan arazilerin korunması ve büyük kapsamlı park alanları ile birlikte çok amaçlı kitleli yeşilliklerin oluşturulması öngörülmüştür. Ancak, kentin nüfus ve sosyo-ekonomik açıdan büyüme eğiliminde oluşu 1969 planını revizyon gereğini ortaya çıkartmış, yılları arasında dört ayrı revizyon Nazım İmar Planı hazırlanmıştır yılında hazırlanan plan, özellikle kuzey Adana da yoğunluğu arttırması, tarım arazileri ile bölgesel park karakterindeki çok amaçlı yeşil alanları iskâna açması bakımından önem taşımaktadır. Bu planla birlikte, kuzey Adana da yüksek yoğunluklu dikey yapılaşmaların gelişimi başlamış ve hız kazanmıştır. Kuzeydeki yapılaşma baskısı ile doğal yapının ve özellikle Seyhan Baraj Gölü nün çekiciliği 1985 planının da uygulama olanaklarını kısıtlamış ve 1992 yılında kuzeybatı ve kuzey-doğu kentsel gelişim alanlarını kapsayan iki ayrı ilave revizyon planı oluşturulmuştur. Adana nın büyüme yönleri, güneydeki verimli tarım arazilerinin korunması ilkesi ile kentin son 20 yıllık süreçte gösterdiği kentsel yayılma deseninden hareketle belirlenmekte olup kuzey yönde gelişmenin teşvik edilmesi olarak netleşmektedir. Adana nın 2000 li yıllardaki kentsel gelişmesini yönlendirmek için 2006 yılında yeniden nazım imar planı ilave ve revizyonu yapılmasına ihtiyaç duyulmuş 2007 ve 2008 yıllarında sonuçlanmıştır. Bu kapsamda, 2026 yılı kentsel gelişme hedefleri dikkate hazırlanarak; 5216 sayılı yasa ile 30 km yarıçaplı alan olarak belirlenen Adana Büyükşehir Belediyesi yetki alanı içindeki yaklaşık ha genişliğindeki alan için hazırlanan 1 / ölçekli Adana Çevre Düzeni Nazım İmar Planı Büyükşehir Belediye Meclisi nin tarih ve 253 sayılı kararı ile onanmıştır. Üst ölçek olarak, Çevre Düzeni Planı öngörülerinden hareketle Adana nın mevcut ve 20 yıllık perspektifte yerleşime açılması öngörülen yaklaşık 20 ha genişliğindeki alan için hazırlanan 1 / ölçekli İlave Revizyon Nazım İmar Planı aynı meclisin tarih ve sayılı kararları ile 7 etap halinde onanmıştır. M Planlı Kentsel Gelişme Alanları Adana, Türkiye nin güneyinde Çukurova'nın merkezi kesiminde bulunan ve ülkenin nüfusça 5. büyük kentidir yılı nüfusu kişi ( TÜİK Adrese Dayalı Kayıt sistemi verilerine göre ) olan il, tarımsal ve imalat sanayi potansiyeli yanında Mersin - İskenderun Liman kentleri ile ülkenin iç kesimleri ve Ortadoğu ülkelerini birbirine bağlayan önemli ulaşım güzergâhı üzerinde konumlanmasıyla çok önemli bir özelliğe sahiptir. Tarımda, sanayide, eğitimde, sağlık hizmetlerinde bir cazibe merkezi olan ilimiz, tüm bu nedenler ve iklimin güzel olması ile hızla artan göç ve beraberinde getirdiği nüfus artışı altyapı hizmetlerindeki açığı giderek hissettirmektedir. Adana, kent nüfusu olarak ülke içindeki oranı hızla artarken (1927'de %0.53, 1970 de %0.56 ve 1.62) Türkiye kentsel nüfusu içindeki oranı %2,5 3,0 arasında seyretmiştir. Geçmiş yıllardaki dengeleri kullanarak 2010 yılı Adana nüfusu 2,5 milyon kişi olması beklenmektedir. Kentte imalat sektörünün çalışma kolları içinde en fazlasını oluştururken bunu diğer ticaret sektörleri izlemiştir yılı için yapılan ekonomik sektör analizlerinde imalat, sanayi, hizmetler ve ticaret sektörleri kent bütününde koruyacak özellikleri taşıması beklenmektedir. Özellikle büyük sanayinin hızla geliştiği kentte, ülke ölçeğine göre oldukça büyük sayılabilecek Adana Hacı Sabancı Organize Sanayi Bölgesi (AHSOSB) Ceyhan yolu üzerinde Misis mevkiinde 1350ha arazisi ile Türkiye'nin en büyük organize sanayi bölgesi durumundadır. Özellikle tarıma dayalı sanayi türü gelişmiş olması 201

203 yanında diğer imalat sanayi türlerinde de hızlı gelişme içerisinde olmuştur. Bu gelişmede Çukurova bölgesinin tarımsal özelliği yanında Mersin-İskenderun gibi ülkenin önemli liman kentlerinin bağlantısı içinde kalmakta, böylece türlerin dağılımı için büyük bir şans meydana getirmiştir. Mevcut nüfus civarında konutta ikamet etmekte olup, kent formunda ortalama aile büyüklüğü 4.90 olarak saptanmıştır. Ülke kentsel özelliği içinde yüksek sayılabilecek bir hane büyüklüğü olması, kentin geleneksel yapısının bir özelliği görülebilir. Kentsel özelliklerin biri de zaman içinde aile çekirdekleşmesi sonucu hane büyüklüğünün düşmesidir. Bu da Adana için 2010 yılında 4.90'dan 4.45'e inmesi geçmiş yıllardaki sayıların 2010 yılına enterpole edilmesi ile bulunmuştur. Gerek yıllık bazda hesaplanan kentsel nüfus, gerekse konut talebi projekte edildiğinde 2010 yılı için yıllık 'e yakın konutun yeniden yapılması gerekliliği ortaya çıkmıştır. Bu da yaklaşık 600 ha. brüt planlama alanına ihtiyaç duyulması demektir. Kentsel kullanımların ha.'dan fazla olduğu kentte kentsel alan ha. üzerindedir ha.'dan fazla konut alanının bulunduğu Adana'da OSB, Çukurova Üniversitesi alanı, havaalanı, askeri alanlar büyük boşluklar oluşturmaktadır. Kentsel özellikleri yanında çevresel faktörleri bazında da gelişme hızı içinde olan kentte gelecek için öngörülen önemli yatırımlar ise, Yumurtalık Yatırım Serbest Liman Bölgesi, Mersin Serbest Liman Bölgesi, Adana Organize Sanayi Bölgesi, Uluslar arası Hava Yolu, Pozantı- Gaziantep Otoyolu ve İskenderun-Mersin bağlantıları ve Kerkük-Yumurtalık Petrol Boru Hattıdır. Hızlı nüfus artışına sahne olan Adana'da kentsel kullanım alanları irdelenerek 2010 yılı için yeterliliği saptanacaktır. Bu irdelemede İmar Kanununun 28.maddesinde belirtilen Kentsel Sosyal ve Teknik Altyapı Standartları ele alınacaktır. Bölüm 1.01 Bölüm 1.02 Tablo. Kentsel, Sosyal ve Teknik Altyapı Bölüm 1.03 Kentsel Kullanım m2/kişi Anaokulu 0,7 İlköğretim 3,8 Lise 2,0 Eğitim Toplam 6,5 Yeşil Alan 7,0 Sağlık Kurumları 1,5 Sosyo-Kültürel Yapılar 3,0 İdari Yapılar 4,6 Ticaret 1,5 (a) Teknik Altyapı 2,0 Kaynak: İmar Kanununun 28. Maddesi Tablo irdelenirken kentin hedeflenen nüfusu ele alınacaktır. Bu da Adana için kişidir. Bu değerler bazında yukarıdaki tabloyu irdelediğimizde eğitim kurumunun çok yetersiz bir alana sahip olduğu görülür. Anaokulu, ilköğretim ve lise için 6,5 m 2 /kişi olan ihtiyaç, halen 0.50 m 2 /kişi dir. Bu değer x6.5=1625 ha. alan 2010 yılına kadar eğitim kurumu olarak planlanması ihtiyacı doğurmaktadır. 202

204 Sağlık kurumu olarak halen 24.8 ha., 2010 yılı için 375 ha. alan ihtiyaç olacak ve hedef yılında ha. İlave alan gereksinimi doğacaktır. Kentsel aktif yeşil alanın da çok az olduğu kentte halen 35,2 ha alan vardır yılı için 1750 ha.alan ihtiyacı ile ha alan ilave gereksinimi sağlıklı bir kent için önemli bir kentsel kullanım olacaktır ha. idari alanları olan kentte halen 3.82 m2/kişi standardı iyi sayılabilir, ancak yine de yasanın öngördüğü standartların altındadır yılı için 1150 ha. alan ilave olarak ha. ihtiyaç alan planlanmalıdır. Kentte ticari kullanım standardı oldukça yüksektir. Bu da kentin önemli bir ticari aktivite içinde olduğunu göstermektedir. Halen 355,6 ha. ticari alan, 2010 yılıiçin 375 ha. gelecek için ilave ihtiyaç 19.ha'dır. Ancak kentin ticaret sektöründeki önemi dolayısıyla bu standart rahatlıkla aşılabilecektir. Kentin en önemli kullanım fonksiyonu tabi ki konut alanlarıdır. Kentte halen 260 kişi/ha. konut kullanımı oluşmuş durumdadır ha.'lık kentsel alanda 4120,4 ha. ile konut %33.59'luk bir oranı içerir. Adana için gelecek yıllarda brüt 200 kişi/ha.'lık bir kentsel alan öngörüsü yıllık ihtiyaç duyulacak planlı alan tablosu şöyle elde edilecektir: Tablo:99 Planlı Alan İhtiyacı (ha) Yıllar Brüt 200 kişi/ha Yıllık Kümülâtif Brüt 200 kişi/ha Yıllık Kümülâtif 203 Brüt 200 kişi/ha Yıllık Kümülatif Tabloya bakıldığında Adana' da 2000 yılı için brüt 200, 250 ve 300 kişi/ha. alternatifleri içinde 2774 ile 1850 ha. yeni ilave alana ihtiyaç duyulacaktır. Halen dolmamış ifrazlı boşluk olarak saptanan yaklaşık 600 ha. alan düşünüldüğünde 2174 ile 2250 ha. yeni imar planı alanı yaratılması şimdiden düşünülmesi gerekli bir hedef olarak görülmelidir. Adana da kentleşme uzun yıllar hızlı nüfus artışı ve imarsız yapılaşma paralelinde gerçekleştiği için tarihi çekirdeğin çevresindeki verimli tarım arazileri büyük ölçüde 20. yüzyılın ikinci yarısında kaybedilmiştir. Bu gerçekten hareketle kentin mekandaki büyümesi daima kuzey yöndeki gelişmenin teşviki şeklinde olmuş ve bu bölgede planlı gelişme sağlanmıştır. Adana da konut alanlarının gelecekte yoğun olarak gelişmesi öngörülen bölge de yine Seyhan Nehri doğusunda ve batısında olmak üzere kentin kuzeyi olmaktadır. Konut dışındaki arazi kullanım unsurlarından sanayi, depolama vb geniş alan ihtiyacı duyan kullanımlar mevcut eğilimlerden hareketle D.400 Karayolu boyunca kentin doğu ve batı çıkışlarında, küçük atölye niteliğindeki çalışma alanları ise bahse konu iki aksa ek olarak güney yönünde Karataş Yolu üzerinde yer almaktadır. Ağırlıklı olarak ticaret kullanımı ile resmi binaların yer aldığı ancak gerektiğinde eğitim, sağlık, sosyo kültürel tesisler ile konutların da bulunduğu Merkezi İş Alanı (MİA) kentin merkezinde yer almakta olup bugün tarihi çekirdek ile D.400 karayolu demiryolu arasında bulunmaktadır. Milyonu aşan nüfusuna karşın hala tek merkezli bir yapıya sahip Adana nın gelecekte artan nüfusu, yaygınlaşan yerleşim alanları ve yeni ilçe bölünmelerine paralel olarak gelecekte hiyerarşik düzende tali MİA ları gereksineceği öngörülmüş ve hazırlanan Nazım İmar Planı na yansıtılmıştır.

205 Seyhan Nehri ve Baraj Gölü, elektrik üretimi, sulama ve taşkın koruma amacına ilave olarak rekreasyon amaçlı olarak da kullanılmaktadır. Dolayısıyla nehir ve göl sahili Adana İlinin önemli rekreasyon alanlarından birini oluşturmaktadır. M Kentsel Alanlarda Yoğunluk Kentlerde yerleşme yoğunluğunun mekana dağılımı arazi değerleri piramidine uygun olarak gerçekleşmekte ve verilen planlama kararları ile piramidi yeniden şekillendirmektedir. Bu çerçevede bakıldığında; imza ve dağıtım aşamasına gelmiş olan Adana 1 / ölçekli Nazım İmar Planı araştırma safhasında kentteki mevcut yapılaşmayı ve parsel bazında kullanılmış yapılaşma emsallerini veri alarak birim alana (hektar) düşen brüt yerleşim yoğunluklarını 100, 200,500 kişi/ha olarak belirlemiştir. Buna göre kentteki en yüksek yoğunluklar Seyhan İlçesinde Reşatbey, Cemalpaşa ve Kurtuluş mahalleleri, Çukurova ilçesinde ise Beyazevler, Güzelyalı ve Mahfesığmaz mahalleleri olmaktadır. Kentin doğu, batı ve güneyini saran imarsız bölgelerde ise brüt yerleşim yoğunlukları göreli olarak daha düşük iken mevcut altyapı ile birlikte değerlendirildiğinde 400 kişi / ha gibi yüksek değerlere ulaşmaktadır. Hazırlanan Nazım İmar Planı bu gerçeği veri olarak almış, ancak planlamanın gerektirdiği düzeltmeleri de getirmiştir. Ancak, geçmişte yapılmış mevzii planlarla verilmiş olan yapılaşma emsallerinin karşılığı olan yüksek yoğunluklar, kentte öngörülen arazi değerleri piramidinin gerekleri ve aradan geçen sürede orta ve üst gelir gruplarının konut tercihlerinde olan değişmeler uyarınca yeniden düzenlenmiştir. Bu çerçevede, kentin kuzeybatısında 100. Yıl Sitesi batısı, 65 m kotlu 2. sulama kanalı ve Seyhan Baraj Gölü arasındaki bölgede ve Sarıçam İlçesi kuzey kesimlerinde geçmişte yapılaşmayı teşvik için aşırı yüksek verilmiş yoğunluklar hedef nüfusun özellikleri göz önüne alınarak düşürülmüştür. M Kentsel Yenileme Alanları Eski kent dokusunu öncelikle Tepebağ ve Kayalıbağ mahallelerinde yeniden tesis etmeye yönelik proje çalışmaları Adana Büyükşehir Belediyesi, sivil toplum örgütleri ve Çukurova Üniversitesi işbirliği ile yapılıştır. Adana Kentinin bir sembolü olan Taşköprü için de Adana Kent Konseyi tarihi Taşköprü forumu yapmış, Taşköprü komitesi kurmuş ve Taşköprü eylem programı hazırlanmış ve halen resterasyon çalışmaları devam etmektedir. Taşköprü, Kent Konseyine çalışmaların Büyükşehir Belediyesi ve Valilik destekleriyle fiilen çalışmalara konu edilmiştir. Adana Büyükşehir Belediyesince sağlanan arası Taşköprü fotoğrafları ile 200 yıllık gravürlerden yararlanılarak, orijinal mimarisini yansıtan restitüsyon ve restorasyon çalışmalarına geçilmiş olup,%40 oranında tamamlanmıştır depreminde ağır hasar gören tarihi Kız Lisesi binası da çevresi ile birlikte değerlendirilerek kültürel-sanatsal etkinlikler merkezi işlevi ile yenilenmeye alınmış olup, kültür ve sanat merkezi olarak faaliyete geçmiştir. Çevre düzenlemesi Adana Büyükşehir Belediyesi tarafından yapılmış olup, hemen bitişiğindeki Ulus Parkı ile peyzaj bütünlüğü sağladığından bina geniş ve uyumlu bir yeşil çevreye kavuşmuştur. Vakıflar Genel Müdürlüğü ile Kültür ve Turizm Bakanlığının finans ve proje desteği ile restorasyona alınan Ulucami Tuzhanı ve Paşa Konağı (Ramazanoğlu Konağı) ve bunlara bağlı müştemilat restore edilerek kent dokusuna yeni boyut kazandırılmıştır. 204

206 Kentsel yenilenme anlamında ise Seyhan ilçesinde Fatih, Çukurova da Göl ve Yüreğir de Sinanpaşa Mahallelerinde Toplu Konut İdaresi ile işbirliği içinde Kentsel Dönüşüm Projesi hazırlanmış olup çalışmalar devam etmektedir. M Endüstri Alanları Yer Seçimi Bu konu Sanayi ve Teknoloji başlığı altında ayrıntılı olarak incelenmiştir. M Tarihi, Kültürel, Arkeolojik ve Turistik Özellikli Alanlar İlimizde bulunan başlıca tarihi, kültürel, arkeolojik ve turistik özellikli alanlar Tepebağ Evleri, Taşköprü, Büyük Saat, Ulu Cami, Ramazanoğlu Konağı ve Bedesten dir. M.1.2 Kırsal Alanlar Bu konu ile ilgili bilgi bulunamamıştır. M Kırsal Yerleşme Deseni M Arazi Mülkiyeti M.2 Altyapı Bu konuyla ilgili ayrıntılı bilgiler L. Ulaşım Altyapı ve Haberleşme başlığı altında incelenmiştir. M.3 Binalar ve Yapı Çeşitleri M.3.1 Kamu Binaları M.3.2 Okullar Bu konu ile ilgili bilgi bulunamamıştır. Adana İli genelinde 702 adet ilköğretim okulu bulunmakta olup bunlardan 20 tanesi özel ilköğretim okuludur. 166 lisenin ise 26 tanesi özel lisedir. 205

207 Tablo 100: Çukurova Üniversitesi İl Sınırları içerisindeki Okullar ve Öğrenci sayıları FAKÜLTELER TOPLAM ÖĞRENCİ SAYISI DİŞ HEKİMLİĞİ FAKÜLTESİ 192 EĞİTİM FAKÜLTESİ 4264 FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ 3128 GÜZEL SANATLAR FAKÜLTESİ 224 İKTİSADİ İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ 3086 İLAHİYAT FAKÜLTESİ 185 MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ 4087 SU ÜRÜNLERİ FAKÜLTESİ 480 TIP FAKÜLTESİ 829 ZİRAAT FAKÜLTESİ 1769 DEVLET KONSERVATUARI 66 TOPLAM YÜKSEKOKULLAR ADANA SAĞLIK YÜKSEK OKULU 455 BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR Y.O 611 TURİZM İŞLETME VE OTELCİLİK Y.O 192 TOPLAM 1258 MESLEK YÜKSEKOKULLARI ADANA MYO 4937 CEYHAN MYO 1208 CEYHAN SAĞLIK HİZMETLERİ MYO 108 KARAİSALI MYO 370 KOZAN MYO 995 YUMURTALIK MYO 231 SAĞLIK HİZMETLERİ MYO 277 TOPLAM 8126 ENSTİTÜLER FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ 2152 SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ 202 SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ 1212 TOPLAM 3566 GENEL TOPLAM Tablo 101: Yükseköğrenim Kredi Yurtlar KurumuAdana Bölge Müdürlüğü ne bağlı yurtların kapasiteleri YURDUN ADI KIZ ERKEK TOPLAM FEVZİ ÇAKMAK YURDU HACI SABANCI YURDU SÜMER YURDU TOPLAM M.3.3 Hastaneler ve Sağlık Tesisleri Kentteki hastanelerin ve sağlık tesislerinin yer seçimi ve çevre açısından incelenmesi ile ilgili bilgi elde edilememiştir. Ancak sağlık kurumları ile ilgili diğer bilgiler (R).Sağlık veçevre başlığı altında verilmiştir. Tablo 102: Adana Geneli Kamu Ve Özel Sektöre Ait Yataklı Tedavi Kurumları, 2008 KAMU Adana Devlet Hastanesi Doğum ve Çocuk Bakımevi Hastanesi Çukurova Devlet Hastanesi Çukurova Kadın Doğ. ve Çoc. Hastanesi 206 Karataş Cad. - Yüreğir Bakım Yurdu Cad.Meydan Mah. Seyhan Hacı Ömer Sabancı Cad.- Seyhan Döşeme Mah.Erdal Acet Cad.No:10 - Seyhan

208 Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Hacı Ömer Sabancı Cad. - Seyhan Prof.Dr. Nusret KARASU Göğ. Hastanesi Hacı Ömer Sabancı Cad. - Seyhan Dr.Ekrem TOK Ruh Sağ. Hast. Hastanesi Belediye Evleri Mh. T.ÖzalBulvarı Seyhan Ceyhan Devlet Hastanesi Ulus Mah. - Ceyhan İmamoğlu Devlet Hastanesi Hürriyet Mah. - İmamoğlu Karaisalı Devlet Hastanesi Cumhuriyet Cad.No:1 Karaisalı Kozan Devlet Hastanesi Cumhuriyet Mh. T.Özal Bulvarı No:13 Kozan 80.Yıl Pozantı Devlet Hastanesi Eski Ankara Yolu Üzeri - Pozantı Tufanbeyli Devlet Hastanesi Hastane Cad. - Tufanbeyli Ç.Ü.Tıp Fak. Balcalı Hastanesi Başkent Üniv. AdanaUyg. vearaşt. Merk.(Yüreğir) Dadaloğlu Mh.39.Sk. N:6-Yüreğir Özel Can Doğum ve Cerrahi Hastanesi Reşatbey Mah. Cumhuriyet Cad.No:31- Seyhan Özel Çukurova Göz Hastanesi Yeni Baraj Mh.8.Sk. No:15-Seyhan Ortadoğu Özel Sağlık Hastanesi Ziyapaşa Mh.51.Sk. N:1-Seyhan Özel Çare Hastanesi İnönü Bulv. N:98-Ceyhan Özel Adana Universale Hastanesi Atatürk Cad.N:23-Seyhan Özel Sevgican Hastanesi Cumhuriyet Mah.Zübeyde Hanım Cad. No:28- Kozan Özel Ortopedıa Hastanesi Döşeme Mah. Cumhuriyet Cad. No:64 - Seyhan Özel Koç Tıp Diyaliz Merkezi Y.Baraj Mh. Bülent Angın Bulv.43.Sk. N:3/A Özel RTS Adana Diyaliz Merkezi Y.Baraj Mh. 9.Sk. N:7-Seyhan Özel RTS Seyhan Diyaliz Merkezi H.Evleri Mh.128.Sk. AkgülSit. CBl. N:5 Özel Fresenius Adana Diyaliz Merkezi Seyhan Mh.4.Sk. AybirdiAp. N:1/A-Yüreğir Özel Fresenius Güneydoğu Ceyhan Diyaliz Merkezi Cumhuriyet Mh. 40.Sk. No:210-Ceyhan Özel Fresenius Güneydoğu Diyaliz Merkezi M.Sığmaz Mh.103 Sk. Umut Ap. N:9 Özel Kozan Diyaliz Merkezi Cumhuriyet Mah.Soydan Cad.M. DemirAp. No:3-Kozan Özel Çukurova Diyaliz Merkezi H.Evleri Ali Çevik Sit. A Blok Zemin Kat Özel Prof.Dr. M.Turan Çetin Kadın Sağ. ve Tüp Bebek 100. Yıl Mah Sk. No:9/A Seyhan Adana Özel Ankara Tüp Bebek Merkezi S.Demirel Bulvarı 138. Sk. Gölçiçeği Ap. No:10 Adana Özel Tüp Bebek Merkezi Reşatbey Mah.4.Sk. Nida Ap. Zemin Kat- Seyhan Kaynak: İl Sağlık Müdürlüğü verileri ÜN. ÖZEL DİYALİZ TBM M.3.4 Sosyal ve Kültürel Tesisler İlimizdeki Kültürel Tesisler Hacı Ömer Sabancı Kültür Merkezi, Büyükşehir Belediyesi 75. Yıl Sanat Galerisi, Büyükşehir Belediyesi Kültür ve Sanat Evi (Eski Kız Lisesi), Büyükşehir Belediyesi Tiyatro Salonu dur. M.3.5 Endüstriyel Yapılar Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. M.3.6 Göçler ve Hareketli Barınaklar Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. 207

209 M.3.7 Otel Motel ve Turizm Amaçlı Diğer Yapılar İlimizde bu güne kadar Otel-Motel ve Turizm amaçlı binaların yer seçimi çalışması yapıldığına dair bir bilgi bulunamamıştır. İlimizde mevcut olan Otel-Motel ve Turizm amaçlı binaların listesi G. Turizm bölümünde verilmiştir. M.3.8 Bürolar ve Dükkânlar Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. M.3.9 Kırsal Alanda Yapılaşma İlin şehir ve kasabalarında daha çok kargir betonarme evler bulunmaktadır. Köylerde kargir, kerpiç, taş ve az olarak da saz evleri ile karacadır vardır. Taş evler yığma biçiminde yapılmıştır. Orman içi köylerinde de ahşap evlere rastlanmaktadır. M.3.10 Yerel Mimari Özellikler 1960 a kadar kendi mimari üslubunu koruyabilen Adana, bundan sonra hızlı biçimde apartman sistemine dönmüştür. Eski Adana evleri yıkılmışsa da hala ayaktadır. Bu evler Akdeniz Bölgesinin özel karakteri ile Türk Evi plan tiplerinde görülen genel karakterin sentezidir. Taş ve kerpiç duvarlı, genelde iki katlı, saçakları geniş, çepeleri çıkmalı, cumbalı, pencereler dikdörtgen ve pancurlu kapıları, kemerli, mutlaka avlulu ve avlusunda yine mutlaka asma, gül, turunç ve limonu olan evlerin sayısı iyice azalmıştır. Konak olarak tabir edilen eski Adana evlerinden de restore edilmiş olarak toplam sadece 8 tane bulunmaktadır. Ancak, eski konutların restorasyonu için (sit alanı içinde olan ve olmayanlar) kent çapında ciddi çalışmalara yönelinmiştir. Tepebağ, Kayalıbağ, Sarıyakup ve Hanedan Mahallelerinde bu tür konutların örnekleri vardır. Vakıflar Genel Müdürlüğü ile Kültür ve Turizm Bakanlığında finans ve proje desteği ile restorasyona alınan Ulu Camii Tuzhanı ve Paşa Konağı (Ramazanoğlu Konağı) ve bunlara bağlı müştemilat restore edilerek kent dokusuna yeni boyut kazandırılmıştır. M.3.11 Bina Yapımında Kullanılan Yerel Materyaller Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. M.4 Sosyo - Ekonomik Yapı M.4.1 İş Alanları ve İşsizlik Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. M.4.2 Göçler Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. M.4.3 Göçebe İşçiler (Mevsimlik) Adana, temelli göçler dışında, önemli ölçüde mevsimlik göçler de almaktadır. Mevsimlik göç, özellikle pamuğun çapalanma ve toplama mevsiminde (Nisan-Mayıs ve Eylül- Ekim dönemlerinde) yoğunlaşmaktadır. Bu göçlerin büyük bir bölümü yine doğu, özellikle Güney Doğu Anadolu yöresindendir. Diğer sektörlerde (İnşaat, Turizm vb.) çalışan işçiler (tarım işçileri de) emlakçıların rastgele parsellediği verimli arazilere çamur ve briketten gecekondularını, çadırlarını gelişi güzel yaparak çarpıklığı yoğunlaştırmaktadır. 208

210 M.4.4 Kent Toprağının Mülkiyet Dağılımı Adana İlinin toplam yüzölçümü, 1997 yılında Osmaniye'nin il olmasıyla ve Kadirli, Bahçe ve Düziçi ilçelerinin de bu İl e bağlanmasıyla km 2 'den km 2 'ye gerilemiştir. Bu alanın yaklaşık %38'ini ( ha)işlenen tarım toprakları oluşturmaktadır. Tarım topraklarının yaklaşık %98( ha) gibi oldukça önemli bir bölümü sulanabilir nitelikte olmakla beraber, bu alanın sadece ha.'ı fiilen sulanmaktadır. İlimiz Arazisinin Kullanım Amacı (ha) Tarım Alanı Sulu Tarım Alanı Çayır Mera Orman Fundalık Tarım Dışı Arazi Toplam Alan İlimiz Arazisinin Tarım Dağılımı (ha) Tarla Arazisi Nadas Alanı Sebze Arazisi Meyve Arazisi Tar. Elverişli Olup kullanılmayan 467 Toplam ADANA İLİ Nüfusu Kişi Yüz Ölçümü km2 Rakım 23 m Kentsel Nüfusun Payı % 76 Kırsal Nüfusun Payı % 24 İlçe Sayısı 13 Adet Köy Sayısı 468 Adet Belediye Sayısı 53 Adet M.4.5 Konut Yapım Süreçleri İlimizde konut üretimi Başbakanlık Toplu Konut İdaresi ve Adana Büyükşehir Belediyesi, özel yap-satçı firmalar tarafından yapılmaktadır. Ayrıca İlimize göçlerin yoğun olması sebebiyle özellikle Yüreğir ilçesinde gecekondulaşma oranı yüksektir. M.4.6 Gecekondu Islah ve Önleme Bölgeleri M.4.5 bölümünde ayrıntılı bilgi verilmiştir. 209

211 M.5.1 Görüntü kirliliği Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. M.5.2 Binalarda Ses İzolasyonu Bu konu ile ilgili bir çalışma bulunamamıştır. M.5.3 Havaalanları ve Çevresinde Oluşturulan Gürültü Zonları Adana Havalimanında mevcut durum itibariyle uçak gürültüsünden etkilenen alanlarda gelişiminin kontrolü, pist yönleri, alçalma ve tırmanma istikametleri dikkate alınarak gürültü düzeyine göre zonlama yapılmamıştır. Ancak alçalma tırmanma sınırları ve hangi tip yerleşmelere (hastane, okul, konut, sanayii, vb.) hangi zonlarda izin verileceği ve binaların kat yüksekliğinin ne olacağı mania hahdit yüzeyleri çizelgesi çıkartılmıştır. Adana havalimanı tevsii imar planı Adana Büyükşehir Belediyesi Meclisi nce tarihinde 279 karar sayısı ile onanmış bulunan Nazım imar planı esaslarına göre düzenlenmiş ve Seyhan İlçe Belediyesince uygun görülerek günlü Meclis toplantısında 390 sayılı karar ile onanmıştır. M.5.4 Ticari ve Endüstriyel Gürültü Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. M.5.5 Kentsel Atıklar (N) Atıklar bölümünde ayrıntılı bilgi verilmiştir. M.5.6 Binalarda Isı Yalıtımı M.6 Nüfus Bu konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. M.6.1 Nüfusun Yıllara Göre Gelişimi Tablo 103: 2000 Yılı Genel Nüfus Sayımı Sonuçlarının İlçelere Göre Dağılımı İLÇE ADI TOPLAM NÜFUS ŞEHİR NÜFUSU KÖY NÜFUSU TOPLAM SEYHAN YÜREĞİR ALADAĞ CEYHAN FEKE İMAMOĞLU KARAİSALI KARATAŞ KOZAN POZANTI SAİMBEYLİ TUFANBEYLİ YUMURTALIK

212 M.6.2 Nüfusun Cinsiyet ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı Tablo 104: Adana ili Yaş Grubu ve Cinsiyete Göre Nüfus (2007 ADNKS kayıtlarına göre) Yaş grubu Toplam Erkek Kadın Toplam M.6.3 İlçelerin Nüfus Yoğunlukları Tablo 105 İLÇE KM Nüfus 2007 Nufüs Yoğunluğu 2008 Nüfus Yoğunluğu SEYHAN YÜREĞİR ALADAĞ CEYHAN FEKE İMAMOĞLU KARAİSALI KARATAŞ KOZAN POZANTI SAİMBEYLİ TUFANBEYLİ YUMURTALIK TOPLAM M.6.4 Nüfus Değişim Oranı 1927 yılında Türkiye de 63 İl bulunmakta iken, özellikle 1985 yılından sonra idari bölünüş yapısında gerçekleştirilen değişikliklerin sonucu olarak 2000 yılında bu sayı 81 e yükselmiştir yılında Türkiye nin nüfusu , Adana İlinin 227,735 olarak tespit edilmiş ve Adana İli nüfus büyüklüğü açısından 63 İl arasında 22. sırada yer almıştır. Aynı yıl en fazla nüfusa sahip 3 İl İstanbul, İzmir ve Konya olarak tespit edilmiştir. 211

213 Adana ili Türkiye nin Akdeniz Bölgesinde yer almaktadır. İlin yüz ölçümü km 2 ile Türkiye nin % 1.8 ni oluşturmaktadır. Adana da km 2 ye düşen kişi sayısı 1927 yılında yaklaşık 14 kişi iken 2000 yılında 133 kişiye yükselmiştir. Adana İlinin ortalama hane halkı büyüklüğü yavaş bir şekilde azalmaktadır yılında bu İlin ortalama hane halkı büyüklüğü 5.7 iken, 2000 yılında 4.7 olmuştur. Son 73 yılda Türkiye nin nüfusu yaklaşık 5 kat artış göstermiştir. Aynı dönemde, Adana nın nüfusu yaklaşık 8 kat artış göstermiş ve 2000 yılında e yükselmiştir. İlde en düşük yıllık artış hızı %8.8 ile döneminde, en yüksek yıllık nüfus artış hızı % 42.4 ile yılları arasında görülmüştür döneminde Adana İlinin yıllık nüfus artış hızı % 17.7 dir Tablo: 106 Yıllar Nüfus Şehir oranı Köy oranı Nüfus artış hızı (Binde) , , , , , , , , , ,035, ,240, ,485, ,725, ,934, ,849, ,006, KAYNAKLAR Türkiye İstatistik Kurumu Adana Bölge Müdürlüğü 2009 Adana Büyükşehir Belediyesi 2009 İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü 2009 İl Milli Eğitim Müdürlüğü 2009 İl Sağlık Müdürlüğü 2009 Türkiye İş Kurumu Adana İl Müdürlüğü 2009 Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Adana Bölge Müdürlüğü

214 N.ATIKLAR N.1 Evsel Katı Atıklar İl genelinde oluşan katı atıkların miktarı ve çeşitleri ile ilgili bilgi edinilememiştir. İlimiz genelinde, Aladağ, Kozan, Pozantı, Saimbeyli, Feke ve Tufanbeyli İlçelerinde yayla turizmi dolayısıyla, Karataş ve Yumurtalık İlçelerinde deniz turizmi nedeniyle yaz aylarında atık miktarları artmaktadır. N.2 Tehlikeli Atıklar İlimizde sanayileşme hızla gelişmektedir. Sanayi kuruluşlarının her yıl Tehlikeli Atık Beyan Sistemi üzerinden Tehlikeli Atık Beyanını yapması sağlanmakta, bu sisteme ait Kullanıcı Adı ve Parolası olmayan kuruluşlara gerekli Kullanıcı Adı ve Parola verilerek Tehlikeli Atık Beyanını yapması sağlanmaktadır tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği çerçevesinde denetimler yapılmakta ve buna göre üretim sonucu oluşması muhtemel olan tehlikeli atıklar için atıkların fabrika sınırları içinde tesis ve binalardan uzakta beton saha üzerine yerleştirilmiş sağlam, sızdırmaz, emniyetli ve uluslararası kabul görmüş standartlara uygun konteynırlar içerisinde geçici olarak muhafaza edilmesi yönünde geçici depolama alanı oluşturulması sağlanmaktadır. Ancak İlimizde düzenli bir çöp depolama alanı ve bertaraf tesisi bulunmamaktadır. Bu tehlikeli atıklar sanayi kuruluşlarınca Ulusal Atık Taşıma Formu kullanılarak taşıma lisansına sahip firmaların ilgili atığı taşıma lisansına sahip araçları tarafından ilgili atığı geri kazanım ya da bertaraf etme lisansına sahip geri kazanım ya da bertaraf tesislerine gönderilmektedir. N.3 Özel Atıklar N.3.1 Tıbbi Atıklar İlimizde bulunan hastaneler ve diğer sağlık kuruluşları İl Çevre ve Orman Müdürlüğü elemanları tarafından periyodik olarak denetlenmektedir. Yapılan denetimlerde, hastane atıkları kırmızı poşetlerde biriktirilerek geçici depolanmaları sağlanmıştır. Bu atıklar Seyhan İlçe Belediyesi, Yüreğir İlçe Belediyesi, Ceyhan İlçe Belediyesi, Sarıçam Belediyesi ve Çukurova Belediyesi tarafından Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğine uygun donanımlı, sıkıştırmasız araçlarla toplanmakta ve taşınmaktadır (Serum şişeleri, cam aksamlı malzemeler kumbaralarda biriktirilmektedir). Tıbbi Atıklar Sofulu Çöp Alanında evsel atıklardan ayrı bir alana dökülerek bertaraf edilmekte, üzeri kireçlenerek toprak ile üstü örtülmektedir. Tablo 107: Tıbbi Atık Oluşum Miktarı, 2009 BELEDİYE Seyhan Belediyesi Yüreğir Belediyesi Ceyhan Belediyesi Saimbeyli Belediyesi Feke Belediyesi Kozan Belediyesi ATIK MİKTARI kg/gün kg/gün 237 kg/gün 10 kg/gün 7 kg/gün 170 kg/gün 213

215 İlimiz sınırları içerisinde bulunan ve 2009 yılında denetlenen sağlık kurum ve kuruluşları ilçelere göre aşağıda verilmiştir. Tablo 108: Seyhan İlçesinde Denetlenen Sağlık Kuruluşları Sır Sağlık Kur. Adı Kurum Konteyner, Tıbbi Atık Günlük Atık a Türü Geçici Atık Taşıyıcı Miktarı (Kg.) Depo 1 Hıfsızssıhha Enstitüsü Resmi Kont. Var Seyhan 11 2 Dr.Ekrem Tok Ruh Sağ. Ve Resmi Depo Var Seyhan 15 Sinir Hast. Hastanesi 3 Ç.Ü. Balcalı Hastanesi Resmi Depo Var Seyhan Fatma Kemal Timuçin Kalp Resmi Depo Var Seyhan 100 Merkezi 5 Seyhan Uygulama Mrk. Resmi Depo Var Seyhan Adana Çukurova Devlet Resmi Depo Var Seyhan 71 Hastanesi 7 Baskent Ünv. Adana Özel Depo Var Seyhan 54 Uygulama Merkezi Seyhan 8 Ortadoğu Hastanesi Özel Depo Var Seyhan 50 9 Özel Global Tıp Merkezi Özel Kont. Var Seyhan Özel BSK Metropark Özel Depo Var Seyhan 70 Hastanesi 11 Numune Eğt. ve Arş. Resmi Depo Var. Seyhan 530 Hastanesi 12 Adana Asker Hastanesi Resmi Depo Yok Seyhan 6 13 Prof.Nusret Karasu Göğüs Resmi Depo Var. Seyhan 18 Hastanesi 14 Adana Doğum ve Çocuk Resmi Depo Var. Seyhan 66 Bakım Evi Döşeme Mah. 15 Adana Doğum ve Çocuk Resmi Depo Var. Seyhan 427 Bakım Evi Bakım Yurdu Cad. 16 Özel Prof.Dr. M.Turan Çetin Tüp Bebek Merkezi Özel Kont. Var Seyhan 3 Tablo 109: Yüreğir İlçesinde Bulunan Sağlık Kuruluşları Sır a Sağlık Kur. Adı Kurum Türü Konteyner, Geçici Tıbbi Atık Atık Taşıyıcı Günlük Atık Miktarı (Kg.) Depo 1 Adana Devlet Hastanesi Resmi Depo var Yüreğir Başkent Ünv. Adana Özel Depo Var Yüreğir 168 Uygulama Merkezi Kışla 3 Başkent Ünv. Adana Uygulam Merkezi Yüreğir Özel Depo Var Yüreğir 190 Tablo 110: Diğer İlçelerde Bulunan Sağlık Kuruluşları Sıra Sağlık Kur. Adı Kurum Konteyner, Tıbbi Atık Türü Geçici Atık Taşıyıcı Depo 1 Özel Sevgican Hastanesi Özel Depo Var. Kozan 97 2 Ceyhan Devlet Hastanesi 3 Feke Aile Sağlık Merkezi Resmi Kont. Yok Feke 7 4 Karataş Aile Sağlık Resmi Kont. Yok Karataş Günlük Atık Miktarı (Kg.) Resmi Depo var Ceyhan 227(Ek hizmet binaları ile)

216 Merkezi 5 Kozan Cerrahi Tıp Özel Kont. Var Kozan 2 Merkezi 6 Kozan Devlet Hastanesi Resmi Depo Var Kozan İmamoğlu Devlet Resmi Depo Var İmamoğlu 20 Hastanesi 8 Karaisalı Devlet Hastanesi Resmi Kont. Var Karaisalı 2 N.3.2 Atık Yağlar Atık yağlar, otomotiv sektöründen, fabrikalardan, iş makinelerinden, araç servis istasyonlarından oluşmaktadır. Bu kuruluşlarının her yıl Atık Yağ Beyanını yapması sağlanmakta, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği çerçevesinde denetimler yapılmakta ve buna göre geçici depolama istenmektedir. Daha sonra depolanan atık yağlar Ulusal Atık Taşıma Formu kullanılarak taşıma lisansına sahip firmaların ilgili atığı taşıma lisansına sahip araçları tarafından ilgili atığı geri kazanım ya da bertaraf etme lisansına sahip geri kazanım ya da bertaraf tesislerine gönderilmektedir N.3.3 Bitkisel ve Hayvansal Yağlar Bakanlığımız tarafından, tarih ve sayılı Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği kapsamında; İlimizde faaliyet gösteren Paksoy Ticaret ve Sanayi A.Ş. ye biyodizel üretimi amacıyla kullanılmış kızartmalık yağ toplama faaliyeti için Bitkisel Atık Yağ Toplama Lisansı verilmiştir. Firmada, anlaşmalı olduğu geçici depolama izni bulunan firmalar ve lisanslı araçlar ile gelen bitkisel kızartmalık atık yağların geri kazanımı yapılmaktadır. Valiliğimiz İl Çevre ve Orman Müdürlüğü tarafından, ilgili Yönetmelik kapsamında 1 (bir) adet firmaya kullanılmış kızartmalık yağları depolamak amacıyla Geçici Depolama İzni verilmiştir. Taşıma ve geçici depolama izni verilen Palmiye Biyoenerji San. ve Tic. Ltd. Şti. ve diğer bitkisel atık taşıma lisanslı firmalar, ilimizde çeşitli işletmelerden kullanılmış kızartmalık yağları Ulusal Atık Taşıma Formu kullanarak toplamaktadırlar. Toplanan bitkisel atık yağlar, şirketin geçici depolama alanında depolanarak anlaşmalı oldukları bitkisel atık yağ toplamaya yetkili firmalara gönderilmektedir. Geçici depolama izni verilen firmalar topladıkları kullanılmış kızartmalık yağ miktarını ve bitkisel atık yağ toplamaya yetkili firmalara sevk ettikleri miktarları gösteren bir tabloyu ve ulusal atık taşıma formlarının fotokopilerini birlikte her ayın sonunda Müdürlüğümüze bildirmektedirler. Ayrıca İlgili Yönetmelik kapsamında; Belediye sınırları içindeki bitkisel atık yağ üreten otel, lokanta, yemek fabrikaları, sanayi mutfakları ve benzeri yerlerin denetlenmesi amacıyla İlimiz Belediyelerinden Çevre Denetim Birimi ni kuran Büyükşehir Belediyesi, Seyhan Belediyesi ve Ceyhan Belediyesi ne yetki devri yapılmıştır. Yetki devri yapılan Belediyeler ilgili Yönetmelik kapsamında denetimlerini gerçekleştirerek her ayın sonunda yaptıkları çalışmalarla ilgili, Bakanlığımıza ve Müdürlüğümüze bilgi vermektedirler. Kullanılmış kızartmalık yağ üreticileri ve geçici depolama alanlarından gelen ulusal atık taşıma formları Müdürlüğümüz tarafından değerlendirilmiş olup; İlimizde 2009 yılında toplanan ve bitkisel atık yağ toplamaya yetkili firmalara sevk edilen kullanılmış kızartmalık yağ miktarının Kg olduğu tespit edilmiştir. N.3.4 Pil ve Aküler Pil ve akümülatörler ile ilgili olarak yasal düzenleme 31 Ağustos 2004 tarih ve sayılı (değişiklik: ve 25744) Resmi Gazetede Yayınlanan Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği ile düzenlenmiştir. Buna göre yönetmeliğin Genel İlkeler başlığı 5. madde (f) bendinde; Atık pil ve akümülatörlerin evsel ve diğer atıklarla birlikte depolanması, alıcı ortama verilmesi ve yakılması yasaktır ibaresi yer almaktadır. 215

217 Bu bağlamda; atık piller Adana Büyükşehir Belediyesi ile Taşınabilir Pil Üreticileri ve İthalatçıları Derneği (TAP) arasında yapılan işbirliği gereği muhtelif yerlerde toplanmakta ve daha sonra bertaraf edilmektedir. İl içinde AVM ler, belediye binaları, bazı okullar ve muhtarlıklar, büyük marketler, kargo şirketleri, eczaneler, zincir marketler vb. gibi yerler bünyelerinde bulundurdukları plastik bidon ve kutular ile Atık Pil Toplama Merkezi olarak pillerin toplanmasına katkı sağlamaktadırlar. Atık akümülatörler ise bu ürünlerin satışını yapan işletmeler ile araç bakım-servis istasyonlarında depozito karşılığında, satışı yapılan yeni akümülatörün yerine, iade olarak alınmaktadır. Bunun yanı sıra ilimizde Valiliğimizden izinli 4 adet Atık Akümülatör Geçici Depolama Alanı bulunmaktadır. Bu yerlerde biriken atık akümülatörler belirli periyotlarda (en fazla 90 gün içinde) Bakanlığımızdan lisans almış geri kazanım tesislerine gönderilmektedir. İlimizde lisanslı geri kazanım tesisi bulunmamaktadır. Lisanslı geçici depolama alanları ve atık akümülatör taşıma araçları listesine ve konu ile ilgili detaylı bilgilere adresinden ulaşılmaktadır. N.3.5 Cips ve Diğer Yakma Fırınlarından Kaynaklanan Küller İl sınırlarımız içerisinde bu tür yakma tesisleri bulunmamaktadır. N.3.6 Tarama Çamurları Sahil Güvenliğin talebi doğrultusunda, Karataş balıkçı barınağında DLH İnşaat Genel Müdürlüğüne bağlı 8.Bölge Müdürlüğü tarafından yumuşak zeminde 16 Nisan Nisan 2005 tarihleri arasında tarama yapılmıştır. Taramanın toplamı m3 olup, bu miktarın 6500 m3 ü 2004 yılında, m3 ü 2005 yılında yapılmış olup taramadan çıkan (boşaltılan) madde Silt (ince kum) dir yılından bu yana ilimizde dip taraması yapılmamış ve dolayısıyla tarama çamuru çıkmamıştır. N.3.7 Elektrik ve Elektronik Atıklar tarih ve sayılı Resmi Gazetede Elektrikli ve Elektronik Eşyalarda Bazı Zararlı Maddelerin Kullanımının Sınırlandırılmasına Dair Yönetmelik yayınlanmış olup, yönetmeliğin Üreticilerin Yükümlülükleri Madde 7. başlığında üreticiler her yıl Şubat ayı sonuna kadar Ek-3 te yer alan uygunluk beyan formunu doldurarak Bakanlığa vermekle yükümlüdür hükmü yer almaktadır. İlimizde bulunan İncirlik Hava Üssünden zaman zaman diğer atıklarla birlikte bu tür atıklar çıkmakta olup, bu atıklar İl Çevre ve Orman Müdürlüğümüz gözetiminde A.B.D ye gönderilmektedir. N.3.8 Kullanım Ömrü Bitmiş Araçlar İlimizde kullanım ömrü bitmiş makine, taşıt vb. gibi atıkların geri kazanımı ile ilgili bir tesis bulunmamaktadır. N.4 Diğer Atıklar N.4.1 Ambalaj Atıkları tarih ve sayılı Resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği kapsamında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliğinin 6, 17, 23. maddelerini kapsayan değişiklik İl Çevre ve Orman Müdürlüklerine yapılan yetki devri çerçevesinde Adana il genelinde ambalaj üretimi, ambalajlara dolum yapan firmalar, Ambalaj Atığı Toplama Ayırma Tesisleri ve Ambalaj Atığı Geri Dönüşüm firmaları ile ilgili: 216

218 -Firmaların isim, adres ve telefonları -Ambalaj üretimi yapan firmaların günlük ürettikleri ambalaj cins, miktarı ve ambalajların satıldığı yerler, -Ambalajlara dolum yapan firmaların ambalajlarının temin edildiği yerler -Ambalaj atıkları toplama-ayırma tesislerinde ayrılan atıkların cins ve miktarları, atıkların satıldığı yerler, -Ambalaj atıkları geri dönüşüm firmalarında geri dönüştürülen ambalaj atığı cins ve miktarı ve bu malzemelerin satıldığı firmalara ait bilgiler Çevre ve Orman Bakanlığının adresinde mevcuttur. İl genelinde 200 m² den büyük 35 adet Süper market bulunmaktadır. Bu süpermarketlerde oluşturulan atık toplama noktalarında toplanan atıklar lisanslı toplama-ayırma tesislerine gönderilmektedir. N.4.2 Hayvan Kadavraları Kombinada 2009 yılı içinde herhangi bir çalışma yapılmamıştır. N.4.3 Mezbaha Atıkları Kombinada 2009 yılı içinde herhangi bir çalışma yapılmamıştır. N.5 Atık Yönetimi Sanayiden kaynaklanan tehlikeli atıkların yönetimi için kaynakta atığın azaltılması çalışması yapılmakta ve üretim sonrası oluşan atıkların tesis sahası içinde geçici depolama alanlarında depolanması için gerekli izin verilmekte; daha sonra lisanslı araçlarla lisans almış geri dönüşüm/bertaraf tesislerine gönderilmesi denetlenmektedir. Ayrıca İlimiz sınırları içinde iki adet (Meltem Kimya Teks. San. İth. İhr. ve Tic. Ltd. Şti. ve Can Kimyevi Maddeler Geri Kazanım Arıtma Bertaraf Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti.) tehlikeli atık geri kazanım tesisi bulunmaktadır. N.6 Katı Atıkların Miktar Ve Kompozisyonu Adana Büyükşehir Belediye sınırları içerisinde toplanan atık miktarları ve atıkların özellikleri aşağıdaki tablolarda verilmiştir. Tablo 111: Atık boşaltım miktarları OLUŞUM KAYNAĞI GÜNLÜK BOŞALTIM(ton/gün) EVSEL ATIK 895 TİCARİ ATIK(Lokanta) 151 TİCARİ ATIK(Dükkân) 157 MARKET ATIĞI 45 KURUMSAL ATIK 32 CADDE SÜPRÜNTÜSÜ 150 PARK ATIĞI 20 DİĞER ATIKLAR 50 TOPLAM 1500 Tablo 112: Atık kompozisyonu (%) KAYNAĞI EVSEL TİCARİ MARKET KURUM CADDE PARK ATIK DİĞER KATEGORİSİ LOKANTA DÜKKÂN Mutfak Atığı Kâğıt

219 Tekstil Ot ve Odun Plastik Deri ve Lastik Metal Şişe ve Cam Seramik ve Taş Muhtelif Toplam Görünür Özgül ağırlık Kaynak: Adana İl Çevre ve Orman Müdürlüğü Çevre Yönetimi Şubesi Envanteri N.7. Katı Atıkların Biriktirilmesi, Toplanması, Taşınması ve Aktarma Merkezleri İlimiz Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde ilçe belediyeleri tarafından toplanan katı atıklar Sofulu Çöp Döküm sahasında vahşi olarak depolanmaktadır. Büyükşehire bağlı merkez ilçe belediyeleri içerisinde sadece Seyhan ilçesinde aktarma istasyonu bulunmaktadır. İlçe Belediyelerinde katı atık düzenli depolama iş termin planları devam etmektedir. Ormanlık alan ve içme suyu havzası içerisinde olmasından dolayı bazı ilçelerde problemler yaşanmaktadır. N.8 Atıkların Bertaraf Yöntemleri N.8.1 Katı Atıkların Depolanması Mevcut çöplük sahası, şehrin kuzeydoğu yönünde Büyükşehir Belediye sınırları dışında, Sofulu Belediyesi sınırları dâhilindedir. Büyükşehir Belediyesi tarafından söz konusu alanda yapılması planlanan Entegre Katı Atık Bertaraf Tesisi projesine ait 12 Haziran 2007 tarihli ÇED Olumlu kararı bulunmaktadır. Ancak, tesis henüz faaliyete geçmemiş olup, şu anda inşaat aşamasında olup 2010 yılı sonunda tesisin faaliyete geçmesi hedeflenmektedir. N.8.2 Atıkların Yakılması tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Atıkların Ek Yakıt Olarak Kullanılmasında Uyulacak Genel Kurallar Hakkında Tebliğ gereğince genellikle çimento fabrikaları geri dönüşüm lisansı alarak atık yağları ek yakıt olarak kullanmaktadır. Ayrıca bertaraf edilmesi gereken atıklar, yakma yöntemi kullanılmak suretiyle bertaraf işlemine tabi tutulmaktadır. N.8.3 Kompost İlimizde kompost tesisi mevcut değildir. N.9 Atıkların Geri Kazanımı ve Değerlendirilmesi Kent bazında Kamu Kuruluşlarının geri kazanma etkinliklerinin oldukça sınırlı olmasına karşın özel girişimcilerle kurulan çok ortaklı bir geri kazanım sistemi çok iyi örgütlenmiş ve çok etkin çalışmaktadır. Özellikle, geri kazanılabilir malzemenin eskicilerce üretim noktasında; çöp toplayıcılarınca da boşaltım noktalarında yapılan özel nitelikli toplama son derece etkindir. Toplam atığın % 5.9 unun bu yoldan geri kazanıldığı kabul edilmektedir. 218

220 Sofulu depolama sahasında sayıları arasında değişen çöp ayırıcısı Adana Büyükşehir Belediyesine ve Özel yükleyiciye (müteahit) herhangi bir ödemede bulunmadan çalışmaktadır. Ayırıcılar saha içerisinde çalışmalarını elle ayıklayarak yapmaktadırlar. JİCA ekibinin atık kompozisyon araştırma sonuçlarına göre Adana Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde belirlenen en yüksek oranda % 75.5 ile mutfak atıkları olmuştur. Mayıs 1995 yılı içinde yapılan kompost pazar araştırması da atıkların üretilmiş kompostta çok büyük bir talep olduğunu (yılda 3.7 milyon ton) göstermiştir. Özel sektör tarafından oldukça aktif bir geri dönüşüm sistemi kurulmuşsa da daha çok kayıt dışı çalışılmaktadır. Katı Atık Yönetiminde geri dönüşümü öncelikli konu kabul eden Çevre ve Orman Bakanlığı, kentsel atıkların % 90 oranında geri kazanımını hedeflemektedir. Bugünkü özel sektör geri dönüşüm uygulamalarında mutfak atıklarının yeri yok gibi dir. Ancak, daha ileri evrelere yönelebilmek için, gıda atıklarının da ele alınması gerekmektedir. Ayıklama tesisi mevcut olmadığından bu bağlamda, Adana-Mersin bölgesel katı atık yönetimi projesinin öncelikli hedeflerinden birisi de gereken bütçe sağlandığında bir ayrıştırma tesisi ve birde kompost tesisi inşaa edilmesidir. Tablo:113 SIRA NO 1 FİRMA ADI İSKEN - İSKENDERUN EN. ÜR. TİC. A.Ş. İLETİŞİM BİLGİSİ Sugözü Köyü Mevkii TEL : FAX: Mrkz.Tel: ŞEHİR ADANA Yumurtalık FAALİYET KONUSU Depolama Tesisi TESİSTE İŞLENECEK ATIK TÜRLERİ Sugözü Termik Santralinden Kaynaklanan Atıklar Depolanmaktadır. LİSANS/İ ZİN LİSANS NO TA-İL DS LİSANS/İZİ N SON TARİH KAPASİTELERİ GERİ KAZANILAN ATIK TÜRLERİNİN MİKTARLARI Düzenli Atık Depolama Alanı m 3 Depolama İle Bertaraf Tehlikeli Atık Depolama Alanı m 3 ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN MİKTARLARI ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN KULLANIM YERLERİ İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARI İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARININ BERTARAFI - TESİSDE YAŞANAN PROBLEMLER Problem Yaşanmamıştır 219

221 SIRA NO 2 FİRMA ADI ME ALÜMİNYUM DÖKÜM - MAHMUT ERDOĞDU İLETİŞİM BİLGİSİ Yeşiloba Mah. Hurdacılar Sitesi 85. sokak No:48 Seyhan /ADANA Tel/Faks: ŞEHİR FAALİYET KONUSU TESİSTE İŞLENECEK ATIK TÜRLERİ LİSANS/İZİN LİSANS NO LİSANS/İZİN SON TARİH KAPASİTELERİ GERİ KAZANILAN ATIK TÜRLERİNİN MİKTARLARI ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN MİKTARLARI ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN KULLANIM YERLERİ İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARI İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARININ BERTARAFI TESİSDE YAŞANAN PROBLEMLER SIRA NO 3 FİRMA ADI MELTEM KİMYA TEKSTİL SAN. İTH. İHR. TİC. LTD. ŞTİ İLETİŞİM BİLGİSİ Mersin Batı Otoban Bağlantısı Tel: Faks: ŞEHİR ADANA Seyhan FAALİYET KONUSU Geri Kazanım TESİSTE İŞLENECEK ATIK TÜRLERİ LİSANS/İZİN LİSANS NO TA-İL R3-R6 LİSANS/İZİN SON TARİH KAPASİTELERİ GERİ KAZANILAN ATIK TÜRLERİNİN MİKTARLARI ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN MİKTARLARI 3773 TON 9800 TON ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN KULLANIM YERLERİ Plastik Sanayi Antifiriz - Kablo İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARI İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARININ BERTARAFI TESİSDE YAŞANAN PROBLEMLER

222 SIRA NO 4 FİRMA ADI CAN KİMYEVİ MADDELER GERİ KAZANIM ARITMA BERT.NAK.SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ İLETİŞİM BİLGİSİ ADRES: Hacı Sabancı Org. San. Böl. Atatürk Bulv. No:45 Tlf: Faks: ŞEHİR ADANA Sarıçam FAALİYET KONUSU Madeni Yağ Geri Kazanım TESİSTE İŞLENECEK ATIK TÜRLERİ 1. Kategori Atık Madeni Yağlar LİSANS/İZİN LİSANS NO LİSANS/İZİN SON TARİH KAPASİTELERİ(K G) GERİ KAZANILAN ATIK TÜRLERİNİN MİKTARLARI(K G) ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİ N MİKTARLAR I ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN KULLANIM YERLERİ Basit Sanayi Yağları Gres Yağı Hammadde si İŞLETME ESNASIND A OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARI Minumum verim %70 İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARINI N BERTARAFI İzaydaş TESİSDE YAŞANAN PROBLEMLE R Fire Atıkların Bertarafı Nakliyesi SIRA NO 5 FİRMA ADI PAKSOY TİCARET VE SANAYİ A.. İLETİŞİM BİLGİSİ Hasan aş Bulvarı No:184 Tel: Faks: ŞEHİR ADANA Yüreğir FAALİYET KONUSU TESİSTE İŞLENECEK ATIK TÜRLERİ LİSANS/İZİN LİSANS NO LİSANS/İZİN SON TARİH KAPASİTELERİ GERİ KAZANILAN ATIK TÜRLERİNİN MİKTARLARI ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN MİKTARLARI ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN KULLANIM YERLERİ İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARI İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARININ BERTARAFI TESİSDE YAŞANAN PROBLEMLER 221

223 SIRA NO 6 FİRMA ADI KOLZA BİODİZEL YAKIT VE PETROL ÜRÜNLERİ SANAYİ VE TİCARET A.. İLETİŞİM BİLGİSİ Sofulu Beldesi Yeşiltepe Mah. Dilek Altlığ Caddesi No:59 Yüreğir/ADANA Tel: Fabrika Tel: Fabrika Fax: GSM: ŞEHİR ADANA Yüreğir FAALİYET KONUSU Bitkisel Atık Yağ Toplama ve Geri Kazanım TESİSTE İŞLENECEK ATIK TÜRLERİ Bitkisel Atık Yağ LİSANS/İZİN LİSANS NO BAYKY LİSANS/İZİN SON TARİH KAPASİTELERİ 2009 Yılı (Kg) GERİ KAZANILAN ATIK TÜRLERİNİN MİKTARLARI ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN MİKTARLARI ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN KULLANIM YERLERİ İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARI İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARININ BERTARAFI TESİSDE YAŞANAN PROBLEMLER SIRA NO 7 FİRMA ADI MAKTA KİMYA ENDÜSTRİSİ İÇ VE DI TİC. A.. İLETİŞİM BİLGİSİ Mersin Yolu Üzeri 10. Km. Sasa Karşısı No:686/A Tel: Faks: ŞEHİR ADANA Seyhan FAALİYET KONUSU Bitkisel Yağların Tasfiyesi ve Rafinerizasyonu (Geri Kazanımı) Tesisi TESİSTE İŞLENECEK ATIK TÜRLERİ Soapstock LİSANS/İZİN LİSANS NO BAYK-01-Ş002 LİSANS/İZİN SON TARİH KAPASİTELERİ ton/yıl (soap-stock) GERİ KAZANILAN ATIK TÜRLERİNİN MİKTARLARI Asit Yağı: kg/yıl Nötr Yağ: kg/yıl - ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN MİKTAR- KULLANIM YERLERİ İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARI İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARININ BERTARAFI TESİSDE YAŞANAN PROBLEMLER

224 SIRA NO 8 FİRMA ADI ADANA ÇİMENTO SAN. T.A.Ş. İLETİŞİM BİLGİSİ Ceyhan yolu Üzeri, 12. Km. PK: Tel: Faks: adanacimento.com.tr ŞEHİR ADANA İncirlik FAALİYET KONUSU Çimento Üretim Tesisi (Atıkları ek yakıt olarak kullanım lisanslı) TESİSTE İŞLENECEK ATIK TÜRLERİ LİSANS/İZ İN LİSANS NO TA-İL R1 LİSANS/İZİN SON TARİH KAPASİTELERİ GERİ KAZANILAN ATIK TÜRLERİNİN MİKTARLARI ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN MİKTARLARI ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN KULLANIM YERLERİ İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARI İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARININ BERTARAFI TESİSDE YAŞANAN PROBLEMLER Lisansın kapasitesi, atıkların ek yakıt olarak kullanımı ile toplam 48 MW lık enerji sağlanabilmektedir Enerji geri kazanımı amacıyla kullanılan atık miktarı İkincil ürün oluşmamak tadır konularlarda eğitimsizliğiatık temininde sıkıntı yaşanmaktadır. -Özellikle arıtma çamurlarının ve ısıl gücü olan katı atıkların belediye çöplüklerine alınmaması gerekmektedir. Atık sürekliliği olursa tesisimize otomatik atık hazırlama ve besleme sistemi kurulması planlanmaktadır. Atık temininde yaşanan sıkıntı, tesislerin kendi atık kodlarını belirleyememesi, tesislerin atıkların kaynağında ayrılması, tasnifi, ayrı depolanması vb. ADANA ÇİMENTO SAN. T.A.Ş. TESİSİNDE İŞLENECEK ATIK TÜRLERİ ATIK ATIK TÜRÜ KAPASİTE YILI (KG/SAAT) DEVİR TESİSE KODU (TON) KABUL EDİLEN ATIK MİKTARI (TON) Sondaj Çamurları ve Diğer sondaj atıkları Yağ içeren sondaj çamurları ve atıkları Tehlikeli maddeler içeren sondaj çamurları ve diğer sondaj atıkları EK YAKIT OLARAK KULLANILAN MİKTAR (TON) Alkollü ve alkolsüz içeceklerin (kahve, çay ve kakao hariç) üretiminden kaynaklanan atıklar İşletme sahası içerisinde 200 atıksu arıtımından kaynaklanan çamurlar 2010 DEVİR (TON) Selüloz, kağıt ve kağıt karton ve üretim ile işlenmesinden kaynaklanan atıklar un haricindeki 100 işletme sahası içerisinde atıksu arıtımından kaynaklanan çamurlar Tekstil Endüstrisinden Kaynaklanan Atıklar Tehlikeli madde içeren atıksuların saha içi arıtılmasından kaynaklanan çamurlar Petrol Rafine Atıkları

225 Tank dibi çamuru Petrol döküntüleri İşletme ya da ekipman bakım çalışmalarında oluşan yağlı çamur Diğer ziftler Tehlikeli madde içeren işletme sahası içerisinde atıksu arıtma işlemlerinden kaynaklanan çamur Saha içi Atık Su Arıtma İşlemlerinden Kaynaklanan Çamurlar Tehlikeli maddeler içeren saha içi atıksu arıtma işlemlerinden kaynaklanan çamurlar Fosforlu Kimyasallardan ve Fosforlu Kimyasalların İşlenmesinin İFTK'ların kaynaklanan atıklar Tehlikeli maddeler içeren yada tehlikeli meddeler bulaşmış kalsiyum tabanlı 200 reaksiyon atıkları Başka türlü tanımlanmamış anorganik kimyasal işlemlerden kaynaklanan atıklar Kullanılmış aktif karbon ( hariç) ADANA ÇİMENTO SAN. T.A.Ş.TESİSİNDE İŞLENECEK ATIK TÜRLERİ ATIK ATIK TÜRÜ KAPASİTE (KG/SAAT) DEVİR DEVİR KODU (TON) (TON) YILI TESİSE KABUL EDİLEN ATIK MİKTARI (TON) 2009 EK YAKIT OLARAK KULLANILAN MİKTAR (TON) Temel Organik Kimyasal Maddelerin İFTK larından Kaynaklanan Atıklar Tehlikeli madde içeren işletme sahası içerisinde atıksu arıtma çamurları Plastiklerin, Sentetik Kauçuğun ve Yapay Elyafların İFTK larından Kaynaklanan Atıklar Tehlikeli madde içeren işletme sahası atıksu arıtma çamurları (06 11 in haricindeki) Organik Boyaların ve Pigmentlerin İFTK larından Kaynaklanan Atıklar Tehlikeli madde içeren 400 işletme sahası atıksu arıtma çamurları Yağ, Gres, Sabun, Deterjan, Dezenfektan ve Kozmetiklerin İFTK larından Kaynaklanan Atıklar Tehlikeli madde içeren 400 işletme sahası atıksu arıtma çamurları Boya ve Verniğin İFTK ları ve Sökülmesinden Kaynaklanan Atıklar Organik çözücüler ya da tehlikeli maddeler içeren atık boya ve vernikler Organik çözücüler ya da tehlikeli maddeler içeren boya ve vernik çamurları Organik çözücüler ya da

226 tehlikeli maddeler içeren boya ve verniklerden kaynaklanan 500 sulu çamurlar İçinde organik çözücüler ya da tehlikeli maddeler bulunan boya ve vernik sökülmesinden kaynaklanan atıklar İçinde organik çözücüler ya da tehlikeli maddeler bulunan boya ve vernik sökülmesinden kaynaklanan akıcı süspansiyonlar Boya ya da vernik sökücü atıkları Baskı Mürekkeplerinden Kaynaklanan Atıklar Mürekkep içeren sulu çamurlar Tehlikeli madde içeren mürekkep atıkları Tehlikeli maddeler içeren mürekkep çamurları Tehlikeli madde içeren atık tonerleri ADANA ÇİMENTO SAN. T.A.Ş.TESİSİNDE İŞLENECEK ATIK TÜRLERİ ATIK ATIK TÜRÜ KAPASİTE YILI (KG/SAAT) DEVİR TESİSE KODU (TON) KABUL EDİLEN ATIK MİKTARI (TON) EK YAKIT OLARAK KULLANILAN MİKTAR (TON) 2010 DEVİR (TON) Enerji Santrallerinden ve Diğer Yakma Tesislerinden (19 hariç) Kaynaklanan Atıklar Tehlikeli madde içeren işletme saha içi atıksu arıtmasının çamurları 4000 Tehlikeli maddeler içeren kazan temizlemesi sonucu çıkan akıcı çamurları Demir ve Çelik Endüstrisinden Kaynaklanan Atıklar Tehlikeli maddeler içeren gaz arıtımı çamur ve filtre kekleri Cam ve Cam Ürünleri Üretim Atıkları Tehlikeli maddeler içeren ve baca gazı arıtımından kaynaklanan katı atıklar Tehlikeli maddeler içeren saha içi atıksu arıtma işlemleri katı atıkları Metal ve Diğer Materyallerin Kimyasal Yüzey İşlemi ve Kaplanmasından (Örn: Galvanizleme, Çinko Kaplama, Dekapaj, Asitle Sıyırma, Fosfatlama, Alkalin Degradasyonu, Anodizasyon) Oluşan Atıklar Fosfatlama çamurları Tehlikeli maddeler içeren çamurlar ve filtre kekleri Atık Hidrolik Yağlar Diğer klorlanmış hidrolik yağlar (emülsiyonlar hariç) Klorlanmamış hidrolik yağlar (emülsiyonlar hariç) Klor içeren emülsiyonlar

227 Klor içermeyen emülsiyonlar Sadece madeni yağ içeren hidrolik yağlar Diğer hidrolik yağlar Fren sıvıları Mineral bazlı, klor içeren hidrolik yağlar Mineral bazlı, klor içermeyen hidrolik yağlar Sentetik hidrolik yağlar Hazır ve çözünebilir hidrolik yağlar Diğer hidrolik yağlar ADANA ÇİMENTO SAN. T.A.Ş.TESİSİNDE İŞLENECEK ATIK TÜRLERİ ATIK ATIK TÜRÜ KAPASİTE YILI (KG/SAAT) DEVİR TESİSE KODU (TON) KABUL EDİLEN ATIK MİKTARI (TON) Atık Makine, anzıman ve Yağlama Yağları Klorlu motor, şanzıman ve yağlama yağları Klorlu olmayan motor, şanzıman ve yağlama yağları Mineral bazlı klor içeren makine, şanzıman ve yağlama yağları 1000 Mineral bazlı klor içermeyen makine, şanzıman ve yağlama yağları Sentetik makine şanzıman ve yağlama yağları Hazır ve biyolojik olarak çözünebilir makine, şanzıman ve yağlama yağları Diğer makine, şanzıman ve yağlama yağları Atık Yalıtım ve Isı İletim Yağları de bahsedilenlerin dışındaki mineral bazlı klor içeren yalıtma ve ısı iletme yağları Mineral bazlı klor içeren yalıtma ve ısı iletme yağları Sentetik klor içeren yalıtma ve ısı iletme yağları Hazır ve biyolojik olarak çözünebilen yalıtma ve ısı iletme yağları Diğer yalıtma ve ısı iletme yağları Yağ/Su Separatörü İçerikleri EK YAKIT OLARAK KULLANILAN MİKTAR (TON) DEVİR (TON)

228 Kum odacığı ve yağ/su separatöründen (ayırıcısından) çıkan katı maddeler Yağ/su separatöründen (ayırıcısından) çıkan çamurlar İnterseptör (yakalayıcı)çamurları Tuz giderici çamurları yada emülsiyonları Diğer emülsiyonlar 1000 Yağ/su separatöründen (ayırıcısından) çıkan yağ ADANA ÇİMENTO SAN. T.A.Ş.TESİSİNDE İŞLENECEK ATIK TÜRLERİ ATIK KODU ATIK TÜRÜ KAPASİTE (KG/SAAT) Yağ/su separatöründen (ayırıcısından) çıkan yağlı su Kum odacığından ve yağ/su 1000 separatöründen (ayırıcısından) çıkan karışık atıklar Sıvı Yakıtların Atıkları Fuel-oil ve mazot Benzin(petrol) Diğer yakıtlar (karışımlar dahil) DEVİR (TON) YILI TESİSE KABUL EDİLEN ATIK MİKTARI (TON) 2009 EK YAKIT OLARAK KULLANILAN MİKTAR (TON) 2010 DEVİR (TON) Ambalaj (Belediyenin Ayrı Toplanmış Ambalaj Atıkları Dahil) Kağıt ve karton ambalaj Plastik ambalaj Ahşap ambalaj Bileşik ambalaj Karışık (karma) ambalaj Tekstil ambalaj Tehlikeli maddelerin kalıntılarını içeren ya da * tehlikeli maddelerle kirlenmiş ambalajlar Absorbentler, Filtre Maddeleri, Temizleme Bezleri ve Koruyucu Giysiler Tehlikeli maddelerle kirlenmiş absorbentler, filtre maddeleri (başka şekilde * tanımlanmamış ise yağ filtreleri), temizleme bezleri, 1000 koruyucu giysiler nin haricindeki absorbentler, filtre malzemeleri temizleme bezleri, koruyucu giysiler Çeşitli Türlerinin ( İş Makineleri Dahil) Ömrünü Tamamlamış Araçları ve Ömrünü Tamamlamış Araçların Sökülmesi ile Araç Bakımından (13, 14, ve hariç) Kaynaklanan Atıklar Ömrünü tamamlamış lastikler

229 Fren sıvıları Ahşap, Cam ve Plastik Ahşap Plastik Tehlikeli maddeler içeren ya da tehlikeli maddeler bulaşmış ahşap cam ya da plastik ADANA ÇİMENTO SAN. T.A.Ş.TESİSİNDE İŞLENECEK ATIK TÜRLERİ ATIK ATIK TÜRÜ KAPASİTE 2008 (KG/SAAT) DEVİR KODU (TON) 2009 YILI TESİSE KABUL EDİLEN ATIK MİKTARI (TON) Bitümenli karışımlar, Katranlı ve Kömür katranlı ürünler Kömür ve katran içeren bitümenli karışımlar EK YAKIT OLARAK KULLANILAN MİKTAR (TON) 2010 DEVİR (TON) Kömür katranı ve katranlı ürünler Atıkların Fiziki/Kimyasal İşlenmesinden (Dekromizasyon- Krom Giderme, Desiyanürizasyon-Siyanür Giderme, Nötralizasyon Dahil) Kaynaklanan Atıklar Tehlikeli maddeler içeren fiziki ve kimyasal işlemlerin 3000 çamurları Başka Bir ekilde Tanımlanmamış Atık Su Arıtma Tesisi Atıkları İyon değiştiricilerinin yeniden üretimi sırasında ortaya çıkan solüsyonlar (karışımlar) ve çamurlar Tehlikeli maddeler içeren endüstriyel atık suyun biyolojik arıtılmasından kaynaklanan çamurlar Endüstriyel atık su arıtımının başka bir işleminden kaynaklanan tehlikeli maddeler içeren çamurlar İnsan tüketimi ve endüstriyel kullanım için gereken suyun hazırlanmasından kaynaklanan atıklar Doymuş yada kullanılmış iyon değişim reçinesi Toprak ve Yeraltı Suyu Islahından kaynaklanan atıklar Tehlikeli maddeler içeren toprak ıslahından kaynaklanan çamurlar 100 Yer altı suyunun ıslahından kaynaklanan tehlikeli maddeler içeren çamurlar toplam ALTERNATİF HAMMADDE OLARAK KULANILACAK ATIKLAR ATIK KODU ATIK TÜRÜ Ağırtma toprağı (Yağlı toprak) Organiza Sanayii Çamuru

230 Grit atığı (izinle deneme amaçlı) toplam genel toplam SIRA NO 9 FİRMA ADI DÖNKASAN DÖNÜŞEN KAĞIT HAMMAD.İ SAN.VE TİC.A.Ş İLETİŞİM BİLGİSİ Tarsus Yolu 16.km Zeytinli Köyü ŞEHİR ADANA Seyhan FAALİYET KONUSU Ambalaj Atığı Toplama Ayırma TESİSTE İŞLENECEK ATIK TÜRLERİ Ambalaj Atıkları (Kağıt- Karton, Plastik Metal, Cam, Tahta) LİSANS/İZİN LİSANS NO 21 TAT LİSANS/İZİN SON TARİH 27/05/2012 KAPASİTELERİ (kg) Plastik: Kağıt Karton Metal Cam 20 Tahta GERİ KAZANILAN ATIK TÜRLERİNİN MİKTARLARI ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN MİKTARLARI ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN KULLANIM YERLERİ İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARI kg. İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARININ BERTARAFI SOFULU ÇÖP ALANINA. TESİSDE YAŞANAN PROBLEMLER ÜCRET ÖDENEREK SOFULU ÇÖP ALANINA DÖKÜLMESİ. SIRA NO 10 FİRMA ADI AKASAN ADANA KAĞIT SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ. İLETİŞİM BİLGİSİ H. S. O.S.B. Anafartalar Cad. No.1 Tel : Faks : ŞEHİR/ İLÇE ADANA Sarıçam FAALİYET KONUSU Geri Dönüşüm Tesisi TESİSTE İŞLENECEK ATIK TÜRLERİ Kağıt - Karton LİSANS/İZİN LİSANS NO 059 GDT LİSANS/İZİN SON TARİH KAPASİTELERİ Kağıt-Karton ton/yıl GERİ KAZANILAN ATIK TÜRLERİNİN MİKTARLARI Atık Kağıt- Karton ,00 ton/yıl ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN MİKTARLARI Fluting ,00 ton/yıl Test Liner 6.691,00 ton/yıl ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN KULLANIM YERLERİ Karton İmalatında Karton İmalatında 229 İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARI Kendi Bünyesinde Hammadde olarak Kullanılmaktadır İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARININ BERTARAFI Kendi Bünyesinde Hammadde olarak Kullanılmaktadır TESİSDE YAŞANAN PROBLEMLER Bölgemizde atık kağıtların kazanımı oldukça düşük.bu nedenle bölge dışından hammadde temin ediliyor.

231 SIRA NO 11 FİRMA ADI YILMAZ AMBALAJ ATIKLARI GERİ DÖNÜŞÜM SAN.VE TİC. LTD. ŞTİ İLETİŞİM BİLGİSİ Sarıhamzalı Mah. 7.Sk. No: 23 Tlf: Faks: ŞEHİR ADANA Seyhan FAALİYET KONUSU Plastik- Cam Geri Dönüşüm TESİSTE İŞLENECEK ATIK TÜRLERİ Pet Şişe Cam Şişe LİSANS/İZİN LİSANS NO TAT 053 GDT 061 LİSANS/İZİN SON TARİH KAPASİTELERİ Pet Şişe (4800 ton/yıl) Cam Şişe ( ton/yıl) GERİ KAZANILAN ATIK TÜRLERİNİN MİKTARLARI ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN MİKTARLARI ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN KULLANIM YERLERİ ton ton Elyaf Tesislerine elyafın ham maddesi olarak kullanılıyor ton Ton Anadolu Cam Sanayi fabrikalarında cam şişe olarak geri dönüşümü sağlanıyor. İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARI İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARININ BERTARAFI 250 ton Pet Şişe Kapağı ve etiketi plastik olarak geri döüşümü yapılmaktadir. TESİSDE YAŞANAN PROBLEMLER SIRA NO 12 FİRMA ADI VEL-AY PLASTİK AMBALAJ İNŞAAT TAAHHÜT VE SAN. LTD. ŞTİ İLETİŞİM BİLGİSİ Fevzipaşa Mah. 41.Sok. No: ŞEHİR ADANA Seyhan FAALİYET KONUSU Ambalaj Atıklarının Toplanması Ayrılması TESİSTE İŞLENECEK ATIK TÜRLERİ Cam Plastik Metal Kağıt Kompozit LİSANS/İZİN LİSANS NO 132 TAT LİSANS/İZİN SON TARİH KAPASİTELE Rİ TON/YIL GERİ KAZANILAN ATIK TÜRLERİNİN MİKTARLARI ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN MİKTARLARI ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN KULLANIM YERLERİ İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARI Fire Oluşmamak tadır İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARININ BERTARAFI B. Bel. Katı Atık Depo Sahasına gönderilmiştir TESİSDE YAŞANAN PROBLEMLER - 230

232 SIRA NO 13 FİRMA ADI ANKA GERİ DÖNÜŞÜM ATIK TOPLAMA VE PETROL SAN.TİC.LTD.ŞTİ. İLETİŞİM BİLGİSİ Fuzuli Cad. No:83/A ŞEHİR ADANA Seyhan FAALİYET KONUSU Toplama Ayırma TESİSTE İŞLENECEK ATIK TÜRLERİ Plastik, Tlf:322- Fax:322- Kağıt- Karton, Cam, Metal LİSANS/İZİ N LİSANS NO 122 TAT LİSANS/İZİN SON TARİH 12/07/ KAPASİTELERİ GERİ KAZANILAN ATIK TÜRLERİNİN MİKTARLARI ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN MİKTARLARI ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN KULLANIM YERLERİ İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARI İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARININ BERTARAFI TESİSD E YAŞAN AN PROBL EMLER Ton/Yıl Fire Oluşmamaktadır SIRA NO FİRMA ADI İLETİŞİM BİLGİSİ ŞEHİR/ İLÇE FAALİYET KONUSU TESİSTE İŞLENECEK ATIK TÜRLERİ LİSANS/İZİN LİSANS NO LİSANS/İZİN SON TARİH 14 TUNÇLAR AMB.PLS. KAĞITÇILIK SAN.TİC.LTD.ŞTİ OVA MAH. ŞAKİRPAŞA CAD.267/A ADANA Seyhan Atık Toplama Ayırma Tesisi Cam Plastik Metal Kağıt/Karton Kompozit Geçici Çalışma İzni No: Lisans iiçin Müracaatı Devam Ediyor 231

233 KAPASİTELERİ(ton/gü n) Cam 10 Plastik 10 Metal 5 Kağıt/ Karton 30 Kompozit 1 GERİ KAZANILAN ATIK TÜRLERİNİ N MİKTARLA RI ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİ N MİKTARLA RI ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİ N KULLANIM YERLERİ İŞLETME ESNASIND A OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARI %20-%30 İŞLETME ESNASIND A OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARINI N BERTARAFI BELEDİYE ÇÖP SAHASINA GÖNDERM E TESİSDE YAŞANAN PROBLEMLER ASKİ YE AİT ALT YAPI ÇALIŞMASINI N YETERSİZ VE SORUNLU OLMASI SIRA NO 15 FİRMA ADI VEL-AY PLASTİK AMB.İNŞ.TAAH. TİC.SAN.LTD.ŞTİ İLETİŞİM BİLGİSİ FEVZİ PAŞA MAH SOK NO: ŞEHİR ADANA Seyhan FAALİYET KONUSU Plastik Ambalaj Atıklarının Geri Dönüşümü TESİSTE İŞLENECEK ATIK TÜRLERİ Plastik LİSANS/İZİN LİSANS NO 029 GDT LİSANS/İZİN SON TARİH KAPASİTELERİ TON/YIL GERİ KAZANILAN ATIK TÜRLERİNİN MİKTARLARI PE 418 TON PP TON PS 492 TON ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN MİKTARLARI PE 418 TON PP TON PS 492 TON ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN KULLANIM YERLERİ Kasa, Saksı ve çeşitli plastik malzeme üretimi İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARI 24 TON/YIL İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARININ BERTARAFI Büyükşehir Belediyesi Katı Atık Depo Sahasına gönderilmiştir TESİSDE YAŞANAN PROBLEMLER - SIRA NO 16 FİRMA ADI AKSU DÖNÜŞÜMLÜ KAĞIT SAN. VE TİC. ANONİM ŞİRKETİ İLETİŞİM BİLGİSİ Büyük Dikili Köy Mevki Mersin Yolu Üzeri No: ŞEHİR ADANA Seyhan FAALİYET KONUSU Cam, Plastik, Metal, Kağıt, Kompozit TESİSTE İŞLENECEK ATIK TÜRLERİ Cam, Plastik, Metal, Kağıt, Kompozit LİSANS/İZİN LİSANS NO B.18.İÇO / Toplama Ayırma Tesisi LİSANS/İZİN SON TARİH

234 KAPASİTELERİ Ton GERİ KAZANILAN ATIK TÜRLERİNİN MİKTARLARI Kg (Satın Alınan) Kg (Kaynakta Ayrı Toplama ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN MİKTARLARI ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN KULLANIM YERLERİ İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARI Kg çöp 2000 Kg çöp İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARININ BERTARAFI Tesisimizden çıkan atıklar Belediyeye ait çöp depone alanlarına gönderilmiştir. TESİSDE YAŞANAN PROBLEMLER SIRA NO 17 FİRMA ADI RE- PLASTSA KİMYEVİ MAD. VE PLASTİK SAN. VE TİC. LTD.ŞTİ İLETİŞİM BİLGİSİ Yolgeçen Mahallesi Turhan Cemal Beriker Bulvarı No: ŞEHİR ADANA Seyhan FAALİYET KONUSU Ambalaj Atıkları Geri Dönüşüm TESİSTE İŞLENECEK ATIK TÜRLERİ Plastik Pet LİSANS/İZİN LİSANS NO 132 GTD LİSANS/İZİN SON TARİH KAPASİTELERİ GERİ KAZANILAN ATIK TÜRLERİNİN MİKTARLARI ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN MİKTARLARI ELDE EDİLEN İKİNCİL ÜRÜNLERİN KULLANIM YERLERİ İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARI İŞLETME ESNASINDA OLUŞAN FİRE (ATIK) MİKTARININ BERTARAFI ton/yıl TESİSDE YAŞANAN PROBLEMLER Modernizasyon Çalışmaları Nedeni İle atık pet alımı flake satışı olmamıştır. N.10 Atıkların Çevre Üzerindeki Etkileri Belediyelerin Katı Atık Yönetiminde, zaman zaman atık depolama sahasına bağlı sorunların çok ciddi boyutlar sergilediği görülebilmektedir. Hızlı kentleşme, mevcut atık depolama sahasının etrafında konutların halkalaşmasına yol açmaktadır. Sonradan gelmiş olmalarına rağmen çevre sakinleri kokuya, sineğe (diğer kemirgenler), toza vb. olumsuzluklara karşı şiddetli bir direniş gösterirler. Döküm sahası, atık oluşum odaklarından ekonomik bir mesafe içinde bulunduğu sürece, atık taşıma maliyeti yükselmeyecektir. Ancak, özellikle büyük şehirlerde, başta sakinlerin muhalefetine bağlı olarak, böyle yakın alanların bulunması nadirdir. Dolayısıyla da atıkların ve patojenlerin yayılması, doğrudan temas, koku, gaz, sızıntı suyu problemleri ortaya çıkmaktadır. 233

235 Çöpün üst tabakasının bir kısmı, rüzgârla kolayca uçabilen hafif maddelerden oluşmuştur. Çöplük sahasına giren hayvanlar da atıkların yer değiştirmesi ve saha dışına taşınmasına neden olmaktadırlar. Ayrıca, sahada çöpün geri kazanılabilir kısmını ayırmakla uğraşan kişilerin, kendilerini veya etrafındaki insanları etkileyebilecek patojenik maddeleri taşıma riskleri bulunmaktadır. Sıcak bir iklime sahip Adana da mevcut sahada günlük olarak örtü çalışması yapılsa bile günlük boşaltım, yayma esnasında rüzgârın da yardımı ile estiği zamanlarda açığa çıkan koku, saha civarında yaşayan kişilerin en çok şikâyet ettiği konudur. Sofulu çöp döküm sahasındaki atıkların hacmi oldukça büyüktür ve çöplerin büyük bir kısmı organik maddelerden (%75.5evsel atık) oluşmaktadır. Dolayısıyla metan gazı oluşumu için yeterli miktarda ayrışabilir organik madde mevcuttur. Atık hacminin yüksek olduğu sahada yaygın ve patlama riskleri ile zeminde gaz hareketlerinin önlenebilmesi için gaz toplama bacaları inşa edilmiştir. Yeraltı ve yüzeysel suların, sızıntı suyu tarafından kirletilmesi, bu suların içme ve sulama amaçlı kullanımını sınırlamaktadır. Bu bağlamda, proje kapsamında bir vadiye uzanan atık alanı talveginde 1228 m uzunluğunda, içi filtre malzemesi ile doldurulan betonarme kanal ve bunun mansabında, brüt 400 tonluk sızıntı regülasyon havuzu ile motopomp sistemi inşa ve montaj edilmiştir. KAYNAKLAR İl Çevre ve Orman Müdürlüğü Çalışmaları,

236 O.GÜRÜLTÜ VE TİTREŞİM O.1 Gürültü Belirgin bir yapısıolmayan, içerdiği öğelerlekişiyi bedensel vepsikolojik olaraketkileyebilen sesdüzensizliğine gürültü denir. İstenmeyen vehoşlanılmayan sesler şeklinde de genel birtanımlama yapılabilir. Doğaya özgü seslere karşı uyumlu olarak yaratılmış olan insan kulağı, Hz. arasındaki seslere karşı duyarlı olmakla birlikte bütün ses frekanslarını aynı şekilde algılayamaz. İnsan kulağının en duyarlı olduğu frekans aralığı Hz leridir. Duyarlılığın en az olduğu bölge ise 16 Hz den aşağı ve Hz den yukarısıdır. 16 Hz den düşük olan seslere Vibrasyon denir. Bu sesler daha çok sarsıntı olarak hissedilir Hz den yüksek olan seslere ise Ultra-ses denir. Gürültü Tipleri: A. Frekans Bandına Göre 1. Sürekli bant gürültüsü- makine 2. Sürekli dar bantgürültüsü- döner testere B. Zamana Bağımlılığa Göre 1. Kararlı gürültü 2. Kararsız gürültü 3. Dalgalı gürültü 4. Kesikli gürültü Trafik 5. Vurma gürültüsü- Çekiç Gürültü özellikle insanlar üzerinde çok yönlü olumsuz etkiler yapmaktadır. Her şeyden önce fiziksel, fizyolojik, psikolojik rahatsızlıklar meydana getirir. Örneğin kılcal damarların daralmasına,kan basıncının artmasına, kalp atışı, kan dolaşımı ve solunum rahatsızlıklarının meydana gelmesine neden olur. İş gücü verimini, konsantreolma yeteneğini azaltır. Mide ve on iki parmak bağırsağı ağrıları yapar. Hormon dengesizliği meydana getirir. Adele gerilimleri yaratır. Bu rahatsızlıklar yalnız gündüz değil gecede meydana gelir. O.1.1 Gürültü Kaynakları O Trafik Gürültüsü 2009 yılına ait ölçüm çalışmaları yoktur. O Endüstri Gürültüsü 2009 yılına ait ölçüm çalışmaları yoktur O İnşaat Gürültüsü İnşaat hafriyat gürültüsü sürekli olmadığından çevreye olan etkisi diğer gürültülere göre daha az rahatsız edicidir. İnşaat gürültüsünden dolayı şikâyetler söz konusu olduğunda İl Çevre ve Orman Müdürlüğüzce denetim yapılmakta gerekli önlemlerin alınması sağlanmaktadır. Müdürlüğümüzde inşaat hafriyat çalışmalarından oluşan gürültü ölçümleri ile ilgili veriler bulunmamaktadır. O Yerleşim Alanlarında Oluşan Gürültüler Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. 235

237 O Havaalanları Yakınlarında Oluşan Gürültü 2009yılına ait ölçüm çalışmaları yapılmamıştır. O.1.2 Gürültü ile Mücadele tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliğine göre ilimizde Büyükşehre bağlı Seyhan Belediyesi Bakanlığımız tarafından tam teşekküllü Çevre Birimi kurduğundan gürültü ile ilgili ölçüm denetim uygulamaları ile yetkilendirilmiştir. Çukurova, Sarıçam ve Yüreğir Belediyeleri çevre birimi kurmadığından dolayı şikâyet ve denetim çalışmalarını Müdürlüğümüz Yüreğir, Sarıçam ve Çukurova ilçe sınırları dâhilinde yürütmektedir. Gürültüyü Azaltmak İçin Alınacak Baslıca Tedbirler: Havaalanlarının, endüstri ve sanayi bölgelerinin yerleşim bölgelerinden uzak yerlere kurulması Motorlu taşıtların gereksiz korna çalımının önlenmesi Açık alanlarda elektronik olarak sesi yükselten müzik aletlerinin çevreyi rahatsız etmeyecek şekilde düzenlenmesi İşyerlerinde çalışanların maruz kalacağı gürültüseviyesinin en aza indirilmesi Binaların içinde gürültüyü azaltmak için, yeni inşaatlardases yalıtımının sağlanması Radyo, televizyon, müzik aletlerinin ses düzeylerininevlerde rahatsızlık vermeyecek şekilde düzenlenmesi O.1.3. Gürültünün Çevreye Olan Etkileri O Gürültünün Fiziksel ÇevreyeEtkileri İlimizde ana caddeler üzerindeki konutlar trafik gürültüsünden etkilenmektedir. Bunun yanında meskenlerin altında bulunan ticarethanelerin merkez ve ilçelerde kurulan küçük sanayi sitelerine taşınması ile problemler ortadan kalkacaktır. O Gürültünün Sosyal Çevreye Olan Etkileri Gürültü kaynaklarına olan ekonomik bağımlılık, genelde ailesinin geçimini temin etmek amacıyla endüstri fabrikalarında çalışan işçilerde görülür. Bu işçiler bu yüksek gürültüye katlanmak zorundadır. Böyle bir fabrikada yapılan değişik ölçümlerde ortalama dba Lep değeri elde edilmiştir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bölge Müdürlüğü nün bu gibi endüstri tesislerindeki çalışma koşullarını belirleyici standartları, çalışanların kulaklık veya kask takma mecburiyetini zorunlu tutmaktadır. O.1.4 Gürültünün İnsanlar Üzerine Olan Etkisi Bölümünün alt başlıklarının tümü aşağıda verilmiştir. O Fiziksel Etkisi O Fizyolojik Etkisi O Psikolojik Etkisi O Performans Etkisi Teknik gelişmeler ve modern yaşam tarzı, özellikle artan taşıt trafiği gürültüyü ciddi bir çevre ve sağlık problemi haline getirmiştir. 236

238 Gürültü zararlarını en başta, uyku bozuklukları ve günlük yaşamda konsantrasyon bozuklukları yaratarak gösterir. Hatta bazen konuşarak anlaşma bile güçleşir. İnsan gürültüye alışamaz, dolayısıyla eğer gürültüye karşı bir önlem alınmaz ise insan sağlığı önemli ölçülerde tehdit edilir. Gürültünün insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini 4 ana başlık altında toplamak mümkündür: 1- İşitme sistemi öğelerinin hasar görmesi olarak ortaya çıkan fiziksel etkiler, 2- İş verimliliğinin ve üretkenliğin azalması ve gürültü etkisinde oluşan iletişim kopukluğunun getirdiği sorunlar ile ilgili etkiler, 3- Yorgunluk ve sinirlilik hali türünden psikolojik etkiler, 4- Vücudun fizyolojik davranışından oluşan değişiklikler Gürültü kaynağının azaltılması ve çevreye yaydığı gürültünün ortadan kaldırılmasıiçin çalışılmalıdır. Ancak bu önlemler de bazı hallerde yeterli olmayabilir. Kaynaktan yayılan gürültü insan sağlığını tehdit edecek seviyenin üstünde kaldığı zaman başka önlemlerde almak gerekir. Eğer gürültünün yayılması kaçınılmaz ise o halde gürültünün insan kulağına varması önlenmelidir. Bu amaca ulaşmak zor değildir. Bunun için öncelikle gürültünün kaynaklarını iyi tespit edip, etüdünün iyi yapılması gerekir. Ülkemizde ve ilimiz Adana da; gürültü kaynakları, karayolu taşıtları, havayolu taşıtları, demiryolu taşıtları, sanayi ve iş makineleri diye sınıflandırılabilir. Sanayi ve iş makineleri genellikle fabrika ve işyeri binası içindedirler. Bunlar belirli bir konuma sahiptir. Bu yüzden bu makinelerden çıkacak ses her zaman aşağı yukarı bellidir. Bu kaynakların ses düzeyi çok rahat bir şekilde ölçülebilir. Bununla beraber fabrikanın gürültüsünden kaçınmak için eğer planlama aşamasında ise fabrikalar mesken yerlerinden uzak yerlere kurulabilir. Eğer bu mümkün değilse, fabrikaların çevresi gürültü yalıtıcı duvarlar yapılarak gürültünün dışarı kaçması önlenir. Havayolu taşıtları normal seyir halindeyken çok yüksekte uçtuklarından gürültü açısından çevreye sadece iniş ve kalkış için yere yakın konumdayken zarar verirler. Bu gürültünün önlenmesi sadece yerleşim bölgelerini hava alanlarından uzakta tutmakla, daha doğrusu hava alanlarını şehir dışında kurmakla sağlanır. Dışarıda çalışmak zorunda olan iş makineleri taşınabilir oldukları için bu makinelerin bulunduğu ortamda gürültü koruması yapmak genelde uygun olmaz. Makinelerin sessiz çalışması, makinelerden çıkabilecek gürültünün çevreye zarar vermesi için çözüm olabilir. Bütün bu gürültü yayan araçlar içinde en etkili olanları demiryolu ve karayolları araçlarıdır. Bunlar insan hayatının kaçınılmaz bir parçasıdır ve bunlar bulunduğu ortamların içerisine kadar uzanırlar. Şimdiye kadar yapılan yollar herhangi bir gürültü önleyici önleme sahip değildirler. Bu kaynakların yaydığı gürültü düzeyinin belirlenmesi ve gerekli önlemlerin alınması oldukça kolaydır. Gürültü Kontrolü Yönetmeliği nde verilen değerler doğrultusunda, Türkiye de gürültü açısından sağlıklı yollar hemen hemen hiç yoktur. Olanlar ise şans eseri bu yönetmeliğe uygundur. Ancak yolların ıslahı yapılabilir. Bu aşamada en uygun çözüm gürültü perdeleri inşa etmektir. Gürültü Kontrolü Yönetmeliği ne göre de, Bayındırlık ve İskân Bakanlığı, Ulaştırma Bakanlığı ve Belediyeler şehir içi ve şehir dışı yolları planlarken gürültü problemini de göz önüne alarak gürültüye hassas alanlardan yoğun yolları uzaklaştırmak, yerleşim bölgeleri içinden geçmesi zorunlu taşıt/saat den büyük kapasiteli yolların kodunu düşürerek yarma ve şevler içine almak, yol kaplamasını belirli yol kesimi için az gürültü yapacak türden seçmek, yol eğimini ayarlamak, kavşak, dönemeç ve sinyalizasyonu düzenleyerek, alt-üst geçitler yaparak trafiğin akışını sağlamak; dolayısıyla gürültüyü azaltmak, durakları uygun seçmek, yol kenarlarına gürültü perdeleri inşa etmek, yeni yollarla trafiği yerleşim bölgeleri dışına çekmek, ağır yük taşıtlarını belirli yollarda sınırlamak, hız sınırları koymak gibi kurallar da taşıtlardan kaynaklanan gürültüyü önleyecektir. Sonuç olarak diyebiliriz ki; sanayileşme ile günlük yaşantımıza giren gürültü, önemli bir sağlık ve çevre sorunu olarak günümüzde karşımıza çıkmaktadır. Gürültünün zararlı etkilerinden korunmak için öncelikle halkımızın konu üzerinde eğitimi gereklidir. Yürürlükte olan Gürültü Kontrol Yönetmeliği nin, özellikle endüstriyel gürültü konusunda yapılacak yeniden 237

239 düzenlemelerle uygulanabilirlik kazandırması ve toplumun yönetmelikte yer alan hususlar ile ilgili olarak bilgilendirilmesi gündemde öncelikle yer almalıdır. Trafik gürültüsünün karayolu taşıtlarında gürültü denetimi açısından alınacak teknik kapsamlı önlemler ve yerel Yönetimlerin kent içi ulaşımı düzenleme ve yönlendirmesi ile ilgili olarak alacağı tedbirlerle ve denetimlerle gürültünün azaltılması mümkündür. Çoğu uzun vadeli olarak görülmesi gereken önlemler kentin imar planlarının düzenlenmesi aşamasından başlatılmalı, kent planlamasında gürültü bir parametre olarak ele alınmalıdır. Bunun yanında, yerel yönetimler ve trafik düzenlemeleriyle ilgili birimlerin motorlu araçlardan yayılan gürültüyü ölçümlerle denetlemesi, gereksiz korna çalınması ile ilgili caydırıcı önlemler getirilmesi türünden tedbirler, kısa vadede alınması gerekli önlemler olarak görülmektedir. O.2 Titreşim İlimizde titreşim kaynakları ve titreşime karşı madenler, fabrikalar, havaalanı ve hafriyat çalışmalarında herhangi bir tedbirin alındığına dair bilgi elde edilememiştir. KAYNAKLAR Adana İl Çevre Durum Raporu,2008 Adana İl Çevre Müdürlüğü Çalışmaları,2009 Oto Tamircileri Çevre Eğitim El Kitabı, Adana Büyükşehir Belediye Başkanlığı,

240 P. AFETLER P.1.2/P.1.3 /Heyelan ve Çığlar / Seller/ Adana Merkez İlçe Adana İli en büyük sel felaketini 1936 yılında geçirmiştir. Şehir, Tepebağ Mahallesi hariç ortalama yüz metreden fazla sel suları altında kalmıştır. Toros Dağlarından sürüklenen kaya blokları, tomruk ve benzeri malzemeler şehrin merkezi yerlerinde toplanmıştır. Bu selden sonra Belediye, ilk önlemi Demirköprü önünden başlayıp, Eski Vilayet binasının önünden geçecek şekilde Hadırlı (Mıdık semtine) köyüne kadar nehrin iki yanında; bahçelerle konutlar arasında set yaparak almıştır. Zamanla sel suları bu setti de geçmişse de fazla bir tahribata neden olmamıştır. Adana Merkez İlçede Sel Afetine Maruz Mahalleler Seyhan Sol Sedde: Sarıçam deresi boyundaki mahalleler: Mutlu Mahallesi ve Köyü Dervişli Mahalllesi Kiremithane Mahallesi Sinanpaşa Mahallesi Cumhurriyet Mahallesi Yamaçlı Mahallesi Bu mahalleler fazla yağışlı zamanlarda Taşköprünün kuzey tarafından SeyhanNehrine birleşen (Karşıyaka) Sarıçam deresinin taşkın sahası içerisinde kalırlar. Seyhan Sağ Sedde: Şehit Duran Mahallesinin bir kesimi Hürriyet Mahallesinin bir kesimi Akkapı Mahallesinin bir kesimi Bey ve Yenibey Mahallesinin bir kesimi Taşkın sularından birinci derecede etki altındaki mahallelerdir. Adana Merkez Köyler Seyhan Nehri Sol Sedde Seyhan Nehri Sağ Sedde 1- Taşçı Köyü 1- Mıdık Köyü 2- Irmak Başı Köyü 2- Hadıllı Köyü 3- Tabaklar Köyü 3- Camuzcu Köyü 4- Aydınlar Mahallesi 4- Yalmanlı Köyü 5- Koyuncu Köyü 6- Kayışlı Köyü 7- Çabutçu Köyü 8- Salmanbeyli Köyü 9- Dervişli Köyü 10-Mürseloğlu Köyü 11-Tarsus Ovasının Doğu kesimindeki köyler. 239

241 Köy yerleşim alanları olarak sağ sedde içerisindeki köyler DSİ nin bakım ve takviyesini yaptığı sürekli kontrol altında bulundurduğu köylerdir. Sedde nin dışında tarla üzerine temelsiz yapılan % 95 kerpiç ve üzeri toprak dam olan bu köy evleri Seyhan Nehri su taşkını ve gerekse yer altı su seviyesinin yükselmesi ile yıkılma tehdidi altındadır. Nehir ağzı kolektörlerinin yeterli gelmemesi nedeni ile Adana Merkez İlçelerin Reşatbey, Kuruköprü, Denizli, Narlıca, Cemalpaşa Mahalleleri ve Çifte Minare yöresini de kanalizasyon tepkisi altında bırakır. 1-Ceyhan İlçesi Ceyhan İçesi ve İlçeye bağlı köylerde en sık görülen afet türü sel baskınıdır. Ceyhan Nehrinden kaynaklanan su baskınları DSİ nin periyodik bakım çalışmaları sonucu en aza inmiştir. Ceyhan nehrinin sağına ve soluna sedde oluşturan DSİ, sedde içini iskâna kapatmış ve bu bölgedeki bazı köyleri sedde dışına nakletmiştir. Bu güne kadar Ceyhan nehrinin taşkını sonucu su baskınına uğramış ve uğraması muhtemel yerler şunlardır. Ceyhan Sol Sedde Ceyhan Sağ Sedde İnce tarla Köyü 1- Herekeli Köyü Cebre Köyü 2- Küçükkapılı Köyü Yeni Kent Köyü 3- Büyükkapılı Köyü Eski Kent Köyü 4- Abdioğlu Köyü Kösreli Beldesi 5- Büyükmangıt Köyü Kütüklü Köyü 6- Küçük Mangıt Köyü Belören Köyü 7- Mercimek Beldesi Esenler Köyü 8- K. Burhaniye Köyü Hamitbey Köyü 9- B.Burhaniye Köyü Hamitbey Bucağı 10-Yeşilbahçe Köyü Adapınarı Köyü 11- İnceyer Köyü Ekinyazı Köyü 12-Sarıbahçe Köyü Elmagölü Köyü Dikilitaş Köyü Kayıkçılı Köyü 2-Feke İlçesi Feke İlçesi, gerek merkez ve gerekse köyleri topoğrafik olarak çok engebeli bir yerleşim yeridir. Topoğrafik eğim yaklaşık olarak %25-30 dur. İlçede en çok rastlanılan doğal afet türü yer kaymasıdır (Heyelan). Asmaca çayının Merkez içerisinde kıyı oyulması meydana getirmesi ile İlçenin İslam ve Mansurlu Mahallelerine Heylan afetine maruz bırakmıştır. Oruçlar, Ormancık, Mansurlu, Olucak, Akolur, Kırıkuşağı, Kubatlı ve Kaleyüzü Köyleri sık sık heyelan afetine maruz kalmıştır. Bu köylerden bazılarının nakli yapılmış, bazıları ise Bakanlık Etütleri Programındadır. 3-Karaisalı İlçesi İlçede daha çok Heyelan (yer kayması) ve kaya düşmesi afetleri ile küçük çay yataklarında kurulu köylerde su baskınları görülmektedir. Sular arazide hiç beklemez. Küçükpınar, Kapıköyü, Demirçit (Abdulhadi) Kuzgunşah, Güvenç, Körüklü, Eğlence, Pirili Köyleri ile Gökkuyu nun Çetirevli Mahallesi Heyelan afetine maruz kalmış ve kalabilecek hassas yerlerdir. Ayas Mahallesi ve Çevlik Köyü su baskını ve kaya düşmesi, Etekli ve Ömerli Köyleride heyelan afetine maruz yerlerdir. 4-Karataş İlçesi 240

242 İlçenin Kuzeyinde bulunan Çukurova nın Güney kesimi Yüreğir Ovası olarak anılır. Bu ova köylerinden Karagöçer, Nalkulak, Damlapınarı, Adalı, Yerdelen, Hacıali Çiftliği köyü, Kadıköy köyleri şiddetli yağmur etkisi ile su baskınına maruzdur. Seyhan nehri sularının daha büyük ölçüde taşmasından dolayı Taşçı, Aydıncık, Deniz kuyusu, Yerdelen, Irmakbaşı, Karaahmetli, Yeni köy, Gümüşyazı, Yenimurat(Halk Köyü) Tabaklar köyleri sel afetine maruz köylerdir. Seyhan nehri sol sedde üzerinde bulunan bu köyler DSİ nin sedde bakımı suretiyle önlem alınmaktadır. Geçmiş afet olayları ise; Toros dağlarına fazla yağan karın erimesi ve mevsim normallerini geçen yağışlarda buna eklenince sel (su baskını) afeti yatağını taşarak, doğuda Karataş İlçesi, Kuzeyinde Yüreğir ve nehrin Batısında Tarsus ovaları sel suları altında kalır. 5- Kozan İlçesi İlçenin Malıhıdırlı, Karanebili ve Yanalerik köyleri yer kayması, Gökgöz, Işıklı, Gazi, Hacılar ve Dilek Kaya Köyleride su baskını afetine maruz kalmış yerlerdir. 6-Pozantı İlçesi Toros Dağlarının arasında E-5 Devlet Karayolu kenarında kurulmuş bir ilçedir. Pozantı merkezinde ve köylerinde Seyhan nehrini besleyen Çakıt çayının taşkınına maruzdur. Bu Çayı besleyen derelerin geçtiği dağlık köylernde kaya düşmesi ve heyelan afetine rastlanılmaktadır. İlçe merkezinde Cumhuriyet Mahallesi ve Belemedik, Hamidiye, Dağdibi köyleri heyelan afetine maruz kalmıştır. Bunlardan Belemedik köyü, Adana Merkez Yeşiloba (Sarıhuğlar) mevkiine nakil edilerek iskân sağlanmıştır Hamidiye ve Dağdibi köylerinde ise iskân için yer seçimi tamamlanmıştır. 7-Tufanbeyli İlçesi İlimizin en kuzey kesiminde dağlık alana kurulmuş olan bu İlçe, kuzey komşumuz Kayseri iline ve Orta Anadoluya açılan bir kapıdır. Kaya düşmesi, heyelan ve su baskınına zaman zaman rastlanılsa da etkisi küçük olmuştur. Ancak Hanyeri ve Ayvat köylerinde önemli ölçüde su baskını ve kaya düşmesi afetleri yaşanmıştır. 8-Saimbeyli İlçesi Tufanbeyli ve Feke ilçeleri gibi dağlık bir topoğrafyaya sahip ilçemizdir; İlçe merkezinden Asmaca Çayı geçmektedir. Bu Çayın vadisinde kurulmuş olan ilçede heyelan, kaya düşmesi ve Asmaca Çayının taşkınına rastlanılmıştır. Şehrin kale cıvarındaki kayalar, İmar ve İskan Bakanlığı, İl İmar Müdürlüğü Afet İşleri Şefliğince temizlenerek gerekli önlem alınmıştır. Kaya düşmesi yer kayması afetleri görülebilen ilçede Kandilli ve Tülü Köyleri baharla birlikte küçük Çayların taşkınına maruz kalmaktadır. 9-Yumurtalık İlçesi İlçenin Ayas Mahallesi su baskınına, Uzunkale Mahallesi ise heyelana maruzdur. İlçenin Akdenize açık olması nedeniyle zaman zaman fırtına ve hortum afeti yaşanmaktadır. Deveciuşağı köyünün böyle bir fırtınanın etkisine maruz kalarak önemli hasara uğradığı bilinmektedir. 241

243 P.1.4 Orman Ve Otlak Yangınları Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. P.1.5 Ormanlar Üzerinde Biyotik ve Abiyotik Faktörlerin Etkileri. Tablo 114: Olağanüstü hâsılatın çeşidi ve eta miktarları Mantar Diğer TOPLAM İşletme Yangın Zararı Fırtına Zararı Kar Zararı Yol ve Tesis Böcek Zararı Zararı Nedenler ZARAR Müdürlüğü M3 Ster M3 Ster M3 Ster M3 Ster M3 Ster M3 Ster M3 Ster M3 Ster Adana Feke Kozan Osmaniye Pos Pozantı Saimbeyli Yahyalı Kadirli Karaisalı TOPLAM NOT: PosOrm. işl. Müd. Toplamı içerisinde 224 m3 Aladağlar Milli Parkı'na ait emval vardır. Yahyalı Orm. İşl. Müd. Toplamı içerisinde 307 m3 Aladağlar Milli Parkı'na ait emval vardır. Kesme Nakil Bulundu rma Sarf Açma ve Yerleşme İşgal Ot lat m a Tablo 115 Suçun Nevi Adana Feke Kozan Osmaniye Saimbeyli Yahyalı Pos Pozantı Kadirli Karaisalı Toplam Faili Meçhul Toplam M^ Kental Suç Adedi M^ Kental Suç Adedi MOTOR LU Kamyon Traktör Diğer Motorsuz Suç Adedi M^ Kental Suç Adedi M^ Kental Suç Adedi Dekar M^ Kental Suç Adedi Dekar Suç Adedi

244 Av Suçl arı Hayvan Adedi Suç Adedi Hayvan Adedi P.1.6 Fırtınalar İlimizde zarar veren önemli fırtınalar görülmemiştir. P.2. Diğer Afetler P.2.1. Radyoaktif Maddeler İlimizde Radyoaktif Madde kullanımından kaynaklanan herhangi bir zarar oluşmamıştır. P.2.2. Denize Dökülen Petrol ve Diğer Tehlikeli Atıklar İlimiz sınırları içerisinde 2009 yılında denize petrol dökülmesi ve diğer tehlikeli atıklardan meydana gelen herhangi bir zarar olmamıştır. P.2.3. Tehlikeli Maddeler İlimizde sanayi kuruluşlarında bulunan tehlikeli kimyasalların ve tehlikeli atıkların bulunduğu depolar denetlenmekte ve gerekli tedbirler alınmaktadır. Tehlikeli atık taşıması yapan firma ve araçlar İl Çevre ve Orman Müdürlüğümüzden lisans almak zorundadır. Lisans kapsamında firma ve araçların donanımlarının kontrolü yapılmaktadır. İlimizde bu kapsamda kayda değer bir olaya rastlanılmamıştır. P.3. Afetlerin Etkileri ve Yardım Tedbirleri Adana ilinin ve çevresindeki mikro-deprem aktivitesinin iyi takip edilmesi için yeterli sayıda GENİŞ BANTLI DEPREM İSTASYONU nun ilimizde kurulması; Adana Valiliği ile Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Ulusal Deprem İzleme Merkezi arasında yürütülen Turuncu (Orange-net) Ağ Projesi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Söz konusu proje kapsamında ilimizde 1) Ceyhan uydu iletişimli-geniş bantlı deprem istasyonu 2) Kozan uydu iletişimli-geniş bantlı deprem istasyonu 3) Karaisalı uydu iletişimli-geniş bantlı deprem istasyonu 4) Karataş uydu iletişimli-geniş bantlı deprem istasyonu Kurulması çalışmaları sonuçlandırılmış olup; deprem istasyonları faal hale getirilmiştir. Ayrıca, olası bir afet anında tüm ilçelerle haberleşmeleri temin eden sabit, araç ve el telsizlerinden oluşan, ilin tüm noktalarında haberleşmeyi ve ilçe kriz merkezlerinin telsiz donanımlarını sağlamak amacıyla 5 adet bölge aktarıcısı, 1 adet merkez kontrol birimi, 16 adet sabit merkez telsizi, 19 adet araç telsizi ve 105 adet el telsizinden oluşan geniş alan kaplama telsiz sistemi kurdurulmuş olup, faaliyete geçirilmiştir. P.3.1. Sivil Savunma Birimleri. İlimizde bulunan kamu kurum ve kuruluşlarının çalışanlarından oluşturulan İl Acil Kurtarma ve Yardım Birliği, İzciler ve Gönüllü ekiplerin eğitimleri İl Sivil Savunma Müdürlüğünce yaptırılmıştır. 243

245 P.3.2. Yangın Kontrol ve Önleme Tedbirleri İlimiz ve İlçelerinde bulunan kamu kurum ve kuruluşlarının olası yangınlardan korunması amacıyla 2002/4390 sayılı Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik hükümleri doğrultusunda gereken yangın önleme tedbirleri aldırılmıştır. P.3.3 İlkyardım Servisleri Tablo 116 İSTASYONUN ADI DURUM TİPİ TELSİZ KODU KONUŞLANDIĞI YER İl Ambulans K.K.Mrk.(İdare) Faal Dr.Aygül Karakeçi S.O. İl Ambulans K.K.Mrk. Faal MERKEZ Dr.Aygül Karakeçi S.O. ASCOM Faal Dr.Aygül Karakeçi S.O. Merkez 1 Nolu ASH İst. Faal A Yeni Valilik Bahçesi Merkez 2 Nolu ASH İst. Faal A Valilik Karşısı Merkez 3 Nolu ASH İst. Faal A Ruh Sağlığı Hastanesi Merkez 4 Nolu ASH İst. Faal A Seyhan Belediyesi Merkez 5 Nolu ASH İst. Faal A Yeni Metal Sanayii Girişi Merkez 6 Nolu ASH İst. Faal A Akıncılar Sağlık Ocağı Merkez 7 Nolu ASH İst. G.Faal A Organize Sanayii Merkez 8 Nolu ASH İst. Faal A Tekir Otoyol Şantiyesi Merkez 9 Nolu ASH İst. Faal A Seyhan Uygulama Hastanesi Merkez 10 Nolu ASH İst. Faal A YeşilYurt Mh. Mavi Blv. Girişi Merkez 11 Nolu ASH İst. Faal A Yeni Baraj M. Göğüs H. Yanı Merkez 12 Nolu ASH İst. Faal A Adana Devlet Hastanesi Merkez 13 Nolu ASH İst. Faal A YeşilYurt Mh. Mavi Blv. Girişi Merkez 14 Nolu ASH İst. Faal A Seyhan M. Regülatör Köp Civ Merkez 15 Nolu ASH İst. Faal A Yeni Baraj M. Göğüs H. Yanı Ceyhan 1 Nolu ASH İst. Faal A Ceyhan Sağlık Grup Bşk. Binası Ceyhan 2 Nolu ASH İst. Faal A Ceyhan Sağlık Grup Bşk. Binası Feke 1 Nolu ASH İst. Faal A Feke Merkez Sağlık Ocağı İmamoğlu 1 Nolu ASH İst. Faal A İmamoğlu Devlet Hastanesi Karaisalı 1 Nolu ASH İst. Faal B 7110 Karaisalı Devlet Hastanesi Karataş 1 Nolu ASH İst. Faal A Karataş Merkez Sağlık Oc. Kozan 1 Nolu ASH İst. Faal A Kozan Devlet Hastanesi Kozan 2 Nolu ASH İst. Faal A Kozan Devlet Hastanesi Pozantı 1 Nolu ASH İst. Faal A Pozantı Devlet Hastanesi Saimbeyli 1 Nolu ASH İst. Faal A Tufanbeyli Caddesi Aladağ 1 Nolu ASH İst. Faal A Aladağ Merkez Sağlık Oc Tufanbeyli 1 Nolu ASH İst. Faal A Tufanbeyli Devlet Hastanesi Yumurtalık 1 Nolu ASH İst Faal A Yumurtalık Merkez Sağlık Oc. Merkez 16 Nolu ASH İst. Faal A Yeni Baraj M. Göğüs H. Yanı Merkez 17 Nolu ASH İst. Faal A Yeni Baraj M. Göğüs H. Yanı Merkez 18 Nolu ASH İst. Faal A Valilik Karşısı Merkez 19 Nolu ASH İst. Faal A Akıncılar Sağlık Ocağı Merkez 20 Nolu ASH İst. Faal A Valilik Karşısı TOPLAM İSTASAYON:

246 P.3.4 Afetzedeler ve Mültecilerin Yeniden İskânı İlimizde 2009 yılında yeniden iskanı gerektirecek afet yaşanmamıştır. P.3.5 Tehlikeli Maddelerin Sınırlararası Taşınımı için Alınan Tedbirler İlimiz sınırları içerisindeki İncirlik Belediyesinde bulunan İncirlik Hava Üssündeki belirli zamanlarda oluşan tehlikeli atıklar, Uluslararası BASEL Sözleşmesi ne göre Çevre ve Orman Bakanlığı ndan izin alınarak sınırlar ötesi taşınmakta ve kendi ülkelerindeki bertaraf tesislerinde bertaraf edilmektedir. İncirlik hava üssünde toplanan atıklar özelliklerine göre uygun olarak ambalajlanmakta ve uygun konteynerlere yüklenmekte ve söz konusu konteynerler 10. Tanker Üs Komutanlığı çevre sorumlusu, İl Çevre ve Orman Müdürlüğü personeli, PSC Şirketi temsilcisi, Gümrük temsilcisi nezaretinde mühürlenerek lisanslı uygun araçlara yüklenmekte ve eskort eşliğinde İzmir Limanına gönderilmektedir. Acil durumlar için araçlarda Acil Durum Malzemeleri ve talimatları bulunmaktadır. P.3.6 Afetler ve Büyük Endüstriyel Kazalar İlimizde 2009 yılında afet ve büyük endüstriyel kazalar meydana gelmemiştir. KAYNAKLAR İl Çevre Durum Raporu, 2008 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, 2009 Büyükşehir Belediyesi,

247 R.SAĞLIK VE ÇEVRE R.1 Temel Sağlık Hizmetleri R.1.1 Sağlık Kurumlarının Dağılımı Sağlık kurumlarının dağılımı M.3.3 başlığında verilmiştir. R.1.2 Bulaşıcı Hastalıklar Tablo 117: Adana İli Bildirimi Zorunlu Hastalık vakaları, 2008 Kuduz Riskli Temas 3002 Şark Çıbanı 140 Sifiliz 10 Kanlı İshal 575 Boğmaca 2 Brucella 74 Hepatit A 229 Hepatit B 134 Tifo 3 Kabakulak 153 Kızamıkçık 2 R İçme, Kullanma ve Sulama Suları Tablo 118: İçme ve Kullanma Suları dağılımı, 2008 NEHİR GÖL SU HAVUZU İÇME KULLANMA (ŞEBEKE SULAR KUYU DERE DENİZ REZERVUAR SUYU) KAYNAK SARNIÇ TOPLAM SAYISI 142,98 1, ,061 6, ,387 ÖRNEK SAYISI , ,275 KİMYASAL UYGUN DEĞİL ÖRNEK SAYISI , ,558 FİZİKSEL UYGUN DEĞİL BAKTERİY ÖRNEK SAYISI , ,203 OLOJİK UYGUN DEĞİL , ,119 KLORLAMA SAYISI KONTROL SAYISI , ,344 YETERLİ , ,044 KLOR YETERSİZ , ,3 ISLAH EDİLENLER R Denizler Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. R Zoonoz Hastalıklar Tablo 119: İnsanlarda Görülen Zoonotik Hastalıklar, 2008 HASTALIĞIN ADI Kesin Vaka Olası Vaka Ölen Sayısı KUDUZ BRUSELLOSİS

248 LEPTOSPİROSİS 1 ANTRAKS SALMONELLOSİS 3 TÜBERKÜLOSİS UYUZ CHLAMDİOSİS LİSTERİOSİS Q HUMMASI SITMA 4 TOXOPLAZMA EKİNOKOKKOSİS 23 SİSTİSERKOZ DİSTAMATOSİS KALAZAR LEISHMANİOSİS 133 TRİCHOMONİASİS 358 TENİASİS 243 ASCARİDİOSİS TRİŞİNİOSİS SHİGELLOSİS TULERAMİE R.1.3 Gıda Hijyeni Ülkemizdeki gıda üretim ve satış yerleri ile ilgili çalışmalar 1995 yılı Haziran sonuna kadar Belediye Başkanlıkları, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı teşkilatlarınca karmaşık bir biçimde yapılırken 28 Haziran 1995 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 560 sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair kanun Hükmündeki Kararname ile 7-Kasım 1995 tarih ve sayılı resmi gazetede yayınlanan 4128 sayılı kanunla bu konuda yeni düzenlemeler getirilmiştir. Buna göre gıda imal yerlerinin ruhsatlandırılması ve kontrolü Sağlık Bakanlığı Teşkilatına, gıda satış yerlerinin denetimi ise belediye sınırları içinde sağlık teşkilatı ve belediyelerin işbirliği ile yapılması, gıdaların üretim izinlerinin, tüm et kesim yerlerinin denetimi, ithalat ve ihracaat işlemleri Tarım ve Köyişleri Bakanlığı na bırakılmıştır. Sağlık Müdürlüğü olarak hizmette bir boşluk meydana gelmemesi için ilgili kurum yetkilileri ile birlikte toplantılar yapılmış farklı yorumlara çözüm getirilmiştir. Ayrıca Müdürlük olarak hizmet içi eğitim toplantıları yapılarak ilgili personelin eğitimi sağlanmıştır Sayılı Kanunla gıda satış yerleri ve buralarda satılan gıdaların denetimi Sağlık Bakanlığı Teşkilatına verilmiştir. 10 Temmuz 1996 Tarih ve Sayılı gıda üretimi ve satış yerleri hakkındaki yönetmeliğe göre gıda üretim yerlerine çalışma izni verilmektedir. Gıda Satışı ve Halk Sağlığı İle İlgili Diğer Yerler Tüm gıda üretim ve satış yerlerinin denetimleri ilçelerdeki sağlık ocakları tabipliklerince yapılmaktadır. Adana Merkez Sağlık Müdürlüğü bünyesinde Gıda ve Çevre Kontrol 247

249 Şubesindeoluşturulan bir ekiple, ayrıca merkez sağlık ocağı tabipliklerince gıda işletmelerinin kontrolü devam etmektedir. Gayri sıhhi müeseseler çevresinde bulunanlara fiziksel, ruhsal ve sosyal yönlerden az veya çok zarar veren veya vermesi muhtemel olan ve doğal kaynakların kirlenmesine neden olabilecek müesselerdir. Bu müesselerden; 560 Sayılı Kanun Hükmündeki Kararnameye göre gıda üretim yerleri Sağlık Bakanlığı teşkilatı, diğerlerinden Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde olanlar için Büyükşehir Belediyesi, İlçe Belediyesi sınırları içinde bulunanlardan 1.Sınıf Gayri sıhhi müsselerle, patlayıcı yanıcı maddeler kullananlar hariç olmak üzere İlçe Belediyeleri tarafından ruhsatlandırılır, diğerleri Sağlık Bakanlığı Teşkilatınca ruhsatlandırılmaktadır. Bilhassa 1995 yılı Haziran ayında yürürlüğe giren 560 sayılı kanun hükmündeki kararname ile gıda üretimi yapılan yerlerin gerek Gayri sıhhi müesseler yönünden ruhsatlandırılması, gerekse hijenik yönden denetlenmesi sağlık teşkilatına verildiğinden bu müesseler üzerinde titizlikle durulmaktadır. 10 Temmuz 1996 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlan Gıda Üretim ve Satış Yerleri Hakkında Yönetmelik le gıda üretim yerlerine çalışma izni verilmekte, gıda üretim, satış ve toplu tüketim yerleri denetlenmektedir. Okul Sağlığı Hizmetleri Okul Sağlığı Hizmetleri diğer hizmetlerle birlikte yürütülürken Bakanlığımızın bu husustaki genelgeleri doğrultusunda bu hizmetler daha ağırlıklı bir şekilde verilmeye başlanmıştır tarihinde toplanan İl Umumi Hıfzıssıhha Meclisinde alınan kararla İlimizde bulunan tüm sağlık ocakları ve Okul Müdürlükleri ile işbirliği halinde Okullarda sınıf hijyenliği, su depolarının bakımı, temizlenmesi, tuvaletlerin genel temizliği, kantin ve kantinde çalışanların temizliği ve kontrolü yapılması kararlaştırılmıştır yılında denetlenen resmi ve özel eğitim ve öğretim kurumu sayısı:972 R.1.4. Aşılama Çalışmaları R.1.5 Bebek Ölümleri 2009 yılına ait veriler hakkında bilgi edinilememiştir. R.1.6 Ölümlerin Hastalık, Yaş ve Cins Gruplarına Göre Dağılımı Tablo 120: Ölüm Sebebine Göre Dağılım, 2008 ÖLÜM SEBEBİ ERKE K KADI N TOPLA M A1 KOLERA(000) A2 TİFO(001) A3 PARATİFO VE DİĞER SALMONELLA ENFEKSİYONLARI( ) A4 BASİLLİ VE AMİPLİ DİZANTERİ (004,006) A5 ENTERİTİS VE İSHAL İLE SEYREDEN DİĞER HASTALIKLAR (008,009) A6 SOLUNUM SİSTEMİ TÜBERKÜLOZU ( ) A7 MENENJLERİN VE MERKEZİ SİNİR SİSTEMİNİN TÜBERKÜLOZU(013) A8 BAĞIRSAKLAR, PERİTON VE MEZANTER GANGLİYONLARI TÜBERKÜLOZU(014) A9 KEMİK VE EKLEM TÜBERKÜLOZU (015) A10 GEÇ ETKİLERİ DÂHİL DİĞER TÜBERKÜLOZ EKİLLERİ( ) A11 VEBA(020) A12 ARBON(022) A13 BRÜSELLOZ VE MALTA HUMMASI(023) A14 LEPRA CÜZZAM(030) A15 DİFTERİ(032)

250 A16 BOĞMACA(033) A17 STREPTOKOKSİK ANJİN VE KIZIL(034) A18 YILANCIK(035) A19 MENENGOKOKSİK ENFEKSİYON-BULA ICI MENENJİT(036) A20 TETANOS(037) A21 A-GIDA ZEHİRLENMESİ BAKTERİ-KAYNAKLI(005) A21 B-DİĞER BAKTERİ HASTALIKLARI(007,021,024,027,031,038,039) A22 AKUT POLİEMYELİT-AKUT ÇOCUK FELCİ( ) A23 AKUT POLİEMYELİT GEÇ ETKİLERİ(044) A24 ÇİÇEK(050) A25 KIZAMIK(055) A26 SARIHUMMA(060) A27 VİRÜTİK ANSEFALİT( ) A28 ENFEKSİYÖZ HEPATİT-BULA ICI SARILIK(070) A29 A-KUDUZ(071) A29 B-TRAHOM(076) A29 C-DİĞER VİRÜS HASTALIKLARI(045,046, ,056,057,061, , , ) A30 TİFÜS VE DİĞER RİCKETSİA HASTALIKLARI( ) A31 SITMA(034) A32 TRYPANOSOMİASİS(086,087) A33 HUMMA-İ RACİA-RELAPSİNG FEVER(088) A34 DOĞU TAN GELME FRENGİ(090) A35 ERKEN FRENGİ SEMPTOMATİK(091) A36 MERKEZİ SİNİR SİSTEMİ FRENGİSİ (094) A37 FRENGİNİN DİĞER EKİLLERİ(092,093, ) A38 GONOKOK ENFEKSİYONLARI(098) A39 BİLHARZİYAZİS DİĞER EKİLLERİ(120) A40 HYDATİDOSİS(EKİNOKOKOSİS, KİST VEYA TÜMÖR KAYNAKLI)(122) A41 FİLARYA ENFEKSİYONU-FİL HASTALIĞI(125) A42 KANCALI KURT-ANKİLOSTOMİAZİS(126) A43 TREMATOD VE CESTOD ENFEK, TRİ İNLER VE DİĞER BAĞIRSAK KURTLARI(121,123,124, ) A44 BÜTÜN DİĞER ENFEKTİF VE PARAZİT HASTALIKLARI(085,089,099, , ) A45 AĞIZ BO LUĞU VE YUTAK-FARENKS-HABİS URLARI( ) A46 ÖZAFAGUSUN HABİS URU(150) A47 MİDENİN HABİS URU(151) A48 REKTUM HARİÇ BAĞIRSAĞIN HABİS URU(152,153) A49 REKTUM VE REKTO-SİGMOİD BİRLE ME YERİ HABİS URLARI(154) A50 GIRTLAK-LARENKS HABİS URU(161) A51 NEFES BORUSU-TRACHEA-BRON LAR VE AKCİĞERİN HABİS URLARI(162) A52 KEMİĞİN HABİS URU(170) A53 DERİNİN HABİS URU(172,173) A54 MEMENİN HABİS URU(174) A55 UTERUS BOYNU-CERVİX UTERİ-HABİS URU(180) A56 UTERUSUN DİĞER HABİS URLARI(181,182) A57 PROSTAT HABİS URU(185) A58 BÜTÜN DİĞER BELİRTİLMEYEN YERLERDEKİ HABİS URLAR( ,163,171,183,184,186,199) A59 LÖSEMİ( ) A60 LENFATİK VE KAN YAPICI-HEMATOPİYETİK-DOKUNUN DİĞER URLARI( ,208,209) A61 SELİM URLAR VE TABİATI BELİRTİLMEYEN URLAR( ) A62 TOKSİK OLMAYAN GUATR(240,241) A63 GUATRILI YA DA GUATRISIZ TİROTOKSİKOZ(242) A64 EKERLİ DİABET-DİABETES MELLİTUS(250) A65 VİTAMİNSİZLİKLER VE DİĞER BESLENME YETERSİZLİĞİ( )

251 A66 İÇ SALGI BEZLERİNİN VE METOBOLİZMANIN DİĞER HASTALIKLARI( , , ) A67 ANEMİLER ( ) A68 KAN VE KAN YAPICI ORGANLARIN DİĞER HASTALIKLARI( ) A69 AKIL DÜZENSİZLİKLERİ VE PSİKOZLAR( ) A70 A-ALKOL ALI KANLIĞI(303) A70 B-İLAÇ ALI KANLIĞI(304) A70 C-SİNİR BOZUKLUĞU-NEVROZLAR-Kİ İLİK BOZULUKLARI VE PSİKOZA BAĞLI OLMAYAN DİĞER HASTALIKLAR A71 ZEKÂ GERİLİĞİ( ) A72 MENENJİT(BULA ICI VE PARAZİTİK KAYANAKLI OLMAYAN)(320) A73 MULTİPLE SCLEROSİS-BEYİN VE OMURİLİĞİN FİBROTİK HALİ(340) A74 ELİLEPSİ-SARA(345) A75 İLTİHAPLI GÖZ HASTALIKLARI( ) A76 KATARAKT(374) A77 GLOKOM-GÖZDE KARASU HASTALIĞI(375) A78 ORTA KULAK İLTİHABI-MOSTOİDİTİS( ) A79 SİNİS SİSTEMİ VE DUYU ORGANLARININ DİĞER HASTALIKLARI A80 AKUT ROMATİZMA( ) A81 KRONİK ROMATİZMAL KALP HASTALIĞI( ) A82 HİPERTANSİYON( ) A83 İSKEMİK KALP HASTALIĞI( ) A84 KALBİN DİĞER HASTALIKLARI( ) A85 BEYİN DAMARLARININ-SEREBRO VASKÜLER-KANAMA, TIKANMA, VB.HASTALIKLAR( ) A86 ARTER ARTERYOL VE KAPİLLERLERİN HASTALIKLARI( ) A87 VENA TROMBOZU VE ENBOLİ( ) A88 DOLA IM SİSTEMİNİN DİĞER HASTALIKLARI( ) A89 SOLUNUM SİSTEMİNİN AKUT ENFEKSİYONLARI( ) A90 GRİP ( ) A91 VİRÜS PNÖMONİSİ(480) A92 DİĞER PNÖMONİ EKİLLERİ( ) A93 BRON İT, AMFİZEM, ASTMA( ) A94 BADEMCİKLERİN VE ADENOİDLERİN HİPERTROFİSİ(500) A95 AMPİYEM VE AKCİĞER ABSESİ( ) A96 SOLUNUM SİSTEMİNİN DİĞER HASTALIKLARI( ,511,512, ) A97 Dİ VE Dİ LERİ DESTEKLEYEN DOKULARIN HASTALIKLARI( ) A98 MİDE ÜLSERİ( ) A99 GASTRİT VE DUEDONİT(535) A100 APANDİSİT( ) A101 BAĞIRSAK TIKANMASI VE FITIK( ,560) A102 KARACİĞER SİROZU(571) A103 SAFRA TA I VE KOLESİSTİT(574,575) A104 SİNDİRİM SİSTEMİNİN DİĞER HASTALIKLARI( ,534,536,537, ,572,573,576,577) A105 AKUT NEFRİT(580) A106 DİĞER NEFRİT VE NEFROZLAR( ) A107 BÖBREK ENFEKSİYONLARI (PYELİT, PYELONEFRİT, PYELOSİSTİT VB.)(590) A108 İDRAR SİSTEMİ TA LARI( ) A109 PROSTAT HİPERPLAZİSİ(600)(ERKEKLER İÇİN) A110 MEME HASTALIKLARI(KRONİK MEME KİSTİ VE MEMENİN HİPERTROFİSİ(610,611) A111 ÜRO-GENİTAL SİSTEMİN DİĞER HASTALIKLARI(591,593, , , ) A112 GEBELİK VE LOHUSALIK TOKSEMİLERİ-ZEHİRLENMELERİ( ) A113 GEBELİK VE DOĞURMA KANAMALARI(632, ) A114 TIBBİ VE ADLİ ENDİKASYONLARLA YAPTIRILAN DÜ ÜK(640,641) A115 DİĞER(SEPSİS, KANAMA, PELVİS YIRTIĞI NEDENİ)VE BELİRTİLMEYEN DÜ ÜK(642,645)

252 A116 A-LOHUSALIK HUMMASI-ATE İ(670) A116 B-DOĞUM VE DİĞER LOHUSALIK ENFEKSİYONLARI(FLEBİT VE TROMBOSİS)( ) A117 GEBELİK, DOĞURMA VE LOHUSALIK HALİNİN DİĞER KOMPLİKASYONLARI A118 NORMAL VE KOMPLİKASYONSUZ DOĞURMA(650) A119 DERİ VE DERİ ALTI DOKUSU ENFEKSİYONLARI( ) A120 DERİ DERİ ALTI DOKUSUNUN DİĞER HASTALIKLARI( ) A121 ARTERİT VE SPONDİLİT (EKLEM-OMURGA İLTİHABI)( ) A122 KAS ROMATİZMASI VE BELİRTİLMEYEN ROMATİZMA( ) A123 OSTEOMYELİT VE PERİYOSTİT(720) A124 ANKİLOZ VE SONRADAN OLMA KEMİK-KAS BİÇİMSİZLİKLERİ( ) A125 KEMİK-KAS SİSTEMİ VE BAĞ DOKUSUNUN DİĞER HASTALIKLARI( ) A126 SPİNA BİFİDA(741) A127 KALBİN DOĞU TAN GELME ANOMALİLERİ(746) A128 DOLA IM SİSTEMİNİN DOĞU TAN GELME DİĞER ANOMALİLERİ(747) A129 YARIK DAMAK VE YARIK DUDAK(749) A130 DOĞU TAN GELME BÜTÜN DİĞER ANOMALİLER( ) A131 DOĞUM TRAVMATİZMASI VE GÜÇ DOĞUM( ) A132 PLACENTA VE KORDON AFETLERİ( )(YENİ DOĞAN BEBEKLER İÇİN) A133 YENİ DOĞANIN HEMOLİTİK HASTALIĞI( ) A134 BA KA YERLERE GİRMEYEN ANOKSİ VE HİPOKSİ(776) A135 DOĞUM ÖNCESİ-PERİNATAL-HASTALIK VE ÖLÜMLER A136 PSİKOZDAN SÖZ EDİLMEKSİZİN İHTİYARLIK(794) A137 SEMTOMLAR VE İYİCE TANIMLANMAYAN DİĞER DURUMLAR( ,795,796) AE138 MOTORLU TA IT KAZALARI(E810-E823) AE139 DİĞER TA IT KAZALARI(E800-E807,E825-E845) AE140 A-UYU TURUCU VE DİĞER İLAÇLARLA OLAN KAZA SONUCU ZEHİRLENMELER(E850-E859) AE140 B-DİĞER SIVI VE KATI MADDELERLE OLAN KAZA SONUCU ZEHİRLENMELER(E860-E869) AE140 C-GAZ VE BUHARLA OLAN KAZA SONUCU ZEHİRLENMELER(E870-E877) AE141 KAZA SONUCU DÜ MELER(E880-E887) AE142 YANGINLARIN NEDEN OLDUĞU KAZALAR(E890-E899) AE143 KAZA SONUCU SUDA BOĞULMA VE SUYA BATMA(E910) AE144 ATE Lİ SİLAH MERMİLERİNİN NEDEN OLDUĞU KAZALAR(E922) AE145 SANAYİ VE İ KOLLARINDA MEYDANA GELEN KAZALAR(E916-E921,E923- E928) AE146 A- ÜPHELİ HAYVAN ISIRIKLARI(E905-E906) AE146 B-BÜTÜN DİĞER KAZALAR AE147 KENDİNİ ÖLDÜRME VE KENDİ KENDİNİ YARALAMA (E960-E978) AE148 KASITLI VEYA ADLİ MÜDAHHALE SONUCU ADAM ÖLDÜRME VEYA YARALAMA (E960-E978) AE149 KAZA SONUCU VE BİLE BİLE YAPILDIĞI TESPİT EDİLEMEYEN YARALANMA (E980-E989= AE150 HARP HAREKÂTININ NEDEN OLDUĞU YARALANMA(E99-E999) R.1.7 Aile Planlaması Çalışmaları Tablo 121(2008) Yöntem Kullanan Kişi Sarf Edilen Malzeme Poliklinik Sayısı Sayısı Miktarı Hap Kondom Enjeksiyon RİA

253 R.2 Çevre Kirliliği ve Zararlarından Oluşan Sağlık Riskleri R.2.1 Kentsel Hava Kirliliğinin insan sağlığı üzerine etkileri. Hayatın temel unsuru olan hava, insanlara solunum imkânı yarattığına göre, havadaki kirliliğin insan sağlığı yönünden önemi açıktır. Havanın taşıdığı karbon parçacıkları, ozon, karbonmonoksit, kükürtdioksit, doymamış hidrokarbonlar, aldehitler, kanserojen maddeler gibi kirleticiler, insanların solunum yollarını etkileyerek normal mekanizmasını bozar. Bronşlarda iltihaplara, daralmalara sebep olur, bu değişimler sonunda da kronik bronşit ve amfizem gibi rahatsızlıklar meydana gelir. R.2.2 Su Kirliliğinin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Kirli su; içerisinde insan sağlığına zararlı, patojen mikroorganizmalar bulundurmaktadır. Kirli suyun çeşitli yollarla içme ve kullanma sularına karışması ve sulamada kullanılması sonucunda tifo, dizanteri, sarılık, kolera vb. bulaşıcı hastalıklara yol açmaktadır. R.2.3 Atıkların İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri 1. Toplum sağlığı ile ilgili Etkiler: Bir katı atık bileşeni özellikle uygun ısı şartları altında kısa sürede toksik duruma veya hastalık yapan organizmaların barındığı bir kaynağa dönüşebilir. Bu çevre sporları bakteriler, virüsler, haşereler ve diğer vektörler açısından da çok uygundur. Bu organizmaların sinek, sivrisinek, haşere ve kemiricilerle geniş kitlelere taşınması önemli bir sağlık tehlikesidir. 2. Yangın ve patlamalar: İşlem görmemiş katı atıkların toplama öncesi ve sonrası depolanmaları sırasında yangın ve patlama tehlikesi, oldukça yüksektir. Zira katı atıklar içinde ufak bir kıvılcımla, mesela söndürülmemiş bir sigara izmaritiyle tutuşabilecek, kâğıt, plastik ve odun bileşenler mevcuttur. Ayrıca organik maddelerin bazıları parlama özelliğine sahip olmadıkları halde sıkışma neticesinde kendi kendilerine yanabilmektedir. Katı atıklar içinde organikler, özellikler aerobik bakterilerin etkisi ile hızla bozuldukları zaman, katı kütlesinin sıcaklığı hissedilir ölçüde yükselir. Dolayısı ile ısı kütle dışına aktarılamaz ve kendi kendine yanma başlar. Katı atık yığınlarındaki su muhtevasının yüksek olması hali aerobik parçalanmayı hızlandırıcı etkisi sebebiyle en az çok kuru şartlar kadar sakıncalıdır. Bu arada arazi doldurma sahalarında görülen yer altı yangınları da oldukça tehlikelidir. Patlayıcı maddelerin katı artık akımı karışması halinde, katı artık yığınlarında patlamaların olacağı açıktır. Ancak sakıncasız sanılabilen madde grupları da belirli koşullar altında patlamalara sebep olabilmektedir. Mesela büyük plastik kütleleri yakma tesislerinde tam olarak yanmayıp, pirolize uğramakta ve sonra piroliz gazları hava ile karışmak suretiyle patlayıcı karışımlar vermektedir. 3.Katı Atıklardan Gaz Çıkışı: Katı atıkların havasız ortamda bozulmaları sonucu başta metan olmak üzere karbondioksit, azot ve hidrojen sülfür gazları oluşmaktadır. Katı atıkların arazi doldurma yöntemi ile zararsızlaştırılması esnasında yeraltındaki katı artık yığınları havasız ortamda bozulmaya uğramaktadır. Oluşan gazlar ise en kısa yoldan yer üstüne çıkmaktadır. Bu gazlar bazı hallerde doldurma sahasına yakın evlerde metan zehirlenmelerine veya metan hava karışımlarının patlamaları gibi tehlikelere sebep olurlar. Bu bakımdan, arazi doldurma sahalarında tabanın gaz sızdırmazlığı yer altı havalandırması gibi tedbirlere dikkat edilmelidir. 252

254 4. Sızıntılar: Organik artıkların bozulması sonucunda sıvı ürünlerde oluşur. Bu ürünlere genellikle sızıntı adı verilmektedir. Özellikle arazi doldurma sahalarında sıkışma sonucu artan basınç yağmur suları ve yüzey suları gerek katı atıkların bünyesinden ve gerekse temas ettikleri toprak katmanlarından aldıkları çeşitli gruplar sebebiyle oldukça kirlenmiştir. Dolayısıyla sızıntılar yer altı sularının korunması açısından önem taşımaktadır. Sızıntı sularının BOİ (Biokimyasal Oksijen İhtiyacı) değerleri mg/lt. ye kadar çıkabilmektedir ki bu değer normal kanalizasyon BOİ değerlerinden 100 kat yüksektir. 5. Diğer Hususlar: Çeşitli iş kazaları ve yaralanmaların yanı sıra katı artık iş kolunda çalışanlarda çok değişik türde iş hastalıklarına özellikle bulaşıcı hastalıklara solunum yolu ve ağır yük kaldırma ile ilgili rahatsızlıklara sık sık rastlanmaktadır. Kısaca, katı artık toplama, taşıma ve zararlaştırma hizmetleri toplum sağılığı ve çevre korunması açılarından taşıdığı öneme karşılık çok ağır masraflar karşılığında gerçekleştirilebilen bir hizmettir. Bunlara ilaveten büyük kırık cam tabakalarının zararlı kimyasal maddelerin ve ilaçların yangına sebep olabilecek malzemelerin ağır yağların insektisid ve pestisitlerin ve bunların ambalajlarının toplama kaplarına atılması özelilikle çocuklar açısından çok sakıncalıdır. R.2.4 Gürültünün İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Kent gürültüsünü arttıran sebeplerin başında trafiğin yoğun olması, sürücülerin yersiz ve zamansız klakson çalmaları ve belediye hudutları içerisinde bulunan endüstri bölgelerinden çıkan gürültüler gelmektedir. Meskenlerde ise televizyon ve müzik aletlerinden çıkan yüksek sesler, zamansız yapılan bakım ve onarımlar ile bazı işyerlerinden kaynaklanan gürültüler insanların işitme sağlığını ve algılamasını olumsuz yönde etkilemekte, fizyolojik ve psikolojik dengesini bozmakta, iş verimini azaltmaktadır. Gürültünün insan sağlığı üzerine etkilerini 4 e ayırabiliriz. Fiziksel Etkileri: Geçici veya sürekli işitme bozuklukları Fizyolojik Etkileri: Kan basıncının artması Kan basıncının artması, dolaşım bozuklukları, solunumda hızlanma, kalp atışlarında yavaşlama, ani refleks Piskolojik Etkileri: Davranış bozuklukları, aşırı sinirlilik ve stres. Performans Etkileri: İş veriminin düşmesi, konsantrasyon bozukluğu, hareketlerin yavaşlaması. Gürültüye maruz kalma süresi ve gürültünün şiddeti, insana vereceği zararı etkiler. Endüstri alanında yapılan araştırmalar göstermiştir ki; işyeri gürültüsü azaltıldığında işin zorluğu da azalmakta, verim yükselmekte ve iş kazaları azalmaktadır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı verilerine göre; meslek hastalıklarının %10'u, gürültü sonucu meydana gelen işitme kaybı olarak tespit edilmiştir. Meslek hastalıklarının pek çoğu tedavi edilebildiği halde, işitme kaybının tedavisi yapılamamaktadır. Tablo 122: Bazı Gürültü Türlerinin Desibel Dereceleri ve Psikolojik Etkileri Gürültü Türü Db Derecesi Psikolojik Etkisi Uzay Roketleri 170 Kulak ağrısı, sinir hücrelerinin bozulması 253

255 Canavar Düdükleri 150 Kulak ağrısı, sinir hücrelerinin bozulması Kulak dayanma sınırı 140 Kulak ağrısı, sinir hücrelerinin bozulması Makineli delici 120 Sinirsel ve psikolojik bozukluklar (III. Basamak) Motosiklet 110 Sinirsel ve psikolojik bozukluklar (III. Basamak) Kabare Müziği 100 Sinirsel ve psikolojik bozukluklar (III. Basamak) Metro gürültüsü 90 Psikolojik belirtiler (II. Basamak) Tehlikeli bölge 85 Psikolojik belirtiler (II. Basamak) Çalar Saat 80 Psikolojik belirtiler (II. Basamak) Telefon zili 70 Psikolojik belirtiler (II. Basamak) İnsan sesi 60 Psikolojik belirtiler (I.Basamak) Uyku gürültüsü 30 Psikolojik belirtiler (I.Basamak) R.2.5 Pestisitlerin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Tarımsal amaçla kullanılan ilaç ve gübreler toprak kirliliğine yol açmaktadır. Şöyle ki ilaçlanan ve gübrelenen toprağın kendine has biyolojik özellikleri ortadan kalkarken azot, fosfor, klor, demir vb. maddeler sulama suyu ile taban suyuna inmekte tekrar toprak yüzüne hareket ederek kalsiyum gibi maddelerle birleşerek taban taşları oluşturmaktadır. Ayrıca karbon-azot dengesi bozulmaktadır. R.2.6 İyonize Radyosyondan Korunma Bu konuyla ilgili kaynak bulunamamıştır. R.2.7. Baz İstasyonlarından Yayılan Radyasyonun İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Bu konuyla ilgili kaynak bulunamamıştır. KAYNAKLAR İl Sağlık Müdürlüğü 2009 İl Çevre Durum Raporu 2008 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü Çalışmaları

256 S. ÇEVRE EĞİTİMİ S.1 Kamu Kuruluşlarının Çevre Eğitimi İle İlgili Faaliyetleri Çevre bilinci ve duyarlılığın geliştirilmesi için ilimizde çevre ile ilgili dernek, vakıf, gönüllü kuruluşlar, yaygın eğitim kurumları ile işbirliği içerisinde etkin çalışmalar yürütülmektedir. Öğrencilerin eğitimi için okullarda belli bir program dâhilinde eğitim yapılmakta, çevre ile ilgili konularda seminer, video, kaset, slayt gösterimi gibi faaliyetlerde bulunulmaktadır. Bu programlar dâhilinde öğrencilere doğayı, tarihi zenginlikleri koruma, yaşanan çevreyi daha güzel yaşanabilir durum getirme konularına ağırlık verilmektedir. Ayrıca Çevre ve Orman Bakanlığı ndan temin edilen videokasetler okullarda gösterilmekte, konu ile ilgili broşür ve afiş dağıtımı yapılmaktadır. Çeşitli dernek ve gönüllü kuruluşlar ile birlikte okul bahçelerine ağaçlandırma çalışmaları yapılmaktadır. Uygulamalı Çevre Eğitimi Projesi kapsamında Kamu Kurum ve Kuruluşlarının katılımıyla Atık Kâğıt Kampanyası düzenlenmekte ve toplanan atık kâğıtlardan elde edilen gelirlerle katılımcı okullara eğitim araç ve gereçleri temin edilmektedir. Dünya Çevre Günü ve Çevre Haftası, Orman, Sağlık, Turizm Haftaları gibi özel gün ve haftalarda, çevreyi tanıtıcı ve çevre kültürünü genişletici özel programlar hazırlanarak afiş, pankart, video gösterileri düzenlenmekte ve tanıtım yapılmaktadır. Bakanlığımız Ülkemizin çevre sorunlarının çözümlenmesine katkıda bulunmak, gönüllü kuruluşlarla koordinasyon ve işbirliğini sağlamak ve etkinliklerini arttırmak amacıyla bölgesel bazda toplantılar düzenlenmektedir. S.2 Çevre İle İlgili Gönüllü Kuruluşlar ve Faaliyetleri Adana İlinde Faaliyet Gösteren Vakıf ve Dernekler - Adana Çevre Gönüllüleri Derneği / Ziyapaşa Bulv. Yüzme Havuzu Karşısı, Akasya Apt. 10/20 - Tüketiciyi ve Doğayı Koruma Derneği (TÜDOK) / Sabancı Merkez Cami Karşısı, Belediye Konservatura İçi - Doğayı ve Hayvanları Koruma Koruma Derneği / Cemalpaşa Mah. 2.Sok. No:63 Asmakat Daire No:4 - Adana Turizm Derneği / Vali Yolu Vizon Apt. 1/4 - Çevre ve Tüketiciyi Koruma Derneği (ÇETKO) / Kurtuluş Mahallesi 3. sok. No:26 Güner Apt. Kat:2 Daire:8 - Soroptimist Kulüpleri Derneği / Atatürk Cad. Dura Apt. B.Blok 5/9 - Adana Foto. Amatörleri Dernek (AFAD) / Reşatbey Mah. Ordu Cad. 247/2 Sok. No:12/2 - Adana Çevre Koruma Vakfı / Vali Yolu Sümer Apt. Kat:2 İlin Gelişimine Katkı Sağlayan Ve Valilik Koordinasyonunda Faaliyet Gösteren Vakıflar Güç Birliği Vakfı Adana ülkenin gelişmiş illeri arasında olabilecek büyük bir potansiyele sahip iken bugün istenilen gelişmeyi gösterememiştir. Gelecek yıllarda megapol olması beklenen ilin sorunlarını ortaya çıkarmak, sorunlara çözüm getirmek ve Adana yı gelişmiş iller kapsamına almak amacıyla kamu ve özel kesimde çeşitli kişi, kurum ve kuruluşları dönemin Adana Valisi Oğuz Kağan KÖKSAL tarihinde Güç Birliği Toplantıları adı altında bir toplantıya çağırmıştır. Bu toplantıya ilgi çok büyük olmuş, tam bir takım çalışması yapılmıştır. Bunu takip eden toplantılarda katılanların da görüşü alınarak vakıf kurulması kararlaştırılmıştır tarihinde vakıf kurucu üyelerinin görüşünü almak üzere bir toplantı yapılmış, önerilen görüşler doğrultusunda Vakıf Tesis Senedi son şeklini almış, daha sonra onaylanarak ilk genel kurul toplantısı tarihinde yapılmıştır. Vakıf Mütevelli Heyetini aşağıda sıralanan kişi, kurum ve kuruluşlar temsil etmektedir. 255

257 - Adana Valiliği İl Özel İdaresi - Üniversite (10 Öğretim Üyesi) - Ticaret Odası - Sanayi Odası - Ticaret Borsası - Adana Sanayici ve İşadamları Derneği - Adana Genç İşadamları Derneği - Müstakil Sanayici ve İşadamları Derneği - Esnaf Dernekleri Birliği - Çukurova Gazeteciler Cemiyeti - Çukurova Tekstil ve Konfeksiyoncular Derneği - Sanayici, Tüccar, İşadamı Ve Diğer Mesleklerden Oluşan 76 Gerçek Kişi Vakfın Amacı Adana nın ekonomik, kültürel ve sosyal potansiyelinin gelişmesine katkıda bulunmak, gelişmiş bir Adana gerçekleştirmektedir. Bu amaca ulaşabilmek için vakıf: - İlin ticari ve sınaî potansiyelini çok daha iyi şekilde değerlendirir, - Turizm potansiyelinin gelişmesine yardımcı olur, - Devlet imkânlarından daha fazla yararlanması çalışmalarında bulunur, - İlin gelişmesine yardımcı olacak kurum ve kuruluşlarla işbirliğinde bulunur, - İl tanıtıcı toplantılar düzenler, - İlin arzu edilen alanlarda genel ve bireysel potansiyelini ortaya koymak maksadıyla envanter çıkartır, - Kısa ve uzun vadede çalışmalarda bulunmaları için dalında uzman elemanlardan yararlanır, - Üniversite ile işbirliği yapar, - İlin tanıtılması ile ilgili gerekli araç ve gereçleri temin eder, - Yurt içi ve yurt dışı amacını gerçekleştirmek için gerektiğinde borç alır, ipotek verir, gayrimenkul ve menkul varlıklar edinir, - Vakfın amacına ulaşabilmesini temin için maddi ve manevi destek temin eder, sosyal çalışmalarda bulunur, - Amacını gerçekleştirmek için yurt içinde ve yurt dışında bürolar açar, - İli tanıtıcı konularda yarışmalar düzenler, sergi açar, burs verir, - Amacına yönelik maddi gelir sağlamak için şirket kurabilir, kurulmuş şirkete ortak olabilir. Vakıf amacına ulaşmak için tarihinde yapılan toplantıda aşağıdaki kurulları oluşturmuştur. Ekonomik Araştırmalar ve Proje Hazırlama Kurulu Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Kurulu Eğitim, Gençlik ve Spor Kurulu Çukurova Toplantıları Kurulu Tarımsal Araştırmalar Kurulu Yerel Yönetimler Kentsel Gelişim ve Turizm Kurulu Çevre Sağlığı Kurulu Parlementerlerle Koordinasyon ve Dış İlişkiler Kurulu Mali İşler ve Mali Kaynak Yaratma Kurulu Basın ve Halkla İlişkiler Tanıtım ve Yayım Kurulu 256

258 Vakfın Çalışmaları Güneydoğudan Göçün Rehabilitasyonu ve Güney Adana Dinamik Adana Kalkınma Projesi (KADKAP) Bu proje Adana Valiliği, Üniversite, Sanayi Odası, Büyükşehir Belediyesi işbirliği ile başlatılmış olup, Ekonomik Araştırmalar Kurulu tarafından sürdürülmektedir. Eğitim Köyü Projesi Bu proje Eğitim, Gençlik ve Spor Kurulu tarafından yürütülmektedir. Projenin gerçekleştirilmesi için baraj gölü kıyısında m² lik alan üzerine anaokulu, ilköğretim okulu, özürlüler okulu, normal lise, Anadolu güzel sanatlar lisesi, bilgisayar meslek lisesi, merkezi kütüphane, bilgisayar eğitim merkezi, çok amaçlı salon, kapalı yüzme havuzu, kapalı spor salonu, merkezi laboratuarlar, futbol sahası, voleybol ve basketbol sahası, tenis kortları, trafik eğitim pisti ve kafeteryalardan oluşmaktadır. Adana 1.Tarım Şurası Adana Güçbirliği Vakfı bünyesinde kurulmuş olan Tarımsal Araştırmalar Kurulu, Ekim tarihleri arasında Adana İli I. Tarım Şurası nı gerçekleştirmiştir. Tarım Şurası nın toplanmasının ana amaçları; Tarım sektörü ile ilgili olan tüm kesimleri aynı amaç doğrultusunda birlikte harekete yöneltmek, tarımsal sorunları ortaya çıkarmak, tartışmak ve çözüm üreterek öneriler ortaya koymaktır. Ulusal boyutta bir organizasyon olan I. Tarım Şurası, Devlet, Üniversite, Adana Güçbirliği Vakfı, Sanayici, Tüccar ve üreticilerin ortak emeği ile gerçekleştirilmiştir. Yerel Ekonomi Geliştirme Programı (YEG) Adana Valiliği koordinasyonunda hazırlanan bu çalışmada komiteye Valilik, Üniversite, Sanayi Odası, Ticaret Odası, Ticaret Borsası, Çiftçiler Birliği, KOSGEB, Halk Bankası, Çukurova Tekstil ve Konfeksiyoncular Derneği nde üyelerle çeşitli projeler hazırlanmış ve gerçekleşmesi için halkın talebine sunulmuştur. Bu projeler; Konfeksiyon (İç ve dış pazarlar için pantolon ve gömlek) El Emeği Göz Nuru (İç ve dış pazarlar için halı, kilim, heybe ve elişleri) Karides (İç ve dış pazarlar için Jumbo karides üretimi) Kiraz Yetiştiriciliği (İhraç edilecek kiraz üretimi) Et ve Et Ürünleri (Karkas et ve şarküteri ürünleri) Tarım Makinaları (Çeşitli tarım makinaları) Ekoteks (Ecobel verilmesi) Dış Ticaret ve Teknoloji Transferi (Danışmanlık) Sürekli Eğitim Merkezi (KOBİ lere üretim, pazarlama, finansman, teknoloji gibi konularda danışmanlık, eğitim ve destek hizmetleri) KAYNAKLAR Adana İl Çevre Durum Raporu 2007 Adana İl Çevre ve Orman Müdürlüğü Çalışmaları,

259 T. ÇEVRE YÖNETİMİ VE PLANLAMA T.1 Çevre Kirliliğinin ve Çevresel Tahribatın Önlenmesi Adana Ülkemizin nüfus sayısı bakımından beşinci büyük kentidir. Adana ili sınırları içerisinde düzenli bir çöp depolama sahasının olmaması en büyük çevre sorunlarından biridir. Çatalan yolu üzerinde Adana ya 5 km. mesafeli Büyük Sofulu Köyü 705,706,655, 123,131 parsellerinde kayıtlı m 2 lik alanda bulunan çöp sahasının, Katı Atıkların Kontrolü, Hava Kalitesini Korunması Yönetmelikleri ve çevre sağlığı açısından tehlike oluşturduğu tespit edilmiştir. Çöp alanında evsel nitelikli atıklar, sanayi atıkları, tehlikeli atıklar ve tıbbi atıklar karışık olarak dökülmektedir. Çöplerden sızan pis sular güney bölgesinde drenaj kanalına akmaktadır. Çöp sahasının sınır tespiti yapılmayıp etrafı çevrilmemiş olduğu, çöp sızıntı sularının bir havuzda toplanarak, havuzdan çıkan suların tekrar çöp sahasına verilmeyip drenaj kanallarına doğal dere vasıtası ile ulaştığı Ayrıca sahada yer yer yanmaların olduğu, etrafa pis kokuların yayıldığı bilinmektedir. Adana Sofulu Çöp Depo Alanı nında Çevre ve Orman Bakanlığınca hibe olarak Adana, Mersin Katı Atık Yönetim Planı ve Sahada rehabilitasyon çalışmaları Japon firması JICA ya yaptırılmıştır. Çöp dökülen alanın kabul edilebilir mesafe içerisinde tek uygun yer olduğu saptanmış ve alanın bir yandan rehabilitasyon diğer yandan da kullanımına devam edilmesi uygun görülmüş olup, iyileştirme yönünde çalışmalara devam edilmektedir. T.2 Doğal Kaynakların Ekolojik Dengeler Esas Alınarak Verimli Kullanımı, Korunması ve Geliştirilmesi İlimiz sınırları içerisinde tarım arazileri yönünden çok zengin ve verimli topraklara sahiptir. Bu arazilerde çiftçilerimizin eğitimsiz olmaları nedeniyle bilinçsiz bir şekilde tarımsal mücadele ilaçları ve aşırı miktarda gübreleme yapılmaktadır. Tarım arazilerinin bu şekilde kullanılması ilerde tarımsal arazilerde çoraklaşma ve tuzlanmaya neden olmaktadır. Bu konuda çiftçilerimizin eğitilmesi gerekmektedir. İlimizde tespit edilen önemli çevre sorunlarından biride su kirliliğidir. Endüstriyel atık sular, evsel nitelikli atık sular ve aşırı derecede kullanılan tarımsal zirai mücadele ilaçları ile gübreler olarak sayılabilir. Adana Büyükşehir Belediyesi tarafından evsel ve endüstriyel atıksular için yapılan atıksu arıtma tesislerinden Doğu Adana atıksu arıtma tesisi tarihinde hizmete girmiş olup, Batı Adana atıksu arıtma tesisinin de deneme çalışmaları tamamlanarak tarihinde devreye alınmıştır. Böylece Akdeniz in kirlenmesinde önemli bir sorun giderilmiş olmaktadır. Karataş Akyatan, Yumurtalık vehurmaboğazı deniz kaplumbağalarının üreme ve kışlama alanlarıdır. Akyatan Gölü, Su Kuşlarını Koruma Alanıdır. Akyatan da kumul hareketi nedeni ile Orman Bakanlığımız özel orman oluşturmuştur. Bu bölgenin denetimi Orman Bölge Müdürlüğü ile Çevre ve Orman Müdürlüğünce yapılmaktadır. Arıtılmayan evsel endüstriyel nitelikli atıksular nedeni ile Akyatan ve Akdeniz, kirlilikle karşı karşıyadır. Teknelerden ve gemilerden atılan çöpler sahillerimize yayılmaktadır. Yumurtalık sahilinde Toros Gübre Kimya A.Ş., Botaş Bölge Müdürlüğünün evsel nitelikli atık suları arıtılmış olarak denize deşarj edilmektedir. İl Tarım Müdürlüğüne ait motorla 2 İlçede Su Ürünleri Kontrolleri yapılmaktadır. Akyatan deniz kaplumbağaları üreme alanı ile ilgili aylık raporlar Karataş İlçe Tarım Müdürlüğünce düzenli olarak İl Çevre ve Orman Müdürlüğü ne bildirilmektedir. Akyatan Gölü ile deniz arasında dalyan mevcuttur. Gölde kaçak avlanma yapılmaktadır.ramsar Sözleşmesi ne göre Seyhan ve Ceyhan Deltaları (A) sınıfı sulak alan ilan edilmiştir. Kaplumbağaların üreme alanlarında sürekli bir denetim mevcut değildir.ilimizde Çatalan Barajından sağlanmaktadır. Çukurova nın tarımsal zenginliği nedeni ile aşırı miktarda zirai mücadele ilaçlar ve gübreler kullanılmaktadır. Bu durum yer altı su kaynaklarının kirlenmesine neden olmaktadır. İlimiz sınırları içerisinde bulunan imara açık olmayan yerlerde ekilir tarım alanlarına konut ve fabrikalar yapılmaktadır. Belediyelerce ÇED Raporu istenmeden yapı kullanma belgesi ve inşaat 258

260 izni verilmektedir. Çevrenin ve ekilir tarım arazilerinin korunması esastır. Yeni kurulmakta olan sanayi tesislerinin Organize Sanayi Bölgelerine yapılması ve taşınmasının sağlanmasıyla tarım arazilerinin ve yerleşim yerlerinin hava kalitesinin korunmasına yardımcı olacaktır. Tapu Kadastro Müdürlüklerince satışı yapılan arazilerin amacına uygun kullanılmasının sağlanması için taahhütname istenmelidir. T.3Ekonomik ve Sosyal Faaliyetlerin, Sonuçlarının Çevrenin Taşıma Kapasitesini Aşmayacak Biçimde Planlanması Yumurtalık ve Karataş ilçeleri yaz aylarında yoğun nüfus artışına sahne olmaktadır. Belediyelerin elinde yeterli sayı ve kapasitede vidanjör olmaması nedeniyle fosseptik temizliğindeyetersizlik görülmektedir. Fosseptiğin döküldüğü yerlerden zemin geçirgen olduğu için kirlilik yine denize taşınmaktadır. Bu nedenle her iki İlçe Belediyesinin (Yumurtalık İlçesinde kısmi arıtma mevcut) bir an önce altyapılarını tamamlayarak arıtma tesislerini devreye almaları gerekmektedir. İlimizde hızlı şehirleşme, yapılaşma sonucunda sanayi kuruluşları, çeşitli iş yerleri şehrin içerisinde kalmıştır. Yeni kurulan sanayi kuruluşları ise Organize sanayi Bölgesinde yer olmasına rağmen tarım alanları üzerine kurulmaktadır. Bu tip fabrikalar yada işletmeler ÇED Yönetmeliğine tabii faaliyetlere giriyorsa ÇED Önemsiz Kararı veya ÇED Olumlu Belgesi almadan elektrik, su, telefon gibi altyapı hizmetlerin verilmemesi gereklidir. İlimizde bulunan sanayi tesislerinin atık suları ASKİ kanalizasyonu vasıtasıyla veya direkt olarak DSİ drenaj kanalına ve Seyhan Nehrine arıtılmadan deşarj edilmektedir. Fabrikaları kendine uygun olan sektör bazında arıtma tesisi yapmalı, sonuç olarak da Büyükşehir Belediyesi nihai arıtma tesisini gerçekleştirmelidir. Bu işlemler yapılırken DSİ drenaj kanalına atık su verilmemelidir. Bununla ilgili Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği gün ve sayılı Resmi Gazetede yürürlüğe girmiştir. Bu yönetmelikten doğan yükümlülüklerin yerine getirilmesi için özel kanun çıkarılmalıdır. T.4 Çevrenin İnsan-Psikososyal İhtiyaçlarıyla Uyumunun Sağlanması İlimizde göç oldukça fazla olmaktadır. On ve daha fazla hanelerden oluşan büyük çoğunluğu Adana nın gecekondu ve kenar semtlerinde yaşamaktadır. Gecekondulaşma şehrin güneyinde bulunan 1.sınıf sulanabilir tarım arazilerine doğru ilerlemektedir. Ayrıca Seyhan Baraj Gölü çevresindeki imarsız hızlı bir yapılaşma mevcuttur. Bu durum gölün kirlenmesine neden olmaktadır. Seyhan Baraj Gölü ne ilave kuşaklama kanalının çekilmesi gerekmektedir. Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, sayılı Resmi Gazetede tarihinde yürürlüğe girmiş olmasına rağmen İlimizde katı atıkların depolandığı saha günün teknolojik koşullarına uygun değildir. Çöplükten sızan sular toprağa karışarak telafisi mümkün olmayan zararlar meydana getirmektedir. Katı atıkların depolanması ve taşınması hususunda yetkili olan belediyelere yaptırım uygulanması gerekmektedir. Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, Sayılı Resmi Gazetede tarihinde yürürlüğe girmiş ve bununla ilgili sanayi kuruluşlarının bu yönetmelik hükümlerine uyması ve eğitilmesi istenmektedir. Zararlı Kimyasal Madde ve Ürünlerin Kontrolü Yönetmeliği, Resmi Gazetede sayılı tarihinde yürürlüğe girmiştir. Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği, sayılı Resmi Gazete tarihinde yürürlüğe girmiş olmasına rağmen sanayi kuruluşları SO2 nin en yüksek olduğu sıvı yakıtı kullanmaktadırlar. Emisyon İzin Belgesi nin konulan bir süre içerisinde ilgili sanayi kuruluşu tarafından alınma mecburiyeti getirilmelidir. Kükürdün desülfürizasyonu için rafinerilere bu konuda talimat verilmelidir. Emisyon İzin Belgesini İl Çevre ve Orman Müdürlükleri vermeli ve takip etmelidir. Gürültü Kontrolü Yönetmeliği, sayılı Resmi Gazetede tarihinde yürürlüğe girmiştir. İlimiz sınırları içerisinde bar, pavyon, gazino, düğün salonları, umuma açık eğlence yerlerinin (Canlı cansız müzik yayını yapan yerler) tamamından gürültü ölçme izleme ve kontrol monitörü cihazının taktırılması, yüksek olan gürültü için işlem Polis Vazife ve Selahiyetleri 259

261 Kanununa göre yapılmalıdır. Bununla ilgili kanuni düzenlemeleri Polis Jandarma bazında gerçekleştirmelidir. Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, sayılı Resmi Gazetede tarihinde yürürlüğe girmiştir. Sofulu Çöp Depo Alanında bulunan katı atık depolama yerinde tıbbi atık için özel bölme yoktur. Evsel atıklar ve tıbbi atıklar aynı araçla taşınarak genel çöplüğe dökülmektedir. İlimiz sınırları içerisinde bulunan sağlık ocakları, jinekologlar, kulak burun boğaz mütehassısları, patolojik, bakteriyolojik, sistolojik laboratuarlarında özel geçici atık depoları yoktur. Tıp Fakültesi ve Askeri Hastane de tıbbi atıklar için günün koşullarına ve teknolojisine uygun olarak bir yakma fırını olmalıdır. Büyükşehir Belediyesinin yapmakla yükümlü olduğu yakma fırınının bir an önce devreye alınması özel filtreli katı atık depolarının bir an önce yapılarak faaliyete geçirilmesi gerekmektedir. Kurulması düşünülen çöp fabrikası için Organize Sanayi Bölgesi içerisinde fabrika yeri olarak 300 dönümlük yer ayrılmıştır. Günlük kg.lık civar illerle beraber çöp çıkacağı tahmin edilmektedir. 300 milyon dolara yap işlet devret sistemi ile kurulması düşünülen bu fabrikada 45 MW gücünde elektrik üretilecektir. Üretilecek elektrik, ulusal elektrik şebekesine bağlanacaktır. İtalyan firması tarafından yapılacak olan fabrikaya gelecek katı atıklarının organik maddelerinin fazla olacağı tahmin edilmektedir. Organize Sanayi Bölgesine kurulması için her hangi bir somut hareket yoktur. Bu projenin gerçekleşmesi çöp sorununun çözümü için önem taşımaktadır. Çöp depolama alanı ve tıbbi atık yakma fırını dünya standartlarına uygun olarak yapılmalıdır. Çatalan Baraj Gölü koruma altına alınmalı 2000 m². ye kadar yapılaşma önlenmelidir. T.5. Çevre Duyarlı Arazi Kullanım Planlaması Konu ilgili yeterli bilgi edinilememiştir. T.6. Çevresel Etki Değerlendirmesi Tablo 123: ÇED Olumlu/Olumsuz Kararı Verilen Faaliyetler Listesi, 2009 Faaliyetin Karar Faaliyet Sahibi Faaliyet Konusu Karar No Mevkii Tarihi Adana Yamanlı II. HES ve Kahramanmaraş Enerjisa Enerji Malzeme Ocakları Saimbeyli - Üretim A.Ş. Projesi Göksun ADANA Kozan ADANA Yumrtalık Serbest Bölgesi ADANA Saimbeyli Himmetli Köyü ADANA- Aladağ Doğan Çayı ADANA- Ceyhan Sarımazı Mevkii. ADANA Kozan- Feke ADANA Ceyhan-Türlübaş Mah. Kelemeti mevki. ADANA-Aladağ- İmamoğlu-Yüreğir Enerjisa Enerji Üretim A.Ş. Enerjisa Enerji Üretim A.Ş. Ceyhan Belediye Başkanlığı MED Marine Klavuzluk ve römorkaj Hizmetleri İnş. San. MEM Enerji Elektrik Üretim San. Tic A.Ş. Ceylin Enerji Üretim San. Tic. A.Ş. Toros Tarım San. Tic. A.Ş. TEİAŞ Genel Müdürlüğü Köprü Barajı HES ve Malzeme Ocakları Menge Barajı ve HES Ceyhan Belediyesi Atıksu Arıtma Tesisi Med Gemi İnşaa, Bakım ve Onarım Tesisi Sektör Enerji Enerji Enerji Atık Enerji Yamanlı III HES Enerji Doğançay Regülatörü ve HES Römorkör Barınağı ve İskele Kapasite Artışı 380 KV Yedigöze SANİ HES TM- ADANA TM EİH PROJESİ Enerji Ulaşım Enerji 260

262 Tablo 124: ÇED Gereklidir/Gerekli Değildir Kararı Verilen Faaliyetler Listesi, 2009 Faaliyetin Mevkii İlçesi Faaliyet Sahibi Faaliyet Konusu Adana İli, Ceyhan İlçesi, Akpınar Köyü ( ) ruhsat nolu sahada 9,42 hektarlık alanda üretim gerçekleştirilip olup 3,02 alanda şantiye kurulacaktır. CEYHAN Bozdoğan Mad. İnş. Mak. Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti. II. Gurup maden (bazalt ocağı) Ocağı ve Konkasör Tesisi Belge Tarihi Karar No Sektör Petrol Maden Küçükburhaniye Köyü Kokartepe Mevkii YÜREĞİR Tüsan Yapı San. A.Ş II. Grup Maden (Kalker) Ocağı Petrol Maden Adana ili ceyhan ilcesi sarı mazı belde.toros güb. Lim.kömür stok sahaları Adana İli Ceyhan İlçesi, Akpınar Köyü ( ) ruhsat sahası içerisinde 9,83 Ha'lık alan Adana İli Seyhan İlçesi, Karahan Köyü,732 parsel(9.500m²lik alan) Adana İli Seyhan İlçesi Karahan Köyü 8 nolu pafta 598 nolu parsel Kayarcık Köyü mevkii Adana ili kozan ilcesi mahmutlu mah. Yuvalı dut mevkii pafta 54 nolu parsel Mahmutlu Mahallesi Kadirli Yolu Üzeri Adana ili ceyhan ilcesi dokuztekne köyü civarı AR: RUH.NOLU HEK. Alan Arılıtaş Mevkii (Toplam 6000m² lik alanadana İli Yüreğir İlçesi, H.S. Organize sanayi Bölgesi Toros Cad. No:16 (144 Ada, 6. parsel). CEYHAN BAMAK A.Ş Kömür depolama tesisi CEYHAN Bozdoğan Mad. İnş. Mak. Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti.. IV. Grup Krom Madeni OcağıII.Grup Maden (Bazalt) Ocağı SEYHAN Tiftik Madencilik Ltd. Şti. Hazır Beton Santrali SEYHAN ÇİMKO A.Ş TUFANBEYLİ Enerjisa Enerji Üretim A.Ş KOZAN KOZAN CEYHAN YÜREĞİR Güneydoğu süt ve gıda san.tic. ltd.sti. Özgöçerler Süt Gıda Hay. Tar. Orm. Oto.Petr. Teks. Day. Tük. Mam. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. Ekton inş.müth. Loj.san. ve tic. aş Kota Organik Gübre Tarım Turizm İmlt. İth. İhr. Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti. Karahan hazır beton üretim tesisi Tufanbeyli Termik Santraline Yakıt Sağlayan İR Numaralı Kireçtaşı Sahası ve Kırma- Eleme Tesisi Kapasite Artırımı Süt Ürünleri (Mandra) Üretim Tesisi Süt Ürünleri (Mandra) Üretim Tesisi Kalker ocağı ve kırma eleme tesis Organik Toprak Düzenleyici İmalat Tesisi Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Tarım Gıda Petrol Maden Sanayi Petrol Maden Petrol Maden Adana İli Aladağ İlçesi,Yağbasan Köyü İR: Adana ili tufanbeyli ilçesi sınırları içerisinde ar: nolu 2. grup maden doğal taş mermer arama ruh. İcerisinde toplam 99.41hek. Alanın mik kull. Alanı Adana ili yüreğir ilçesi hsosb 127 ada 27 parsel süleyman demirel bulvarı no:44 ADANA İLİ KOZAN İLÇESİ BOZCALAR KÖYÜ KÜTÜKHAN MEVKİİ 575 PARSEL ÜZERİNDE 63600M2 LİK TAŞINMAZIN 30000M2 LİK KISMI ADANA İLİ CEYHAN İLÇESİ DUTLUPINAR KÖYÜ ALADAĞ TUFANBEYLİ YÜREĞİR KOZAN ÇUKUROVA CEYHAN NE-SA İnş.Mad. İth. İhr.Tic. Ve San. A.Ş. NURDAL mermer mat. Pet. Ür. İnş. tur. San.ltd.şti. FNG İnş.ve yapı malz.san. ve tic.a.ş SER-ER ENERJİ ÜRT.TİC.A.Ş HAYRİYE ÇINAR YUNUS GÜRTAŞ 261 Krom Ocağı RUH erşim nolu mermer ocağı İzolasyonlu yapı elemanları üretim tesisi KOZAN HİDROLELEKTRİK SANTRALİ 1(A) GRUBU MADEN (KUM-ÇAKIL) OCAĞI KALKER OCAĞI KIRMA- ELEME TESİSİ Petrol Maden Sanayi Sanayi Petrol Maden Atık - Kimya Petrol Maden Küçükburhaniye Köyü CEYHAN Canoğulları İnş Tah. San. Ve Tic. Ltd. Kalker Ocağı Kapasite Petrol

263 Kokartepe Mevkii Şti Artışı Maden IR:71165 Nolu Saha Adana İli, Ceyhan İlçesi, Mustafabeyli Beldesi Kurmeller Madencilik Sanayi ve Petrol sınırları içerinde(ir CEYHAN Kırma-Eleme Tesisi Ticaret A.Ş. Maden ruhsat nolu saha da 55950m²lik alan). ADANA İLİ Aladağ İlçesi,Darılık Köyü İR:61438 nolu krom sahası IV.GRUP ALADAĞ ADANA MADENCİLİK LTD.ŞTİ. toplam 548,29 hektarlık MADEN(KROM)OCAĞI Sanayi ruhsatlı saha içerisindeki 24,66 hektarlık alan Adana ili ceyhan ilçesi akpınar köyü IR: nolu 2. grup maden Bozdoğan Mad. İnş. Mak. Nak. San. ve II.Grup Maden (Bazalt) Petrol (doğaltaş-mermer) ruhsatı CEYHAN Tic. Ltd. Şti. Ocağı Maden içerisinde toplam 99,60 hektarlık alanın 8,11 hektarlık kullanım alanı İPDAL İPDAL İPDAL İPDAL İPDAL 417 Tarım Gıda Adana İli, Ceyhan İlçesi, Altıkara Köyü sınırları içerisinde bulunan İR:72317 ruhsat nolu sahada 20,08 hektarlık alan., Adana ili aladağ ilcesi alahacı mevkii ir:7503 maden (krom ruh.(ruhsatta saimbeyli ilcesi kayıtlı) icersinde toplam hektarlık alanın hektarlık kull. Alanı Kocavelilier Köyü Çaylıkaş Mevkii Akkuyu Mahallesi sınırları içinde bulunan 657 no lu m² yüzölçümündeki parselin yaklaşık m² lik kısmında (752 Konut Taşpınar Köyü sınırları içersinde(ar: ruhsat nolu ha lık alan Adana ili çukurova ilcesi kaşovası köyü Adana ili ceyhan ilcesi dokuztekne köyü ır:1453 nolu sahada toplam ha içersindeki ha Alan Adana İli Karataş İlçesi, Adalı Köyü, Pafta no:8 Parsel no:324 Adana ili ceyhan ilcesi kösreli beldesi halileye köyü mevki Adana ili yüreğir ilcesi karataş yolu 13. km taşcı köyü girişin Adana İli, Ceyhan İlçesi, Yumurtalık Serbest Bölgesi Adana İli Seyhan İlcesi Mersin Karayolu Üzeri 15. km Büyükdikili Köyü Mevkii 10. Pafta ve 865 Parsel Adana İli Ceyhan İlcesi Adatepe Köyü AR: nolu Kalker Ocağı, toplam ha Saha İcerisindeki ha Alan CEYHAN Hasan Can Mad. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti 262 Kalker Ocağı kapasite Artışı Sanayi ALADAG ERSİN GÖK Krom konsantre tesisi Sanayi KARAİSALI YÜREGİR TUFANBEYLİ Murtçu Maden Pet.Ürn. Nak.San.ve tic. Ltd. Şti.Başbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlıgı Zafer-Han İnş. Elkt. Mad. San. Ve Tic. Ltd: Şti. Kırma Eleme Tesisi Adana Yüreğir Akkuyu Toplu Konut Projesi Kalker Ocağı ve Konkasör Tesisi Petrol Maden Sanayi ÇUKUROVA Mustafa tuncel. 1(A) grubu cakıl ocağı CEYHAN KARATAŞ CEYHAN Rende Oreks Madencilik İth.İhr.San. ve Tic.Ltd.Şti. Sarus Deniz ve Su Ürünleri Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. Anıl inş. Haf. Nak. gıda taah.san. tic. ltd. şti Kırma Eleme Tesisi Yıllık 250 ton kapasiteli Karada Deniz Balıkları ve Karides Üretim Tesisi Kırma eleme yıkama tesisi YÜREĞİR Neka inş.taah. San. tic. ltd. şti Tuğla üretim tesisi CEYHAN SEYHAN CEYHAN Likit Kimya Sanayi ve Ticaret A.Ş. Aga-Kim Kimya San. Tic. A.Ş. Niray inş. Taah. Tur. Mad.taş. Ocak san. ve tic. ltd. şti.. MEG (Mono Etilen Glikol), 2-Etil Hekzanol, Ligno Sülfonat, ve D.O.P (Dioktil Ftelat) Depolama Tesisi Kapasite Artışı Su bazlı polimer bitkisel yağı ve parafinli, beyazyağ emilsiyonu üretim tesisi kapasite artışı 2. grup kalker (mıcır) ocağı ve kırma eleme tesisi Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Adana ili Sarıçam ilcesi SARIÇAM Ortadoğu Metalurji Alüminyum ve Aliminyum ve pvc kapı, Petrol

264 HSOSB Ceyhan cad. No:5 (16zg-ıv,15zg-ı pafta, 121 ada 4 parsel Adana İli, Kozan ilçesi, gedikli köyü, karasis mah. R:74659 nolu saha Adana İli, Karataş Yumurtalık İlçeleri ve Yakapınar Beldesi sınırı Adana İli, Sarıçam İlçesi Doğu Sanayi Sitesi 298 sok. 2A Adana İli, Çukurova İlçesi Söğütlü Köyü, 219 parsel Adana İli, Ceyhan İlçesi, Hamdilli Köyü sınırları içerisinde (İR:68365 ruhsat nolu saha ) Adana İli, Aladağ İlçesi, Eğner Köyü Adana İli, Aladağ İlçesi, Zambılyayla Köyü, İR:24,99 ha Adana İki, Ceyhan İlçesi, Tatarlı Köyü, AR: Adana İli, Karaisalı İlçesi, Kırıklı Köyü Adana İli, Yüreğir İlçesi, Akkuyu Köyü 2000 m. kuzeybatısı, Deliçay Yatağı Adana İli, Feke İlçesi, Göksu Nehri Adana İli, Aladağ İlçesi, Darlık Köyü İR:61437 İlimiz sarıçam İlçesi, Doğu Sanayi Sitesi, 298 sokak E- 2/B Blok Adana İli, Karaisalı İlçesi, N3d4 numaralı paftada İR:72884 numaralı 1 (b) Gurubu Maden Ocağı. Adana İli, Feke İlçesi, Salam deresi Mevkii Adana İli, İmamaoğlu İlçesi, Üçtepe Köyü, Mentaş mevkii, Seyhan Nehri Üzer İlimiz Aladağ ilçesi, Karsantı Köyü, Yanıkçam Mevkii Adana İli, Kozan İlçesi Çamdere Köyü Mevkii İR: Numaralı Ruhsat İçerisinde 1996,46 Hektarlık Alanın Kapasite Artırımıyla Birlikte Toplam 23,9 Hektarlık Kullanım Alanı Çelemli Beldesi Bunak Köyü Mevkii Adana İli Karaisalı İlçesi Körkün Çayı üzeri Adana İli Saimbeyli İlçesi Çoraklı Köyü Mevkii KOZAN Karataş, Yumurtalık SARIÇAM Çukurova CEYHAN ALADAĞ ALADAG CEYHAN PVC Plastik İmalat San.ve Tic.Paz.Ltd.Şti. Karsel Madencilik Nak. Tah.İnş. İhr. İth. San. Ve Tic. Ltd. Şti. DSİ VI. Bölge Müdürlüğü Erler Boya Tiner Madeni Yağ İmalat Geri Dönüşüm Hır. Nak. Kimya San. Ve Tic. Paz. Ltd.Şti. ÇİMKO Çimento ve Beton San. Ve Tic. A.Ş. Baykal Kireç San. ve Tic. Ltd. Şti. Yedigöze Elektrik Üretim ve Ticaret AŞ Akmetal Madencilik ve Tic. Ltd. Şti. Ayze Mad. İnş. Mal. Nak. San. ve Tiz. Ltd. Şti. pencere prof., güneş ısı sistemleri, ısı radyatör üretimi, eloksal aliminyum üretimi kapasite arttırımı Çimento Kili Ocağı Kapasite Arttırımı Aşağı Ceyhan Misis II. Merhale revizyon Atık Boya Geri Dönüşümü ve Solvent Geri Kazanım Tesisi Hazır Beton Tesisi II. Grup Maden (Kalker) Ocağı Kapasite Artışı ve Konkasör Tesis Konkasör Tesisi IV. Gurup maden (Krom) Ocağı Bazalt Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol - Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden KARAİSALI DSİ. VI. Bölge Müdürlüğü. Ariyet (stabilize Ocağı) Enerji YÜREYİR DSİ. VI. Bölge Müdürlüğü Kum-Çakıl Ocağı FEKE ALADAĞ SARIÇAM KARAİSALI FEKE İMAMOGLU ALADAĞ KOZAN YÜREYİR KARAİSALI Akkur Enerji Üretim Ticaret ve Sanayi A.Ş. Pınar Madencilik ve Turizm A.Ş Erler Boya Madeni Yağ İmalat geri Dönüşüm, Nak. Kaim. San. Tic Paz. Ltd. Şti. Adana Çimento Sanayi T.A.Ş. Özalp Enerji Elektrik Üretim San. ve Tic. A.Ş Bereket Enerji Üretim A.Ş. Akmetal Madencilik ve Tic. Ltd. Şti. Karser Madencilik Nak. Taah. İnş. İhr. İth. San. ve Tic. Ltd. Şti.. Vişne Madencilik Üretim sanayi ve Ticaret A.Ş.. Kemal Çağlar İnş.Elekt. Tic. ve Ltd. Şti. Feke 1 Regülatörü ve HES IV. Gurup (krom Ocağı ) ve maden shası Atık Madeni Yağ ve Raf. Ve Madeni Yağ İmalat Tesisi 1(b) gurubu maden (tras taşı )ocağı Kıy HES Projesi Mentaş HES Kapasite Arttırımı Krom Konsantre Tesisi Kapasite Artışı IV. Grup Maden (Kuvarsit) Ocağı Kapasite Artırımı Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Atık - Kimya Kireç Fabrikası Tarım Gıda Ahmetli HES Petrol Maden SAYINBEYLİ Muy Enerji Elektrik Üretim Ltd. Şti. Çoraklı HES Tarım- Gıda Adana İli Ceyhan İlçesi Zeytinliçat Mevkii sınırları içerisinde (AR: ruhsat nolu saha da) CEYHAN Yunus GÜRTAŞ Kalker Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi Tarım Gıda Dutlupınar Köyü sınırları içerisindeki AR ruhsat nolu sahada Dutlupınar Köyü sınırları içerisindeki AR ruhsat nolu alanın 21,71 hektarlık kısmında CEYHAN CEYHAN Ali Kadir AVCILAR Yunus GÜRTAŞ 263 Kalker Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi Kalker Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi Petrol Maden Sanayi

265 Mersin Karayolu Üzeri 17. km. Zeytinli Köyü Mevkii SEYHAN Adana İli, Ceyhan İlçesi, Sarımazı Beldesi, Toros Gübre Liman Sahası 388/1 CEYHAN Şahin Kömür Tic. A.Ş. parsel. Adana İli Saimbeyli İlçesi Karaağaç Köyü Mevkii Asmaca Çayı Taşlık Deresi SAYINBEYLI Üzerinde 2,14 MW Gücünde. Adana İli, Saimbeyli ilçesi, Karaağaç Köyü Mevkiinde Asmaca Çayı yan kollarıonda Taşlık dere SAYINBEYLI mevkiinde 2,44 MW gücünde Adana İli, Tufanbeyli İlçesi Yamanlı Köyü Sınırları İçerisinde İR: Numaralı Maden Ruhsatı TUFANBEYLI Enerjisa Enerji Üretim A.Ş. İçerisinde 99,97 Hektarlık Alanın 16,52 Hektarlık Kullanım Alanı Hacı Sabancı Organize Sanayi Bölgesi Süleyman Demirel Bulvarı (106 Ada YÜREYİR 4 Parsel) Adana İli, Feke İlçesi, Konakkuran Köyü Adana İli, Merkez İlçesi, Kepez Tepe Mahallesi Mevkii FEKE MERKEZ İLÇE Atay Gıda Tarım İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti METHAL Enerji Üretim San. Tic. Ltd. Şti METHAL Enerji Üretim San. Tic. Ltd. Şti. Güney Çelik Hasır ve Demir Mamülleri San. Tic. AŞ Enerjisa Enerji Üretim A.Ş Akduman mad. Org. Gübre San. Tic. Ltd. Şti. Adana İli, Zağarlı Köyü SEYHAN Akmetal Madencilik ve Tic. Ltd. Şti. Adana İli, Kozan İlçesi, Çamdere Köyü, AR: nolu Saha ER: Adana İli, Ceyhan İlçesi Kurtpınar Beldesi, İncirli Köyü Mevkiinde (142 ada,2nolu parsel, 143 ada,1nolu parsel, 145 ada, 1,4,5,6 nolu parseller, 146 ada,4nolu parsel de toplam 89923,80m² lik alan Adana İli, Ceyhan İlçesi, Sarımaı Köyü, Mevkii, 1583 ve 1584 nolu toplam m2 lik parsel Adana İli, Ceyhan İlçesi, Kızıldere Köyü, A35-o2 Paftası Ruhsat Nolu Saha (Toplam 97 hektarlık alanın 24,95 hektarlık Bölümü Adana İli, Saimbeyli ilçesi, Fatih Mahallesi, Şarşar Mevkii Adana İli, Pozantı İlçesi, Ömerli Köyü, nolu Ruhsat Sahasının 8,51 hektarlık Bölümü Adana İli, Feke İlçesi, Köprü Barajı Şantiye Sahası KOZAN CEYHAN CEYHAN CEYHAN SAYINBEYLİ POZANTI RMM Madencilik Metalurji Tic. Ve San. Ltd. Şti. Şahin Kömür Tic. A.Ş. Şahin Kömür Tic. A.Ş. Nur Kireç San. Tic. ve Paz. Ltd. Şti. Toros Partners Mad. San. ve Tiz. Ltd. Şti. Osman Sinan Sütçüoğlu. Kimyasal Kompoze Gübre İmalat Tesisi Kömür DepolamaSınıflandırma ve Paketleme Tesisi Kılıçlı-II HES Projesi Kılıçlı-I HES Tufanbeyli Termik Santralına Yakıt Sağlayan İR: Numaralı Kireçtaşı Sahası Projesi Soğuk Tel Çekme ve Galvanizli Tel İmalat Tesisi Menge Barajı ve HES İnşaatı içersinde Hazır Beton Tesisi Petrol Maden Turizm Konut Petrol Maden Petrol Maden 09/ Sanayi Petrol Maden Petrol Maden Feldispat Ocağı Atık Kimya Büyükbaş ve küçükbaş hayvan besi çiftliği Kurşun-Çinko Madeni işletmesi İncirli Kömür Depolama, Sınıflama ve Paketleme Tesisi Kömür Depolama, Sınıflandırma ve Paketleme Tesisi II. Gurup Maden (Kalker) Ocağı ve Konkasör Tesisi Demir Madeni Kırma Eleme Tesisi Bazalt Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Atık - Kimya Atık Kimya FEKE Enerjisa Üretim A.Ş. Hazır Beton Üretim tesisleri Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Maraşlı Köyü sınırları içerisindeki AR: ruhsat nolu alanın hektarlık kısmında KARAİSALI Özbiçer Nakliyat İnş. Yapı Taah. Turz. Teks. Gıda İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti Kuvars Kumu Ocağı ve Kırma-Yıkama-Eleme Tesisi Petrol Maden Adana İli Sarıçam İlçesi Hacı Sabancı Organize Sanayi Bölgesi 122 Ada ve 3,4,5 No'lu Parseller SARICAM Mazlum Mangtay Boru Sondajcılık İnş. Tarım Ürünleri San. ve Tic. A.Ş Spiral Kaynaklı Çelik Boru ve Boyuna Kaynaklı Çelik Sondaj Borusu Üretim Tesisi Petrol Maden 264

266 Adana İli Ceyhan İlçesi Tatarlı Köyü Mevkii IR: No'lu Ruhsat İçerisinde Toplam 86,45 Hektarlık Alanın. Adana İli, Yüreğir ilçesi, Cumhuriyet Mahallesi, Süleyman Vahit Caddesi, No: 87 Adana İli Yüreğir İlçesi Hacı Sabancı Organize Sanayi Bölgesi Cumhuriyet Bulvarı No:17 (101 Ada 35.Parsel) Kökez Köyü Nolu Ruhsat alanı Hacı Sabancı Organize Sanayi Bölgesi Ceyhan Cad.No:8 (120 Ada 8.Parsel) HSOSB, Ceyhan cad. no:8 (120 ada, 8. parsel) Adana İli, Kozan İlçesi, Kozan OSB N35b1 paftası, 122 ada, 2 parsel CEYHAN YÜREĞİR YÜREYİR ALADAĞ YÜREYİR YÜREYİR KOZAN İPDAL. İPDAL İPDAL Canoğulları İnş Tah. San. Ve Tic. Ltd. Şti Kar-pa Tarım Zirai İlaç Emlak Turizm İnş.Taah.Tic.İth.İhr.Ltd.Şti.. Atesa Tekstil İnşaat Tarım Gıda San.ve Tic.A.Ş. Dedeman Madencilik San. Ve Tic. A.Ş. Erler Boya Tiner Madeni Yağ İmalat Geri Dönüşüm Hırd. Nak. Kimya. San. Tic. Paz. Ltd. Şti. Erler Boya Tiner Madeni Yağ İmalat Geri Dönüşüm Hırd. Nak. Kimya. San. Tic. Paz. Ltd. Şti. Yusuf Baysal İnş. Maden Oto Gıda Nak. İth. İhr. Tic. Ltd. Şti. Kireçtaşı Ocağı ve Konkasör TesisiBazalt Ocağı Gübre Üretim Tesisi Zeytinyağı İmalatı ve Sofralık Zeytin İşleme Tesisi IV. Grup Maden (Krom) Ocağı Kapasite Artışı Atık Boya Geri Dönüşümü Ve Solvent Kazanım Tesisi Atık Madeni Yağ ve Raf. Ve Madeni Yağ İmalat Tesisi Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Hazır Beton tesisi Sanayi Pıroze adı yanldıgından İPDAL Petrol Maden Adana İli Aladağ İlçesi Küp Mahallesi sınırları IV. Grup Maden (Krom) ALADAĞ Adana Madencilik Ltd. Şti. içerisinde (İR:61754 ruhsat Ocağ Sanayi nolu saha da) Adana İli Yüreğir İlçesi H.S.Organize Sanayi Bitkisel Ham Yağ Üretim YÜREYİR Asil Gıda Sanayi ve Tic Ltd. Şti. Bölgesi İstiklal Cad. Tesisi Kapasite Artışı Atık Kimya No:7(151 Ada, 4.parsel) Adana İli, Aladağ İlçesi, Yedigöze Elektrik Üretim ve Ticaret ALADAĞ Eğner Köyü AŞ Konkasör Tesisi Atık Kimya Adana İli, Ceyhan İlçesi, Bozdoğan Mad. İnş. Mak. Nak. San. ve Bazalt Ocağı ve Kırma Petrol Kurtpınarı Beldesi İncirli CEYHAN Tic. Ltd. Şti. Eleme Tesisi Maden Mahallesi Adana İli, Ceyhan İlçesi, Bozdoğan Mad. İnş. Mak. Nak. San. ve Petrol Kurtpınarı Beldesi İncirli CEYHAN Bazalt Ocağı Tic. Ltd. Şti. Maden Mahallesi İR: Adana İli, Kozan İlçesi, Bilekiş Pehlivanlar Zeytin, Petrol Güneri Köyü, OSB,122 KOZAN Zeytinyağları İnş Gıda ve Tarım Ür. Zeytinyağı Üretim Tesisi Maden ada, 4 parsel Ürt. Paz. San. Tic. Ltd. Şti. Adana İli, Feke İlçesi 154 kv Gerilimli Feke II sınırları içerisinde (8455m. HES-Feke Havza TM Enerji Petrol FEKE TEİAŞ Genel Müdürlüğü İletim hattı ve Trafo İletim Hattı ve Feke Havza Maden Merkezi). Trafo Merkezi Kurtpınarı Beldesi İncirli Mahallesi İR: Bozdoğan Mad. İnş. Mak. Nak. San. ve Petrol CEYHAN Bazalt Ocağı ruhsat nolu 99,02 halık Tic. Ltd. Şti. Maden alanın 9.82 ha.lık kısmında Selimiye Köyü Mevkii nde ER: Erişim No lu, Büşra AR: II.Grup Bazalt Ocağı ve Kırma Petrol CEYHAN İnş.Eml.Paz.Turz.Sey.Ace.Mad.Nak arama ruhsatlı 99,35 Eleme Tesisi Maden San.ve Tic.Ltd.Şti hektar lık sahanın 24,99 hektarlık kısmı Tuna Mah. Özel İdare Düziçi Hayat Süt Tarım Ürünleri Gıda Süt Mamülleri Üretim Petrol Tesisleri İlçe Tarım Müd. İMAMOGLU Yem Nakliye Tic.San. Ltd.Şti. Tesisi Maden Yanı Güneri Köyü Kozan OSB Petrol KOZAN Adalet GÜÇLÜ Zeytinyağı Üretim Tesisi Ada 9 Parsel Maden Cumhuriyet Mah. Andıl Turizm KOZAN Adalet GÜÇLÜ. Zeytinyağı Üretim Tesisi 31./12/ Cad. Mahsere Sokak No:11 Konut KAYNAKLAR Çevre Durum Raporu 2008 İl Çevre ve Orman Müdürlüğü Çalışmaları