ĐL ÇEVRE DURUM RAPORU

Transkript

1 T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI ĐL ÇEVRE DURUM RAPORU HAZIRLAYAN ADANA ĐL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ ADANA-2008

2 ĐL ÇEVRE DURUM RAPORU ANA BAŞLIKLAR Sayfa COĞRAFĐ KAPSAM 13 DOĞAL KAYNAKLAR 24 HAVA (ATMOSFER VE ĐKLĐM ) 40 SU 50 TOPRAK VE ARAZĐ KULLANIMI 66 FLORA-FAUNA VE HASSAS YÖRELER 65 TURĐZM 114 TARIM VE HAYVANCILIK 131 MADENCĐLĐK 147 ENERJĐ 151 SANAYĐ VE TEKNOLOJĐ 159 ALTYAPI, ULAŞIM VE HABERLEŞME 168 YERLEŞĐM ALANLARI VE NÜFUS 187 ATIKLAR 204 GÜRÜLTÜ VE TĐTREŞĐM 212 AFETLER 216 SAĞLIK VE ÇEVRE 223 ÇEVRE EĞĐTĐMĐ 232 ÇEVRE YÖNETĐMĐ VE PLANLAMA 239 1

3 ĐÇĐNDEKĐLER A. COĞRAFĐ KAPSAM A.1. Giriş 13 A.2. Đl ve Đlçe Sınırları 14 A.3. Đlin Coğrafi Durumu 15 A.4. Đlin Topografyası ve Jeomorfolojik Durumu 15 A.5. Jeolojik Yapı ve Stratigrafi 19 A.5.1. Metamorfizma ve Mağmatizma A.5.2. Tektonik ve Paleocoğrafya B. DOĞAL KAYNAKLAR B.1. Enerji Kaynakları 24 B.1.1. Güneş 24 B.1.2. Su Gücü 24 B.1.3. Kömür 25 B.1.4. Doğalgaz 25 B.1.5. Rüzgâr 26 B.1.6. Biokütle 26 B.1.7. Petrol 26 B.1.8. Jeotermal Sahalar 26 B.2. Biyolojik Çeşitlilik 26 B.2.1. Ormanlar 26 B Odun Üretimine Ayrılan Tarım Alanları 27 B.2.2. Çayır ve Mera 28 B.2.3. Sulak Alanlar 28 B.2.4. Flora 28 B.2.5. Fauna 28 B.2.6. Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtı, Tabiatı Koruma Alanları ve Diğer 28 Hassas Yöreler B.3. Toprak 29 B.4. Su Kaynakları 30 B.4.1. Đçme Suyu Kaynakları ve Barajlar 30 B.4.2. Yeraltı Su Kaynakları 31 B.4.3. Akarsular 32 B.4.4. Göller ve Göletler 32 B.5. Mineral Kaynaklar 34 B.5.1. Sanayi Madenleri 34 B.5.2. Metalik Madenler 35 B.5.3. Enerji Madenleri B.5.4. Taş Ocakları Nizamnamesine Tabi Olan Doğal Malzemeler 37 C. HAVA (ATMOSFER VE ĐKLĐM) C.1. Đklim ve Hava 40 C.1.1. Doğal Değişkenler 40 C Rüzgâr 40 C Basınç 40 C Nem 41 C Sıcaklık 41 2

4 C Buharlaşma 41 C Yağışlar 41 C Yağmur 41 C Kar, Dolu, Sis ve Kırağı 42 C Seller 42 C Kuraklık 42 C Mikro klima 42 C.1.2. Yapay Etmenler 42 C Plansız Kentleşme 42 C Yeşil Alanlar 43 C Isınmada Kullanılan Yakıtlar 44 C Endüstriyel Emisyonlar 46 C Trafikten Kaynaklanan Emisyonlar 46 C.2. Havayı Kirletici Gazlar ve Kaynakları 46 C.2.1. Kükürt dioksit Konsantrasyonu ve Duman 46 C.2.2. Partikül Madde (PM) Emisyonları 47 C.2.3. Karbon monoksit Emisyonları 47 C.2.4. Azot Oksit (NOx) Emisyonları 47 C.2.5. Hidrokarbon ve Kurşun Emisyonları 48 C.3. Atmosferik Kirlilik 48 C.3.1. Ozon Tabakasının Đncelmesinin Etkileri 48 C.3.2. Asit Yağışlarının Etkileri 48 C.4. Hava Kirleticilerinin Çevreye Olan Etkileri 48 C.4.1. Doğal Çevreye Etkileri 48 C Su Üzerindeki Etkileri 48 C Toprak Üzerine Etkileri 48 C Flora ve Fauna Üzerindeki Etkileri 48 C Đnsan Sağlığı Üzerindeki Etkileri 48 C.4.2. Yapay Çevreye (Görüntü Kirliliği Üzerine) Etkileri 49 D. SU D.1. Su Kaynaklarının Kullanımı 50 D.1.1. Yeraltı Suları 50 D.1.2. Jeotermal Kaynaklar 50 D.1.3. Akarsular 50 D.1.4. Göller, Göletler ve Rezervuarlar 53 D.1.5. Denizler 54 D.2. Doğal Drenaj Sistemleri 54 D.3. Su Kaynaklarının Kirliliği ve Çevreye Etkileri 55 D.3.1. Yeraltı Suları ve Kirlilik 55 D.3.2. Akarsularda Kirlilik 55 D.3.3. Göller, Göletler ve Rezervuarlarda Kirlilik 55 D.3.4. Denizlerde Kirlilik 55 D.4. Su ve Kıyı Yönetimi, Strateji ve Politikaları 55 D.5. Su Kaynaklarında Kirlilik Etkenleri 55 D.5.1. Tuzluluk D.5.2. Zehirli Gazlar D.5.3. Azot ve Fosforun Yol Açtığı Kirlilik D.5.4. Ağır Metaller ve Đz Elementler D.5.5. Zehirli Organik Bileşikler D Siyanürler 3

5 D Petrol ve Türevleri D Polikloro Naftalinler ve Bifeniller D Pestisitler ve Su Kirliliği D Gübreler ve Su Kirliliği D Deterjanlar ve Su Kirliliği D.5.6. Çözünmüş Organik Maddeler D.5.7. Patojenler D.5.8. Askıda Katı Maddeler D.5.9. Radyoaktif Kirleticiler ve Su Kirliliği E. TOPRAK VE ARAZĐ KULLANIMI E.1. Genel Toprak Yapısı 56 E.2. Toprak Kirliliği 59 E.2.1. Kimyasal Kirlenme 59 E Atmosferik Kirlenme 59 E Atıklardan Kirlenme 60 E.2.2. Mikrobiyal Kirlenme 60 E.3. Arazi 60 E.3.1. Arazi Varlığı 61 E Arazi Sınıfları 61 E Kullanma Durumu 62 E.3.2. Arazi Problemleri 63 F. FLORA-FAUNA VE HASSAS YÖRELER F.1. Ekosistem Tipleri 65 F.1.1. Ormanlar 65 F Ormanların Ekolojik Yapısı 65 F Đlin Orman Envanteri 65 F Orman Varlığının Yararları 67 F Orman Kadastro ve Mülkiyet Konuları 71 F.1.2. Çayır ve Meralar 71 F.1.3. Sulak Alanlar 71 F.1.4. Diğer Alanlar (Stepler vb.) 71 F.2. Flora 71 F.2.1. Habitat ve Toplulukları 71 F.2.2. Türler ve Popülasyonları 76 F.3. Fauna 79 F.3.1. Habitat ve Toplulukları 79 F.3.2. Türler ve Popülasyonları 84 F.3.3. Hayvan Yaşama Hakları 84 F Evcil Hayvanlar 84 F Sahipli Hayvanlar 84 F Sahipsiz Hayvanlar 85 F Nesli Tehlike Altında Olan ve Olması Muhtemel Evcil ve Yaban Hayvanlar 85 F Hayvan Hakları Đhlalleri 85 F Valilikler, Belediyeler ve Gönüllü Kuruluşlarla Đşbirliği 85 F.4. Hassas Yöreler Kapsamında Olup (*) Bölümündeki Bilgilerin Đsteneceği 85 Alanlar F.4.1. Ülkemiz Mevzuatı Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar 85 F Sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2. Maddesinde Tanımlanan ve Bu 85 4

6 Kanunun 3. Maddesi Uyarınca Belirlenen Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtları ve Tabiat Koruma Alanları F Sayılı Kara Avcılığı Kanunu Uyarınca Çevre ve Orman Bakanlığı nca 89 Belirlenen Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları F Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 2. Maddesinin 90 a - Tanımlar Bendinin 1.2.,3. ve 5. Alt Bentlerinde Kültür Varlıkları, Tabiat Varlıkları, Sit ve Koruma Alanı Olarak Tanımlanan ve Aynı Kanun ile 3386 Sayılı Kanunun (2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) Đlgili Maddeleri Uyarınca Tespiti ve Tescili Yapılan Alanlar F Sayılı Su Ürünleri Kanunu Kapsamında Olan Su Ürünleri Đstihsal ve 107 Üreme Sahaları F Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Su Kirliliği 107 Kontrol Yönetmeliği nin 17 nci ve Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Yönetmelikle Değişik ve 20. Maddelerinde Tanımlanan Alanlar F Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Hava 107 Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49. Maddesinde Tanımlanan Hassas Kirlenme Bölgeleri F Sayılı Çevre Kanunu nun 9. Maddesi Uyarınca Bakanlar Kurulu 108 Tarafından Özel Çevre Koruma Bölgeleri Olarak Tespit ve Đlan Edilen Alanlar F Sayılı Boğaziçi Kanunu na Göre Koruma Altına Alınan Alanlar 108 F Sayılı Orman Kanunu Gereğince Orman Alanı Sayılan Yerler 108 F Sayılı Kıyı Kanunu Gereğince Yapı Yasağı Getirilen Alanlar 108 F Sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında 108 Kanunda Belirtilen Alanlar F Sayılı Mera Kanununda Belirtilen Alanlar 108 F Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe 108 Giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde Belirtilen Alanlar F.4.2. Ülkemizin Taraf Olduğu Uluslararası Sözleşmeler Uyarınca Korunması Gerekli 108 Alanlar F Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe 108 Giren Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (BERN Sözleşmesi) Uyarınca Koruma Altına Alınmış Alanlardan Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları nda Belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları F Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe 108 Giren Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi (Barselona Sözleşmesi) Uyarınca Korumaya Alınan Alanlar F Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan 108 Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol Gereği Ülkemizde Özel Koruma Alanı Olarak Belirlenmiş Alanlar F Tarihli Cenevre Bildirgesi Gereği Seçilmiş Birleşmiş Milletler 108 Çevre Programı Tarafından Yayımlanmış Olan Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit Listesinde Yer Alan Alanlar F Cenevre Deklarasyonu nun 17. Maddesinde Yer Alan Akdeniz e Has Nesli 108 Tehlikede Olan Deniz Türlerinin Yaşama ve Beslenme Ortamı Olan Kıyısal Alanlar F Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe 109 Giren Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi nin 1. ve 2. Maddeleri Gereğince Kültür ve Turizm Bakanlığı Tarafından Koruma Altına Alınan Kültürel Miras ve Doğal Miras Statüsü Verilen Kültürel, Tarihi ve Doğal Alanlar F Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe 112 Giren Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi (RAMSAR Sözleşmesi) Uyarınca Koruma Altına 5

7 Alınmış Alanlar F.4.3. Korunması Gereken Alanlar 112 F Onaylı Çevre Düzeni Planlarında, Mevcut Özellikleri Korunacak Alan Olarak 112 Tespit Edilen ve Yapılaşma Yasağı Getirilen Alanlar (Tabii Karakteri Korunacak Alan, Biogenetik Rezerv Alanları, Jeotermal Alanlar vb.) F Tarım Alanları: Tarımsal Kalkınma Alanları, Sulanan, Sulanması Mümkün ve 112 Arazi Kullanma Kabiliyet Sınıfları I, II, III ve IV Olan Alanlar, Yağışa Bağlı Tarımda Kullanılan I. ve II. Sınıf ile, Özel Mahsul Plantasyon Alanlarının Tamamı F Sulak Alanlar: Doğal veya Yapay, Devamlı veya Geçici, Suların Durgun veya 112 Akıntılı, Tatlı, Acı veya Tuzlu, Denizlerin Gel-Git Hareketinin Çekilme Devresinde 6 Metreyi Geçmeyen Derinlikleri Kapsayan, Başta Su Kuşları Olmak Üzere Canlıların Yaşama Ortamı Olarak Önem Taşıyan Bütün Sular, Bataklık Sazlık ve Turbiyeler ile Bu Alanların Kıyı Kenar Çizgisinden Đtibaren Kara Tarafına Doğru Ekolojik Açıdan Sulak Alan Kalan Yerler F Göller, Akarsular, Yeraltı suyu Đşletme Sahaları 112 F Bilimsel Araştırmalar Đçin Önem Arz eden ve/veya Nesli Tehlikeye Düşmüş 112 veya Düşebilir Türler ve Ülkemiz Đçin Endemik Olan Türlerin Yaşama Ortamı Olan Alanlar, Biyosfer Rezervi, Biyotoplar, Biogenetik Rezerv Alanları, Benzersiz Özelliklerdeki Jeolojik ve Jeomorfolojik Oluşumların Bulunduğu Alanlar F Mesire Yerleri; 6831 Sayılı Orman Kanununa Tabi Alanlarda Halkın Rekrasyonel Kullanımını Düzenleyip, Kullanımının Doğal Yapının Tahribine Neden Olmadan Yönlendirilmesini Sağlamak Üzere Ayrılan Alanlar G. TURĐZM G.1. Yörenin Turistik Değerleri 114 G.1.1. Yörenin Doğal Değerleri 114 G Konum 114 G Fiziki Özellikler 114 G.1.2. Kültürel Değerler 117 G.2. Turizm Çeşitleri 121 G.3. Turistik Altyapı 123 G.4. Turist Sayısı G.5. Turizm Ekonomisi 129 G.6. Turizm-Çevre Đlişkisi 129 H. TARIM VE HAYVANCILIK H.1. Genel Tarımsal Yapı 131 H.2. Tarımsal Üretim 131 H.2.1. Bitkisel Üretim 132 H Tarla Bitkileri 132 H Buğdaygiller 132 H Baklagiller 133 H Yem Bitkileri 133 H Endüstriyel Bitkiler 134 H Bahçe Bitkileri 134 H Meyve Üretimi 134 H Sebze Üretimi 136 H Süs Bitkileri 137 H.2.2. Hayvansal Üretim 137 H Büyükbaş Hayvancılık 137 6

8 H Küçükbaş Hayvancılık 138 H Kümes Hayvancılığı ( Kanatlı Üretimi) 139 H Su Ürünleri 140 H Kürk Hayvancılığı 142 H Arıcılık ve Đpekböcekçiliği 142 H.3. Organik Tarım 143 H.4. Tarımsal Đşletmeler 144 H.4.1. Kamu Đşletmeleri 144 H.4.2. Özel Đşletmeler 145 H.5. Tarımsal Faaliyetler 145 H.5.1. Pestisit Kullanımı 145 H.5.2. Gübre Kullanımı 145 H.5.3. Toprak Kullanımı I. MADENCĐLĐK I.1. Maden Kanununa Tabi Olan Madenler ve Taş Ocakları Nizamnamesine Tabi 147 Olan Doğal Malzemeler I.1.1. Sanayi Madenleri 147 I.1.2. Metalik Madenler 147 I.1.3. Enerji Madenleri 147 I.1.4. Taş Ocakları Nizamnamesine Tabi Olan Doğal Malzemeler 147 I.2. Madencilik Faaliyetlerinin Yapıldığı Yerlerin Özellikleri 147 I.3. Cevher Zenginleştirme 147 I.4. Madencilik Faaliyetlerinin Çevre Üzerine Etkileri 150 I.5. Madencilik Faaliyetleri Sonucunda Arazi Kazanım Amacıyla Yapılan 150 Rehabilitasyon Çalışmaları J. ENERJĐ J.1. Birincil Enerji Kaynakları 151 J.1.1. Taşkömürü 151 J.1.2. Linyit 151 J.1.3. Asfaltit 151 J.1.4. Bitümlü Şist 151 J.1.5. Ham petrol 151 J.1.6. Doğalgaz 151 J.1.7. Nükleer Kaynaklar (Uranyum ve Toryum) 152 J.1.8. Orman 152 J.1.9. Hidrolik 152 J Jeotermal 152 J Güneş 152 J Rüzgâr 153 J Biokütle 155 J.2. Đkincil Enerji Kaynakları 155 J.2.1. Termik Enerji 155 J.2.2. Hidrolik Enerji 156 J.2.3. Nükleer Enerji 157 J.2.4. Yenilenebilir Elektrik Enerjisi Üretimi 157 J.3. Enerji Tüketiminin Sektörlere Göre Dağılımı 157 J.4. Enerji Tasarrufu Đle Đlgili Yapılan Çalışmalar 157 7

9 K. SANAYĐ VE TEKNOLOJĐ K.1. Đl Sanayinin Gelişimi, Yer Seçimi Süreçleri ve Bunu Etkileyen Etkenler 159 K.2. Genel Anlamda Sanayinin Gruplandırılması 161 K.3. Sanayinin Đlçelere Göre Dağılımı 162 K.4. Sanayi Gruplarına Göre Đşyeri Sayıları ve Đstihdam Durumu 163 K.5. Sanayi Gruplarına Göre Üretim Teknolojisi ve Enerji Kullanımı 163 K.6. Sanayiden Kaynaklanan Çevre Sorunları ve Alınan Önlemler 163 K.6.1. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliği 163 K.6.2. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Su Kirliliği 163 K.6.3. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Toprak Kirliliği 167 K.6.4. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Gürültü Kirliliği 167 K.6.5. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Atıklar 167 K.7. Sanayi Tesislerinin Acil Durum Planı 167 L. ALTYAPI, ULAŞIM VE HABERLEŞME L.1. Altyapı 168 L.1.1. Temiz Su Sistemi 168 L.1.2. Atık Su Sistemi, Kanalizasyon ve Arıtma Sistemi 171 L.1.3. Yeşil Alanlar 172 L.1.4. Elektrik Đletim Hatları 174 L.1.5. Doğalgaz Boru Hatları 174 L.2. Ulaşım 175 L.2.1. Karayolları 175 L Karayolları Genel 175 L Ulaşım Planlaması 178 L Toplu Taşım Sistemleri 179 L Kent Đçi Yollar 179 L Araç Sayıları 181 L.2.2. Demiryolları 182 L Kullanılan Raylı Sistemler 182 L Taşımacılıkta Demiryolları 182 L.2.3. Deniz, Göl ve Nehir Taşımacılığı 184 L Limanlar 184 L Taşımacılık 184 L.2.4. Havayolları 184 L.3. Haberleşme 185 L.4. Đlin Plan Durumu 185 L.5. Đldeki Baz Đstasyonları 185 M. YERLEŞĐM ALANLARI VE NÜFUS M.1. Kentsel ve Kırsal Planlama 187 M.1.1. Kentsel Alanlar 187 M Doğal Özelliklerin Kent Formuna Etkileri 187 M Kentsel Büyüme Deseni 188 M Planlı Kentsel Gelişme Alanları 189 M Kentsel Alanlarda Yoğunluk 191 M Kentsel Yenileme Alanları 192 M Endüstri Alanları Yer Seçimi 192 M Tarihi, Kültürel, Arkeolojik ve Turistik Özellikli Alanlar 193 8

10 M.1.2. Kırsal Alanlar 193 M Kırsal Yerleşme Deseni 193 M Arazi Mülkiyeti 193 M.2. Altyapı 193 M.3. Binalar ve Yapı Çeşitleri 193 M.3.1. Kamu Binaları 193 M.3.2. Okullar 193 M.3.3. Hastaneler ve Sağlık Tesisleri 194 M.3.4. Sosyal ve Kültürel Tesisler 195 M.3.5. Endüstriyel Yapılar 195 M.3.6. Göçer ve Hareketli Barınaklar 195 M.3.7. Otel-Motel ve Turizm Amaçlı Diğer Yapılar 196 M.3.8. Bürolar ve Dükkânlar 196 M.3.9. Kırsal Alanda Yapılaşma 196 M.3.10.Yerel Mimari Özellikler 196 M.3.11.Bina Yapımında Kullanılan Yerel Materyaller 196 M.4. Sosyo-Ekonomik Yapı 196 M.4.1. Đş Alanları ve Đşsizlik 196 M.4.2. Göçler 197 M.4.3. Göçebe Đşçiler (Mevsimlik) 198 M.4.4. Kent Toprağının Mülkiyet Dağılımı 198 M.4.5. Konut Yapım Süreçleri 198 M.4.6. Gecekondu Islah ve Önleme Bölgeleri 200 M.5. Yerleşim Yerlerinin Çevresel Etkileri 200 M.5.1. Görüntü Kirliliği 200 M.5.2. Binalarda Ses Đzolasyonu 200 M.5.3. Havaalanları ve Çevresinde Oluşturulan Gürültü Zonları 200 M.5.4. Ticari ve Endüstriyel Gürültü 201 M.5.5. Kentsel Atıklar 201 M.5.6. Binalarda Isı Yalıtımı 201 M.6. Nüfus 201 M.6.1. Nüfusun Yıllara Göre Değişimi 201 M.6.2. Nüfusun Yaş, Cinsiyet ve Eğitim Gruplarına Göre Dağılımı 201 M.6.3. Đl ve Đlçelerin Nüfus Yoğunlukları 202 M.6.4. Nüfus Değişim Oranı 202 N. ATIKLAR N.1. Evsel Katı Atıklar 204 N.2. Tehlikeli Atıklar 204 N.3. Özel Atıklar 204 N.3.1. Tıbbi Atıklar 204 N.3.2. Atık Yağlar 206 N.3.3. Bitkisel ve Hayvansal Atık Yağlar 207 N.3.4. Pil ve Aküler 207 N.3.5. Cips ve Diğer Yakma Fırınlarından Kaynaklanan Küller 207 N.3.6. Tarama Çamurları 207 N.3.7. Elektrik ve Elektronik Atıklar 207 N.3.8. Kullanım Ömrü Bitmiş Araçlar 208 N.4. Diğer Atıklar 208 N.4.1. Ambalaj Atıkları 208 N.4.2. Hayvan Kadavraları 208 9

11 N.4.3. Mezbaha Atıkları 208 N.5. Atık Yönetimi 208 N.6. Katı Atıkların Miktar ve Kompozisyonu 208 N.7. Katı Atıkların Biriktirilmesi, Toplanması, Taşınması ve Aktarma Merkezleri 209 N.8. Atıkların Bertaraf Yöntemleri 209 N.8.1. Katı Atıkların Depolanması 209 N.8.2. Atıkların Yakılması 209 N.8.3. Kompost 210 N.9. Atıkların Geri Kazanımı ve Değerlendirmesi 210 N.10. Atıkların Çevre Üzerindeki Etkileri 210 O. GÜRÜLTÜ VE TĐTREŞĐM O.1. Gürültü 212 O.1.1. Gürültü Kaynakları 212 O Trafik Gürültüsü 212 O Endüstri Gürültüsü 212 O Đnşaat Gürültüsü 213 O Yerleşim Alanlarında Oluşan Gürültüler 213 O Havaalanları Yakınında Oluşan Gürültü 213 O.1.2. Gürültü ile Mücadele 213 O.1.3. Gürültünün Çevreye Olan Etkileri 213 O Gürültünün Fiziksel Çevreye Olan Etkileri 213 O Gürültünün Sosyal Çevreye Olan Etkileri 213 O.1.4. Gürültünün Đnsanlar Üzerine Olan Etkileri 213 O Fiziksel Etkileri O Fizyolojik Etkileri O Psikolojik Etkileri O Performans Üzerine Etkileri 214 O.2. Titreşim 215 P. AFETLER P.1. Doğal Afetler 216 P.1.1. Depremler 216 P.1.2. Heyelan ve Çığlar 216 P.1.3. Seller 216 P.1.4. Orman, Otlak ve Sazlık Yangınları 218 P.1.5. Ormanlar Üzerinde Biyotik veya Abiyotik Faktörlerin Etkileri 218 P.1.6. Fırtınalar 219 P.2. Diğer Afetler 219 P.2.1. Radyoaktif Maddeler 220 P.2.2. Denize Dökülen Petrol ve Diğer Tehlikeli Atıklar 220 P.2.3. Tehlikeli Maddeler 220 P.3. Afetlerin Etkileri ve Yardım Tedbirleri 220 P.3.1. Sivil Savunma Birimleri 220 P.3.2. Yangın Kontrol ve Önleme Tedbirleri 220 P.3.3. Đlkyardım Servisleri 220 P.3.4. Afetzedeler ve Mültecilerin Yeniden Đskanı 221 P.3.5. Tehlikeli Maddelerin Yurtiçi ve Sınırlar arası Taşınımı Đçin Alınan Tedbirler 221 P.3.6. Afetler ve Büyük Endüstriyel Kazalar

12 R. SAĞLIK VE ÇEVRE R.1. Temel Sağlık Hizmetleri 223 R.1.1. Sağlık Kurumlarının Dağılımı 223 R.1.2. Bulaşıcı Hastalıklar 223 R Đçme, Kullanma ve Sulama Suları 223 R Denizler 223 R Zoonoz Hastalıklar 223 R.1.3. Gıda Hijyeni 224 R.1.4. Aşılama Çalışmaları 225 R.1.5. Bebek Ölümleri 225 R.1.6. Ölümlerin Hastalık, Yaş ve Cins Gruplarına Göre Dağılımı 225 R.1.7. Aile Planlaması Çalışmaları 228 R.2. Çevre Kirliliği ve Zararlarından Oluşan Sağlık Riskleri 229 R.2.1. Kentsel Hava Kirliliğinin Đnsan Sağlığı Üzerine Etkileri 229 R.2.2. Su Kirliliğinin Đnsan Sağlığı Üzerine Etkileri 229 R.2.3. Atıkların Đnsan Sağlığı Üzerine Etkileri 229 R.2.4. Gürültünün Đnsan Sağlığı Üzerine Etkileri 230 R.2.5. Pestisitlerin Đnsan Sağlığı Üzerine Etkileri 231 R.2.6. Đyonize Radyasyondan Korunma 231 R.2.7. Baz Đstasyonlarından Yayılan Radyasyonun Đnsan Sağlığı Üzerine Etkileri 231 S. ÇEVRE EĞĐTĐMĐ S.1. Kamu Kuruluşlarının Çevre Eğitimi ile Đlgili Faaliyetleri 232 S.2. Çevre Đle Đlgili Gönüllü Kuruluşlar ve Faaliyetleri 232 S.2.1. Çevre Vakıfları S.2.2. Çevre Dernekleri S.2.3. Çevreyle Đlgili Federasyonlar T. ÇEVRE YÖNETĐMĐ VE PLANLAMA T.1. Çevre Kirliliğinin ve Çevresel Tahribatın Önlenmesi 237 T.2. Doğal Kaynakların Ekolojik Dengeler Esas Alınarak Verimli Kullanımı, 237 Korunması ve Geliştirilmesi T.3. Ekonomik ve Sosyal Faaliyetlerin Çevrenin Taşıma Kapasitesini Aşmayacak 238 Biçimde Planlanması T.4. Çevrenin Đnsan- Psikososyal Đhtiyaçlarıyla Uyumunun Sağlanması 238 T.5. Çevre Duyarlı Arazi Kullanım Planlaması 239 T.6. Çevresel Etki Değerlendirmesi

13 TABLO HARĐTA ŞEKĐL GRAFĐK DĐZĐNĐ Tablolar Syf. Tablolar Syf. Tablolar Syf. Şekiller Syf. Grafikler Syf. Tablo 1 13 Tablo Tablo Şekil 1 20 Grafik Tablo 2 24 Tablo Tablo Şekil 2 21 Grafik Tablo 3 24 Tablo Tablo Şekil 3 22 Tablo 4 24 Tablo Tablo Şekil 4 23 Haritalar Syf. Tablo 5 25 Tablo Tablo Şekil Harita 1 14 Tablo 6 28 Tablo Tablo Şekil Harita 2 15 Tablo 7 29 Tablo Tablo Şekil Harita 3 18 Tablo 8 30 Tablo Tablo Şekil Harita 4 19 Tablo 9 30 Tablo Tablo Şekil Harita 5 27 Tablo Tablo Tablo Şekil Harita 6 34 Tablo Tablo Tablo Şekil Harita 7 37 Tablo Tablo Tablo Şekil Harita 8 66 Tablo Tablo Tablo Şekil Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo Tablo

14 A. COĞRAFĐK KAPSAM A.1 Giriş Đlin Kimliği: Adana Đli kuzey enlemleri ile doğu boylamları arasında ve Akdeniz Bölgesinde yer almaktadır. Kuzeyinde Kayseri, doğusunda Osmaniye, batısında Niğde ve Đçel, güneydoğusunda Hatay Đlleri bulunur. Đlin Yüzölçümü : km² Đlin Nüfusu : (2000 sayımı) Başlıca Dağları : Orta Toroslar, Amonoslar Başlıca Ovaları : Adana Ovası (Yukarıova ve Çukurova) Başlıca Akarsuları : Seyhan ve Ceyhan Başlıca Gölleri : Akyatan, Akyayan ve Tuzla Đlçeleri :Seyhan, Çukurova, Yüreğir, Sarıçam, Karaisalı, Aladağ, Ceyhan, Feke, Đmamoğlu, Karataş, Kozan, Pozantı, Saimbeyli, Tufanbeyli ve Yumurtalık olmak üzere 15 tane Đlçesi bulunmaktadır. Adana nın Tarihi: Seyhan ve Ceyhan nehirlerinin deltasında verimli, sulak arazide kurulu Adana nın tarihi, bu coğrafi konumu nedeniyle M.Ö yıllarına uzanmaktadır. Çukurova Bölgesi ve özellikle Adana, ilk çağlardan beri doğal kaynaklarının zenginliği ve elverişli yaşam koşulları sayesinden pek çok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Merkez ilçe sınırlarında bulunan Tepebağ Mahallesindeki höyükler, Adana nın Đnsanoğlunun yerleşik yaşama geçtiği ilk bölgelerden birisi olduğunun ipuçlarını vermektedir. Adana adı çeşitli kaynaklara göre, Adonis (Helen ırkının Fırtına Tanrısı), Ezene, Uru Adania veya Edene isimlerinden gelmektedir. Adana hakkındaki ilk bilgilere M.Ö.1650 yılında Hititlerce yazılmış olan Boğazköy Yazıtlarında Uru Adania olarak rastlanmaktadır. Bu da ilin tarihinin en az 3650 yıl öncesine dayandığını göstermektedir. Çukurova ve Adana bölgesinde yapılan arkeolojik çalışmalara göre en az 10 değişik medeniyet ve 18 devlet veya krallık bu bölgede hüküm sürmüştür. Adana nın stratejik konumu, önemli askeri yollar üzerinde olması ve zengin doğal kaynakları çeşitli ulusların bu bölgeye yerleşmesinde etkili olmuştur. Adana bölgesinde ilk çağlarda hüküm sürmüş olan bazı devlet ve krallıklar şunlardır: Tablo 1: Adana Bölgesinde Đlk Çağlarda Hüküm Sürmüş Olan Devletler ve Krallıklar Luvi Krallığı M.Ö.1900 Pres Devleti M.Ö Hitit Krallığı M.Ö Helenistik Dönem M.Ö Arzava Krallığı M.Ö.1500 Selökidler M.Ö Kue Krallığı M.Ö Korsanlar Dönemi M.Ö Asur Krallığı M.Ö Romalılar M.Ö.112-M.S.395 Kilikya Krallığı M.Ö M.S.395 yılında Bizans egemenliğine giren Adana ve yöresine 8.y.y dan itibaren Türk akınları başlamıştır. Bölgede kurulan ilk Müslüman devletler, Emevi Devleti ve Abbasi Devletleridir. 10 y.y da Selçukluların Anadolu ya girmesi ile birlikte Adana ve çevresine Türklerin Oğuz boyları yerleşmeye başlamıştır. 14 y.y. da bir ara Haçlı Seferleri sırasında kurulan Ermeni Krallığı bölgede hüküm sürmüşse de, Mısır Türk Memlukları tarafından 1375 yılında yıkılmışlardır. Selçuklu otoritesinin Anadolu da zayıflaması ile ortaya çıkan Beylikler döneminde, 1352 yılında Türk Memluk Sultanı tarafından Çukurova, Ramazanoğlu Beyliği ne dirlik olarak verilmiş, böylece bir buçuk asırlık Ramazanoğulları devri başlamıştır. Ramazanoğlu Beyliği 1517 yılında Mısır 13

15 seferine çıkan Yavuz Sultan Selim tarafından Osmanlı Devletine tam bağlı bir eyalet haline getirilmiştir yılları arasında Osmanlı Đmparatorluğu nun önemli bir eyaleti olan Adana, 1800 lü yıllarda çok büyük gelişmelere tanık olmuş, tarımda, sanayide ve imarda atılımlar yapılmıştır. 19.y.y da Avrupa da başlayan milliyetçilik akımları Anadolu yu da etkilemiş, Çukurova bölgesinde de sayısız isimler çıkmıştır. Osmanlı Đmparatorluğuna karşı ayaklanan Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa nın oğlu Đbrahim Paşa Adana yı ele geçirerek yılları arasında hüküm sürmüştür. Đbrahim Paşa döneminde özellikle tarımda önemli gelişmeler sağlanmışsa da, 1840 tan sonra Osmanlı Devleti nin bölgede hakimiyetini ele geçirmesi ile isyanlar tekrar başlamıştır. I.Dünya savaşı sonrasında Osmanlı Devleti nin Mondros Ateşkes anlaşmasını imzalaması ile birlikte Adana Fransız ların işgaline uğramıştır. Özellikle Fransızlardan destek gören Ermeniler tarafından, 5 Ocak 1922 tarihli Ankara Anlaşması imzalanana kadar çok büyük eziyetler gören Adana halkı, bütün yokluklara rağmen milli kuvvetlere destek olarak Adana da ve yurdun diğer cephelerinde çarpışmış ve anavatanı düşman işgalinden kurtarma mücadelesinde sonuna kadar yer almışlardır. A.2 Đl ve Đlçe Sınırları A. 3 Đlin Coğrafi Durumu Harita 1 Adana Đli Türkiye nin Güneyinde Kuzey enlemleri ile Doğu boylamları arasında, Akdeniz Bölgesinin Doğusunda yer alır. Đlin yüzölçümü km². olarak tespit edilmiştir. Komşu illere uzaklıklar: Niğde 205 km. Kayseri 332 km. Kahramanmaraş 187 km. Gaziantep 207 km. Hatay 190 km. Osmaniye 90 km. 14

16 Harita 2 A.4 Đlin Topografyası ve Jeomorfolojik Durumu Yer Şekilleri: Adana Đli, yer şekilleri bakımından dağlık ve ovalık olmak üzere iki bölüme ayrılır. Dağlık Alan: Đlin kuzeybatı, kuzey ve kuzeydoğu bölümleri Orta Toros adı verilen dağ sistemi ile çevrelenmiştir. Doğuda sınır, Toros sistemine giren Amanoslara dayanır. Orta Toros üzerinde üç ayrı dağ sırası görülmektedir. Bunlar, batıdan başlayarak Bolkar Dağları, Aladağlar ve Tahtalı Dağları dır. Ayrıca Orta Torosların kuzeydoğu uzantısını oluşturan Binboğa Dağları, ilin sınırlarını aşmakta Kahramanmaraş iline uzanmaktadır. Bolkar Dağları: Eski adı Bulgar Dağları olan Bolkar Dağları, batıda Taşeli Platosu, doğuda uzun bir oluk biçiminde uzanan ve jeologların Ecemiş Koridoru adını verdikleri derin bir kanyon ile sınırlanır. Batıda tepeciklerle başlayan Bolkar Dağları, kuzeydoğuya doğru gidildikçe yükselerek belirgin bir dağ sırası haline gelir. Yükselti kütlenin batısında 2500 m.yi geçmediği halde (en 15 OSMANĐYE

17 yüksek tepeler 2474 m. ile Yüğlük Tepesi ve 2418 m. ile Kümbet Tepe) orta kesimlerde birden 3000 m.yi aşar (Aydos Dağı 3480 m.). Kuzeydoğuya gidildikçe 3500 m.yi aşan dağların, en yüksek tepesi olan Medetsiz Tepesi de (3524 m.) bu kesimdedir. Dağların üzerindeki diğer önemli doruklar; Gavur Dağı (3.337 m.), Yıldız Tepe (3.314 m.), Meydan Dağı (3.132 m.) ve Hacıhalil Dağı dır (3.107 m.). Kuzeydoğu-güneybatı doğrultusunda uzanan Bolkar Dağları nın uzunluğu yaklaşık 150 km. genişliği ise yer yer km.yi bulur ve Ereğli Ovası ile Akdeniz kıyıları arasında aşılması güç bir duvar gibi yükselir. Akdeniz kıyıları ile Đç Anadolu arasında da ulaşımı engelleyici bir set oluşturan Bolkar Dağları nın doğudan aşıldığı düzenli bir karayolu yoktur. Başlıca Karayolları kütlenin kuzeyinden ve güneyinden geçer. Bunlardan doğuda olanı, kara ve demiryolunun bir ölçüde birbirini izlediği Ecemiş Koridoru bir de Antik Çağ daki adı Pylae Ciliciae olan Gülek Boğazı dır. Bolkar Dağları nın m. Yüksekliğinde Sertavul Geçidi bulunmaktadır. Bolkar Dağlarında yoğun yaylacılık etkinliği vardır. Birçok yayla arasında en bilinenleri Çamlıyayla, Gözne ve Güzeloluk tur. Çamlıyayla diğer adıyla bilinen Namrun Yaylası en büyüğüdür. Mersin il sınırları içinde olan bu yaylalar güneyin kavurucu sıcaklarından bunalan insanlar için bir dinlenme yeri olarak kullanılmaktadır. Aladağlar: Đldeki dağların en yüksek tepelerinin bulunduğu Aladağlar, kuzeydoğu yönünde yaklaşık 100 km. uzanır, genişliği ise 40 km. kadardır. Batıda Çakıt Suyu ile Pozantı ve Kırkpınar Dağlarından, Ecemiş Koridoru ile Bolkar Dağlarından ayrılır. Aladağlar, Zamantı Suyu, Eğlence Deresi, Çakıt Suyu ve bunların kolları ile parçalanmıştır. Dağların yamaçlarda buzul aşındırmasının izlerine rastlanır m. yükseklikte görülen bu izler, boyları 1 km.yi geçmeyen küçük küçük buzullar halindedir. Genellikle vadileri izleyen bu buzullar yer yer de küçük çaplı buzlu gölleri oluşturur. Bu göller Yedi Göller adıyla anılır. Yoğun ormanlar ve çeşitli bitki katlarıyla Aladağlar ın bunaltıcı sıcağından uzak, yaylalar kuşağı gibidir. Bu dağlar üzerinde yer alan Pozantı, Çamalan, Tekir, Bürücek yaylaları bir plato özelliği gösterirler. Aladağlar üzerindeki başlıca yükseklikler şunlardır, Demirkazık Tepesi (3.756 m.) Torosan Dağı ve Kaldı Dağı (3.374 m.) Kal Tepesi (3.588 m.) ve Karanfil Dağı (3.059 m.) dir. Bunlardan Demirkazık Tepesi, Toros Dağları nın da doruğudur. Tahtalı Dağları: Seyhan Irmağı ile Zamantı (Sanvantı) ve Göksu Kolları arasında uzanan dağların tümüne denir. Kuzeydoğu-Güneybatı doğrultusunda uzanan bu dağların üzerinde Koç Dağı, Soğanlı Dağ, Beydağı, Alaylı Dağı, Bakır Dağı gibi doruklar sıralanır. Tahtalı Dağları Seyhan ve Ceyhan vadileri arasında uzanan Binboğa Dağlarıyla birlikte eskiden Antitoros denilen dağların bir koludur. Dağlar güneye doğru vadilerle parçalanmış ve geçilmez bir görünüş almıştır. Kuzeydoğu da hemen hemen çıplak olan bu dağlar güneye doğru daha ormanlık bir bitki örtüsüyle kaplıdır. Orta Toros Sistemi içindeki dağlar üzerinde Gülek Boğazı ndan başka Kozan ın Akçalıuşağı Köyünden sonraki Elmeder Geçidi bulunmaktadır. Ovalık Alan: Bütünüyle Adana Ovası adı verilen havzanın güneyinde kalan bölüme Çukurova, kuzeyde kalan bölüme ise yukarı Anavarza denir. Đki ovayı Misis Dağları ayırır. Tepe özelliği gösteren bu dağların en yüksek noktası olan Cebelinur Dağı nın yüksekliği 770 m. dir. Çukurova Türkiye nin en geniş ovasıdır. Seyhan ve Ceyhan nehirleri ile Berdan (Tarsus) Çayı nın getirdiği alüvyonlardan oluşmuştur ve karışık yapılıdır. Sınırları coğrafyacıları arasında tartışma konusudur. Bazılarına göre Yukarıova ile birlikte, güneydeki ovanın ikisine birden Çukurova denir. Yörede oturanlar da Çukurova yı bu geniş anlamıyla kullanırlar. Orta Toros eteklerinden Akdeniz e kadar uzanan ovanın bütününü Adana Ovası adıyla anmak ve daha çok sayıda ova birimlerine ayırmak mümkündür (Yüreğir, Misis, Ceyhan, Haruniye, Osmaniye ve Yumurtalık Ovaları gibi). Bu ovaların en büyüğü hektar genişliğindeki Ceyhan Ovası, ikincisi ise hektarlık Yüreğir Ovasıdır. Ceyhan Ovasının denizden yüksekliği m, Yüreğir Ovasının ise yüksekliği 0-50 m. arasında değişmektedir. Adana Ovası, il topraklarının % 27 sini kapsamaktadır. 16

18 Adana Havzası III. zamanın sonlarına doğru denizel ve karasal kökenli sedimentlerin çökelmesi ile oluşan havza, miyojen yaşlı Sucular Formasyon ile alttan üste doğru başlar. Bu formasyon konglomera, kumtaşı, kil taşı ve kireç taşı kayaçlarının birbirlerine dereceli geçişlerinden oluşur. Karışık yapılı bir delta olan Çukurova nın güneyindeki bölüm, Halosende alüvyon yığılmasıyla yeni bir bölüm olarak eklenmiştir. Bunun gerisinde Pleishosen e ait daha eski bir delta vardır. Bu eski deltanın yüzeyleri bugün üç ayrı taraça halinde yüksekte kalmıştır. Adana nın jeolojik zaman birimleri kısaca aşağıda sıralanmakla beraber karmaşık bir alüvyon yelpazesine sahiptir. Seyhan Nehri nin eski yatak çökel karmaşığı Plio-Kuvaterner kanal dolguları Bozalit tablalar ve volkanik tüfler Kalker tüfü Toprak örtüsü irili ufaklı bağımsız bloklar. 17

19 Adana Đli Jeomorfoloji Haritası Harita 3 18

20 Adana Đli Jeoloji Haritası Harita 4 A.5 Jeolojik Yapı ve Stratigrafi Bölgenin 1/ ölçekli jeoloji haritaları, 1984 yılında MTA Jeoloji Etütleri Dairesi ile Çukurova Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü arasında düzenlenen Adana Baseni Batı Kesiminin Detay Jeolojik Etüdü adlı proje çerçevesinde hazırlanmıştır. 19

21 Adana baseni Neojen istifindeki zaman stratigrafi bölümlemeye ilişik çalışmalar 1949 lu yıllara inmekte ise de bölgedeki ilk ekip çalışması Mobil Jeologları tarafından 1953 yılında, sistemli stratigrafik araştırmalar ise 1957 de başlamıştır. Bu çalışmalara ilişik stratigrafik nomenklatür 1961 yılında Schmidt tarafından yayınlanmıştır. Ekip bölgedeki çalışmaları esnasında 47 adet kayastratigrafi birimi adlamıştır. Bu projede Paleozoik ve Mesozoik birimlerinin pek çoğu yeni adlanmıştır. Adana baseni Neojen istifinde ise Schmidt (1961) in ayırdığı bazı genellemeler ile kısmen benimsenmiştir. Buna ilave olarak formasyon ve üye aşamasında yeni adlamalar yapılmıştır. Kozan K 20 paftasına ilişik 1/ ölçekli jeolojik harita alımı yıllarında tamamlanmıştır. Kozan paftasında yürütülen incelemeler kuzeyde Karsantı, batıda Tarsus, doğuda Đmamoğlu dolayına erişip güneyde E-5 karayolu ile sınırlanmaktadır. Doğu Toroslar güneyinde yer alan Adana baseninin batı kesimini kapsayan bu incelemede temeli Paleozoik yaşlı sedimanter birimler oluşturmaktadır. Mesozoik te, inceleme alanının kuzey kesiminde yüzeyleyen karbonatlar ile ofiyolit karmaşığı bulunmaktadır. Adana Baseni Tersiyer Đstifi; Toros orojenik kuşağını oluşturan Paleozoik ve Mesozoik yaşlı kayastraftigrafi birimleri üzerinde diskordanslı olup birbirleri ile yanal ve düşey geçişli 13 adet kayastratigrafi biriminden oluşmaktadır. 20

22 Şekil 2 21

23 Şekil 3 22

24 Şekil 4 KAYNAKLAR Adana Đli Çevre Durum Raporu Yılı Adana Đlinin Yıllık Sanayi Ekonomik ve Ticari Durum Raporu Adana Ticaret Odası Cumhuriyetin 75. Yılında Adana Đlinin Ekonomik ve Sosyal Etüdü 23

25 B. DOĞAL KAYNAKLAR B.1 Enerji Kaynakları B.1.1 Güneş Tablo 2: Güneşlenme Süresi (saat, dakika) (2008) (Kaynak: Meteoroloji Bölge Müdürlüğü) Adana Rasat O Ş M N M H T A E EK K A Yıllık Sür Toplam yıllık güneşlenme süresi yaklaşık 2664 saattir. (365 x 7.13 ) Tablo 3: 2008 Yılı Đçin Günlük Ortalama Güneşlenme Şiddeti (cxal/cm².dk) (Kaynak: Meteoroloji Bölge Müdürlüğü) O Ş M N M H T A E EK K A Yıllık B.1.2 Su Gücü Tablo 4: Hidroelektrik enerji üretimleri, 2008 (Kaynak: TEDAŞ Đl Müdürlüğü) Ön inceleme ve master planı tamamlanan 61 MW % GWh/yıl % 2 1- Kamışlı I. Hidroelektrik Santrali (EĐE) 4 MW 20 GWh/yıl 2- Kamışlı II. HES (EĐE) 16 MW 70 GWh/yıl 3- Ortaca Regülatör ve HES** 6 MW 29 GWh/yıl 4- Osmanlı Regülatör ve HES** 1 MW 3 GWh/yıl 5- Türk Yılmaz HES** 2 MW 7 GWh/yıl 6- Doğan Regülatör ve HES** 29 MW 24 GWh/yıl 7- Mağarasuyu HES** 3 MW 8 GWh/yıl Planlama ve kesin projesi tamamlanan 1352 MW % GWh/yıl % Göktaş Barajı ve HES* 276 MW 1807 GWh/yıl 2- Kozan HES** 4 MW 6 GWh/yıl 3- Đmamoğlu HES 14 MW 43 GWh/yıl 4- Kavşak Bendi ve HES* 140 MW 652 GWh/yıl 5- Köprü Barajı ve HES* 140 MW 377 GWh/yıl 6- Kuşaklı Regülatörü ve HES* 27 MW 117 GWh/yıl 7- Menge Barajı ve HES* 33 MW 120 GWh/yıl 8- Feke Barajı (I) ve HES* 150 MW 222 GWh/yıl 9- Feke-Yeşilvadi Regülatörü (II) ve HES* 26 MW 105 GWh/yıl 10- Yamanlı I. HES* 22 MW 101 GWh/yıl 11- Yamanlı II. HES* 89 MW 373 GWh/yıl 12- Yamanlı III. HES* 30 MW 175 GWh/yıl 13- Karakuz Barajı ve HES* (EĐE) 87 MW 444 GWh/yıl 14- Asmaca Barajı ve HES* (EĐE) 48 MW 72 GWh/yıl 15- Çakıt HES** 20 MW 96 GWh/yıl 16- Eğlence HES** 60 MW 280 GWh/yıl 17- Toros HES** 49 MW 239 GWh/yıl 18- Çoraklı Regülatörü ve HES** 4 MW 13 GWh/yıl 19- Karsantı HES** 3 MW 10 GWh/yıl 20- Doğançay HES** 39 MW 184 GWh/yıl 21 Maran HES** 14 MW 60 GWh/yıl 22- Kıy HES** 18 MW 81 GWh/yıl 23- Öner HES** 9 MW 46 GWh/yıl 24- Zafer HES** 12 MW 47 GWh/yıl 25- Sude HES** 9 MW 36 GWh/yıl 24

26 26- Damla HES** 10 MW 41 GWh/yıl 27- Kılıçlı I. HES** 1 MW 3 GWh/yıl 28- Kılıçlı II. HES** 1 MW 5 GWh/yıl 29- Nur II-III. HES** 30 MW 144 GWh/yıl 30- Bağlar HES** 3 MW 16 GWh/yıl 31- Büyüksofulu Regülatörü ve HES** 4 MW 13 GWh/yıl Đnşa halinde olan 309 MW % GWh/yıl % Yedigöze Barajı ve HES 300 MW 969 GWh/yıl 2- Sarıtepe HES 9 MW 33 GWh/yıl 2008 yılı yatırım programında olan - - Đşletmede olan 285 MW % GWh/yıl % Seyhan Barajı ve HES 54 MW 350 GWh/yıl 2- Yüreğir HES 6 MW 20 GWh/yıl 3- Seyhan II HES 7 MW 33 GWh/yıl 4- Çatalan Barajı ve HES 169 MW 596 GWh/yıl 5- Mentaş HES (Otoprodüktör) 49 MW 179 GWh/yıl Đl Hidroelektrik enerji toplamı 2007 MW % GWh/yıl %100 B.1.3 Kömür Adana Đli kömür üretimi yönünden fakir bir ildir. Karaisalı, Feke ve Saimbeyli Đlçelerinde bulunan küçük işletmelerde önemsiz üretimler yapılmaktadır. MTA nın 1989 yılında Tufanbeyli ilçesinde tespit ettiği önemli bir yatak üretime geçtiği takdirde Adana kömür yönüyle önemli bir il olacaktır Tablo 5: Adana ili içindeki kömür madenleri CĐNSĐ YERĐ TENÖR AÇIKLAMA(rezerv-üretim) ton görünür +Muhtemel rezerve sahiptir. LĐNYĐT B.1.4 Doğal Gaz B.1.5 Rüzgar Tufanbeyli-Pınarlar Karaisalı-Büngüç ve Meydan yatakları %43.37 su % Kül, % Kcal (AĐD) Üst Pliyosen %43.37 su % Kül, % Kcal (AĐD)Üst Pliyosen ton taş kömürüne eşdeğer olan yatak termik santral kurmaya uygun olup açık işletmeye de uygundur. Kömür tamamen üretilmiştir. Alt Miyosen yaşlıdır. Kozan Bacaklı Alt Liyas Zuhur Feke -Akkaya Alt Liyas Zuhur Saimbeyli-Himmetli Orta Miyosen Üretim çok sınırlıdır. Đlimiz sınırları içerisinde doğalgaz rezervleri bulunmamaktadır. Đlimiz sınırları içerisinde rüzgâr enerjisinden faydalanılmıyor. B.1.6 Biokütle B.1.7 Petrol Đlimiz sınırları içerisinde biokütle enerjisinden yararlanılmamaktadır. 25

27 Đl sınırları içerisinde petrol rezervleri bulunmamaktadır. B.1.8 Jeotermal Sahalar Đlimiz sınırları içerisinde jeotermal saha bulunmamaktadır. B.2 Biyolojik Çeşitlilik B.2.1 Ormanlar Adana Đlindeki toplam ormanlık alan 2002 yılı envanter çalışmalarına göre Ha. olup, bunun ,5 Ha. ı Koru Ormanı, ,5 Ha. ı da Baltalık Ormandır Ha. lık ormanlık sahanın Ha. ı verimli orman olup, Ha. ı da bozuk karakterindeki ormanlık sahadır. Meşçere haritalarında 2006 yılı haritaları ile bir değişiklik olmadığından tekrar düzenlenmemiştir Đldeki ağaçlandırılacak alanlar ,0 ha.dır. Đlimizdeki Orman mevcudu aşağıdaki gibidir. KORU BALTALIK TOPLAM ORMANLIK NORMAL(Ha) BOZUK(Ha) NORMAL(Ha) BOZUK(Ha) NORMAL(Ha) BOZUK(Ha) , , , , , ,0 26

28 Harita 5 Đl Orman zenginliklerinin yeri, nitelik ve niceliklerini gösterir harita B Odun Üretimine Ayrılan Tarım Alanları: Konu ile ilgili bilgi bulunamamıştır. 27

29 B.2.2 Çayır ve Mera Çukurova Bölgesinde doğal çayır meralar ha alan kaplamakta ve bu alan bölgedeki tüm arazilerinin % 9.19 unu oluşturmaktadır. Bölgedeki çayır mera alanlarının hektarı Adana Đlinde bulunmaktadır. Mera alanlarımız sosyal ve ekonomik koşullarımızın bir göstergesi durumundadır. Kaynak kullanımı ve yasal sıkıntılar nedeniyle meralarımızın bir kısmı, tarımsal alana çevrilmiş veya orman sınırları içerisine alınmış, geriye kalan önemli bir kısım ise artan otlatma baskısı nedeniyle verim düzeylerini ve kendini sürdürebilme güçlerini yitirmişlerdir. Ülkemizde tarla arazisi olarak kullanılmayan üzerinde kısmen bitki örtüsü bulunan alanlar, tarla alanı olarak kullanılan, ancak eğitim ve toprak niteliği gibi özellikleri bakımından mera toprağı özelliği gösteren alanların da meraya terk edilmesi gerekmektedir. Türkiye de olduğu gibi Adana da da çayır ve mera alanlarında uzun yıllardır tahribat yaşanmıştır. Adana ilinde 2005 yılı itibariyle, 9 köyde toplam dekarlık alanın mera ıslah çalışmaları yapılmaktadır. Tablo 6: Đlçelerin çayır ve mera varlığı B.2.3 Sulak Alanlar ĐLÇELER ÇAYIR MERA ALANI (HA) ALADAĞ CEYHAN FEKE ĐMAMOĞLU 250 KARAĐSALI KARATAŞ KOZAN POZANTI SAĐMBEYLĐ SEYHAN 500 TUFANBEYLĐ YUMURTALIK 650 YÜREĞĐR TOPLAM Đl sınırları içerisinde tespit edilen sulak alanlar: Karataş ilçesinde bulunan Akyatan, Ağyatan ve Tuzla Gölleri, Yumurtalık ilçesinde bulunan Yumurtalık Lagünleridir. B.2. 4 Flora Adana Đl sınırlarında; Ağaç türleri olarak; Kızılçam, Karaçam, Sedir, Göknar, Ardıç, Çınar ve Meşe türleri ile az miktarda da Kayın teşkil etmektedir. Ayrıca Adana ilimiz Sarıçam mıntıkasında ve Yumurtalık Dalyanı çevresinde Halep Çamı Türkiye de kendi türünün tek örneği olarak görülmektedir. B.2.5 Fauna Biyolojik çeşitlilik bölümünde verilmiştir. B.2.6 Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtı, Tabiatı Koruma Alanları ve Diğer Hassas Yöreler 28

30 Aladağ Milli Parkı: Bu park toplam ha olup, (ha) lık bölümü Adana Đl sınırları içinde kalmaktadır. Jeolojik özellikleri, jeomorfolojik yapısı ve vejetasyon zenginliğinin yanı sıra içermiş olduğu yaban hayatı çeşitliliği ile birbirinden farklı doğal değerlerin birlikte harman olduğu, yurdumuzun ender doğa parçalarından biridir. Aladağlar milli parkı, adana Đli, Aladağ Đlçesine 26 km, Kayseri Đli Yahyalı Đlçesine 30 km, Niğde Đli Çamardı Đlçesine 15 km uzaklıktadır. Aladağlar Akdeniz Bölgesinde yer alan Orta Toros dağlarının en yüksek ünitesidir. Saha vejetasyon açısından çok zengin olup, hâkim türler kızılçam ve karaçamdır. Sedir ve Göknar a da rastlanmaktadır. Orman üst sınırından itibaren Alpin zon başlar. Bu zonda Alpin çayırlar yer almaktadır. Yaban keçisi, vaşak, sansar, su samuru, tilki, kurt ve yaban domuzu gibi hayvanlar ile kuş türü ile ur kekliği, kınalı keklik, kartal, doğan, şahin karga ile birlikte küçük kuş türleri de bulunmaktadır. Alan turizm açısından önemli kaynak değerlere sahiptir. Doğa yürüyüşü ve çadırlı kamp yapma olanağı vardır. Ancak turizm yeterince gelir sağlayan bir gelire sahip değildir. Adana Đli sınırları içerisinde Tabiat Parkı bulunmamaktadır. Tabiat Koruma Alanları: Yumurtalık Tabiatı Koruma Alanı: (ha) dır. B.3 Toprak Ana madde, iklim, topografya, bitki örtüsü ve zamanın etkisi ile Adana Đlinde çeşitli büyük toprak grupları oluşmaktadır. Büyük toprak gruplarının yanı sıra toprak örtüsünden ve profil gelişmesinden yoksun bazı arazi tipleri de görülmektedir. Đl deki büyük toprak grupları aşağıda verilmiştir. Aluvyal Topraklar: Kozan, Ceyhan ve Yüreğir ovalarında bulunmaktadır. Adana ilinde aluvyal topraklar ha dır. Hidromorfik Alüvyal Topraklar: Karataş ve Yumurtalık ilçeleri körfez kıyısında bulunurlar. Kapladıkları alan toplam ha dır. Alüvyal Sahil Bataklıkları: Deniz kıyısında yer alırlar. Kapladıkları alan toplam 243 ha dır. Kolüviyal Topraklar: Dağlık ve tepelik arazilerin eteklerinde yer alırlar. Kapladıkları alan toplam ha dır. Organik Topraklar: Genellikle her ilçede rastlanır. Feke, Pozantı, Karaisalı ilçeleri gibi kuzey ilçelerinde daha yoğundur. Kapladıkları alan toplam ha dır. Kırmızı Akdeniz Toprakları: Yüksek arazilerde, Kozan, Ceyhan, Karaisalı ilçeleri sınırları içinde yoğundur. Kapladıkları alan toplam ha dır. Kırmızı Kahverengi Akdeniz Toprakları: Ceyhan, Kozan, Karaisalı ilçeleri sınırları içinde yoğundur. Kapladıkları alan toplam ha dır. Rendzina Topraklar: Tufanbeyli, Pozantı ilçeleri sınırları içinde yoğundur. Kapladıkları alan toplam 906 ha dır. Vertisol Topraklar: Seyhan, Yüreğir, Ceyhan ilçeleri sınırları içinde yoğundur. Kapladıkları alan toplam 881 ha dır. Regosol Topraklar: Karataş ve Yumurtalık ilçeleri sınırları içinde yoğundur. Kapladıkları alan toplam ha dır. Bazaltik Topraklar: Ceyhan ilçesi sınırları içinde yoğundur. Kapladıkları alan toplam ha dır. Irmak Taşkın Yatakları: Akarsu boylarında yer alırlar. Kapladıkları alan toplam ha dır. Sahil Kumulları: Seyhan nehrinden Yumurtalık ilçesi sınırlarına kadar uzanır. Kapladıkları alan toplam ha dır. Çıplak Kaya ve Molozlar: Toroslarda yoğundur. Kapladıkları alan toplam ha dır. Tablo 7: Đlçelerin Arazi Varlığı ĐLÇELER ALADAĞ CEYHAN FEKE ĐMAMOĞLU YÜZÖLÇÜMÜ (ha) TOPLAM TARIM ARAZĐSĐ ha) ÇAYIR MERA ALANI (ha) ORMAN ALANI (HA) DĐĞER ARAZĐLER (ha)

31 KARAĐSALI KARATAŞ KOZAN POZANTI SAĐMBEYLĐ SEYHAN TUFANBEYLĐ YUMURTALIK YÜREĞĐR TOPLAM B.4 Su Kaynakları B.4.1 Đçme Suyu Kaynakları ve Barajlar DSĐ Genel Müdürlüğü ve Adana Su Kanalizasyon Đşleri (ASKĐ) Genel Müdürlüğü arasında 1996 yılında Adana Đli Đçme ve Kullanma suyu ihtiyacını karşılamak üzere protokol yapılmıştır. Çatalan Barajından, Adana Su Temin Projesi için tahsis edilen yıllık su miktarı m 3 /yıl'dır. Adana Đl sınırlarında işletmeye açılmış olan DSĐ baraj ve göletleri aşağıda tablo halinde verilmektedir. Tablo 8: Adana Đlindeki barajlar Barajın Adı Bulunduğu Đlçe Yararlanma Amacı Seyhan Seyhan- Yüreğir Hizmete Giriş Yılı Üzerinde Kurulduğu Akarsu Tipi S+E+T 1956 Seyhan Kil çekirdekli toprak dolgu Kozan Kozan S 1972 Kilgen Çayı Kaya Dolgu Nergizlik Karaisalı S 1995 Üçürge Toprak Çayı Dolgu Çatalan Karaisalı E+T+Đ 1997 Seyhan Toprak Dolgu Hakkıbeyli Yüreğir S 1999 Handeresi Toprak Göleti Dolgu Yüzölçümü (km 2 ) Yükseklik (m) Kret Uzunluğu (m) Maksimum Göl Hacmi (m 3 ) Dolgu Hacmi (m 3 ) 67,8 50, *10 6 7,5*10 6 6,2 78, *10 6 1,68*10 6 1,08 50, *10 6 1,475* ,50 70, * ,50*10 6 1,55 23,20 206,50 7,70*10 6 0,25*10 6 Tablo 9: Adana Đline Bağlı Belediyelerin Đçme suyu Đhtiyacını Karşılama Listesi ĐHTĐYACIN KARŞILANMA BELEDĐYE ŞEKLĐ ADI KAYNAK ADI K.SAYISI ALINAN SU MĐKTARI ( Lt/sn) 30 AÇIKLAMALAR Akören Eğner Yedigöze - 35 Ceyhan Bağlama Mustafabeyli ve Kösreli Belediye. Nin de ihtiyacı bu kaynaktan karşılandığından koruma alanları oluşturulmalıdır. Doruk Feke Çığlı ve Ağca Pın Gazi Hacıbeyli Đmamoğlu Havutlu Karaisalı Karapınar - 20 Karataş Aladağ Yedigöze - 40 Kurtkulağı Hespek Kozan Göz M.Beyli Bağlama - 20 Pozantı Ş.pınar Deligöz - 89

32 Saimbeyli Soğuksu - 45 Tufanbeyli Yumurtalık Zeytinbeli Sağkaya Đncirlik Sarımazı Mercimek Tuzla Yeşilköy Kaldırım Bld. ile ortak kuyudan su al. Kaldırım Yeşilköy Bld ile aynı kuyudan su almaktadır Yakapınar Doğankent Körseli Bağlama - 10 Akçatekir Şekerpınar - 25 Buruk Solaklı Çelemli Geçitli Çatal 1 11 Hamdilli Akpınar - 10 Kurtpınarı Burnaz - 3 Suluca Yunusoğlu Abdioğlu Bahçe Karayusuflu Küçükdikili Kürkçüler Birkent Sofulu Büyükmangıt Baklalı Kirazlı Bahçeiçi - 12 Çatalan Değirmengözü - 11 Salbaş Bozgüney TOPLAM B.4.2 Yeraltı Su Kaynakları Tablo 10: Adana Đli Yeraltı Su Kaynakları Çekilen Yıllık Su Miktarı(m 3 /yıl) Kullanma Belgeli Kuyu Ad. Adana-Seyhan-Yüreğir Adana-Karataş Adana-Ceyhan Adana-Kozan Adana-Tufanbeyli Adana-Yumurtalık Adana-Pozantı Adana-Karaisalı Adana-Saimbeyli Adana-Đmamoğlu TOPLAM Tablo 11: Adana Đline Bağlı Belediyelere Ait Đçme suyu Verileri ABDĐOĞLU Q Kuyu Mevcut YSE Kuyusu yerleşimin içinde kalıyor. Yeni iki adet kuyusu açıldı. 31

33 BAHÇE (KARATAŞ) Q Sondaj Kuyus u BURUK Q Kuyu BĐRKENT Q Kuyu ÇELEMLĐ Q Kuyu - 62 U 94 DORUK Q Kuyu Mevcut Köy hizmetleri kuyusu içilmez durumdadır. Đki adet sondaj kuyusu da açılmıştır. - Đhtiyaç debisi lt. /sn. olup, kuyulardan emniyetli olarak 20lt - /sn. su alınabilinecektir. + Đhtiyaç açığı karşılanmaktadır. L3 nolu kuyu Köy Hizmetleri Kuyusunun hemen yakınında olup Belediyesince terfi hattı döşenmiştir. GAZĐ Q Kuyu HACIBEYLĐ Q Kuyu tarihinde Banka Beldenin içme suyu sorununu çözmüştür. HAVUTLU Q Kuyu Belde içme suyu ihtiyacını yerleşimin içinde kalan YSE kuyusundan karşılamaktadır Söz konusu kuyunun iptal edilip yerleşiminin dışında yeni bir kuyu açılması önerilmiştir. Belediyesi kendi imkanları ile S.Eşberk Firmasına bir kuyu açtırmıştır. ĐMAMOĞLU Q Kuyu ĐNCĐRLĐK Q Kuyu Yeraltı suyu kaynakları potansiyeli D.1.1 de verilmiştir. B.4.3 Akarsular D.1.3 de verilmiştir. B.4.4 Göller ve Göletler a)göller: Yumurtalık Lagünleri Mart 1993 deki Pompaj verilerine göre Mart l993 deki pompaj verilerine göre, 1995 yılında Bankamızca yüklenici firmaya açtırılmış olan 5 adet kuyu halen devam etmekte olan içme suyu inşaatı kapsamında devreye girecektir. Bankamızca açılan 01/3114 nolu sondaj kuyusunun fiziksel ve kimyasal analizi içilmez çıktığından bu kuyuyu iptal edilmiştir. Đhtiyaç DSĐ kuyusundan karşılanmaktadır. Adana ili, Yumurtalık ilçesi sınırları içerisinde, yüzölçümü ha. ve K D koordinatlarında bulunmaktadır. Ceyhan ağzı ve Yumurtalık Körfezi arasında kalan ve lagünleri, tuzcul bataklıkları, tatlı su bataklıkları, çamur düzlükleri, sazlıklar, ıslak çayırlarlar, kumullar ve bir çam ormanından oluşan dev bir sulak alan sistemidir. Başlıca sulak alanlar Çamlık (ya da Yumurtalık) Lagünü, Yelkoma Gölü (1150 hal), Ömer Gölü (350 ha), Yapı Gölü (300 ha), ve Darboğaz Gölü dür (380 ha).bölgedeki diğer sulak alanların aksine, düzensiz bir kıyı çizgisine sahip bölge, denizle birçok noktada birleşmektedir. Ağyatan Gölü Adana ili, Karataş ilçesi sınırları içerisinde, yüzölçümü 2200 ha K D koordinatlarında bulunmaktadır. Ceyhan Nehri ağzının batısında yer alan 1130 ha alana sahip, yer 32

34 altı suları ve yağışlı dönemde nehir sularıyla beslenen bir lagündür. En fazla 3 m derinliğe ulaşan göl ile deniz arasında bağlantıyı Hurma Boğazı adında dar bir boğaz sağlar. Kuzeyinde geniş ıslak çayırlıklar ve kıyılarda tatlı suyun ağır bastığı yerlerde küçük bataklık alanlar bulunur. Göldeki su seviyesinin, Çukurova daki diğer sulak alanlara oranla daha az farklılık göstermesi, çevresinde çamur düzlüğü ve tuzcul bataklıkların oluşumunu sınırlamıştır. Akyatan Gölü Adana ili, Karataş ilçesi sınırları içerisinde, yüzölçümü ha K D koordinatlarında bulunmaktadır. Seyhan Nehri nin eski bir azmağı olan Akyatan Gölü, Çukurova daki en büyük lagündür ve yüzey akımı, iki dere ve drenaj sularıyla beslenir. Kapladığı en geniş alan 7500 ha, en derin yeri 4 metredir. Yaz boyunca alanı önemli ölçüde küçülür ve özellikle batı ucunda geniş çamur düzlükleri ortaya çıkar. Aslında tuzlu bir göl olmakla birlikte, tuzluluk derecesi, yağış miktarına ve sulama dönemindeki drenaj suyu girişine bağlı olarak büyük değişimler göstermektedir yapımı büyük bir tahliye kanalı (YD3), tarım alanlarından dönen sular doğrudan göle taşır. Göl kıyılarında, genişliği tatlı su sızıntılarına bağlı olarak farklılıklar gösteren dar bir bataklık ve sazlık şeridi bulunur. Seyhan Baraj Gölü Seyhan Barajı, Adana ilinde, Seyhan Nehri üzerinde 1956 yılında kurularak işletmeye açılan sulama, enerji ve taşkın kontrol amaçlı bir barajdır. Rezervuar, Toros dağlarının eteklerinde bulunan kireçtaşı tepelerinden oluşan bir bölgede, Adana kent merkezinin hemen bitişiğinde, nehrin ovaya inmesinden önce, Seyhan Nehri ve ana ayaklarının oluşturduğu vadi içerisindedir. Kent merkezine yakınlığı ve ulaşımın kolay olması nedeniyle mesire yeri olarak fonksiyon görmektedir. Gölde mevcut su ürünleri stoklarından ticari ve amatör balıkçılar yararlanmakta, çevre köyler tarafından oluşturulmuş Su Ürünleri Kooperatifi faaliyet göstermektedir. Gölde bulanma ve kirlilik olayı yoktur. Ayrıca önceki yıllarda sulama ihtiyacı nedeniyle gölden aşırı su alınması sonucu su seviyesi oldukça düşmekte iken, Çatalan Barajının devreye girmesi nedeniyle göldeki su rejimi daha düzenli bir hale gelmiştir. Normal su kodunda rezervuar alanı 6782 hektardır. Baraj, Seyhan Nehri ile Deliçay, Çakıt, Üçürge ve Körkün çaylarından beslenmekte ve Aşağı Seyhan Ovasında hektar arazinin sulaması yapılmaktadır. Yeni sulama projelerinin devreye sokulmasıyla bu alan gittikçe genişlemektedir. Barajın toplam depolama hacmi 832 km³ tür. b)göletler: Adana Đl sınırları içerisinde DSĐ tarafından yapılıp, işletmeye açılan bir adet gölet bulunmaktadır. Handeresi üzerinde, 1999 yılında inşa edilen Hakkıbeyli Göleti sulama amaçlıdır. Hakkıbeyli Göleti ile ilgili bilgiler B.4.1. de verilmiştir. 33

35 B.5 Mineral Kaynakları Harita 6 B.5.1 Sanayi Madenleri Adana kent merkezinden başlayarak, Tarsus yakınlarına kadar devam eden genişliği 8 km. uzunluğu 20 km. kadar olan 2.5 Milyar dan ve yine Karataş ovasından 15 km. genişliğinde 80 km. uzunluğunda 5 milyar ton olmak üzere 7,5 milyar ton tuz rezervine sahiptir. Diğer bir yatak, 34

36 Adana nın 20 km. kuzeybatısında bulunur. Buradaki işletme, tuz yeryüzünden m. Derinlikten solvent sistemiyle üretilmekte ve borularla Mersin de bulunan Soda Sanayisine taşınarak soda üretiminde kullanılmaktadır. Adana ili, çimento ve kireç hammaddelerinden olan kireç taşı, kil taşı, alçı taşı ve ponza mineralleri yönünden de oldukça zengin yataklara sahiptir. En büyüğü ilimiz Karaisalı Đlçesinde bulunan Kaksan A.Ş olmak üzere toplam altı adet kireç ve kireç ocağı bulunmaktadır. Bunun yanı sıra Ceyhan Nehri ve Çakıt Çayı üzerinde faaliyet gösteren kum çakıl ocakları da mevcuttur. B.5.2 Metalik Madenler Maden Kaynakları Tablo 12: Adana ilindeki metalik madenler, endüstriyel ve enerji hammaddeleri tablosu. (Kaynak: MTA) CĐNSĐ YERĐ TENÖR AÇIKLAMA(rezerv -üretim) %51.58 Al Saimbeyli-Gümüklü 2 O 3 %23,27 Fe tepe 2 O 3, ton mümkün Rezerv %2,84 S 1 O 4 ALÜMĐNYUM (Al) BAKIR(Cu) KURŞUN(Pb) ÇĐNKO(Zn) DEMĐR(Fe) Saimbeyli- Kızılçaltepe Saimbeyli- Küçükakçatepe %50.00 Al 2 O 3 %27,70 Fe 2 O 3, %2,99 T 1 O 2 %52.90 Al 2 O 3 %28,71 Fe 2 O 3, %2,70 T 1 O ton mümkün rezerve sahip olan cevher diasporit şeklindedir ton mümkün rezerve sahip olan cevher diasporit şeklindedir. Saimbeyli- Elpen Düşük ton mümkün rezerve sahiptir. Saimbeyli- Kolumbeyli Düşük ton mümkün rezerve sahiptir. Tufanbeyli- Kirazlıyurt- Kodamantepe- Madengediği Kozan-Horzum Tufanbeyli- Kirazlıyurt-Beşiktaş tepe Tufanbeyli-Belbaşı Tufanbeyli-Akçal Feke-Mansurlu (Attepe, Hanyeri, Karakızoluğugediği, Çaltepe yatak ve zuhurlarını kapsar ) %13 Zn %3,8 Pb (Karbonatlı) %1,5Pb %28,15 Zn %4 Pb, %13,2 Zn (karbonatlı) %27 Zn, %8 Zn %7,8 Zn %2,7 Pb (karbonatlı) %52.9 Fe Saimbeyli-Aşılık %52,9 Fe ton yüksek tenorlu cevher üretilmiştir. Yatakta halen düşük tenorlu ton görünür+muhtemel+mümkün cevher rezerv vardır. Yatak zaman zaman işletilmektedir ton görünür +muhtemel+mümkün rezerv vardır. Yatak zaman zaman işletilmektedir ton görünür +muhtemel+mümkün rezerv vardır. Yatak zaman zaman işletilmektedir ton üretim yapılmıştır. Yatakta halen %27 Zn tenorlu ton Görünür ve %8 Zn tenorlu ton görünür olmak üzere ton rezerve sahiptir ton üretim yapılmıştır. Halen 8500 ton görünür+muhtemel rezerv bulunmaktadır. Türkiye nin Divriği den sonra 2. önemli yatağıdır ton cevher kalmıştır. Halen üretim devam etmektedir. Diğer zuhurlardaki rezerv ton dur ton görünür+muhtemel üretim yok. Saimbeyli-Koburluk %52,72 Fe ton görünür rezerv ton görünür rezerve sahiptir. P Saimbeyli-Beypınarı %27.25 Fe ve SiO 2 değerleri yüksektir ton görünür+muhtemel rezerve %44 Fe Kozan Đnnik tepe sahiptir. Örtü fazla olduğu için üretim (ortalama) yapılamamaktadır. FOSFAT (P) Saimbeyli-Beypazarı %7.6 P %30.3 Fe ton Mümkün rezerve sahiptir. GRAFĐT(Grf) Feke-Mansurlu % 8 C Zuhur KROM(Cr) Pozantı-Aladağ %5-52 Cr 2 O e yakın ocak ve zuhurda

37 KUM-ÇAKIL KUVARS KUVARSĐT (Q) MANGANEZ (Mn) LĐNYĐT Ceyhan-Deliçay- Çukurköprü, Hacılar Köyü Ceyhan-Arıklı ve Gerdan köyü Karaisalı-Arapali köyü ve Salbaş Feke- Köleli Kızılyer Yatağı Tufanbeyli- Doğanbeyli yatağı Kozan-Horzum yatağı Feke Köleli-Elbeyli deresi Feke Kızılyer yatağı Tufanbeyli- Doğanbeyli- Karsavuran yatakları Kozan-Horzum sahası Ceyhan Dokuztekne Sarıkeçili Nacarlı, Hamdilli Tufanbeyli-Pınarlar Karaisalı-Büngüç ve Meydan yatakları Orta kalite olup, ince tanelidir. Kil ve toprak içerir. % 98 SiO 2 % 0.05 Fe 2 O 3 % 94, SiO 2 %95.32 SiO 2 % 0.19 Fe 2 O 3 %1.09Al 2 O 3 %1.1 TiO 2 ton görünür+muhtemel+mümkün rezerv bulunmaktadır m 3 Muhtemel rezerve vardır. Sonrada kullanılmaktadır m 3 malzeme vardır. Stabilize malzeme olarak kullanılmaktadır. Rezevi kanununda bilgi bulunmamaktadır ton görünür rezerve sahiptir ton görünür+muhtemel rezerve sahiptir ton görünür+muhtemel rezerve sahiptir ton görünür rezerve sahiptir. %98.5 SiO 2 Adi cam ve döküm kumu olarak kullanılır ton görünür + Muhtemel %98.64 SiO 2 rezerve sahip olup, maço ve döküm kumu %0.05 Fe 2 O 3 olarak kullanılır. % SiO 2 %95.32 SiO 2 % 0.19 Fe 2 O 3 %1.09Al 2 O 3 %1.1 TiO 2 % Mn % Fe %43.37 su % Kül, % Kcal (AĐD) Üst Pliyosen %43.37 su % Kül, % Kcal (AĐD)Üst Pliyosen ton görünür+muhtemel rezerve sahiptir. Maça ve döküm kumu olarak kullanılabilir ton görünür+muhtemel rezerve sahiptir. Maça ve döküm kumu olarak kullanılabilir ton görünür ton görünür+muhtemel rezerve sahiptir ton görünür +Muhtemel rezerve sahiptir ton taş kömürüne eşdeğer olan yatak termik santral kurmaya uygun olup açık işletmeye de uygundur. Kömür tamamen üretilmiştir. Alt Miyosen yaşlıdır. Kozan Bacaklı Alt Liyas Zuhur Feke -Akkaya Alt Liyas Zuhur Saimbeyli-Himmetli Orta Miyosen Üretim çok sınırlıdır. 36

38 ADANA ĐLĐ MADEN HARĐTASI Fe Fe Kcm Jips Fe Fe Grf Fe Tufanbeyli Al Fe Al Fe CuPbZn Fe Fe CuPbZn Fe Al Fe Fe Al Fe Fe Saimbeyli Fe P Al K Fe Feke Cr Cr Cr Cr Cr Cr Cr Cr Cr Cr Aladağ Cr Fe Fe Fe Fe CuPbZn Mr Fe Pozantı Cr Cr Kozan Imamoğlu Kçt Karaisalı Cr Seyhan Barajı Kcm ADANA Fe Kcm Mn Mn Ceyhan Mn Mn Karataş Mn Yumurtalık AÇIKLAMA ZUHUR YATAK ĐŞLETME ESKĐ ĐŞLETME METALĐK MADENLER ENDÜSTRĐYEL HAMMADDELER ENERJĐ HAMMADDELER 0 10 km 20 km 50 km M.T.A GENEL MÜDÜRLÜĞÜ MADEN ETÜT VE ARAMA DAĐRESĐ TOPOĞRAFĐK HARĐTALAR BĐRĐMĐ Harita 7: Adana ilinde bulunan madenlerin yerini gösterir bulduru haritası B.5.4.Taş Ocakları Nizamnamesine Tabi Olan Doğal Malzemeler Đlimiz sınırları içerisinde yılında ruhsatlı olarak faaliyet göstermekte olan Kum- Çakıl, Taş, Kireç ve Stabilize Ocaklarının adreslerini ve yıllık rezerv miktarlarını gösteren tablo aşağıda verilmiştir. 37

39 Tablo 13: Adana Đlinde Faaliyet Gösteren Ruhsatlı Ocaklar S.NO ĐLÇESĐ KÖYÜ RUHSAT SAHĐBĐ ALANI CĐNSI 1 ALADAĞ EĞNER ERDOĞANLAR ĐNŞ. TAAH. GIDA AKARYAKIT 4042 KUM-ÇAKIL 2 ALADAĞ EĞNER YEDĐGÖZE ELK. ÜR. A.Ş KUM-ÇAKIL 3 CEYHAN ALTIKARA TUNA TURZ. ĐNŞ. VE SAN. TĐC.LTD. ŞTĐ KUM 4 CEYHAN BÜYÜKMANĞIT DĐNÇER ÖZGÜZEL 7048 KUM-ÇAKIL 5 CEYHAN BÜYÜKMANĞIT HASAN ÇĐFTÇĐ KUM 6 CEYHAN ÇAKALDERE BAYAZITOĞLU ĐNŞ. VE TĐC.LTD. ŞTĐ KUM 7 CEYHAN ÇAKALDERE ÖZ EMEÇ ĐNŞ. NAK. TĐC.LTD. ŞTĐ KUM 8 CEYHAN GÜNLÜCE TUNA ĐNŞ. TĐC.LTD. ŞTĐ KUM-ÇAKIL 9 CEYHAN HALĐLĐYE ANIL ĐNŞ KUM-ÇAKIL 10 CEYHAN ĐNCEYER BAYAZITOĞLU ĐNŞ. VE TĐC.LTD. ŞTĐ KUM 11 CEYHAN MERCĐMEK DĐNÇER ÖZGÜZEL KUM 12 CEYHAN MERCĐMEK ZĐYA GÜRTAŞ KUM 13 CEYHAN YEŞĐLBAHÇE AYKUT SADAK KUM 14 ĐMAMOĞLU ULUÇINAR YEDĐGÖZE ELK. ÜR. A.Ş KUM-ÇAKIL 15 KARAĐSALI AKÇALI PAŞAOĞLU KUM ÇAKIL NAK. ĐNŞ. TAAH KUM-ÇAKIL 16 KARAĐSALI ALTINOVA EKĐCĐLER ĐNŞ. ĐHT. ĐHR. LTD.ŞTĐ KUM-ÇAKIL 17 KARAĐSALI ALTINOVA YORUM ĐNŞ. NAK. HARF. TĐC.LTD. ŞTĐ KUM-ÇAKIL 18 KARAĐSALI ALTINOVA YORUM ĐNŞ. NAK. HARF. TĐC.LTD. ŞTĐ KUM-ÇAKIL 19 KARAĐSALI GÖKKUYU ÇELĐK ĐNŞ. TĐC.LTD. ŞTĐ STABĐLĐZE 20 KARAĐSALI KAPIKAYA BAYAZITOĞLU ĐNŞ. VE TĐC.LTD. ŞTĐ KUM-ÇAKIL 21 KARAĐSALI KAPIKAYA BAYAZITOĞLU ĐNŞ. VE TĐC.LTD. ŞTĐ KUM-ÇAKIL 22 KARAĐSALI KAPIKAYA EKĐCĐLER ĐNŞ. ĐHT. ĐHR. LTD.ŞTĐ KUM-ÇAKIL 23 KARAĐSALI KAPIKAYA EKĐCĐLER ĐNŞ. ĐHT. ĐHR. LTD.ŞTĐ KUM-ÇAKIL 24 KARAĐSALI KOCAVELĐLER KOCAVELĐLER MAD. ĐNŞ. NAK. ve TĐC. LTD KUM-ÇAKIL 25 KARAĐSALI KOCAVELĐLER METĐN KOCA KUM-ÇAKIL 26 KARAĐSALI KOCAVELĐLER SER-KA TURZ. NAK. ĐNŞ. VE SAN. TĐC KUM-ÇAKIL 27 KARAĐSALI KUZGUN EKĐCĐLER ĐNŞ. ĐHT. ĐHR. LTD.ŞTĐ KUM-ÇAKIL 28 KARAĐSALI KUZGUN SER-KA TURZ. NAK. ĐNŞ. VE SAN. TĐC KUM-ÇAKIL 29 KARAĐSALI SÖĞÜTLÜ ÇELĐK ĐNŞ. TĐC.LTD. ŞTĐ ,72 STABĐLĐZE 30 SEYHAN KUYUMCULAR YETEK ĐNŞ. TĐC.LTD. ŞTĐ STABĐLĐZE 31 YUMURTALIK DEVECĐUŞAĞI EKTON ĐNŞ. TĐC KUM OCAĞI 32 YÜREĞĐR ABDĐOĞLU TUNA TURZ. ĐNŞ. VE SAN. TĐC.LTD. ŞTĐ KUM 33 YÜREĞĐR BÜYÜKKAPILI BAYAZITOĞLU ĐNŞ. VE TĐC.LTD. ŞTĐ KUM 34 YÜREĞĐR BÜYÜKKAPILI ÖZ BĐÇER ĐNŞ. 7612,3 KUM 35 YÜREĞĐR DANIŞMENT ÖZ ATA ĐNŞ. ĐHR. ĐHT. LTD.ŞTĐ KUM 36 YÜREĞĐR ESENLER SÖÇER GID. MAD.SAN. TĐC KUM 37 YÜREĞĐR HEREKLĐ TUNA TURZ. ĐNŞ. VE SAN. TĐC.LTD. ŞTĐ KUM 38 YÜREĞĐR KÜTÜKLÜ YÜKSEL ĐNŞ KUM 39 YÜREĞĐR MĐSĐS DURAN DOĞAN 6538,07 KUM 40 YÜREĞĐR NACARLI ÖZ EMEÇ ĐNŞ. NAK. TĐC.LTD. ŞTĐ KUM 41 YÜREĞĐR SOFULU ALĐ ŞAHĐN STABĐLĐZE 42 YÜREĞĐR SOFULU ÇELĐK ĐNŞ. TĐC.LTD. ŞTĐ STABĐLĐZE 43 YÜREĞĐR SOFULU ÜÇKARDEŞLER ĐNŞ STABĐLĐZE 44 YÜREĞĐR SOFULU ÜÇKARDEŞLER ĐNŞ STABĐLĐZE 45 YÜREĞĐR SOFULU ÜÇKARDEŞLER ĐNŞ STABĐLĐZE Tablo 14: 3213 Sayılı Maden Kanunu 1. Grup (b) Göre Faaliyet Gösteren Taş, Kil ve Kireç Ocaklarının Listesi S.No. Đlçesi Köyü Ruhsat Sahibi Cinsi Baş. Tar. Bit. Tar. m 3 1 Karaisalı Selampınar Karaisalı Kaksan Tic. A.Ş. Kireç Ocağı ,000 2 Karaisalı Söğütlü Naim AKSAKAL Kil Ocağı ,500 3 Karaisalı Küçükçınar Adana Çimento San. A.Ş. Tras Taş Ocağı ,000 4 Ceyhan Sirkeli Remak Madencilik Taş Ocağı ,261 5 Ceyhan Çokçapınar Çukurova Kireç San. Kireç Ocağı ,504 6 Ceyhan Yılankale Tüsan Taş Ürün San. Taş Ocağı ,520 7 Ceyhan Kurtkulağı Canoğulları Đnş. Tic. Taş Ocağı ,637 8 Ceyhan Yılankale Ceyhan Belediyesi Taş Ocağı ,000 9 Ceyhan Çokçapınar Naykal Kireç San. Kireç Ocağı , Ceyhan Altıkara Canoğulları Đnş. Tic. Taş Ocağı , Ceyhan Çokçapınar Nurdağ Kireç San. Tic. Ltd. Şti. Kireç Ocağı , Ceyhan Çokçapınar Nur Kireç San. Tic. Ltd. Şti. Kireç Ocağı , Seyhan Karahan Tuncay YALÇIN Kil Ocağı ,000 Tablo 15: Resmi Kurumlara Ait Ocaklar S.No. Đlçesi Köyü Ruhsat Sahibi Cinsi Baş. Tar. Bit. Tar. m 3 1 Seyhan Kapıkaya T.C.K. Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı Kozan Gökdere T.C.K. Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı

40 3 Kozan Akkaya T.C.K. Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı Kozan Akarca T.C.K. Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı Kozan Yassıçalı T.C.K. Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı Ceyhan K.Burhaniye T.C.K. Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı Feke Değirmendere T.C.K. Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı Tufanbeyli Bozgüney T.C.K. Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı Saimbeyli Avcıpınar T.C.K. Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı Aladağ Başpınar T.C.K. Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı Altıkara Altıkara Köy Hizmetleri Đl Md. Taş Ocağı KAYNAKLAR Meteoroloji Bölge Müdürlüğü, 2008 D.S.Đ. Genel Müdürlüğü, 2008 Adana Đli Çevre Durum Raporu, 2007 Đl Çevre ve Orman Müdürlüğü Milli Parklar Şubesi, Yılı Cumhuriyet Döneminde Ormanlarımız, Adana Orman Bölge Müdürlüğü Đl Özel idare Müdürlüğü 2008 MTA Doğu Akdeniz Bölge Müdürlüğü,

41 C. HAVA (ATMOSFER VE ĐKLĐM) C.1 Đklim ve Hava Adana ilinde iki tip iklim görülür. Birinci tip kıyı ve ovalardaki Akdeniz iklimi, ikincisi yüksek yerlerdeki karasal iklimdir. Akdeniz ikliminin karakteri yazlar sıcak ve kurak, kışların ılık ve yağışlı olmasıdır. Adana ilinin kuzey kısımları yüksek dağlarla çevrilmiş olması dolayısıyla kuzey rüzgarlarına karşı kapalı oluşu yaz aylarının çok sıcak geçmesine neden olmaktadır. Yağışların yarısı kış aylarında diğer yarısı da ilkbahar ve sonbaharda görülmektedir. Yaz aylarında yaklaşık 2 3 ay yağış düşmemektedir. Kar yağışlarına tesadüf edilmez. Ancak uzun seneler içinde birkaç kez görülen sulu kar toprak yüzünü dahi örtmez. Günlük sıcaklığın 25 C ye veya bu derecenin üstüne çıktığı yaz günü sayısı 179 gündür. Yaz sıcakları umumiyetle Mart ayında başlamakta Kasımda son bulmaktadır. Adana da sıcaklığın 30 C yi geçtiği tropik gün sayısı da 102 dir.don olayı da az görülmektedir.10 yılda bir beklenen en düşük sıcaklık 6.2 C dir. Toprak içi sıcaklıklar sıfırın altına düşmez Adana da hava açık geçmektedir. Kapalı gün sayısı 49.2 dir. Ova ve sahildeki günlük güneşlenme ortalaması 8,6 saattir. En bol güneşlenme Temmuz, en az Aralık ve Ocak aylarında olmaktadır. Hâkim rüzgar güneybatıdır. Yaz aylarında güney menşeli rüzgarların hâkim olmasına karşın Kasım, Aralık, Şubat aylarında kuzey menşeli rüzgarlar esmektedir. Nispi nem ortalaması % 65 civarındadır. Yükselti arttıkça ve daha kuzeye gidildikçe iklim daha serin bir hal alır. Yağışlarda artar. Saimbeyli den sonra karasal iklime geçilir. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve yağışlıdır. Yağışlar kışın kar şeklinde, ilkbaharda yağmur şeklindedir. C.1.1 Doğal Değişkenler C Rüzgar Bölgenin hâkim rüzgarları kışın kuzey ve kuzeydoğu, Mart ve Eylülde güney, Haziran, Temmuz ve Ağustos aylarında güneybatıdır. Kuzey ve kuzeydoğu yönlü rüzgarlar (Yıldız ve Poyraz) kurudurlar ve yağış getirmezler. Ancak özellikle kış aylarında hava sıcaklığını hissedebilir ölçüde düşürürler. Güneybatı yönünden esen Lodos ise yağmur ve yaz aylarında serinlik getirir. Mevsimlere göre yaz aylarında karalar termal alçak basınç, denizler ise termal yüksek basınç alırken, kışın karalar (Toroslar) dinamik yüksek basınç, denizler ise termal alçak basınç oluşturmaktadır. Bu nedenle hâkim rüzgarlar aykırı iki yönden esmektedirler. Tablo 16: 2008 Yılı Aylık Ortalama Rüzgâr Ölçümleri (m/s) (Kaynak: Meteoroloji Bölge Müdürlüğü) Yönü I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Yıllık S SSW SW WSW W WNW NW NNW N NNE NE ENE E ESE SE SSE C Basınç 40

42 Tablo 17: 2008 yılı Aylık Ortalama Yerel Basınç (hpa) (Kaynak: Meteoroloji Bölge Müdürlüğü) I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Yıllık C Nem Tablo 18: 2008 Yılı Aylık Ortalama Bağıl Nem (%) (Kaynak: Meteoroloji Bölge Müdürlüğü) I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Yıllık Tablo 19: 2008 Yılı Aylık En Düşük Bağıl Nem (%)(Kaynak: Meteoroloji Bölge Müdürlüğü) I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Yıllık C Sıcaklık Çukurova kuzeyden Toros Dağları ile çevrili olması nedeniyle yaz ayları oldukça uzun süren sıcaklarla, kış ayları ise ılık olarak geçmektedir. Meteoroloji Bölge Müdürlüğü tarafından yapılan 67 yıllık ölçümlere göre yıllık ortalama sıcaklık 18.8 C, en yüksek sıcaklık 45.6 C en düşük sıcaklık ise 8. 4 C dir. Tablo 20: 2008 Yılı Aylık Hava Sıcaklığı Ölçümleri ( C) (Kaynak: Meteoroloji Bölge Müdürlüğü) Aylar Min. Sıcaklık Max. Sıcaklık Ortalama Sıcaklık OCAK ŞUBAT MART NĐSAN MAYIS HAZĐRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKĐM KASIM ARALIK Yıllık C Buharlaşma Tablo 21: 2008 Yılı Aylık Ortalama Buharlaşma(mm) (Kaynak: Meteoroloji Bölge Müdürlüğü) I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Yıllık C Yağışlar C Yağmur Çukurova da yağışlar tamamen yağmur veya dolu şeklinde olup sonbahar, kış ve ilkbahar aylarında görülür. Bölgede kar yağışı görülmez. Yaz ayları, sıcaklığın yanında kurak olarak geçmektedir. Yörede yağışlar en çok Kasım, Aralık, Ocak, Şubat, Mart ve Nisan aylarında, en az yağış ise Haziran, Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarında düşer. Tablo 22: 2008 Yılı Ortalama Yağış Miktarı (mm) (Kaynak: Meteoroloji Bölge Müdürlüğü) I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Yıllık

43 C Kar, Dolu, Sis ve Kırağı C Seller 2008 yılında kar örtülü, sisli, kırağılı ve dolulu gün sayısı sıfırdır tarihinde merkez ve tarihinde Ceyhan Đlçe sinde yağış ve selden dolayı yerleşim yerleri zarar görmüştür. C Kuraklık 2008 yılında Adana da çok şiddetli kurak, Kozan Đlçesinde orta kurak, Karaisalı Đlçesinde çok şiddetli kuraklık gözlenirken, Ceyhan Đlçesi hafif nemli, Yumurtalık ve Karataş Đlçeleri ise normal düzeylerde kalmıştır. C Mikro klima Đlimiz sınırları içerisinde mikro klima oluşturan herhangi bir özel alan bulunmamaktadır. C.1.2 Yapay Etmenler C Plansız Kentleşme Adana kentinin tarihsel çekirdeğini oluşturan Tepebağ ve çevresi, 1940 lı yıllara kadar tarım arazilerinin çevrelediği bir kent merkezi olarak yavaş gelişimini sürdürmüştür yılında kentin toplam yayılış alanı 370 hektarlık bir büyüklüğe ulaşabilmiştir yılına kadar yürürlükte kalan Nazım Đmar Planı ile Adana nın kuzeye doğru gelişimi başlamış ve yılları arasındaki 25 yıllık sürede yerleşime açılan alan büyüklüğü 370 ha dan 2300 ha düzeyine yükselmiştir. Çukurova bölgesinde, Mersin-Adana-Đskenderun metropoliten aksı bünyesinde bir anakent olma yoluna girmiş bulunan Adana da büyük ölçüde çevre illerden ve Güney Doğu Anadolu dan oluşan göçlerin etkisi ile fiziksel ve Sosyo-ekonomik gelişmeler olumsuz yönde etkilenmektedir. Artan nüfusun konut gereksinimi kent çevresinde gecekondu bölgeleri oluşturmakta, alt yapının yeni kent dokularına taşınamaması nedeni ile merkezi bölgelerde dikey yapılaşmalarla yoğunluk artmakta, doğa ve kültürel yapı ya tahrip edilmekte, ya da bozulmalara terk edilmektedir. Günümüzde Adana nın tek merkezli kent yapısına, birinden diğerine nitelik ve ölçek farklılıkları gösteren çok merkezli bir kent yapısına geçiş için temel koşullar oluşmuş durumdadır. Nitekim kent merkezi eski ve yeni merkez olarak ikili bir yapıya geçmiş, mevcut kent lekesinin dışında toplu yerleşim örnekleri oluşmaya başlamıştır. Söz konusu yerleşim ve gelişmeler, doğal ve kültürel değerler üzerindeki olumsuz etkilerinin yanı sıra, özellikle verimli tarım topraklarını doğrudan tüketerek, geri dönüşümü olanaksız bir tahrip sürecine ivme kazandırmıştır. Kentsel gelişmelerin tahmin edilenden daha büyük boyutta olması, yeni bir imar planının yapılması zorunluluğunu ortaya çıkartmıştır. Bu nedenle 1966 yılında başlayan Nazım Đmar Planı çalışmaları 1969 yılında son şeklini alarak onaylanmış ve yürürlüğe girmiştir. Onay tarihli 1969 Nazım Đmar Planı, Adana kent nüfusunun 1985 yılında olacağı esas alınarak, hektarlık bir alan üzerinde oluşturulmuştur. Yapılan hesaplamalara göre bu miktarın hektarlık bölümü 1. ve 2. Sınıf tarım arazilerini kapsamaktadır. Bu planda, konut gelişme alanları kuzey ve kuzey-batıya, ticaret ve endüstri ise merkezde ve E 5 Devlet Karayolu paralelinde doğu ve batı aksında yerleştirilmiştir. Kent merkezinde yüksek yoğunluk korunmuş, DSĐ kanalları arasındaki kesim orta yoğunlukta, daha kuzeydeki alanlar ise düşük yoğunlukta tutulmuştur. Planda, orta ve özellikle düşük yoğunluklu alanlarda bulunan ve başta turunçgiller olmak üzere bahçe tarımı yapılan arazilerin korunması ve büyük kapsamlı park alanları ile birlikte çok amaçlı kitleli yeşilliklerin oluşturulması öngörülmüştür. Ancak, kentin nüfus ve Sosyo-ekonomik açıdan büyüme eğiliminde oluşu 1969 planını revizyon gereğini ortaya çıkartmış, yılları arasında dört ayrı revizyon Nazım Đmar Planı hazırlanmıştır. 42

44 1985 yılında hazırlanan plan, özellikle kuzey Adana da yoğunluğu arttırması, tarım arazileri ile bölgesel park karakterindeki çok amaçlı yeşil alanları iskâna açması bakımından önem taşımaktadır. Bu planla birlikte, kuzey Adana da yüksek yoğunluklu dikey yapılaşmaların gelişimi başlamış ve hız kazanmıştır. Kuzeydeki yapılaşma baskısı ile doğal yapının ve özellikle Seyhan Baraj Gölü nün çekiciliği 1985 planının da uygulama olanaklarını kısıtlamış ve 1992 yılında kuzeybatı ve kuzey-doğu kentsel gelişim alanlarını kapsayan iki ayrı ilave revizyon planı oluşturulmuştur yılında ise Adana da kentsel gelişim alanları için yeni ilave revizyon Nazım Đmar Planlama çalışmaları halen sürdürülmektedir yılı kentsel gelişme hedeflerine göre, Adana kenti mücavir alan sınırları dâhilindeki iskana açılan I. ve II. sınıf tarım topraklarının büyüklüğü ha düzeyine ulaşmış olacaktır. Kentin, özellikle son yıllarda projeksiyonların çok üzerinde gerçekleşen yapılanma düzeyi göz önüne alındığında, iskâna açılacak tarım arazilerinin daha da büyüyeceği kaçınılmaz görülmektedir. Bu bakımdan, kentin kapsamlı Sosyo-ekonomik, kültürel ve ekolojik araştırmaların sonuçları doğrultusunda uzun vadeli fiziksel gelişme stratejilerinin belirlenmesi, uygulanması ve bu sürecin yerel yönetim planlamacıları ve halkın müşterek katılımları ile gerçekleştirilmesi sağlıklı bir kent bütünü oluşturulabilmesi için büyük önem taşımaktadır. C Yeşil Alanlar Adana Büyükşehir Belediyesinin sorumluluk alanlarında: Kişi başına düşen yeşil alan miktarı : m 2 Toplam kentsel yeşil alan yüzölçümü : m 2 Ağaçlandırma çalışmaları yıl içerisindeki gereksinimlere göre değişmektedir yılı içerisinde adet ağaç ve adet çalı formlu bitki dikimi hedeflenmektedir. Bu bitkiler, yeni oluşturulan yeşil alanlarda ve sorumluluk alanlarındaki bulvar, refüj, kaldırım vs. yerlerde dikilecektir. Kent içindeki toplam ve kişi başına düşen yeşil alanların belirlenebilinmesi ise Yüreğir ve Seyhan Đlçe Belediyelerinin sorumluluğunda bulunan yeşil alan miktarlarının da dikkate alınarak kent nüfusuna bölünmesiyle mümkün olacaktır. Adana Büyükşehir Belediyesi nin 2004 yılında başlattığı erozyonla mücadele kapsamında 2008 yılında da uluslar arası sempozyum, sergi ve konferanslarla sürdürülmüştür. Bilim dünyasından da sağlanan katkılarla, Toroslardaki şiddetli erozyonun ana nedeni olan kıl keçisine karşı önlemler değerlendirme sürecine girmiştir. Bu bağlamda Orman Genel Müdürlüğü, Ağaçlandırma Genel Müdürlüğü, Orman Bölge Müdürlüğü (Adana) ile yapılan iş birliği giderek yoğunluk kazanmıştır. Bu arada kıl keçisine alternatif kaynak yolları irdeleme ve değerlendirme aşamasına getirilmiştir. Özelikle keçiboynuzu dikimi ile zeytincilik konusunda fiili çalışmalar başlatılmıştır. Tablo 23: Adana Đline Uygun Bitkiler Sıra No Ağaç Cinsi Sıra No Ağaç Cinsi 1 Ağaç Hatmi 18 Karacan 2 Akça Ağaç 19 Keçiboynuzu 3 Alev Ağacı 20 Kıbrıs Akasyası 4 Çam Türleri 21 Manolya 5 Çınar 22 Mavi Servi 6 Dardağan 23 Meşe Türleri 7 Dikenli Akasya 24 Okaliptüs 8 Dış Budak 25 Orkide 9 Dut 26 Palmiye 10 Erguvan 27 Paulownia 11 Gülibrişim Akasyası 28 Servi Türleri 12 Hurma 29 Sofora 13 Đsa Dikeni 30 Süs Eriği 43

45 14 Đsrail Kauçuğu 31 Tespih Ağacı 15 Jagaranda 32 Top Akasya 16 Japon Kavağı 33 Turunç 17 Karabiber Tablo 24: Adana Đline Uygun Çalı ve Sarılıcı Bitki Cinsi Sıra No Çalı ve Sarılıcı Bitki Cinsi Sıra No Çalı ve Sarılıcı Bitki Cinsi 1 Abelya 13 Leylandii Mazı 2 Aktavya 14 Ligustrum 3 Alaca Ligustrum 15 Mazı 4 Ateş Dikeni 16 Mersin defnesi 5 Bambu Kamışı 17 Paşa Bıyığı 6 Berberis 18 Pitesporum 7 Çalı Mine 19 Taflan 8 Dantel 20 Yayılıca Ardıç 9 Defne 21 Zakkum 10 Filbahri 22 Drasena 11 Gül 23 Fırca Çalısı 12 Hatmi C Isınmada Kullanılan Yakıtlar Đlimizde ısınmada yakıt olarak genelde LPG tüplü sobalar ve elektrik sobası kullanılmaktadır. Yakacak olarak kullanılan odun miktarı ton. talaş miktarı ton., kömür tüketimi ise tona ulaşmaktadır. Đlimizde kullanılacak katı ve sıvı yakıtların cins ve özellikleri tarih 2007/7 Sayılı Mahalli Çevre Kurulu kararı ile belirlenmiş olup, bu karar Müdürlüğümüz tarafından posta yoluyla kömür yakan 213 ( 197 apartman + 16 otel ) kullanıcıya, 106 yakıt satıcısına elden dağıtılmıştır. Valiliğimiz Đl Çevre ve Orman Müdürlüğü tarafından oluşturulan bir komisyon ile kömür satış yerlerinde, apartman ve benzeri kömür kullanan binalarda denetimler yapılmaktadır. Adana Valiliği Mahalli Çevre Kurulunun tarih yılında almış olduğu kararlar gereğince kış sezonunda kullanılacak yakıtların özellikleri aşağıya çıkartılmıştır. Isınmada Kullanılan Đthal Kömürlerin Özellikleri ALT ISIL DEĞER KÜKÜRT MĐKTARI UÇUCU MADDE MĐKTARI TOPLAM NEM MĐKTARI Sanayide Kullanılacak Đthal Kömürün Özellikleri ALT ISIL DEĞER TOPLAM KÜKÜRT MĐKTARI UÇUCU MADDE MĐKTARI EBAT 6200(-400) Kcal/kg Orijinalde % 0,9 Max. Kuru Bazda %12-28 (+%1) Kuru Bazda %10 Max. Orijinalde 6000(-500)Kcal/kg Orijinalde %1Max.Kuru Bazda %36 Kuru Bazda 0-50mm Isınma Amaçlı Kullanılacak Yerli Kömürlerin Özellikleri II. Derece Đller Đçin: ALT ISIL DEĞER TOPLAM KÜKÜRT NEM EBAT (-200Kcal /kg. Tolerans) % 2,3 Max. Max Kuru bazda %30 Satışa Sunulan Kömür 18mm Alt sınır +%10 Tolerans 150 mm Üst sınır +%10 Tolerans

46 Briket (Pres Kömürlerin Özellikleri) Isınma amaçlı briket kömüründe aranacak özellikler: TS nolu kömür briketi ev ve benzeri yerleri ısıtmada kullanılan standardına uygun, aşağıda özellikleri belirtilen briket kömürlerin kullanılması gereklidir. Petrol Koku Özellik Sınıf 1 Sınıf 2 Alt ısıl değeri (1) (Kcal/kg) en az Baca gazına geçen kükürt oranı (%), m/m en fazla 0,8 1,0 Düşme Sağlamlığı(%) m/m, en az Aşınma Sağlamlığı(%) m/m, en az yastık ve yumurta şeklindeki briketlerde (kgf)en az Kırılma Sağlamlığı Tabanı düzgün geometrik şekilli briketlerde (kg/cm 2 )en az Kırılma Sağlamlığı, Suya Dayanım(2) (%) en az Isıl Verimi (%) en az Duman Emisyon Oranı(gr/kg), en fazla 8 12 (1)Bu özellik, orijinal (satışa sunulan) briket bazındadır. (2)Su geçirmeyen torbalar içerisinde satılan briketlerde bu özellik aranmaz Meskûn mahalde petrol koku kullanılması ve satılması yasaktır. Petrol koku sadece Çevre ve Orman Bakanlığının izin verdiği modernize edilmiş kireç fabrikalarında ve çimento fabrikalarında kullanılabilir. Sıvı Yakıt Meskun mahal içerisinde, sanayi tesislerinde, meskenlerde (Resmi Kurum, Kuruluşlar ve bunlara bağlı lojmanlar da dâhil), hastaneler, yatılı ve gündüzlü okullar, öğrenci yurtları, yaşlı ve güçsüzler yurtları, kreşler, terminaller ve kolluk binalarında sıvı yakıt olarak %1.5 kükürtlü özel kalorifer yakıtı kullanılması zorunludur. Isınma a-dış ortam sıcaklığı gece gündüz +15 o C üzerinde olduğu zaman kalorifer ve sobaların yakılmaması, b-kalorifer ve sobaların, işyerlerinde bina içi sıcaklığı +18 o C'nin, konutlarda ise +20 o C den yukarı olmayacak şekilde yakılması gerekmektedir. C Endüstriyel Emisyonlar Mevcut endüstrilerden kaynaklanan emisyonlar, kullanılan yakıt türüne bağlıdır. Genel olarak bütün endüstrilerde 6 nolu fuel-oil kullanılmaktadır. Buna bağlı olarak havaya atılan emisyonlar CO, SO 2, NOx ve isliliktir. Endüstri tesislerinin hemen hepsinden kullanılan yakıta bağlı olarak belli oranda da olsa atmosfere bu emisyonlar bırakılmaktadır. Tesislerin tümünde en azından ısınma amaçlı bile olsa bu sıvı yakıt kullanılmaktadır. Adana ülkemizin beşinci, güney bölgesinin en büyük şehirdir. Bu fabrikaların bazılarında yapılan ölçüm sonuçları aşağıda verilmiştir. 45

47 Tablo 25: Sanayi Kuruluşlarından Alınan Ölçüm Sonuçları Arıtma Tesis Adı Tesisi CO SO 2 NO 2 Đslilik Agakim Kimya San. Yok 22.3 mg/m mg/m mg/m3 2 Bachara Bossa-4 Yok mg/m mg/m mg/m3 1 Bachara Marsa Var 24.3 mg/m mg/m mg/m3 1 Bachara Öz Maya Var 6 mg/m mg/m3 22 mg/m3 1 Bachara Pakyağ A.Ş Yok mg/m mg/m mg/m3 1 Bachara Beyza Piliç Yok 86 mg/m mg/m3 14 mg/m3 2 Bachara C Trafikten Kaynaklanan Emisyonlar Đlimizde; adet motosiklet, otomobil, 8224 minibüs, 3534 otobüs, kamyonet, kamyon, traktör, 1189 çekici, 600 özel amaçlı taşıt, 1077 tanker, 1626 jeep arazi taşıtı olmak üzere toplam adet motorlu araç bulunmaktadır. Ülkemizde başta büyük kentlerimiz olmak üzere, hava kirliliğinin her geçen gün artarak sağlımızı ve hayatımızı tehdit ettiği bir gerçektir. Hava kirliğinin mevsimlere göre değişmesi bir süreklilik göstermesi, motorlu taşıtların egzozlarından çıkan gazların etkisini ortaya koyar. Araştırmalar ve ölçümler bunu göstermektedir. Adana da araçlardan kaynaklanan hava kirliği toplam kirliliğin büyük bir bölümünü teşkil edecek kadar büyük orandadır. Bazı kaynaklarda, Adana gibi büyük şehirlerimizdeki araçların meydana getirdiği kirlilik, ısınmada kullanılan yakıttan meydana gelen kirlilikten daha fazla olduğu iddia edilmektedir. Bu nedenledir ki, hava kirliliğinin azaltılması için egzozlardan çıkan kirliliğin azaltılması gereklidir. Bunun için motorlu taşıtlarda emisyon kontrol donanımı mutlaka bulunmalı ve bakımlı halde olmalıdır. Egzoz Gazı Ölçüm Yeri Adresleri - Yusuf Baysal Otomotiv San. Tic. A.Ş. Kozan/ADANA - Renault Yetkili Servisi Kıyı Boyu Cad. Seyhan/ADANA - Ceyhan Anadolu Teknik Ve Endüstri Meslek Lisesi Ceyhan/ADANA - BĐRMOT Sanayi Ve Ticaret A.Ş. Seyhan/ADANA - Renault Mais Motorlu Araçlar Đmal Ve Satış A.Ş. Adana Şube Md. Yüreğir/ADANA - ĐSOTLAR Motor Otomotiv Tic. A.Ş. Seyhan/ADANA - Kozan Teknik Ve Endüstri Meslek Lisesi Kozan/ADANA Emisyon kontrol donanımı bulunmayan bir taşıtın, 50 litrelik bir benzin sarfiyatıyla, 5-7,5 kg. karbon monoksit (CO) 0,15-0,3 kg hidrokarbon (HC) 15 gr. kükürt dioksit (SO2) 30 gr. inorganik katı madde 12 gr. Oksitler, atmosfere karışmaktadır. C.2 Havayı Kirletici Gazlar Ve Kaynakları C.2.1 kükürt dioksit Konsantrasyonu ve Duman Kükürt oksitleri, kükürt ihtiva eden maddelerin yakılması sonucu oluşur. Havadaki kükürt oksitler içerisinde en önemli pay kükürt dioksit gazına aittir. Kükürt dioksit atmosferde hızlı bir şekilde oksitlenmeyle kükürt trioksit ve sülfatlara dönüşür. SO 2 ise sülfürik asit anhidriti olup; yağmur ve yoğuşmuş nem damlalarıyla birlikte havada bu asidin oluşmasına neden olur. Oluşan bu asit yağmur suyunun ph sını düşürerek, yağmur suları ile yeryüzüne inerek birçok etkilere neden olmaktadır. Atmosferik korozyon, canlılar üzerine olan etkileri örnek olarak verebilir. Müdürlüğümüz Hava Kalitesinin Değerlendirilmesinde kullanılmak üzere Mobil Hava Kirliliği Ölçüm Aracı ile 2004 yılında, Đlimiz merkezinde ve muhtelif noktalarında ölçümler 46

48 yapılmıştır. Đlimizde ithal kömür numune alımı ve kömür satış noktaları periyodik olarak denetlenmektedir yılı içerisinde kömür ithalatı dolayısıyla numune Toros Gübre Limanına gidilerek numuneler alınmıştır. Alınan numuneler Çevre ve Orman Bakanlığı, Çevre Referans Laboratuarına gönderilmiştir. Đlimizde Hassas Kirlenme Bölgesi Olabilecek bölgelerin tespiti amacıyla Müdürlüğümüz tarafından şehir içerisinde 16 nokta tespit edilmiştir: 1-Şakirpaşa Hava Limanı 9-Gürsel Paşa Telekom Đstasyonu 2-Seyhan Belediyesi 10-Fatih Polis Karakolu 3-Yeşilevler End. Mes. Lisesi 11-Carrefour Mağazası 4- Köy Hizmetleri Đl Müdürlüğü 12-Đl Tarım Müdürlüğü 5-Đl Çevre ve Orman Müdürlüğü (Yüreğir) 13-Şükrü Tülay Yetiştirme Yurdu 6-Valilik Bahçesi 14-Besler A.Ş. 7- Meteoroloji Bölge Müdürlüğü 15-Đl Emniyet Müdürlüğü 8- Veteriner Araştırma Enstitüsü 16-Seyhan Bel. Temizlik Đşler Müd. Mobil Hava Kirliliği Ölçüm Aracından alınan veriler her ay Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğüne gönderilmektedir. C.2.2 Partikül Madde (PM) Emisyonları Saf su damlacıkları hariç atmosferde bulunan çok küçük katı parçacıklarına ve sıvı damlacıklarına partikül denir. Partiküller de gazlar gibi atmosfer kirletici maddelerdir. Başlıca partiküller şunlardır; sis veya pus, duman, toz ve is. Sis veya pus havadaki çok küçük su zerrecikleridir. Bunlardan bazıları havadaki su buharını yoğunlaşmasıyla, bazıları da deniz suyunun sıçramasıyla oluşur. Duman organik ve inorganik buharların havada yoğunlaşması sonucu meydana gelen parçacıklardır. Toz, büyük katı parçacıkların ufalanmasıyla meydana gelen parçacıklardır. Đs, yanma sonucu meydana gelen siyah parçacıklardır. Atmosferde yukarıda sayılan cansız partiküllerden başka, canlı partiküller de vardır. Bunlar; bakteriler, mantarlar, mayalar, yosunlar. Atmosferde bulunan partiküllerin başlıca zararları, atmosferin bulanıklığını artırarak görüş alanını azaltırlar, solunum sistemini bozarlar, zehirli gazları akciğerlere kadar taşırlar. C.2.3 Karbon monoksit Emisyonları Karbon monoksit atmosferde bulunan en yaygın ve en zararlı hava kirleticilerden birisidir. Yapay ve doğal olmak üzere iki kaynaktan meydana gelir. Özelikle otomobil egzoz gazlarında önemli olarak bulunur. Ayrıca yanmanın iyi olmadığı diğer bütün yapay aktiviteler sonucu önemli oranda karbon monoksit oluşur ve atmosfere karışır. Yapılan çalışmalar CO konsantrasyonu 100 ppm in üzerinde olan atmosferin insanlar üzerinde çok tehlikeli hatta öldürücü etkisi olduğu göstermektedir. CO in insanlar üzerindeki öldürücü etkisi kandaki hemoglobinle reaksiyona girerek, hemoglobinin canlı vücudundaki normal görevi olan oksijeni akciğerlerden alıp oksihemoglobin halinde vücuttaki hücrelere, vücuttaki hücrelerde meydana gelen karbondioksiti akciğerlere taşımaktadır. Bu reaksiyon CO ile de meydana gelmekte ve karboksihemoglobin oluşmaktadır, durum böyle olunca hemoglobinin, oksihemoglobin haline gelmesi ve hücrelere yeniden oksijen taşıması güç olmaktadır. Böylece belli bir karboksi hemoglobin konsantrasyonunda canlının ölmesi kaçınılmaz olmaktadır. C.2.4 Azot Oksit (NOx) Emisyonları Atmosferdeki azot oksitleri N 2 O, NO, NO 2 dir. Atmosfere karışan N 2 O gazının tümü, azotlu maddelerin mikrobik bozulmaları sonucu meydana gelir. NO gazının ise yaklaşık % 80 i doğal kaynaklardan % 20 si yapay kaynaklardan meydana gelir. NO 2 gazının esas kaynağı ise NO gazıdır. NO gazının bir kısmı hava oksijeni ile yükseltgenerek NO 2 haline dönüşür. Yapay kaynaklardan 47

49 meydana gelen NO gazı daha çok yerleşim merkezlerinde meydana geldiği için belirli yerlerde konsantrasyonu çok fazla yükselebilir. Bu da başta insan sağlığı olmak üzere birçok canlı üzerinde son derece zararlı olmaktadır. NOx denince, NO ve NO 2 her ikisini birden kapsamaktadır. Bu gazların her ikisi de insan sağlığına zararlıdır. NO 2 burun ve boğazı tahriş eden kötü kokulu bir gazdır. Kokusunun alınma eşik sınırı 1-3 ppmetredir. Havadaki konsantrasyonu 10 ppm in üzerine çıkınca gözde ve mukozada yanmalar meydana gelir. Hayvanlar üzerinde yapılan denemelerde konsantrasyon artmasıyla ölüme götüren zehirlenmeler meydana geldiği ve 100 ppm de ise çok kısa zamanda ölümlerin meydana geldiği tespit edilmiştir. Troposferde bulunan NO gazından bir kısmı yükseltgenmeden stratosfere sızabilir. Bu sızma daha çok süpersonik uçaklardan ve nükleer denemelerden ileri gelir. Bu sızan NO gazı doğrudan ozon tabakasına karışır ve ozon tabakasının parçalanmasına neden olur. C.2.5 Hidrokarbon ve Kurşun Emisyonları Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. C.3 Atmosferik Kirlilik C.3.1 Ozon Tabakasının Đncelmesinin Etkileri Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. C.3.2 Asit Yağmurunun Etkileri Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. C.4 Hava Kirleticilerinin Çevreye Olan Etkileri C.4.1 Doğal Çevreye Etkisi C Su Üzerindeki Etkileri Hava kirliliğinin neden olduğu su kirlenmesine en çarpıcı örnek, geçtiğimiz yıllarda Körfez Savaşı sırasında yaşanan ilginç bir olaydır yılının ilk aylarında meydana gelen bu olay, üzerinde yaşadığımız Dünyanın, çok küçük olduğu gerçeğini göstermekte ve çevre kirliliği konusunun çok daha geniş boyutlarda ele alınmasının gerekliliğini gündeme getirmektedir. Ortadoğu da, Irak ile Birleşmiş Milletler örgütüne dâhil ülkelerden oluşan Birleşik Kuvvetler arasındaki savaş esnasında, 1991 yılı Ocak-Şubat döneminde, değişik nedenlerle alev alan petrol tesislerindeki petrolün yanması sonucu, atmosfere karışan kısmı, atmosferik olaylar ile bazı ülkelere ve oldukça uzak olmasına rağmen ülkemize kadar ulaşmıştır. Hava kirliliği olarak başlayan bu olay yağışlar sonucu, yoğunlaşarak su kirliliği olarak son bulmuş ve çeşitli endişelere yol açmıştır. Olay, ülkemize Kara Yağmur olarak adlandırılmıştır. C Toprak Üzerine Etkileri Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. C Flora ve Fauna Üzerine Etkisi Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. C Đnsan Sağlığı Üzerindeki Etkisi Çocukları, yaşlıları ve hastaları olumsuz yönde etkilemektedir. Solunum yolu rahatsızlarını tetiklemektedir. 48

50 C.4.2 Yapay Çevreye Etkisi Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. C Görüntü Kirliliği Üzerine Etkileri Hava Kirliliği binaların aşınmalarına ve yıpranmalarına neden olmaktadır. KAYNAKLAR Adana Đl Çevre ve Orman Müdürlüğü, 2008 Adana Đl Çevre Durum Raporu, 2007 Ç.Ü Çevre Sorunları Araştırma Merkezi Devlet Meteoroloji Đşleri Bölge Müdürlüğü 49

51 D. SU D.1 Su Kaynaklarının Kullanımı D.1.1 Yeraltı Suları Adana Đli genel olarak doğu, güney ve batıdan, kuzeye doğru 14 m. kottan başlayarak 160 m kotları arasında yükselen bir topografyaya sahiptir. Kent kurulduğundan bu yana içme-kullanma suyu gereksinimi yeraltı su kaynaklarından sağlanmakta olup; Đçme-kullanma amaçla açılan sondaj kuyuları m arası tecrit edilmektedir. Doğu, batı, güney yerleşim alanı, sınırlarından başlayarak kuzeyde 50 m kot çizgisine kadar zengin yeraltı su potansiyeli vardır. Kuzeye gidildikçe su rezervi azalmaktadır. Bu nedenle şehre verilmekte olan içme suyu kuyuları genel olarak, m. arasındadır ve sayıları 36 adettir. Yerleşim alanı içinde bulunan endüstriyel kuruluşlar kullanma suyu gereksinmelerini kendi olanakları ile açtırdıkları derin kuyulardan sağlamaktadırlar. Yer altı suyu potansiyeli şöyledir. Yumurtalık Ovası Ceyhan+Kozan Ovaları Aşağı Seyhan Ovası Karaisalı+Pozantı Tufanbeyli TOPLAM : hm 3 /yıl : 120 hm 3 /yıl : 500 hm 3 /yıl : hm 3 /yıl : 14.5 hm 3 /yıl : 650 hm 3 /yıl Çatalan Barajından içme suyu temin edilip arıtma tesisin de arıtıldıktan sonra Yüreğir Đlçesinin tamamına 2002 yılı içerisinde verilmiş olup, Seyhan Đlçesinin de büyük bir bölümüne içme suyu verilmiştir. Nitekim son bir yıldır Çatalan içme suyu projesinin devreye girmesiyle daha önce Adana Büyükşehir Belediyesince açılan 142 adet kuyudan 106 adedi devre dışı bırakılmış olup, 36 adet kuyu faaliyet göstermektedir. Bu kuyulardan 29,5 hm³/yıl su çekilmektedir. Tablo 26: Seyhan Havzasındaki Yeraltı Suyu Kalite Sınıfları Parametre Grubu Zillidede Bel. Kuyusu (33327) Akkapı Bel. Kuyusu (30361) A- Fiziksel ve inrganik Kimyasal Parametreler B- Organik Parametreler C- Đnorganik Kirlenme Parametreleri D- Bakteriyolojik Parametreler 2. Sınıf (Cl) * 2. Sınıf (Cl,NH 3 - NO 2 -N) Karayusuflu Đlkokul Kuyusu (53450) 50 DSĐ-ASO Doğankent Kuyusu (56207) Seyhan N. Sol Sahil D.Köprü Bel. (18484) 2. Sınıf (Cl,O 2 - PO 4 ) * 2. Sınıf (Cl) * 2. Sınıf (Cl,NO 3 - N) * 2. Sınıf 1. Sınıf 2. Sınıf (Fen) 3. Sınıf (Fen) * 3. Sınıf (Fen) * 2. Sınıf * (Pb,Hg) 3. Sınıf (Hg) * 2. Sınıf (Pb,Hg) * 2. Sınıf (Pb,Hg) * 2. Sınıf (Pb,Hg,Cr) * 2. Sınıf (Tcoli) * 1. Sınıf 2. Sınıf (T-coli) * 2. Sınıf (T-coli) * 1. Sınıf *Her grupta sınıfı belirleyen parametre / parametreler 69 D.1.2. Jeotermal Kaynaklar Đlimizde jeotermal kaynak bulunmamaktadır. D.1.3 Akarsular Seyhan Nehri, Ceyhan Nehri, Çakıt Çayı, Eğlence Deresi, Körkün Çayı ve Üçürge Deresi, Adana nın önemli akarsularını oluşturmaktadır. Bu akarsuların karakteristikleri aşağıda veriliştir.

52 Tablo 27: Đlimiz Sınırları Đçerisindeki Akarsular Akarsular Top. Uzun. Debi Döküldüğü Nehir Özellikleri (Km.) (m3/sn) Yer Kolu SEYHAN Akdeniz Seyhan Su ürünleri üretim ve avcılığına elverişlidir. CEYHAN Akdeniz Ceyhan Su ürünleri üretim ve avcılığına elverişlidir. ÇAKIT Seyhan Brj. Seyhan Su sporlarına uygundur. EĞLENCE Çatalan Brj. Seyhan Su ürünleri üretimine uygundur. KÖRKÜN Seyhan Brj. Seyhan Su ürünleri üretimine uygundur. ÜÇÜRGE 60 1 Seyhan Brj. Seyhan Su ürünleri üretimine uygundur. Akarsuların Yıllık Potansiyelleri: Seyhan Nehri Ceyhan Nehri Çakıt Çayı Eğlence Deresi Körkün Çayı Üçürge Deresi TOPLAM : 8000 hm 3 /yıl : 7200 hm 3 /yıl : 441 hm 3 /yıl : 315 hm 3 /yıl : 473 hm 3 /yıl : 31 hm 3 /yıl : hm 3 /yıl Adana Đli ndeki DSĐ tarafından ön inceleme (istikşaf) ve master planı tamamlanan, planlaması ve kesin projesi tamamlanan, inşa halinde ve işletmede olan sulama ve enerji projeleri aşağıda tablolar halinde verilmektedir. Tablo 28: Adana Đli sulama projeleri, 2008 Ön incleme (istikşaf) ve master planı tamamlanan 943 ha % 3 1- Aşağı Körkün 445 ha 2- Çatalan Sol Sahil Sulama Barajı 467 ha Küçük su (Gölet ve yer üstü sulama projesi) Pozantı Asar Göleti 31 ha (215 ha), Bostanlı Göleti (102 ha) Planlaması tamamlanan 1554 ha % 4,5 1- Aşağı Ceyhan Misis II. Merhale Projesi 1503 ha 2- Feke-Palaşı Sulaması 51 ha Küçük su projeleri Kesin projesi tamamlanan 8522 ha % 24,5 1- Aşağı Ceyhan Aslantaş II. Merhale Projesi 7580 ha 2- ASO IV. Merhale Projesi 6YP Ünitesi 2640 ha 3- Đmamoğlu Projesi ha Küçük su projeleri - Đnşa halinde olan 5236 ha % ASO I, II, III. Merhaleler Yenileme Projesi (Çotlu Pompaj) 169 ha 2- Aşağı Ceyhan Aslantaş Projesi Yumurtalık OV. Cazibe Sulama 641 ha Projesi 3- Aşağı Ceyhan Aslantaş II. Merhale Projesi (Değirmendere 443 ha Abidiye Malaz I, II) 4- ASO IV. Merhale Sulama ve Drenaj Projesi 3651 ha Küçük su projeleri (Kızıldere pompaj sulaması 764 ha, Kılıçlı Göleti 331 ha 1870 ha) Đşletmede olan büyük su işleri (18256 ha brüt) ha (net) % ASO I, II, III. Merhale Projeleri ASO Sulaması (9658 ha brüt) 8700 ha (net) % Aş. Ceyhan Aslantaş I. Mer. Prj. ACO Sulaması (6726 ha brüt) 5719 ha (net) % Aş. Ceyhan Kozan I. Mer. Prj. Kozan Sulaması (743 ha brüt) 693 ha (net) % 2 4- Aş. Ceyhan Kozan II. Mer. Prj. Kozan Pompaj (2747 ha brüt) 2472 ha (net) % 0,8 51

53 5- Aş. Ceyhan Kesiksuyu I.Mer.Prj. Kesiksuyu Sulama (123 ha brüt) 110 ha (net) % 0,4 6- ASO I, II, III. Mer. Yenileme Prj. ASO Alihocalı Pompaj (98 ha) 92 ha (net) % 0,3 7- Karaisalı Nergizlik Prj. Karaisalı Ovası Sulaması (232 ha brüt) 285 ha (net) % 0,5 Đşletmede olan küçük su (gölet, yerüstü sulamaları) prj. (308 ha) 285 ha (net) % 1 1- Kozan Hacılı Sulaması (145 ha brüt) 136 ha (net) 2- Çukurova Üniversitesi Pompaj Sulaması 60 ha 3- Hakkıbeyli Göleti ve Sulaması (1039 ha brüt) 885 ha (net) Đl Toplamı ha % 100 Diğer Sulamalar Topraksu Kooperatifleri Sulamaları (YAS) % 0 KHGM Sulamaları (gölet, yerüstü suları) 555 ha % 53 Halk Sulamaları 500 ha % 47 Đl Genel Sulamalar Toplamı ha Tablo 29: Đçme suyu Ön incelemesi (istikşaf) tamamlanan - Planlama ve kesin projesi tamamlanan 273,75 hm 3 /yıl Đnşa halinde olan - Đşletmede olan 1- Adana Đçme Suyu Projesi I. Ünite Arıtma Tesisi 91,25 hm 3 /yıl Đl Toplamı 365 hm 3 /yıl Tablo 30: Taşkın, kurutma ve ıslah tesisleri Planlama ve kesin projesi tamamlanan 28 adet 2956 ha 11 meskûn mahal Đnşa halinde olan 1 adet - 1 meskûn mahal 2004 Yılı yatırım programında olan 21 adet 1707 ha 9 meskûn mahal Đşletmede olan 32 adet 5960 ha 16 meskûn mahal Đl Toplamı 82 adet ha 37 meskûn mahal Seyhan Havzası Seyhan Havzası, Akdeniz ve Đç Anadolu bölgelerinin doğusunda, Doğu Anadolu bölgesinin batısında, ile kuzey enlemleri ve ile doğu boylamları arasında yer almaktadır. Havza km² lik bir alanı kaplamaktadır. Havzanın çok büyük bir bölümü Adana ve Kayseri illeri sınırları içinde kalmaktadır. Sivas, Kahramanmaraş ve Niğde illerinin çok küçük bir bölümü de havza içine girmektedir. Seyhan Havzası, kuzeyde Tecer Dağları (l600 m), doğuda Tahtalı Dağları (3075 m), batıda Melendiz ve Bolkar Dağları (3524 m) ile sınırlanmaktadır. Önemli büyüklükte bir göl oluşumunun gözlenmediği havzada Seyhan Barajı ve Çatalan Barajı Gölleri başlıca yapay göllerdir. Toprak örtüsü çoğunlukla engebeli yerey, kızıl Akdeniz, kızıl veya kahverengi orman ve alüvyon topraklarından oluşur. Seyhan Havzası, Yukarı ve Aşağı Seyhan Havzaları şeklinde iki kısımda incelenebilir. Bu havzaların sınırları Zamantı Irmağı üzerindeki Göktaş Barajı ile Göksu Irmağı üzerindeki Berke Barajı ve Köprü mevkii arasından geçmektedir. Bu sınırın kotları Zamantı ana kolu üzerinde 490 m, Göksu ana kolu üzerinde 525 metredir. Yukarı Seyhan Havzası yer şekilleri yönünden genelde dağlık bir görünüme sahiptir. Tahtalı Dağları havzayı güneybatı-kuzeydoğu doğrultusunda kesmektedir. Yağış alanı içindeki en büyük düzlükler kuzeydeki Uzunyayla ile batıdaki 1500 m. yükseltideki düzlüklerdir. Bunun dışında Zamantı ve Göksu nun aktığı vadiler boyunca yer yer düzlüklere rastlanmaktadır. Havzadaki iki ana akarsu Zamantı ve Göksu ırmaklarıdır. Doğduğu kaynaktan Göksu ile birleştiği Kavşak noktasına kadar Zamantı nın uzunluğu 306 km ve yağış alanı km², Göksu nun uzunluğu 199 km, yağış alanı ise km² dir. Seyhan Nehri nin denize döküldüğü yerde sıfır kotuna inen, kuzeyde ise Toros Dağları nın metrelik yükseltilerine kadar uzanan engebeli yer şekillerinden oluşan havza, Aşağı Seyhan Havzası olarak adlandırılır. 52

54 Havzadaki en büyük ova Seyhan Barajı nın mansabından başlayan ve Akdeniz e kadar uzanan Aşağı Adana Ovasıdır. Ana akarsu olan Seyhan Nehri, Yukarı Seyhan Havzası nın sularını toplayan Göksu ve Zamantı kollarının birleşmesinden oluşur. Seyhan Nehrinin ana kol uzunluğu 495 km olup, Zamantı ve Göksu kollarının birleşme noktasından Akdeniz e kadar olan uzunluğu ise 191 kilometredir. Zamantı ve Göksu Irmakları nın birleşme noktasından Seyhan Barajı na kadar, Seyhan Nehrine karışan önemli kollar ise Doğançay, Eğlence, Körkün ve Çakıt dereleridir. Seyhan Baraj yerinde toplam yağış alanı km² olan Seyhan Nehri nin yıllık akımı 8 km ³ dür. Yeraltı suyu potansiyeli açısından Adana-Seyhan Ovasında 500 hm³/yıl emniyetli kaynak bulunmakta, bunun yılda 139,5hm³ lük kısmı kullanılmaktadır. Adana-Tufanbeyli yöresinde ise emniyetli kaynak 14 hm³/yıl dır. Ceyhan Havzası Havza yüksek arazileri orman ve otlak örtüsü altındadır. Yağış, Göksun un güneyinde kalan kesimde 600 milimetrenin üzerindedir. Kozan dan kuzey-doğuya uzanan sırtlarda 1000 mm ve daha yüksektir. Yüksek yağış ve dik eğim koşullarında, örtüye rağmen, yüzel akış yüksektir. Akarsuların en yüksek ve en düşük akışları oldukça farklı ve yataklar eğimlidir. Bunların sonucu rejimler düzensizdir. Ana akarsu olan Ceyhan Irmağı, 2000 metre yükseltiden başlar. 460 km.lik akış uzunluğu içinde 0 metreye iner. Buna göre akış yatağı % 0.43 eğimlidir. Orta ve yukarı çığırda bu % 1 i geçer. Arslantaş ta ortalama akış 301 m³/sn dir. En düşük akış 56 m³/sn, en yüksek akış ise 1960 m³/sn dir. Çok sayıdaki kollarıyla bütün havzanın suyunu toplayan ırmak, Yumurtalık-Karataş arasında Đskenderun Körfezi ne dökülür. Binboğa Dağları nın suyunu toplayan Kömür Deresi (ortalama akış m³/sn) güneye doğru akarak Göksun yakınında güneyden gelen Üstüngelen Deresi ve batıdan gelen Tokat Suyu ile birleşir. Buradan doğuya akan Göksun ırmağı, Söğütlü Suyu ile birleşerek Ceyhan Irmağı nı oluşturur. Ortalama akışı m³/sn dir. En düşük ve en yüksek akışlar ve 179 m³/sn dir. Söğütlü Suyu, Elbistan ın kuzey ve doğusunun sularını toplar. Ortalama, en düşük ve en yüksek akışları, sırasıyla 5.406, ve 245 m3/sn dir m³/sn akışlı Sarsap Deresi de Söğütlü Suyu na katılır. Elbistan Afşin arasında, yine Söğütlüyle birleşen Hurma Suyu, havzanın kuzey köşesinin sularını toplayan Hurman, Çeşirlik ve Çatağın derelerini alır. Kuş kayasında ortalama, en düşük ve en yüksek akışları 8.372, 2.68 ve 290 m³/sn dir. Göksun, Hurma ve Söğütlü kollarını alan Ceyhan Irmağı, güneye doğru akar. Maraş a kadar doğudan Nargile, Çokum, Bertiz, batıdan Kavurma, Hanas, Kayaözü derelerini alır. Ormanlık yüksek araziden çıkan bu derelerin akışları yüksektir. Kahramanmaraş ın doğu ve güneyinin sularını toplayan Aksu, Çeçeli Köyü kuzeyinde Ceyhan a katılır. Ortalama akışı m³/sn dir. En düşük akış 1.40, en yüksek akış 496 m³/sn dir. Kahramanmaraş - Tecirli arasındaki yağışlı kesimin suları birçok küçük derelerle Ceyhan a boşalır. Bunların en önemlileri Haruniye den gelen Sabun Suyu (ortalama akış m³/sn), Bahçe den gelen Hamis (ortalama akış m³/sn), Yarpuz ve batıdan gelen Gürsulu, Keşiş dereleridir. Tecirli den sonra aluvyal ovaya inen ırmak, burada geniş menderesler çizer. Ovada, kuzeyden gelen Savrun, Kesiksuyu, Sumbas, Çeperce, Handeresi kollarını alır. Bunlar birleşerek daha az sayıda kollar halinde ırmağa katılır. Ceyhan Nehri nin denize dökülmeden önce tarihi Misis Köprüsü civarındaki ortalama debisi 202 m³/sn, en düşük debisi m³/sn, en büyük debisi ise 2481 m³/sn dir. D.1.4 Göller, Göletler ve Rezervuarlar Göller ve göletler ile ilgili ayrıntılı bilgiler B.4.4. de verilmiştir. Adana da bulunan başlıca göller; Yumurtalık Lagünleri, Akyatan Gölü, Ağyatan Gölü ve Seyhan Baraj Gölü olup, Đlimiz Sınırları Đçerisindeki Göletler aşağıdaki tabloda verilmektedir. Tablo 30: Đlimiz Sınırları Đçerisindeki Göletler Gölet Yer Amaç Sulama Alanı (ha) Max Göl Hacmi (Milyon m³) Akpınar Tufanbeyli Sulama 261 2,280 Ayvalık Yumurtalık 230 1,688 53

55 Damlak Demirkoluk Doğanbeyli Evci Göktaşı Karasavuran Zeytinbeli Hakkıbeyli Doğanlı Bozgüney Çatalçam Aydın Şevketiye Çamlıca Çelemli Tufanbeyli Tufanbeyli Tufanbeyli Tufanbeyli Tufanbeyli Tufanbeyli Yumurtalık Yüreğir Tufanbeyli Tufanbeyli Tufanbeyli Kozan Yüreğir Yüreğir Yüreğir Su Göleti Ünlüce Sulama Sulama , ,578 1, ,741 0,840 7, * Göletlerin tamamında balıkçılık (aynalı sazan) yapılmaktadır. Göletler, sulama kooperatifleri tarafından işletilmektedir. Rezervuarlar Adana ili sınırları içerisinde rezervuar olarak Seyhan, Kozan, Nergizlik ve Çatalan baraj rezervuarları bulunmaktadır. Çatalan Barajının içme suyu amacı olduğundan 2872 sayılı Çevre Kanununa dayalı çıkartılan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili maddeleri hükümlerine tabi olarak, mutlak, kısa mesafeli, orta mesafeli ve uzun mesafeli koruma alanları tespit edilmiştir. Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği hükümlerinin yerine getirilmesiyle Çatalan barajı rezervuarı korunmuş olacaktır. D.1.5 Denizler Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. D.2 Doğal Drenaj Sistemleri Seyhan ve Ceyhan nehirleri ilin bütün drenajını sağlamaktadır. Her iki ırmağın kaynağı Adana il hudutları içerisinde bulunmamasına karşın il içerisindeki dere ve derecikler bu nehirlere dökülmekte ve Akdeniz e tahliye olmaktadırlar. Ceyhan Nehrine dökülen önemli dereleri şöyle sıralayabiliriz. Osmaniye Đline ait Bahçe ilçesinin drenajını sağlayan Bilalik Deresi ile Sabun Suyu, Osmaniye Đlinin drenajını sağlayan Koru Çayı, Kalecik Deresi, Yalangöz Deresi, Yarpuz Çayı ve Karaçay, Savrun Çayı, Osmaniye Đline ait Kadirli Đlçesinin, Kesiksuyu, Sumbas Çayı, Kilgen Deresi, Kozan ilçesinin Mercin Suyu ve Cingöz Deresi, Ceyhan ilçesinin drenajını sağlamaktadır. Seyhan Nehrine dökülen dereler ise Tufanbeyli nin drenajını sağlayan Mağara Suyu ve Göksu Deresi, Seyhan Nehrinin üç ana koldan birisi olup Feke ilçesi hudutlarından sonra Seyhan Nehri adını almaktadır. Saimbeyli Deresi, Saimbeyli Đlçesinin drenajını sağlamakta ve Himmetli Köyü civarında Göksu ya dökülmektedir. Feke ilçesinin drenajını Göksu ya dökülen küçük derecikler sağlamaktadır. Zamantı Çayı, Alagöz Deresi, Feke ve Karaisalı ilçelerinin bir bölümünü drene etmektedir. Seyhan ın kollarından Çakıt Suyu ve Körkün dereleri Niğde ilinden gelen kollar olup hem Pozantı, hem de Karaisalı Đlçelerinin bir kısmının drenajını sağlamaktadır. Eğlence Deresi de Karaisalı Đlçesinin drenajına önemli katkıda bulunmaktadır. Ceyhan dan aşağıda kalan aluvyal ova, yaygın ve zengin yer altı suyuna sahiptir. Buradaki yer altı suyu iyi verimli olup, özgül debi 2 lt/sn/metreden yüksektir. Ceyhan-Kozan-Osmaniye arası orta verimli (özgül debi lt/sn/m) yer altı suyu ihtiva eder. Kahramanmaraş, Afşin-Elbistan, Göksun ovaları iyi ve orta verimli yer altı suyuna sahiptir. Yüksek arazilerde yer altı suyu yoktur; varsa pek zayıf verimli olup özgül debi 0.1 lt/sn/metreden düşüktür. Yalnız, Karataş-Đmamoğlu arasındaki travarten oluşumu orta verimli yer altı suyuna sahiptir.

56 D.3 Su Kaynaklarının Kirliliği ve Çevreye Etkileri D.3.1 Yeraltı Suları ve Kirlilik Yüzeysel sularda, özellikle akarsularda, akış sırasında su, toprağın üst tabakalarında bulunan organik maddeleri bünyesine alır. Bu organik maddelerin suda çözünmüş halde bulunan oksijenle yükseltgenmesi sonucunda, sudaki çözünmüş oksijen miktarı azalır. Reaksiyonun son ürünü olarak karbondioksit oluşur ve sudaki karbondioksit miktarı artmaya başlar. Ancak, bu olay olurken, suyun oksijen kazanımı (özellikle atmosferden) devam ettiği ve paralelinde de üretilen karbondioksitin atmosfere verilmesinden dolayı, suda önemli bir değişim meydana gelmemektedir. Ancak, olay yeraltı sularında farklı cereyan etmektedir. Yeraltına doğru sızan sularda da aynı olay oluşmakta, toprağın üst tabakalarında bulunan organik maddeler nedeniyle, yükseltgenme sonucu sudaki çözünmüş oksijen miktarı azaltmakta ve karbondioksit miktarı artmaktadır. Yalnız, buradaki farklılık yer altına doğru sızan bu sular, oksijen kazanma şansına sahip olmadığından, öyle bir an gelir ki sudaki oksijen miktarı sıfıra düşer, bunun paralelinde karbondioksit miktarı artar. Böylece ortam, aerob şartlardan anaerob şartlara dönüşür. Anaerobik şartlardaki reaksiyonlar sonucunda ise, suda karbondioksitin yanı sıra amonyak, metan, hidrojen sülfür ve diğer birçok uçucu organik bileşik ortaya çıkar. Yer altındaki basınç nedeniyle, bu gazlar, suda doygunluk değişimlerinin çok üstündeki miktarlarda çözünmüş halde kalırlar. Bu sular, sonuçta yüzeysel sulara karışırlar. Yüzeysel suların oksijen kazanımları mümkün olduğundan, böyle bir durumda yüzeysel sulara karışan suların kalitesi ne olursa olsun, oluşmuş olan gazlar atmosfere uçarken, çözünmüş oksijen miktarında artışlar gözlenecektir. D.3.2 Akarsularda Kirlilik Adana Đli akarsularında su kalitesini belirlemek amacıyla 9 farklı noktada, DSĐ VI. Bölge Müdürlüğü tarafından su numuneleri alınarak analizleri yapılmaktadır yılına söz konusu su kalitesi analiz sonuçları elde edilememiştir. D.3.3 Göller, Göletler ve Rezervuarlarda Kirlilik 2008 Yılı göl, gölet ve rezervuarların su kalitesi ve kirlilik analiz sonuçları elde edilememiştir. D.3.4 Denizlerde Kirlilik Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. D.4 Su ve Kıyı Yönetimi, Strateji ve Politikaları Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. D.5 Su Kaynaklarında Kirlilik Etkenleri Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. KAYNAKLAR DSĐ Bölge Müdürlüğü 2008 Adana Đl Çevre Durum Raporu,

57 E. TOPRAK VE ARAZĐ KULLANIMI E.1 Genel Toprak Yapısı Ana madde, iklim, topografya, bitki örtüsü ve zamanın etkisi ile Adana Đlinde çeşitli büyük toprak grupları oluşmuştur. Büyük toprak gruplarının yanı sıra toprak örtüsünden ve profil gelişmesinden yoksun bazı arazi tipleri de görülmektedir. Đldeki büyük toprak grupları, özellikleri ve dağılımı aşağıda kısaca açıklanmıştır. Aluvyal Toprakları Bu topraklar akarsular tarafından depolanan materyaller üzerinde oluşan A, C profil genç topraklardır. Mineral birleşimleri akarsu havzasının litolojik birleşimi ile jeolojik periyotlarda yer alan toprak gelişimi sırasındaki erozyon ve birikme devirlerine bağlı olup heterojendir. Profillerinde horizonlaşma ya hiç yok, ya da çok az belirgindir. Buna karşılık değişik özellikte katlar görülür, çoğu yukarı arazilerden yıkanan kirece zengindir. Aluvyal topraklar, bünyelerine veya bulundukları bölgelere veya evrim devrelerine göre sınıflandırılırlar. Bunlardan üst toprak alt toprağa belirsiz olarak geçiş yapar. Đnce bünyeli ve taban suyu yüksek olanlarda düşey geçirgenlik azdır. Yüzey nemli ve organik maddece zengindir. Alt toprakta hafif seyreden bir indirgenme olayı hüküm sürer. Kaba bünyeliler iyi drene olduğundan yüzey katları çabuk kurur. Üzerindeki bitki örtüsü iklime bağlıdır. Bulundukları iklime uyabilen her türlü kültür bitkisinin yetiştirilmesine elverişli ve üretken topraklardır. Adana Đlinde geniş aluvyal topraklar, Kozan, Ceyhan ve Yüreğir ovalarında bulunmaktadır. Adana ilinde aluvyal topraklar hektardır. Bunun hektarı 1.Sınıf, hektarı ll. Sınıf, hektarı lll. Sınıf, l3.832 hektarı lv. Sınıf, hektarı Vl. Sınıf 746 hektarı Vll. Sınıftır. Hidromorfik Aluvyal Topraklar Hidromorfik aluvyal araziler yılda 3-9 ay devamlı yaş olan arazilerdir. Aluvyalların devamı niteliği olup çevreden sık sık su almalarından dolayı uzun süre yaştırlar. Genelde deniz seviyesinde olduklarından drenajları mümkün olmamaktadır. Drene edilebildikleri takdirde çayır veya suyu seven yem bitkileri yetiştirilebilir. Genelde tuzlu ve sodiktirler. Adana Đlinde Karataş dolayının çevresinde ve Yumurtalık Körfezi kıyısında bulunurlar. Kapladıkları alan toplam l7.236 hektar olup 829 hektarı ıslah edilebilir nitelikte V. Sınıf, l6.407 hektarı Vll. Sınıftır. Aluvyal Sahil Bataklıkları Deniz kıyısında yer alan, deniz ve yüzey akışlarının etkisi ile devamlı yaş olan bataklık niteliğindeki arazilerdir. Tuzlu, sodik veya tuzlu sodiktirler. Adana Đlindeki sahil bataklıkları deniz kıyısında sulak tabir edilen eski nehir yataklarıdır. Devamlı su durduğu için tarımsal değerleri yoktur. Đlde 243 hektar alan kaplamaktadır. Arazi sınıfı Vll. Sınıftır. Kolüviyal Topraklar Dağlık ve tepelik arazilerin eteklerinde dar vadi tabanlarında yer çekimi ve küçük akıntılarla sürüklenmiş zerre büyüklüğüne göre Kolüviyal toprakları oluşturur. Đlde değişik yükseltilerde ve değişik iklim kesimlerinde bu toprağa rastlanır. Bitki örtüsünde buna bağlı olarak otlaktan çalı ve ormana kadar değişir. Taşlılığın problem olmadığı yerlerde açılacak işlemeli tarıma alınmıştır. Toroslarda sarp engebeler arasında sıkışmış yerleşim noktalarının dolaylarında Kolüviyal topraklar çok değerlidir. Buralarda toprak sekilenerek meyve ve sebze tarımında kullanılır. Kolüviyal toprakların aluvyal topraklardan farkı, taşınmış materyalin zerre büyüklüğüne göre sıralanmaya uğramış olmasıdır. Ayrıca kolüvyaller de yüzey eğimli ve drenaj iyidir. 56

58 Alüvyallere oranla daha kurudurlar. Bu nedenle daha zayıf bir bitki örtüsüne destek olurlar. Bunun sonucu üst toprakta daha az organik madde birikir. Bunun 22.l57 hektarı l. Sınıf, hektarı ll. Sınıf, l8.9l7 hektarı lll. Sınıf, 5665 Hektarı IV. Sınıf, 212 hektarı V1. Sınıf, 541 hektarı V11. Sınıftır. Organik Topraklar Profilinde yüksek derecede organik madde muhtevasına sahip olan topraklardır. Mineral topraklar da organik maddeye sahiptir. Fakat bu miktarı eserinden başlamak üzere % e kadar çıkabilir. Organik topraklardan ise bu miktar profilindeki kil miktarına bağlı olarak % den daha fazla olup % 95 e kadar çıkabilir. Organik topraklar 86 hektarla Đlin en az alanını kaplar. Kahverengi Orman Toprakları yüksek kireç içeriğine sahip ana madde üzerinde oluşurlar. Profilleri A (B) C şeklinde olup horizonlar birbirine tedricen geçiş yaparlar. Bunlarda A horizonu çok gelişmiş olduğundan iyice belirgindir. Koyu kahverenginde ve dağılgandır. Reaksiyonu genellikle kalevi bazen de nötrdür. B horizonlarında renk açık kahve ile kırmızı arasında değişir. Reaksiyon genellikle kalevi, bazen de nötrdür. Bu gruptaki topraklarda toprak derinliği sığ ve çok sığdır. Haritalama birimleri arasında çok dik ve sarp olanlar büyük kısmını kaplar. Taşlılık, kayalık ve şiddetli erozyon problemdir. Orman ve otlak olarak değerlendirilir. Dik ve orta eğimli birimler dağlık arazi içinde sırtlar, boyunlar ve dar etekleri kaplarlar. Büyük yüzde teşkil etmezler. Yükseltinin elverdiği kesimlerde kuru tarım ve meyve yetiştirmede kullanılır Adana ilinde bu topraklara her ilçede rastlanır. Genellikle aluvyal toprakların bittiği yerde başlar. Kuzeye doğru çok geniş yayılımı gösterirler. Đldeki toplam alanları hektar olup bunun 453 hektarı 1. Sınıf, hektarı 11. Sınıf, 44,353 hektarı 111. Sınıf, hektarı 1V. Sınıf, hektarı V1.sınıf, hektarı V11. Sınıftır. Şistler, serpantin ve kristal kireçtaşı üzerinde, orman ve çalı örtüsü altında, zayıf-ileri derecede katmanlaşmış kireçsiz kahverengi orman toprakları oluşmuştur. Adana Đlinde bu topraklar Đlin kuzeyinde çok geniş yayılım alanına sahiptirler. Yayılım alanın güneyinde kahverengi orman toprakları kuzeyinde kireçsiz kahverengi topraklarla sınırlanırlar. Batıda Pozantı nın kuzey doğusunda yer alan Kamışlı Bucağı ndan doğuya doğru Seyhan ve Göksu nehirlerinin birleşim yerine doğru uzanırlar. Đldeki alanları hektardır. Bunun 431 hektarı l. Sınıf, 383 hektarı ll. Sınıf, 4ll2 hektarı lll. Sınıf, l0.l29 hektarı lv. Sınıf hektarı Vl. Sınıf, hektarı Vll. Sınıftır. Kırmızı Akdeniz Toprakları Kırmızı Akdeniz Toprakları seki ve yüksek arazilerde kristal kireç taşı üzerinde oluşmuşlardır. 5 YR den daha kırmızı renkleri ile tipiktirler. Oluşumunda kireç yıkanmış, sıcakkurak yaz döneminde yükseltgenmesiyle yerinde demir (3) oksit birikimi işlemleri etkindir. Organik madde hızlı ayrıştığından toprakta düşük seviyededir. Toprak gövdesi (AB), çoğunlukla doğrudan doğruya sert kireç taşı üzerinde oturur. Bazı hallerde arada ince, yumuşak kireç katı vardır. Taşlılık ve kaya çıkışları yaygındır. Şiddetli aşınım etkinse toprak yalnız kaya çatlaklarında ve küçük çukurlarda bulunur. Kireçtaşı çimentolu ve kristal kalker çakıl konglomeralar üzerinde de buna benzer toprak oluşmuştur. 5YR ve daha kahverengi H li organik maddece daha zengin olan bu topraklar çoğu hallerde Kırmızı Kahverengi Akdeniz olarak sınıflandırılmıştır. Đkinciler daha düşük eğimli ve tabana daha yakın pozisyonlarda oluşmuştur, toprak daha derindir, Kırmızı Kahverengi Akdenizler, kırmızı çayır topraklarına geçiş olarak düşünülebilir. Kırmızı Akdenizlerin doğal örtüsü Akdeniz iklimine öz çalı-maki topluluğudur. Pınarlı (Q ile X ) ve meşe (Quercus) topluluğunun baskı türleridir. Kıyıdan uzaklaştıkça meşe yaygınlaşır, bu örtü içinde incir, dut, zeytin serpilmiştir. PH nötür ve hafif baziktir. Organik maddelerin düşüklüğü ve kil fraksiyonu içinde yüksek oranda Fe-Oksitlerinin bulunması nedeniyle su ve besin tutma sığası ortadır. Değişen katyonlar içerisinde Ca + Mg baskındır. Na ve K derinlikle birlikte azalır. Adana ilinde bu topraklar, Adana- 57

59 Ceyhan yolunun km. arasında az bir alan kaplar. Kozan daki kırmızı Akdeniz toprakları Seyhan ve Göksu ırmaklarının birleştiği yerde çıplak kayalarla birlikte görülür. Karaisalı nın kuzeyindeki Niğde ili ile sınır olan çıplak kayalar arasında da görülür. Adana ilindeki Kırmızı Akdeniz Topraklar hektardır. Bunun 707 hektarı 1.sınıf, 477 hektarı 11.sınıf, 1686 hektarı 111.sınıf, 2445 hektarı 1V. Sınıf, 4271 hektarı V1. Sınıf, hektarı V11. Sınıftır. Kırmızı Kahverengi Akdeniz Toprakları Toprağın organik madde kapsamı ortadır, derinlikle düzenli şekilde azalır ph 7,3-7,6 arasındadır. Su ve besin tutma sığası ortadır, bazla doyma yüksektir. Değişken katyonlar içerisinde Ca+Mg baskındır. Bu toprakların en geniş yayılımı gösterdikleri alan Adana şehrinin çevresidir. Doğuda, Adana-Ceyhan yolu ile Adana-Kozan yolu arasındaki arazilerde Kırmızı Akdeniz toprakları ile birlikte bulunurlar. Ana maddeleri konglomera veya marno kalkerdir, batıdaki yayılım alanı da Adana-Karaisalı yolunun başlangıcı ile yolun güneyindedir. Adana ilinde bu topraklar hektarı 1. Sınıf, hektarı 11. Sınıf, 3991 hektarı 111. Sınıf, 6367 hektarı 1V. Sınıf, 206 hektarı V. Sınıf, hektarı V1. Sınıf, hektarı V11.sınıftır. Kireçsiz Kahverengi Topraklar A (B) C profilli topraklardır. Kahverengi veya açık kahverengi dağılabilir üst toprağa ve soluk kırmızımsı kahverengi B horizonuna sahiptir. B horizonu dâhil solum sulandırılmış asitle muamelede köpürme göstermez. Genellikle yıkanma mevcut olup üst toprak alt toprağa nazaran daha asidik bir karakter arz eder. Alt toprakta kalevilik hâkimdir bazı durumlarda alt toprakta çok az olarak serbest karbonatlar görülebilir. Kireçsiz Kahverengi Toprakların Adana Đlinde toplu olarak bulunduğu alanın birincisi Tufanbeyli ilçesinin çevresindeki araziler olup Kahramanmaraş sınırına kadar uzanır diğer alan ise Pozantı nın Aşçıbekirli Beldesi civarında olup kuzeye Niğde sınırına kadar uzanır. Kaplandıkları toplam alan hektardır. Bunun 245 hektarı 1. Sınıf, 968 hektarı 11 sınıf, 9715 hektarı 111. Sınıf, 5744 hektarı 1V. Sınıf, 4000 hektarı V1. Sınıf hektarı V11. Sınıftır. Rendzina Topraklar Yumuşak veya parçalı kireçtaşı üzerinde hafif kireç yıkanımı ve organik madde birikimiyle oluşmuş zayıf A1 ve altında C veya R katlarından ibaret Rendzinalar intrazonal topraklardır. Gri renkli olan A1 de kireç yıkanımı çok azdır. A1 i oluşturan asıl işlem ayrışma ve organik madde birikimidir. Ancak, kurak-sıcak yaz dönemi dolayısıyla ayrışma hızlıdır ve toprakta organik madde yüksek değildir. A1 in altında yumuşak yahut parçalı kireç taşı katı (C ya da R) gelir. Đldeki rendzina toprakları, Đçel-Tarsus travertenleri üzerinde oluşmuştur, Karaisalı ilçesinin güneyinde ve Đçel Đline komşudur. Kapladıkları alan 906 hektar olup bunun 260 hektarı 11. Sınıf, 238 hektarı 1V. Sınıf, 408 hektarı V11. Sınıftır. Vertisol Topraklar A C profilli topraklardır. A horizonunu kalın, koyu renkli fakat organik madde miktarı nispi olarak düşüktür ve kalsiyum karbonat ihtiva edebilir. A horizonun yukarı kısımları kuru iken granüler yapıda ve çoğu halde çatlaktır. A nın alt kısımları ekseri prizmatik yapı gösterir bariz olarak yıkanma ve birikme horizonları yoktur. Vertisoller ağır bünyeli topraklardır, kil fraksiyonunda % 30 dan fazla şişme büzülme kabiliyetine sahip killer bulunduğundan ıslanma veya kurumalarla şişer veya büzülürler bu ameliye neticesinde bu toprakların birçoğunun yüzeyinde karakteristik olarak self malçing (tabii malç) denilen gevşek granüler yapı ile gilgai denilen ve daha ziyada düz veya düze yakın meyillerdeki birçok ufak çöküntü ve kabarıntıların meydana getirdiği mikrolıyef görülür. Adana Đlinde, Merkez 58

60 ve Ceyhan da görülürler. Kapladıkları alan 881 hektar olup 647 hektarı 11.sınıf, 234 hektarı 1V. Sınıftır. Regosol Topraklar Regosol topraklar A ve C horizonlu Azonal topraklardır. Bağlantısız sedimentler üzerinde oluşmuş çok az profil gelişmesi gösteren kültür yapılan alanlarda zorlukla teşhis edilebilen A horizonuna sahiptirler. Đldeki regosoller kumlu sedimentler üzerinde gelişmişler ve bütün özelliklerini bu ana maddeden almışlardır. Renk genellikle soluk veya açık kahverengidir. Organik maddece fakirdirler. Adana ilinde Regosol topraklar Karataş ve Yumurtalık ilçelerinde sahil kumullarının arkasında bulunurlar. Ondüleli bir topografyaya sahiptirler hektarlık bir alan kaplarlar, arazi sınıf 1V. Sınıftır. Bazaltik Topraklar Bu toprakların özellikleri aynı iklim şartları altında kireç taşları üzerinde teşekkül etmiş olan Kahverengi ve Kırmızı Topraklara oldukça benzerlik gösterir. Genellikle orta derin profile sahip olan Bazaltik Topraklar, ağır killi olup, iyi bir profil göstermezler. A horizonunun yapısı granülerden blok yapıya kadar değişir. B horizonu genellikle A horizonundan daha ince bünyeli ve blok yapılıdır, fiziksel özellikleri kalker üzerinde teşekkül etmiş olan topraklardan daha iyi değildir. Bazaltik topraklara Adana ilinde, Ceyhan ilçesinde rastlanmıştır. Toplu olarak 3075 hektarlık bir alanı kaplarlar ve V11. Sınıf arazidirler. Irmak Taşkın Yatakları Akarsu boylarında yer alan taşlı ve çakıllı yataklar yılın büyük kısmında su altında kalırlar. Su altında kalmasalar bile toprak profili teşekkül etmediği için ve her zaman sel basmasına maruz kaldıklarından tarımsal nitelikleri bulunmamaktadır. V111.sınıf olan bu arazi tipi Adana da 4591 hektarlık bir alanı kaplamaktadır. Sahil Kumulları Kıyı kumulları Đçel ili ile hudut yeri olan Seyhan Nehri nin döküldüğü yerden başlar. Yumurtalık ilçesinin ilçe merkezine kadar kıyı boyunca uzanır. Profil teşekkülü olmadığı için Regosol topraklara dâhil edilmemişlerdir. Düz, düze yakın olanları olduğu gibi orta ve dik eğimli olanları da bulunmaktadır. Toplam alanları 9697 hektar olup V111. Sınıf arazidirler. Çıplak Kaya ve Molozlar Kahverengi orman, kireçsiz kahverengi orman ve kırmızı Akdeniz toprak kuşakları, haritalanabilir genişlikte olmayan kaya çıkışları halinde yahut arada toprak örtüsü bulunduğu için bu grupların çok sığ, taşlı birimlerine sokulmuş geniş çıplak kaya yüzeyleri bulunur. Toroslarda özellikle sert kalker oluşumları bu niteliktedir. Çıplak kayalıkların eğlence, av ve su toplama alanı olarak değerleri vardır. VIII..sınıftırlar ve ilde hektarlık yer kaplarlar. Çıplak kayalar genellikle Toroslarda ve Niğde, Kayseri Đl hududunda bulunurlar. E.2 Toprak Kirliliği E.2.1 Kimyasal Kirlenme E Atmosferik Kirlenme 59

61 Bugün Adana ilinde dolayısıyla Çukurova Bölgesi nde kullanılan Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ndan ruhsat almış 1000 nin üzerinde ilaç vardır. Bu ilaçların birçoğunun etkili maddesi aynı olmakla beraber, etkili madde açısından kullanılan ilaçlardan sayıca oldukça zengindir. Bu etkili maddelerden birçoğu ise bugün, bir dönem kullanılmış olmasına rağmen yasaklanmıştır. Yasaklanan bu ilaçların birçoğu insan sağlığı, çevrede birikme, etkisizlik ve direnç oluşması nedeniyle yasaklanmıştır. Özellikle kullanılan ilaçların çevrede birikmesi sonucu, tarımın üzerinde yapıldığı toprağa ve toprak canlılarına, kültür bitkilerine ve diğer bitkilere, havanın ve suyun kalitesinin bozulmasına, evcil ve yabani hayvanlara çok büyük oranda yan etkisi vardır. Pestisitlerin bir kısmı ağır metaller içermektedir ve yer yer toprakta ağır metal birikimine neden olurlar. Bu durum bir başka kültür bitkisinin gelişmesini engelleyebilir yılında Adana ilinde yapılan bir ön çalışmada Cırrık, Zaarlı, Kadıköy, Kamışlı ve Çavuşlu köylerinden alınan toprak örneklerinde pp DDT, op DDT ve türevlerine, Endirin ve Endosulfan-Sülfat a rastlanmıştır. Hatta bu miktarlar bazı örneklerde insan sağlığını tehdit edecek düzeydedir. Toprakta önemli derecede birikme söz konusu olunca bundan tabii ki toprak canlıları negatif etkilenmektedir. Özellikle toprağın havalanması ve benzeri yararları olan solucan gibi birçok hayvanlar ölmekte ve topraklarımız canlılığını yitirmektedir. Ayrıca birçok hastalığın çıkmasını engelleyen antagonist mikroorganizmalar, özellikle yabancı ot öldürücü ilaç olan herbisitlerden büyük oranda etkilenmektedir. Bunun sonucu olarak özellikle yetiştirdiğimiz bitkilerde toprak kökenli hastalıklar artmaktadır. Özellikle uçakla pestisit uygulamalarında uygulanan pestisitin % i havada asılı kalmaktadır. Havada asılı duran bu pestisitler Akdeniz den gelen rüzgarla kuzeye doğru hareket etmekte ve ovadaki kirli hava bazen Adana şehrine dahi ulaşabilmektedir. Ancak bu konuda yapılmış araştırmalar çok sınırlıdır. E Atıklardan Kirlenme Yerleşim yerlerinden, sanayiden ve tarımsal faaliyetten kaynaklanan atık ve artıklar, katı, sıvı ve gaz halinde olabilir. Katı atıkların deponi alanlarının çok iyi seçilmesi ve bakımlarının düzenli yapılması gerekir. Bu deponilerde metan gazı oluşumu, yandığı zaman kanserojen içerikli hidrokarbonların oluşumu kaçınılmazdır. Depo alanları öncelikle, sızdırmaz hale getirilmiş kum ve taş ocaklarının yerinde kurulmalıdır. Bugün Adana da kullanılan depo tamamen yanlış bir yere kurulmuştur. Çatalan yolu üzerinde, Adana ya 5 km. mesafeli Büyüksofulu Köyü, 705, 706, 655, 123, 131 parsellerinde kayıtlı m2 lik alanda bulunan çöp sahasının, Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği ve çevre sağlığı açısından tehlike oluşturduğu tespit edilmiştir. Çöp alanında evsel nitelikli atıklar, sanayi atıkları, tehlikeli atıklar ve tıbbi atıklar karışık olarak depolanmakta iken bu olumsuz koşulları gidermek amacıyla Adana Büyükşehir Belediyesi tarafından rehabilitasyon çalışmalarına başlanmıştır ( JICA Projesi). Sıvı atıklar, eninde sonunda akarsulara, taban sularına ve denizlere karıştığı için mutlaka usulüne göre yeterli kapasitesi olan arıtma sistemlerinde arıtılmalıdır. Bu suların içindeki toksik maddeler, ağır metaller, toprakta ve suda birikme özelliğine sahiptirler, bu nedenle uzun süre etkili olurlar. Özellikle tek taraflı yapılan gübrelemeler, kültür bitkileri cinsini, toprak özelliklerini, topografya ve taban suyu durumunu dikkate almayan gübreleme daha olumsuz bir etkide bulunmaktadır. En önemli problem doğal taban suyunun nitratla kirlenmesidir. Avrupa ülkelerinde 1980 yılından bu yana yasal önlemler alınmıştır. Nitratla kirlenme sadece ticari gübrelerden kaynaklanmaz arıtma çamuru, hayvan gübresi, hayvan idrarı gibi işletmelerden gelen gübrelerden de kaynaklanabilir. Bu nedenle toprağa verilecek organik gübrelerin belirli bir olgunlaşma sürecinden sonra toprağa verilmesi gerekir. Aynı şekilde arıtma çamurlarının da hem ağır metaller, hem de azot formu yönünden analiz edilmesi gerekir. E.3 Arazi 60

62 E.3.1 Arazi Varlığı Tablo 31: Adana Đlindeki Arazi Varlığı Đlçeler Yüzölçümü Toplam Tarım Çayır Mera Orman Diğer Araziler (Ha) Arazisi (Ha) Alanı (Ha) Alanı (Ha) (Ha) Aladağ Ceyhan Feke Đmamoğlu Karaisalı Karataş Kozan Pozantı Saimbeyli Seyhan Tufanbeyli Yumurtalık Yüreğir TOPLAM E Arazi Sınıfları Đlimizde gerek etütlerde, gerekse alınan örneklerin laboratuarlarda analizleri sonucu tespit edilen toprak özelliklerinin çeşitli yönlerden değerlendirilip derecelendirilmeleri yapılmaktadır. Yorumlama olarak adlandırılan bu derecelendirmeler, çok değişik topraklar ve çeşitli kullanma alanları olduğundan değişik amaçlarla yapılmaktadır. Bu yorumlamalardan biri olan Arazi Kullanma Kabiliyeti (AKK) sınıflaması, daha çok tarımsal amaçlı bir yorumlama şeklidir. AKK sınıflamasında toprak gruplandırılması, (1) kabiliyet birimi, (2) kabiliyet alt sınıfı ve (3) kabiliyet sınıfı olmak üzere üç kategoride yapılmaktadır. Kullanma kabiliyet sınıflaması, sekiz adet olup toprağa zarar sınırlandırmaları 1.sınıftan V111. sınıfa doğru giderek artmaktadır. Đlk dört sınıf arazi iyi bir toprak idaresi altında, yöreye adapte olmuş tarla bitkileri ile orman, mera ve çayır bitkilerini iyi bir şekilde yetiştirme yeteneğine sahiptir. V1.ve V11. sınıflar bulundukları yöreye adapte olmuş yerli bitkilerin yetişmesine elverişlidir. V111. sınıf arazi, çok etkin ve pahalı ıslah çalışmaları ile üretime alınabilirse de mevcut piyasa koşullarında, elde edilecek ürün yatırım harcamalarını karşılayamaz. SINIF I : En iyi topraklardır, bunların kullanımlarını kısıtlayan, hafif derecede bir veya iki sınırlandırması olabilir. Adana ilinde bu sınıfa giren toprakların kapladığı alan hektar olup il yüzölçümünün % ünü oluşturmaktadır. SINIF II : Bu sınıftaki topraklar, kötüleşmeyi önlemek veya işleme sırasında hava ve su ilişkilerini iyileştirmek için yapılan koruma uygulamalarını içeren dikkatli bir toprak idaresini gerektirir. Đlde bu sınıfa giren toprakların kapladığı alan hektar olup, il yüzölçümünün % 6.06 ini teşkil etmektedir. SINIF III : Bu sınıftaki topraklar 11. sınıftakilerden daha fazla sınırlandırmalara sahiptirler. Orta derecede eğim, şiddetli su ve rüzgar erozyonu, ürüne zarar veren sık taşkınlar, alt toprakta çok yavaş geçirgenlik, yaşlık ve göllenme, orta derecede tuzluluk ve sodiklik bu sınıfın sınırlayıcı faktörlerini oluşturan özelliklerdir. Đlde bu sınıfa giren toprakların kapladığı alan hektar olup il yüzölçümünün % 8,34 unu oluşturmaktadır. SINIF IV : Bu sınıfta, toprakların kullanılmasındaki kısıtlamalar 111.sınıftakilerden daha fazla ve bitki seçimi daha sınırlıdır. Đşletildiklerinde daha dikkatli bir toprak yönetimi gerektirirler. Đlde bu sınıfa giren toprakların kapladığı alan hektar olup il yüzölçümünün % 4.92 unu oluşturmaktadır. SINIF V : Bu topraklar, yetişecek bitki çeşitlerini kısıtlayan kültür bitkilerini normal gelişmesini önleyen sınırlandırmalara sahiptir. Bunlardan topografya hemen hemen düzdür. Toprakları, ya sık sık sel basması nedeniyle sürekli olarak yaş ya da çok taşlı veya kayalıdır. Đlde bu 61

63 sınıfa giren toprakların kapladığı alan 1000 hektar olup il yüzölçümünün % 0.07 ını oluşturmaktadır. SINIF VI : Bu sınıftaki toprakların dik eğim, ciddi erozyon zararı, geçmişteki erozyonun olumsuz etkileri, taşlılık, sığ kök bölgesi, aşırı yaşlık ve taşkın tuzluluk veya sodiklik gibi düzeltilemeyecek sürekli sınırlandırmaları vardır. Đlde bu sınıfa giren toprakların kapladığı alan hektar olup il yüzölçümünün % 9,27 ini oluşturmaktadır. SINIF VII : Bu sınıf araziler erozyon, yaşlık, taşlılık, kayalık, düşük nem tutma kapasitesi, tuzluluk ve sodiklik gibi kısıtlayıcı faktörlerden bir veya birkaçının önlenemeyecek derecedeki şiddetli sınırlandırmaları nedeniyle ot, ağaç ve kültür bitkilerinin yetiştirilmesine elverişli değildir. Đlde bu sınıfa giren toprakların kapladığı alan hektar olup il yüzölçümünün % ini oluşturmaktadır. SINIF VIII :Bu sınıf araziler yaşlık, erozyon, taşlılık, kayalık, düşük rutubet kapasitesi, tuzluluk ve sodiklik gibi kısıtlayıcılardan bir veya birkaçının önlenemeyecek derecedeki şiddetli sınırlandırmaları nedeniyle ot, ağaç ve kültür bitkilerinin yetiştirilmesine elverişli değildir. Đlde bu sınıfa giren toprakların kapladığı ha olup, il yüzölçümünün % 5.77 sini kaplamaktadır. Tarım Dışı Bırakılması Gereken Araziler Tarımsal faaliyeti engelleyen pek çok sınırlayıcı faktör vardır. Bu faktörlerin şiddet derecesine bağlı olarak toprakları tarım dışı bırakmak gerekebilmektedir. Arazi Kullanım Kabiliyeti (AKK) sınıfları dikkate alındığında V., Vl., V11. ve V111 sınıf araziler içerdikleri şiddetli sınırlandırıcı faktörlerden ötürü tarım dışı kullanımlarda değerlendirilmelidir. Ancak bu sınıflardan V. sınıfa giren toprakların bazı özel koşulları bulunmaktadır. Bu sınıfta bulunan topraklar için alınacak bazı ıslah önlemleri bu arazilerin tarımsal amaçlı kullanımına izin verilebilir. E Kullanma Durumu Đlimizde, kuru tarımda kullanılan toplam hektar arazinin % 31 i dik veya çok dik eğimlidir. % 54.2 si sığ ve çok sığ toprak derinliğine sahiptir. % 39.7 si orta, % 34.4 ü şiddetli, % 3.7 si çok şiddetli erozyona sahiptir. Erozyondan fazla etkilenmeyen % 10.3 ünün hektarında çoraklık problemi mevcuttur. Bu kısıtlamalardan dolayı kuru tarım arazileri çeşitli kabiliyet sınıflarında yer almaktadır. Kuru tarım yapılan alanların hektarında nadas uygulanmakta olup, nadasa bırakılma sebepleri bitki gelişme periyodunda yağışın yeterli olmamasından kaynaklanmaktadır hektarlık bölümünde her yıl ekim yapılmakta ise de aslında (% 32.6) hektarlık kısmı sürüme elverişli olmayan V1. ve V11. sınıf araziler olup ekim yapılmaması gereken arazilerdir. Adana ilinin hektarlık kısmında sulu tarım yapılmakta olup, bunun % 85.9 u düz, düze yakın eğimli ve derin topraklardır. % 8.9 unda yaşlık, % 16.9 unda çoraklık sorunu vardır. Sulu tarım uygulanan arazilerin % 96.3 ü 1., 1., lll. ve 1V. sınıf arazilerdir. Kuru şartlarda bağ tarımı yapılan alanlar 6345 hektar olup % 3.4 ü düz, düze yakın eğimlidir. % 75.8 i sığ ve çok sığ toprak derinliğine sahiptir. Düz derin arazilerin 388 hektarında çoraklık problemi mevcuttur. % 54.2 sinde şiddetli, % 16.2 çok şiddetli erozyon hâkimdir. Özel ürün olarak 300 hektarda zeytin, 112 hektarda muz, 114 hektarda turunçgil yetiştirilmektedir. 307 hektarı düz, düze yakın eğimli ve derindir. % 34.0 ı sığdır, % 45.8 inde orta erozyon hüküm sürmektedir. Çayırların kapladığı alan çok az ve genellikle düz, düze yakın derin ve bozuk drenajlıdır. Đl genellikle 54 hektarlık bir yüzeyi kaplamaktadır. Meraların kapladığı alan hektar olup bunun % 78.1 i VII. sınıf, % 8.9 u VI. sınıf arazilerdir. Geriye kalanın az bir bölümü II., III. ve IV. sınıf arazilerdir. % 81.5 i çok sığ, % 55.3 ü dik, çok dik sarp eğimlidir. Orman ve fundalık alanların % 98.4 ü VI. ve VII. sınıf arazileridir. Geriye kalan küçük bir bölümü ise II., III ve IV. sınıf arazilerdir. % 97.4 ü, % 12 den fazla eğime sahiptir. Toplam alanın % 84.5 inde toprak çok sığ, % 13.5 inde sığdır. % 54.6 sı şiddetli, % 42 sinde çok şiddetli erozyon hüküm sürmektedir. 62

64 Yerleşik alanların % 52.4 ünü I. ve IV. sınıf araziler teşkil etmektedir. Đlin değişik yerlerinde görülen toplam hektar tutarındaki hali araziler VIII. sınıf olup çıplak kaya, kıyı kumulu ve ırmak taşkın yatağı şeklindedir. Su yüzeyleri toplamı hektardır. Adana ilinde 1956 yılında 2937 dekar I.sınıf arazi konut alanı olarak kullanılırken, 1975 yılında 9.32 kat artarak dekara çıkmıştır. Son yıllarda gerek normal nüfus artışı, gerekse Adana iline göç nedeniyle konut yerleşim alanı olarak kullanılan arazi, en iyimser yaklaşımla dekara çıkmıştır. Bu arazinin büyük bir kısmının I. Ve II. Sınıf tarım arazisi olması konunun önemini arttırmaktadır. E.3.2 Arazi Problemleri Farklı eğim ve yüksekliklerden farklı topraklar oluşturur. Bu özelliklere sahip Adana ili topraklarında bitki yetişmesini ve tarımsal kullanımı kısıtlayan erozyon, sığlık, taşlık, kayalık, drenaj bozukluğu, tuzluluk ve sodiklik gibi etkinlik dereceleri yer yer değişen bazı sorunlar bulunmaktadır. Erozyon Adana ilinde, dağlık arazi ve yağışın fazla olması nedeniyle su erozyonu en önemli sorun olarak ortaya çıkmaktadır. Bu sorundan çok az etkilenen veya hiç etkilenmeyen alanlar çoğunlukla aluvyal ve Hidromorfik aluvyal topraklardan oluşan taban arazilerdir. Bunlar ırmak taşkın yatakları, kıyı kumulları, çıplak kayalıklar, yoğun yerleşim alanları ve su yüzeyleridir. Đldeki 1. sınıf su erozyonu hektarla % 25.3, II. sınıf su erozyonu hektarla % 12.7, III. sınıf su erozyonu hektarla % 36.8, IV. sınıf su erozyonu hektarla ilin % 25.0 ında görülmektedir. Kuru tarım arazilerinin hektarında orta şiddetli, hektarında şiddetli hektarında çok şiddetli erozyon mevcuttur. Sulu tarım arazilerinin hektarında orta şiddetli, 5490 hektarında şiddetli, 242 hektarında çok şiddetli erozyon olasılığı bulunmaktadır. Bağ-bahçe arazilerinin 1785 hektarında orta şiddetli 3443 hektarında şiddetli, 1033 hektarında çok şiddetli erozyon vardır. Özel ürün arazilerinin 699 hektarında orta şiddetli, 520 hektarında şiddetli erozyon olasıdır. Mera arazilerinin 3804 hektarında orta şiddetli, hektarında şiddetli, hektarında çok şiddetli erozyon zararı vardır. Orman ve fundalık arazilerin hektarında orta şiddetli, hektarında şiddetli, hektarında çok şiddetli erozyon görülmüştür. Tarım dışı kullanımların 4320 hektarında orta şiddetli, 2728 hektarında şiddetli, 1172 hektarında çok şiddetli erozyon mevcuttur. Toprak Sığlığı Bitki kök sisteminin geliştiği ve besin elementlerinin temin edildiği topraklarda derinlik önem taşımaktadır. Bitki gelişiminin durağı olan bu ortam derin olursa toprağın bulunduğu iklime adapte olabilen her türlü kültür bitkisini yetiştirmek mümkün olur. Đlde derin topraklar hektarla % 26.4, orta derin topraklar hektarla % 6.8, sığ topraklar hektarla % 16.4, çok sığ topraklar hektarla ilin % 47.7 sini teşkil ederler. Derin toprakların hektarı sorunsuzdur. Diğerleri taşlılık, yaşlık, tuzluluk ve sodiklikten dolayı problemlidirler. Đl genelinde kuru tarım arazilerinin hektarı derin, hektarı orta derin, hektarı sığ, hektarı çok sığ topraklardır. Sulu tarım arazilerini hektarı derin, hektarı orta derin, hektarı sığ, 1351 hektarı çok sığdır. Bağ- bahçe arazilerinin 592 hektarı derin, 1748 hektarı orta derin, 3238 hektarı sığ, 1573 hektarı çok sığdır. Özel ürün arazilerinin 884 hektarı derin, 112 hektarı orta derin, 520 hektarı sığdır. Çayır-mera arazilerinin hektarı derin, 2405 hektarı orta derin, 6423 hektarı sığ, hektarı çok sığdır. Orman ve fundalık arazilerin 2572 hektarı derin, hektarı orta derin, hektarı sığ, hektarı çok sığdır. 63

65 Taşlılık ve Kayalılık Adana ilinde ha. lık alan toprak işlemeye ve bitki gelişmesine zarar verecek derecede taşlılık ve kayalılık ihtiva etmektedir. Bu alan il topraklarının % 32 si demektir. Hem, yüzeyde hem de profilde olabilir. Taşlılık ve kayalılığın profildeki oranı arttığından, toprak materyali azalacağından toprakların su ve bitki besinleri tutma gücüde azalır. Eğer toprak killi ise bu kötü etki nispeten azalabilir. Đl içindeki taşlılık çoğunlukla sarp ve çok sığ topraklarda görülmektedir. Çok sığ toprakların % 18.1 i taşlı, % 38.8 i kayalıdır. Sığ toprakların % 20.1 i taşlı, % 11.3 ü kayalıdır. Derin topraklarda kayalılık görülmez. Taşlılık ise orta derin topraklarda % 6.1 i, derin topraklar % 0.6 dır. Topraklar orman, funda ve mera örtüsü altında ise taşlılık ve kayalılık problem olmayabilir. Çünkü buralarda sürüm yapılmamakta ve çevrenin doğal bitkileri mevcut koşullarda kendilerini uydurabilmektedirler. Taşlılık ve kayalılığın bu kötü etkisine karşın erozyonun hızının kesme bakımından olumlu bir yönü de vardır. Drenaj Daha çok aluvyal düzlüklerde görülen ve taban suyunun her zaman veya yılın bir bölümünde bitki gelişimine zarar verecek kadar yüksek bulunduğu topraklar hektarlık bir saha kaplamaktadır ki bu miktar düz ve derin toprakların % 58.3 ü demektir. Bu problemi arz eden sahalarda drenaj yetersiz ve kötüdür. Buralarda aluvyal topraklar, Hidromorfik aluvyal ve sahil bataklıkları bulunmaktadır. Kuru tarım arazilerinin 1739 hektarında yaşlık, hektarında çoraklık, sulu tarım arazilerinin hektarda yaşlık hektarında çoraklık, çayır ve mera arazilerinin 1278 hektarında yaşlık hektarında çoraklık problemi vardır. Mera arazileri dışındaki arazilerde developman projeleri uygulandığı için problemli sahalar gittikçe azalmaktadır. Orman funda ve özel ürün arazilerinde yaşlık ve çoraklık yoktur. Tuzluluk ve Sodiklik Adana ilinde drenajı bozuk sahaların hektarında (Toprakların % 6.8 i ) tuzluluk veya alkalilik ya da her iki problem birden görülmektedir. Bu problemlerin ildeki topraklarda ortaya çıkmasının başlıca nedenleri : (1) Aluvyal materyalin deniz içinde veya yakınında vuku bulan ve devam eden depolanması, (2) Arazinin düz ve taban suyu seviyesinin yüksek olması nedeniyle tuzların üst topraktan yıkanmaması, (3) Yukarı arazilerden tuzların yıkanarak düzlüklerin çukur kısımlarında birikmesi, (4) Düşük kalitede sulama suyunun kullanılması ve yeterli dengenin bulunmamasıdır. 243 hektarlık aluvyal sahil bataklıkları tuzlu-alkalidir. Hidromorfik aluvyal toprakların 302 hektarı hafif tuzlu, 9126 hektarı tuzlu, 401 hektarı hafif tuzlu-alkali, 7281 hektarı tuzlu alkalidir. Aluvyal toprakların hektarı hafif tuzlu, hektarı tuzlu, 7045 hektarı hafif tuzlu-alkali, 746 hektarı tuzlu-alkali, 168 hektarı alkalidir. KAYNAKLAR - Güç Birliği Vakfı - Adana Đli Çevre Durum Raporu Adana Đli 1.Tarım Şurası Komisyon Raporları - Đl Tarım Müdürlüğü Çalışmaları,

66 F.FLORA-FAUNA VE HASSAS YÖRELER F.1 Ekosistem Tipleri F.1.1 Ormanlar Adana Đlinin Orman Varlığı KORU BALTALIK TOPLAM ORMANLIK NORMAL(Ha) BOZUK(Ha) NORMAL(Ha) BOZUK(Ha) NORMAL(Ha) BOZUK(Ha) , , , , , ,0 F Ormanların Ekolojik Yapısı : -Đklim : (Klimatolojik Durum) ; Bölge Müdürlüğümüz Adana Đli dâhilinde kalan alanında Akdeniz Đklimi hâkim olup, buralarda yaz ayları sıcak ve kurak, kış ayları ılık ve yağışlı geçmektedir. - Jeolojik ve Mizerolojik Yapı, Zamanı, Teşekkül Süresi, Kayaların Türleri Vaziyeti; M.T.A. Enstitüsünün hazırladığı 1/ ölçekli Türkiye Jeoloji Haritasına göre; Bölge Müdürlüğümüzün üzerinde bulunduğu arazi I. Zamanın (Paleozoik) devoniyen ve silüryen tabakalarından meydana gelmiş olup, ana kayayı Kalker, Kil ve Kum Şistleri teşkil eder. Az miktarda Platonik Granit, Diyorit kayalarına da rastlanır. -Topografik Yapı; Bölge Müdürlüğümüz geniş bir alana yayılmış olduğundan çok değişik bir topografik yapı arz eder. Adana Bölge Müdürlüğümüzün Adana Đli hudutları içerisinde Binboğa Dağları (2750m.),Bakır Dağları (2707m.),Toros Dağları (3585m.),Aladağlar (Demirkazık 3734m.) gibi Türkiye nin belli başlı Dağları ve Tepeleri bulunmaktadır. Adana ilini Orta Torosların bir bölümü Đç Anadolu dan ayırır. Toroslar batıdan kuzey doğuya doğru Uzun Yaylaya kadar uzanır. Bu dağlarda 3000m. geçen yüksekliklerin yanında, sert yamaçlara, yüksek tepelere ve vadilere de rastlanır. Yukarıda belirtilen iklim durumu, jeolojik ve mineralojik yapı ve topografik yapı üstündeki orman ve bitki örtüsünün cinsi, yapısı ve gelişme durumunda birbirine bağlı olarak değişiklik gösterir. Buna bağlı olarak da bölge ormanının asli ağaç türlerini Kızıl Çam, Kara Çam, Sedir, Köknar ve Meşe türleri ile az miktarda Kayın teşkil etmektedir. Ayrıca Adana Đlinin Sarıçam mıntıkasında ve Yumurtalık Dalyanı çevresinde Halep Çamı Türkiye de kendi türünün tek örneği olarak bulunmaktadır. F Đlin Orman Envanteri 2002 yılında yapılan orman envanter çalışmalarına göre Adana Đlindeki orman alanı ha olup bu saha üzerinde ,328 m 3 ü verimli ormanlarda 2.136,519 m 3 üde bozuk ormanlarda olmak üzere ,847 m 3 ağaç serveti bulunmaktadır. Ağaç türleri olarak; Kızılçam, Karaçam, Sedir, Göknar ve Meşe türleri ile az miktarda Kayın teşkil etmektedir. Ayrıca Adana Đlimiz Sarıçam mıntıkasında ve Yumurtalık Dalyan çevresinde Halep Çamı Türkiye de kendi türünün tek örneği olarak görülmektedir. Đlimizde ,5 ha ormanda tali ürün çeşitlerine göre defneyaprağı, biberiye, erika, çam fıstığı, keçiboynuzu, kekik yaprağı, laden, mantar, mersin yaprağı, ökse otu, sumak, tavşanmemesi, zeytin, adaçayı yayılış alanlarının bulunduğu yapılan tali ürün planlarına göre üretim çalışmaları devam etmektedir. 65

67 Tablo 32: Đlimizdeki özel ormanlar ve alanları. Harita 8 ĐŞL MD. ADI YÜZÖLÇÜMÜ ALANI (M2) (Ha) SAHĐBĐ Adana Ç.Ü.BALCALI I Adana Ç.Ü. BALCALI II 243, ,4 Çukurova Üniversitesi Adana DSĐ ÖZEL ORMANI ,7 DSĐ Karaisalı Esat TEKELĐ ,0 Esat TEKELĐ Saimbeyli Mustafa ÖZKOZANOĞLU ,2 Mustafa ÖZKOZANOĞLU Feke Ali ÇELEN I ,8 Ali ÇELEN Feke Ali ÇELEN II ,6 Ali ÇELEN Kozan Mehmet KILIÇ ,5 Mehmet KILIÇ ADANA ĐLĐ TOPLAMI 4.231, ,2 F Orman Varlığının Yararları Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. F Orman Kadastro ve Mülkiyet Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. F.1.2 Çayır ve Meralar 66

68 Çayır meralar bulundukları yerler, bitki örtüleri ve kullanılma tarzları açısından birbirlerinden farklılıklar gösterirler. Genellikle düz ve taban suyu yakın olan alanlarda oluşmuş, gür gelişen sık ve uzun boylu bitkilerden meydana gelen bir bitki örtüsüne sahip olan ve genellikle biçilerek yararlanılan alanlara teknik açıdan çayır denir. Buna karşılık, oldukça eğimli ve engebeli, taban suyu derinde olan kıraç arazilerde (genellikle de V,VI, VII sınıf araziler) oluşmuş, çayırlara göre daha seyrek ve daha kısa boylu bitkilerden meydana gelen, bulunduğu iklim ve toprak özelliklerine göre üzerinde kendine özgü bitki örtüsüne sahip, diğer kültür bitkilerin yetiştirilmesine elverişli olmayan, genellikle de hayvan otlatmak üzere değerlendirilen kaba yem alanlarını teknik açıdan mera olarak nitelendirmekteyiz. Yasal açıdan ise bu gibi alanların tahsislerinin olması ve kadimden beri otlatma amacıyla kullanılıyor olması gereklidir. Çukurova Bölgesi nde doğal çayır-meralar ha. alan kaplamakta ve bu alanın bölgedeki tüm arazilerin %9.19 unu oluşturmaktadır. Bölgedeki çayır-mera alanlarının hektarı Adana ilinde bulunmaktadır. Ancak bölgede çayır niteliği taşıyan alanlar yok denecek kadar azdır. Belirtilen alanlar daha çok mera niteliğine uyan V. sınıf arazilerin üzerindeki alanlardan oluşmaktadır. Böylece, Adana da çayır-meralar toplam arazinin % 4 ünü oluşturmaktadır. Adana daki çayır-meraların toplam arazi içindeki oranı bölgenin diğer illerindekine göre daha düşüktür. F.1.3 Sulak Alanlar Yumurtalık Lagünleri Đl (ler) : Adana Đlçe (ler) : Yumurtalık Yüzölçümü : ha Koordinatlar : K D Rakım : Deniz seviyesi Genel Bilgi : Ceyhan ağzı ve Yumurtalık Körfezi arasında kalan ve lagünler, tuzcul bataklıklar, tatlı su bataklıkları, çamur düzlükleri, sazlıklar, ıslak çayırlar, kumullar ve bir çam ormanından oluşan dev bir sulak alan sistemidir. Başlıca sulak alanlar, Çamlık (ya da Yumurtalık) Lagünü, Yelkoma Gölü (1150 ha), Ömer Gölü (350 ha), Yapı Gölü (300 ha) ve Darboğaz Gölü dür (380 ha). Bölgedeki diğer sulak alanların aksine, düzensiz bir kıyı çizgisine sahip bölge, denizle birçok noktada birleşmektedir; eski Ceyhan yatağı önemli kuş alanlarının ortasından geçmektedir. Avcıali ve Esemen göllerinden oluşan Yelkoma Gölü, geniş tuzcul bataklıklarla çevrili sığ bir lagündür. Đlkbahar ve yaz aylarında gölün bir bölümü kuruyunca, özellikle kuzeyde geniş çamur düzlükleri ortaya çıkar. Tatlı suyun kumullardan göle sızdığı bölümlerde sazlıklar vardır. Tuzcul bataklık ve çamur düzlükleriyle çevrili olan Çamlık Lagünü, Ömer Gölü, Yapı Gölü, Darboğaz Gölü ve daha küçük Kaldırım Gölü, kış aylarında su seviyesi yükseldiğinde tek bir büyük göl oluşturur. Ömer Gölü ve Çamlık Lagünü arasındaki bir yarımadanın üzerinde, 59 hektarlık bir alan kaplayan Türkiye nin nadir Halep Çamı (Pinus halepensis) ormanlarından biri bulunur. Önemli kuş alanlarını çevreleyen tuzcul bataklıkların bir bölümü tarım alanına dönüştürülmüştür. Batı bölümünde büyükbaş hayvanların otladığı geniş ıslak çayırlar vardır. Yelkoma Lagünü nün ağzında, eski Ceyhan ağzında ve Çamlık Lagünü nün Yumurtalık Körfezi ne açıldığı yerde dalyanlar bulunmaktadır.(çamlık Lagünü ndeki,1300m uzunluğunda sazdan yapılma bir duvardır). Balıkçı kooperatifleri göllerde 1995 yılında 43 ton balık tutulduğunu rapor etmişlerdir. Bölgede yavru balık da toplanmaktadır. Yumurtalık Körfezi, nesli tehlike altındaki yeşil kaplumbağanın (Chelonia mydas) Akdeniz deki bilinen tek kışlama alanıdır. Flora ve Fauna : 67

69 Önemli Kuş Alanı Türleri; Alan, üreyen turaç (5 çift) akça cılıbıt ve küçük sumru popülasyonlarıyla Önemli Kuş Alanı statüsü kazanır. Kış boyunca büyük sayılarda su kuşunu barındırmaktadır (maksimum ). Bunların en önemlileri, fiyu (maksimum 7198), kılıçgaga (maksimum 440), akça cılıbıt (maksimum 805) ve küçük kumkuşudur. (maksimum 2200). Ek bilgi; Alan üzerinden gerçekleşen bahar göçü, 1987 yılında WIWO (Hollanda tarafından yapılan bir araştırma) ile ayrıntılı olarak incelenmiştir. Araştırma, binlerce kıyı kuşunun alanda konakladığını ortaya koymuştur. Ancak dip faunasının, dolayısıyla besin maddelerinin yetersiz oluşundan, kuşlar bölgede çok kısa süre kalırlar. Mevcut Sorunlar : 1994 yılında Yumurtalık Lagünleri hektarlık bir Tabiatı Koruma Alanı ilan edilmiştir. Önemli Kuş Alanı bu koruma alanının sınırlarını izlemektedir yılında bölgeye SĐT Alanı statüsü verilmiştir da Bayındırlık Bakanlığı bölgede, sulak alanın özelliklerini de dikkate alan bir Çevre Düzeni Planı hazırlamıştır. Bu plan deltadaki yapılaşmayı düzenlemekte ve özellikle yazlık konut yapımına kısıtlamalar getirmektedir. Kaçak balıkçılık bölgedeki balık stoklarında büyük düşüşlere neden olmuştur. DHKD nin 1996 yılında yaptığı bir çalışmada, Yumurtalık Körfezi nde çok sayıda deniz kaplumbağasının trolcülerin ağlarına takıldığı ve daha sonra öldürüldüğü ortaya konmuştur. Ağyatan Gölü Diğer ad(lar) Đl(ler) Đlçe(ler) Yüzölçümü Koordinatlar Rakım : Ağyayan Gölü, Akyayan Gölü : Adana : Karataş : 2200 ha : K D : Deniz Seviyesi Genel Bilgi : Ceyhan Nehri ağzının batısında yer alan 1130 ha. alana sahip, yer altı suları ve yağışlı dönemde nehir sularıyla beslenen ve lagündür. En fazla 3 m. derinliğe ulaşan göl ile deniz arasında bağlantıyı Hurma Boğazı adında dar bir boğaz sağlar. Kuzeyinde geniş ıslak çayırlıklar ve kıyılarda tatlı suyun ağır bastığı yerlerde küçük bataklık alanlar bulunur. Göldeki su seviyesinin, Çukurova daki diğer sulak alanlara oranla daha az farklılık göstermesi, çevresinde çamur düzlüğü ve tuzcul bataklıkların oluşumunu sınırlamıştır. Bunlardan ikincisi, özellikle batı kıyılarında bulunur. Yüksek kumullar gölü denizden ayırır. Hurma Boğazı na yerleştirilmiş balık dalyanları bir kooperatif tarafından işletilmektedir. Flora ve Fauna : Önemli Kuş Alanı Türleri; Alan, en önemlileri sakarmeke, fiyu ve dikkuyruk (maksimum191) olmak üzere, kışlayan çok sayıda su kuşu açısından önem taşır (maksimum ). Ayrıca üreyen turaç, akça cılıbıt, mahmuzlu kızkuşu ve küçük sumru popülasyonları barındırmasından ve leylekler (maksimum ) için önemli bir göç yolunun üzerinde bulunmasından dolayı Önemli Kuş Alanı statüsü kazanır. Mevcut Sorunlar :. Alanın koruma statüsü yoktur da Bayındırlık Bakanlığı bölgede, sulak alanın özelliklerini de dikkate alan bir Çevre Düzeni Planı hazırlamıştır. Bu plan deltadaki yapılaşmayı düzenlemekte ve özellikle yazlık konut yapımına kısıtlamalar getirmektedir. 68

70 Ağyatan Gölü nün kuzeyinde kalan tarım alanları Aşağı Seyhan Projesi dâhilinde sulanacaktır. Bu alanlardan dönecek atık sular, gölün batısından geçmekte olan bir kanal yoluyla denize boşaltılacaktır. Akyatan Gölü Đl (ler) : Adana Đlçe(ler) : Karataş Yüzölçümü : ha Koordinatlar : K - 35 l6 D Rakım : Deniz Seviyesi Genel Bilgi : Seyhan Nehri nin eski bir ağzı olan Akyatan Gölü, Çukurova daki en büyük lagündür ve yüzey akımı, iki dere ve drenaj sularıyla beslenir. Kapladığı en geniş alan 7500 ha., en derin yeri 4 metredir. Yaz boyunca alanı önemli ölçüde küçülür ve özellikle batı ucunda geniş çamur düzlükleri ortaya çıkar. Aslında tuzlu bir göl olmakla birlikte, tuzluluk derecesi, yağış miktarına ve sulama dönemindeki drenaj suyu girişine bağlı olarak büyük değişimler göstermektedir yapımı büyük bir tahliye kanalı (YD3), tarım alanlarından dönen suları doğrudan göle taşır. Göl kıyılarında, genişliği tatlı su sızıntılarına bağlı olarak farklılıklar gösteren dar bir bataklık ve sazlık şeridi bulunur. Göl ve kumsal arasında geniş kumullar yer alır. Ancak, bunların doğal yapısı, kumul stabilizasyonu amacıyla dikilen akasya (Acacia), okaliptüs (Eucalyptus) ve çam (Pinus) ağaçları nedeniyle büyük ölçüde değişime uğramıştır. Kumul tepeciklerinin arasında yer alan çukurlarda küçük bataklıklar ve gölcükler bulunur. Akyatan ın el değmemiş 22 km. uzunluğundaki kumsalı, yeşil denizkaplumbağasının (Chelonia mydas) Akdeniz deki son yumurtlama alanlarından biridir yılında kumsalın 12 kilometrelik bir bölümünde yapılan sayımlarda 500 e yakın yuva saptanmıştır. Ayrıca, aynı sayımda adi denizkaplumbağasına (Caretta caretta) ait 25 yuva belirlenmiştir. Göl tarım alanlarıyla çevrilidir. Pamuk başlıca üründür, diğer önemli ürünler ise hububat, meyve, sebze ve çeltiktir. Sulama suyu Adana nın kuzeyindeki Seyhan Barajı ndan gelir. Yakın dönemde, kumullar ve göl arasında kalan düzlüklerde, çilek, hıyar, kavun ve karpuz tarımı yoğunluk kazanmıştır. Bu tarlalar yer altı suyuyla sulanmaktadır. Akyatan Gölü nün kuzeydoğusundaki Yemişli Gölü nü de kapsar. Mevsimsel bir göl olup yağışlarla beslenen Yemişli Gölü nün alanı, kış aylarında 800 hektara ulaşır. Yazın ise bir kısmı sazlıklarla kaplanan gölün kuruyan bölümlerinde tarım yapılır yılında Devlet Su Đşleri gölü kurutma çalışmalarını yoğunlaştırmıştır. Şu anda gölün üzerinden birkaç büyük tahliye kanalı geçmektedir. Çok yağışlı geçen 1996 yılı ilkbaharından sonra bile alanın tamamen kuru olması, gölün artık tümüyle kurutulmuş olduğunu göstermektedir. Geleneksel dalyan balıkçılığı, Akyatan Gölü ndeki en önemli ekonomik etkinliklerden biridir. Denize açılan boğazın ağzında Karataşlı balıkçılara ait bir dalyan bulunmaktadır. Balık çiftliklerinde kullanılmak üzere yavru balık da yakalanmaktadır. Flora ve Fauna : Önemli Kuş Alanı Türleri; Üreyen yaz ördeği (5 çift), turaç (75 çift), sazhorozu, kocagöz, akça cılıbıt, mahmuzlu kızkuşu ve küçük sumru (100 çift) popülasyonlarıyla Önemli Kuş Alanı statüsü kazanır. En önemlileri flamingo (maksimum 9579), suna (maksimum854), fiyu (maksimum ), elmabaş patka (maksimum ), dikkuyruk (Maksimum 978) ve sakarmeke (maksimum ) olmak üzere, büyük sayıda su kuşu (maksimum ) gölde kışlar. Alan göç sırasında, küçük karabatak ile en önemlileri kılıçgaga (maksimum 1589), akça cılıbıt (maksimum 3918) ve küçük kumkuşu (maksimum 5165) olmak üzere, kıyı kuşları için büyük önem taşır. Yemişli Gölü, eskiden sazhorozunun Türkiye de Göksu Deltası dışında bilinen tek üreme alanıydı. Ancak, Yemişli Gölü nün geri dönüşü olmayan biçimde tahrip edilmesi sonucu, bu nadir 69

71 türün geleceği tehlike altına girmiştir. Ayrıca, bahar göçü boyunca, büyük sayılarda çeltikçi ve leylekle birçok ördek ve kıyı kuşu türü de, yakın bir zamana kadar bu gölde görülmekteydi. Akyatan Gölü ve deniz arasındaki kumullar çeşitli türlerden küçük ötücülerin üreme ve konaklama dönemlerinde yaşam ortamıdır. Đzmir yalıçapkını bölgede ürerken, alaca yalıçapkını çoğunlukla kış aylarında görülür yılında bir WIWO (Hollanda) ekibi tarafından yapılan çalışmada, baharda çok sayıda kıyı kuşunun Akyatan Gölü nde konakladığı, ancak besin maddelerinin yetersiz oluşundan dolayı, bunların bölgede kısa bir süre kaldığı ortaya konmuştur. Mevcut Sorunlar : Akyatan Gölü, 1987 yılında ha. alan kaplayan bir Yaban Hayatı Koruma Sahası ilan edilmiştir. Ancak, kontroller çok zayıftır ve göl halen aşırı bir av baskısına maruz kalmaktadır da Bayındırlık Bakanlığı bölgede, sulak alanın özelliklerini de dikkate alan bir Çevre Düzeni Planı hazırlamıştır. Bu plan deltadaki yapılaşmayı düzenlemekte ve özellikle yazlık konut yapımına kısıtlamalar getirmektedir. Tarımsal yoğunlaşmanın daha da artması, doğal alanlar üzerindeki baskıyı en üst seviyesine çıkaracaktır. DSĐ projesini inceleyen bir Dünya Bankası Uzman heyetinin görüş ve önerileri çok çarpıcıdır. Heyet Aşağı Seyhan IV Projesi nin çevresel etkilerinin göz ardı edilmiş olduğunu saptayarak projeyi sürdürmenin akılcı bir iş olup olmadığını sorgulamış, geriye kalan doğal alanların korunarak, yöre insanı için alternatif gelir kaynaklarının geliştirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Adana nın hızlı bir şekilde sanayileşmesi, çiftçilerin, Akyatan Gölü nün çevresindeki alanlar gibi, daha az verimli alanlara doğru kaymasına yol açmıştır. Ayrıca, özellikle Güneydoğu Anadolu Bölgesi nden gelen çok sayıda pamuk işçisi ve ailesi, tüm alana yayılmış geçici ve sürekli çadırkent lerin kurulmasına neden olmuştur. Göl ve kıyı arasındaki alanlarda da nüfus hızla artmaktadır. Kumullarda yakın dönemlerde başlanan çilek, kavun ve karpuz tarımı (bunun için kumullar önce makinelerle düzleştirilmektedir ) plansızdır ve bu alanlarda sulama için yer altı suyunun çıkarılması, deniz suyu sızıntılarına yol açabilecektir yılında gölün güneyinde, Karataş Kaymakamlığı ve Adana Çevre Vakfı tarafından üç katlı bir kuş gözlem evi inşa edilmiştir. Yapının yüksekliğinin yanı sıra, binaya ulaşım için yollar açılması ve elektrik getirilmesi gibi planlar, Akyatan Gölü nün son derece bakir olan bu bölümünde başka gelişmeleri de özendirebileceğinden, çok büyük bir tehlike oluşturmaktadır. Gölde tutulan balık miktarı 25 yıl önceki yaklaşık 500 tondan 1995 yılında 60 tona inmiştir. Dalyanın yakınlarında inşa edilen balık havuzlarının amacına ulaşamadığı belirtilmiştir. Tarım Bakanlığı tarafından alanda lagün balıkçılığının geliştirilmesi için ön araştırmalar yapılmaktadır. Tuzla Gölü Đl (ler) : Adana Đlçe(ler) : Karataş Yüzölçümü : 2800 ha Koordinatlar : K D Rakım : Deniz Seviyesi Genel Bilgi : Tuzla Gölü (maksimum 800 ha.) Seyhan ağzının doğusunda yer alır ve Çukurova daki göllerin en batıda olanıdır. Gölün suyu, yılın büyük bir bölümünde hafif tuzludur. Su seviyesi özellikle kış yağışlarından sonra yükselir, bu dönemde göldeki tuzluluk azalır. Gölün özellikle doğu tarafında geniş çamur düzlükleri ve tuzcul bataklıklar bulunur. Denizden alçak ve dar bir kumul şeridiyle ayrılır. Kuzeyinde, 500 m. genişliğinde bir şerit üzerinde kuru tarım yapılan tarlalar ve çayırlar vardır. Bu çayırlarda az sayıda büyükbaş hayvan otlar. Kıyıdaki basit turistik tesislere ulaşımı sağlayan bir yol, gölün doğu tarafını ikiye ayırır. Kısa bir kanal gölün denizle bağlantısını sağlar. 70

72 Denize açılan boğazda bir balık dalyanı bulunur yılında 30 ton balık yakalanmıştır. (Güncel bir rapor, Tuzla Gölü nün, Çukurova Deltası ndaki yakın dönemde balık stoklarının düşmediği tek sulakalan olduğunu belirtmektedir.)önemli Kuş Alanları sınırları içerisinde, Tuzla Gölü nün güneydoğusunda, kısmen Seyhan ın eski yatağı üzerinde yer alan, sık bitki örtüsüyle kaplı tatlı su bataklıkları, tuzcul bataklıklar ve gölcükler de bulunur. Yaz aylarında bu gölcüklerden bazılarının suyu pompaj yoluyla sulamada kullanılır. Böylece bunların bir bölümü yazın tümüyle kurur. Flora ve Fauna : Önemli Kuş Alanı Türleri; Alan, üreyen yaz ördeği (30 çift), turaç (5 çift), kocagöz (20 çift), akça cılıbıt (1000 çift), mahmuzlu kızkuşu (50 çift) ve küçük sumru (200 çift) popülasyonları ile Önemli Kuş Alanı statüsü kazanır. Kışlayan su kuşları (maksimum ) arasında çamurcun (maksimum ) başta gelir. Diğer üreyen türleri arasında uzunbacak (10 çift) ve kılıçgaga (5 çift) bulunur yılında bir WIWO (Hollanda) ekibi tarafından yapılan çalışmada, baharda büyük sayıda kıyı kuşunun Tuzla Gölü nde konakladığı, ancak besin maddelerinin yetersiz olmasından dolayı, bunların kısa süre sonra alandan ayrıldığı ortaya konmuştur. Mevcut Sorunlar : Tuzla Gölü nün tümü 1995 yılında kurulan 5769 hektar yüzölçümlü bir Yaban Hayatı Koruma Sahası nın içinde yer almaktadır da Bayındırlık Bakanlığı bölgede, sulak alanın özelliklerini de dikkate alan bir Çevre Düzeni Planı hazırlamıştır. Bu plan deltadaki yapılaşmayı düzenlemekte ve özellikle yazlık konut yapımına kısıtlamalar getirmektedir de Seyhan Nehri nin en aşağı bölümleri seddelenmeden önce, göl yağışlı dönemde nehir suyuyla beslenmekteydi. Gölün kuzeyinde kalan yaklaşık hektarlık bir alan, Devlet Su Đşleri nin Aşağı Seyhan Sulaması IV. Merhale Projesi dâhilindedir. Bu sulama alanlarından dönecek sular, büyük ölçüde YD4 tahliye kanalı yoluyla denize akacaksa da, iki adet ikincil tahliye kanalı göle yöneltilecektir. Önemli Kuş Alanının kuzeyindeki ve kısmen güney bölümü içindeki hazineye ait kumullar yöre çiftçileri tarafından düzleştirilmiş, burada kuraklığa dayanıklı kavun yetiştirilmeye başlanmıştır. Yer altı suları da pompalanarak sulamada kullanılmaktadır. Resmi yetkililer tarafından da bilinen bu yasadışı gelişmeye karşı herhangi bir önlem alınamamaktadır. Gölü ikiye bölen yolun etkileri bilinmemektedir. Kumsaldaki yazlık tesislerin genişlemesine izin verilmeli, burada katı atık ve kumul erozyonu sorunu yaratan binlerce yaz ziyaretçisinin etkinliklerini düzenleyecek bir yönetim planı hazırlanmalıdır. DSĐ, göle bağlanacak ikincil tahliye kanalları yoluyla, göldeki tuzluluğu azaltarak balık üretimini 110 tona çıkarmayı hedeflemektedir. Türkiye nin diğer bölgelerinden yöreye gerçekleşen yoğun göç, Tuzla kasabası ve çevresindeki köylerin nüfusunu hızla çoğaltmakta, doğal alanlar üzerindeki baskıyı arttıran yeni geçici ve sürekli yerleşimlerin kurulmasına neden olmaktadır. F.1.4. Diğer Alanlar (Stepler v.b) F.2 Flora Yukarıda belirtilen ekosistem tipleri haricinde diğer alanlar (stepler v.s) bulunmamaktadır. F.2.1 Habitat ve Toplulukları Đlimiz, Yumurtalık Lagünü Milli Park Alanı içerisindeki bitki toplulukları aşağıda verilmiştir. 71

73 Bataklık (Sazlık) Tuzcul Bitkileri Alepocurus littoralis (Gouan) Parl Artemisia scoparia Boiss. Artrochnemum fruticosum Arundo donax L. Bolboschoenus maritimus (L.) Palla Calamogrostis pseudophragmites (Haller fil.) Koeler Carex divisia Hudson Conyza canadensis (L.) Cronquist Cyperus fuscus L. Cyperus glaber L. Cyperus longus L. Equisetum ramossimum Desf. Gladiolus italicus Miller Halimione portulacoides (L.) Aellen Halocnemum strobilaceum (Pall.) Bieb. Imperata cylindirica Inula chritmoides L. Inula viscosa (L.) Aiton Juncus acutus L. Juncus maritimus Lam. Juncus rigidus Desf Limonium angustifolium Melilotus elegans Salzm. Najas minor Orchis coriophora Orchis morio Phragmites australis Plantago maritima Polygonum maritimum Potamogeton nodosus Pulicaria dysentarica (L.) Bernh. Ranunculus sphaerospermus Rubus sanctus Saccharum ravennue (L.) Murray Salicornia europae L. Scirpoides holoschianus (L.) Sojak Serapias vomeracea - Shoenus nigricans L. Sporobolus virginicus (L.) Kunth Suaeda altissima (L.) Pall. Tamarix smyrensis Tamarix tetragyna Typha latifolia -berdi Veronica anagallis-aquatica -sahil tilkikuyruğu -pelin -çorak otu - masura kamışı - sahil süvari çayır otu -Kanada şifa otu -dallı atkuyruğu -çorak otu -çorak otu -anduz otu -anduz otu -topuk otu, hasır otu -sahil hasır otu -taş yonca, sinek tırfıl -su perisi -pis kokulu orkide -salep orkide -kargı, adi kamış -kum sinir otu -sahil çobandeğneği -su sümbülü, havyar otu -pire otu -su papatyası, su düğün çiçeği -böğürtlen -okluk -deniz börülcesi -su sandalye sazı -siyah baş sandalye sazı -sahil ayrık otu -soda otu -ılgın -ılgın -yavşan otu Kumul Bitkileri Aegilops cylindirica Alhagi mannifera Allium junceum L Anagallis arvensis Anchusa aggregata Lehm. Anthemis pseudocotula Boiss. Aristida caerulescens Desf. 72 -deve dikeni -tarla farekulağı -sığırdili -köpek papatyası

74 Asparagus tenuifolius Asphodelus aestivus Atriplex hastata L. Beta maritima L. Briza minor Bromus psammophilus P.M. Smith Bromus tectorum L. Cakile maritima Scop. Cardduus phynocephalus L. Carex flacca Carlina oligocephala Boiss. & Kotschy Centarium erythrea Rafin. Cionura erecta (L.) Griseb. Cistus creticus Cistus salviifolius Convolvulus lanatus Crepis foetida L. Crepis setosa Hall. fil. Cutandia memphitica (Sprengel) K. Richter Cyperus capitatus Vandelli Daphne sericea Daucus littoralis Dorichnium hirsutum - Echium angustifolium Elymus farctus (Viv.) Runemark ex Melderis Ephedra fragilis Desv. Epilobium hirsutum Erica manipuliflora Erodium laciniatum (Cav.) Willd. Erucaria hispanica (L.) Druce Eryngium maritimum Euphorbia helioscopia L. Euphorbia paralias L. Euphorbia peplis L. Euphorbia terracina L. Fonthanesia phllyroides Geranium disesectum L. Halopeplis amplexicaulis (Vahl.) Ung.-Sternb. Helianthemum stipulatum (Forssk.) C. Christ. Hordeum murinum L. Hyperrhania hirta (L.) Stapf. Imperata cylindirica Ipomae stolonifera (Cyr.) J.F. Gmelin Lactuca saligna L. Lagurus ovatus Lavandula stoechas Limonium greacum Lolium perenne Malva nicaensis All. Medicago littoralis (L.) Rohde ex Loiss. Medicago marina L. Myrtus communis Nerium oleander L. Osyris alba kuşkonmaz -çiriş otu -karapazı -kum bromu -brom -deniz hardalı -tarla kangalı -ayak otu, saparna -domuz dikeni -pembe çiçekli laden -beyaz çiçekli laden -havlı sahil sarmaşığı -hindiba -topuklu venüs otu -yabani defne -bodur sahil pıtrağı -engerek otu -elim otu -deniz üzümü -tüylü yakı otu -püren, funda -dönbaba -sütleğen -kum sütleğeni -sütleğen -cılbırtı, süpürge çalısı -turnagagası -güneş gülü -sahil arpası -sahil gecesefası -söğüt marulu -tavşan kuyruğu -lavanta çiçeği -delice -ebegümeci -kum yoncası -sahil yoncası -murt, mersin -zakkum

75 Otanthus maritimus (L.) Hoffm. & Link Pancreatium maritimum L. Parapholis incurva Paronychia argentea Lam. Phalaris paradoxa Phllyrea latifolia Phoenix canariensis Phrasium majus L. Pinus brutia Ten. Pinus halepensis Piptatherum miliaceum Pistacia lentiscus L. Pistacia terebinthus L. Plantago logopus Polygonum maritimum L. Rhamnus oleoides Rubia tenuifolia Rumex conglomeratus Salsola kali L. Salsola soda L. Salvia viridis L. Sarcopoterium spinosum Senecio vernalis Silene cholorata Sinapis arvensis Smilax aspera Sonchus oleraecus L. Spergulari marina Thymbra spicata Thymelaea hirsuta Trachomitum venetum (L.) Woodson Trifolium resupinatum Urginea maritima Verbascum sinuatum Vitex agnus-castus Vulpia fasciculata (Forsskl.) Fritsch Xanthium strumarium L. Zygophyllum album -kum zambağı, sahil ada soğanı -kıvrık ayrık -dolama otu -kanyaş -pırnal -yabani hurma -kızılçam -halep çamı -mastik, sakızlık -menengiç, sakız ağacı -sinirli ot -çobandeğneği -cehri -kökboyası -labada, kuzukulağı -dikenli çöğen, tuz otu -dikenli çöğen, soda otu -çayır ada çayı -kanarya otu -yeşilimtırak nakıl -yabani hardal - adi dikenli sarmaşık -adi eşek marulu -kekik -üçgül -ada soğanı -sığırkuyruğu -hayıt -pıtrak, sıraca otu Diğerleri (Sazlık ve Kumul Alan Çevresindekiler) Allium scorodoprasum L. Allium vinale L. Ammi majus Ammi visnaga Arum dioscoridis L. Avena sterilis L. Bellis perennis Brassica elongata Ehr. Brassica tournefortii Gouan Calendula arvensis L. Calicotome villosa Capparis spinosa Capsella bursa-pastoris (L.) Medik -diş otu -yılanyastığı -yabani yulaf -çayırgüzeli, koyungözü -şamdan çiçeği -azgan -keber -çobançantası 74

76 Centarium erythrea Centauria calcitrapa Chenopodium album L. Chondrilla juncea L. Chrozophora tinctoria Chrysanthemum coronarium L. Cichorium pumilum Jacq. Cirsium vulgare (Sevi) Ten. Clematis vitalba Convolvulus arvensis L. Conyza canadensis (L.) Cronquist Crateagus monogyna Cynodon dactylon (L.) Pers. Cyperus rotundus L. Dianthus strictus Ecballium elaterium (L.) A. Rich. Echinops viscosus DC. Echium italicum Erodium cicutarium (L.) L Herit Erodium gruinum (L.) L Herit Eryngium creticum Eryngium glomeratum Foeniculum vulgare Fumaria densiflora Galium aparina Haplophyllum buxbaumi Hedypnois cretica (L.) Dum.-Cours Heliotrophium europaeum Helminthoteca echioides Hymenocarpus circinnatus Hypericum polyphyllum Boiss. & Bal. Lathyrus gorgonii Parl. Lathyrus stenophyllus Boiss. &Heldr. Lavatera punctata Linum bienne Lonicera etrusca Lotus corniculatus L. Malva nicaensis Morus alba Onobryhis christa-galli (L.) Lam. Ononis reclinata L. Onopordum boissieri Willk. Ornithogalum umbellatum Paliurus spina-christi Pallenis spinosa (L.) Cass. Papaver rhoeas Picris altissima Delile Plantago lanceolata Plantago scabra Polypogon maritimus Willd. Polypogon monspeliensis (L.) Desf. Portulaca olereacus Prosopis farcta Psorolea bituminosa 75 -yıldız gelin düğmesi -kasımpatı, krizantem -köygöçüren -kanada şifa otu -eşek hıyarı, cırt atan -kirpi başı -dönbaba -rezene, anason -mürdümük, yalancı bezelye -ebegümeci -beyaz dut -eşek dikeni -yıldız çiçeği -karaçalı -altıngöz -gelincik -sinir otu -çeti

77 Pulicaria dysentarica Quercus coccifera Ranunculus scleratus Rapistrum rugosum (L.) All. Rhamnus alaternus Ricinus communis Ruscus aculeatus Salix alba Sanguisorba minor Sanguisorba minor Scabiosa chalocephala Scolymus hispanicus L. Scrophularia canina L. Silybum marianum Solanum nigrum Thymbra capitata Tribulus terrestris Trifolium fragiferum Trigonella monspeliaca Ulmus minor Urtica urens Vicia cracca Vicia narbonensis Vitis sylvestris -pire otu -düğün çiçeği -adi hintyağı bitkisi -akkavak -çayır düğmesi, sincan otu -kangal, meryemana dikeni -it üzümü -çilek tırfıl -karacan, karaağaç -küçük ısırgan -kır fiyi -fare fiyi F.2.2 Türler ve popülasyonları Adana ilinde yayılım gösteren bitki çeşitliliğini Akdeniz bitki topluluğu karakterize etmektedir. Akyatan kumul eksibelerine yapay bitki dokusu getirilirken doğan bitkilerinde topluluğa katıldığı görülmektedir. Arka alanda bulunan tarlaların ve lagünün sigorta görevini üstlenmiştir. Seyhan Barajı kenarında murt, zakkum, kermes meşesi birliği ile yer yer de karaçalı, keçiboğan birlikleri yayılıma katılmaktadır. Bu alanda murt, zakkum, ılgın, gürgen, hayıt, erguvan, delice, karaçalı, sumak, akçakesme, katırtırnağı, cılbırtı, sarısabır, süpürge çalısı, tesbih, kekik, yalancı kekik, orman sarmaşığı, gıcır, geyik dikeni, okluk, topuk otu, berdi, kargı, patlangaç, melengiç, yasemin, yabani asma, kuşkonmaz, kamış, saz, çeti, kındıra, kapari, geliç, çoban düğmesi, çokça yayılım gösterirler metrede kızılçam eşik çevresi yer almaktadır. Çatalan, Nergizlik, Kozan Barajları yamaçlarında kızılçam ormanları yayılıma katılır. Yer yerde servi ve meşe iştirak eder. Urgankıran, Kaşobası, Đmamoğlu civarında murt, kermesmeşesi, birliklerinin hakimiyeti ile birlikte yalancı kekikte birliğe iştirak eder. Ana kayanın karışık ve kumtaşı olması nedeniyle doğal bitki dengesini bozarak toprağının Seyhan Barajına taşınmasına, eşikte ve ovada kullanılan pestisitlerden insektisit (böcek öldürücü), fungisit (mantar öldürücü), herbisit (yabancı ot öldürücü) sulak alanlardaki bitki topluluklarına ve yaban hayatına zararı çok yüksektir. Durak, Kocaveliler, Çatalan, Eğner, Kozan civarında ağır topraklarda karaçalı ve çırpıntının yayılıma katıldığı görülür. Demirçit, Karaisalı, Cingöz, Topallı, Akdam ve Kozan Barajı yamaçlarında murt, zakkum, karmeşesi, zeytin, katırtırnağı, defne, keçiboğan keçiboynuzu birliklerinin yayılıma katıldığı görülür. Bucak sırtlarında, Kıralanın güneyinde, Çevik, Körkün, Eğlence Kanyonu ağızlarında sandal, ardıç birlikleri de yayılmaktadır metredeki kızılçam dağ çevresi yayılım alanında murt, zakkum, zeytin ağacı ve tesbihin devam ettiği görülür. Burada kızılçam ormanları hâkimdir. Yer yer meşe, ardıç ve andız ormanları da yayılıma katılır. Güneybatı rüzgarları ile denizden gelen nemli hava dağ silsilelerinin kıvrımlarına çarparak fazla yoğunlaşarak yağışın artmasına neden olmaktadırlar. Dağların yerleşiminden dolayı aynı rakımlı yerler farklı yağış aldığı görülmektedir. Karaisalı, Kesrik, 76

78 Aladağ, Çeritler saf kızılçam meşcereleri yer almaktadır. Karşıt alanlarda andızların yer aldığı görülür. Đçlerde Pozantı ve Aladağ saf kızılçam ormanlarının Feke civarında da yayılım göstermektedir. Saf ormanların içine yerleşimler devam etmektedir metrede yerini alan Ceyhan Irmağı nın Nurdağı kısmında halep çamı yaygındır. 500 metreden yüksek yerlerde kır çevresi oluşur. Orman stepi ile Alp bitki birliklerinden oluşur. Kekik, yumakotu, geven, korunga birliği hâkimdir. Görüldüğü gibi çok zengin bir bitki tür çeşitliliği Adana ili için vardır denebilir. Adana Đli florasına ait bitki türleri aşağıda verilmiştir. Litoral Kayaların Karakteristik Bitkileri - Limonium gmelinii (Willd.) O.Kuntze - Crithmum maritimum L. - Mesembryanthemum nodiflorum L. Kıyı Kumullarının Karakteristik Bitkileri - Salsola kali L. - Cakile maritima Scob. - Eryngium maritimum L. - Euphorbia paralias L. - Pancratium maritimum (L.) Hoff. And Link. - Otanthus maritimus L. - Parapolis incurva L. - Euphorbia peplis L. Tuzlu Kıyı Bataklarının Karakteristik Bitkileri - Artrochnemum macrostachyum (Moric.) Moris - Atriplex portulacoides L. - Artrochnemum fruticosum (L.) Moq. - Salicornia europaea L. - Sueda prastrata Pall. Nehir Yatağı ve Bataklıkların Karakteristik Bitkileri - Typha latifolia L. -Phragmites ausralis (Cav.) Trin. - Iris pseudocorus L. -Juncus maritimus Lam. - Juncus acutus L. Dere Yataklarının Karakteristik Bitkileri - Carex divisa Huds. -Schoenus nigricans L. - Nasturtium officinale R. Br. -Veronica anagallis-aquatica L. - Ranunculus aquatilis L. -Lemna trisulca L. - Lemna minor L. -Lemna gibba L. Maki Karakteristik Bitkileri - Quercus coccifera L. - Quercus infectoria Olivier - Ceratonia siliqua L. - Myrtus communis L. - Phillrea latifolia L. - Olea europea L. - Olea europea var. Sylvestris Mill. - Hypericum perforatum L. - Pistacia lentiscus L. - Pistacia terebinthus L. - Cotinus coggygria Scop. - Rhus coriaria L. - Cercis siliquastrum L. - Colutea arborescens L. - Smilax aspera L. - Paliurus spina-christi Mill. - Hedera helix L. - Clematis flammula L. - Laurus nobilis L. - Ruscus aculeatus L. - Asparagus acutifolius L. - Asparagus tennuifolius Lam. - Gonocytisus angulatus (L.) Spach. - Rhamnus oleoides L. - Spartium junceum L. - Osyris alba L. - Genista acanthoclada DC. - Jasminum fruticans L. - Genista lydia Boiss. - Calycotome villosa L. 77

79 - Cistus creticus L. - Sarcopoterium spinosum (L.) Spach. - Lithodora hispidula (Sm.) Griseb. - Erica manipuliflora Salisb. - Teucrium polium L. - Coridothymus capitatus (L.) Reichb. - Origanum vulgare L. - Salvia officinalis L. - Urginea maritima (L.) Baker - Asphodellus aestivus Brot. - Muscari comocum (L.) Mill. - Muscari neglectum Guss. - Orchis coriophora L. - Cyclamen percicum Miller Konifer Ormanlarının Karakteristik Bitkileri - Pinus brutia Ten. -Pinus pinea L. - Pinus halepensis Mill. -Cupressus sermpervirens L. - Juniperus phoenicea L. -Juniperus oxycedrus L. - Cedrus libani Barr. -Abies cililcica Carr. Galeri Ormanlarının Karakteristik Bitkileri - Platanus orientalis L. -Liquidamber orientalis Mill. - Ulmus minor Mill. -Nerium oleander L. - Vitex agnus-castus L. -Ficus carica L. - Adianthum capiius-veneris L Yaprak Döken Ormanların Karakteristik Bitkileri - Quercus ithaburensis subsp. Macrolepis (Kotschy) Hedge & Yalt. - Quercus cerris L. - Fagus orientalis Lipsky. - Euonymus lotifolia (L.) Mill. - Staphyllea pinnata L. - Carpinus orientalis L. - Ostrya carpininfolia Scop. - Sorbus torminalis (L.) CR. - Cornus mas L. - Fraxinus ornus L. - Acer monspessulanum L. - Populs tremula L. - Crataegus monogyna Jacq. - Styrax officinalis L. Synantropik Vejetasyon Karakteristik Bitkileri - Piptatherum miliaceum (L.) Cosson - Silybum marianum (L.) - Sorghum halepense (L.) Pers. - Onopordum illyricum L. - Medicago minima (L.) Desr. - Conyza canadensis (L.) Cronq. - Medicago arabica (L.)Huts. - Carduus pycnocefalus Jacq. - Medicago orbicularis (L.)All. - Sonchus oleraceus L. - Trifolium repens L. - Lactuca seriolla L - Trifolium campestre Schreb. - Xanthium strumarium L. - Trifolium resupinatun L. - Xanthium spinosum L. - Vesbascum sinuatum L. - Cripsis aculeata (L.) Aiton. - Capsella bursa-patoris (L.) Medik. - Portulaca oleracea L - Galium aparine L. - Tribulus terestris L. - Malva neglecta Wallr. - Chenpodium album L. - Cichorium intybus L. - Daruta stramonium L. - Matricaria chamomilla L. - Ecballium elaterium L. - Anthemis cotula L. - Hyoscyamus niger L - Anthemis chia L - Hyoscyamus albus L. - Bellis perennis L. - Urtica urens L. - Crepis foetida L - Parietaria judaica L. - Senecio vulgaris L. - Hordeum murinum L. - Chondrilla juncea L. - Poa annua L. 78

80 - Carthamus lanatus L. - Stellaria media (L.) Vill - Carlina corymbosa L. - Capparis spinosa L. - Scolymus hispanicus L. - Veronica cymbalaria Bodard - Picnomon acarna (L.) Cass. - Centaurea calcitrapa L. F.3 Fauna F.3.1. Habitat ve Toplulukları Tektonik yapıya göre oluşan iklim farklılıkları ile uyum sağlayan bitki dokusunun yayılımı göstermesinin ardından aynı yerlere yaban hayatı da yerleşmektedir. Seyhan Irmağı Havzasının büyük bir bölümü Adana ili içerisinde kalmaktadır. Ceyhan Irmağı da Adana Đli içerisinde denize ulaşmaktadır. Seyhan Irmağının kolları Çakıt, Körkün, Eğlence, Zamantı, Göksu kolları, Ceyhan Nehri ve deniz kıyısından göçer yaban hayatının her yıl geliş gidişi izlenebilmektedir. Tuzla, Akyatan, Ağyatan, Yumurtalık Lagünleri ile Seyhan, Çatalan, Kozan, Hakkıbeyli, Mehmetli, Nergizlik, Kürebeli Baraj ve Göletleri ilin sulak alanlarıdır. Kuşlar kuluçkaya yatar, konaklayan ve kışlayan olarak sulak alanlarımızda bulunurlar. Göç mevsimi Mart ve Nisan dönüş, Ekimde geliş olarak görülür. Adana Đlinin yaban hayatı yayılımı 0-10 metrede kaplumbağa ve sulak alan çevresi metrede turaç çevresi, bülbüller, metrede yırtıcı kuşlar çevresi, 1500 metrede yükseklerde yaban keçisi çevresi olarak sınırlandırılmıştır.0-10 m. arasında deniz ve kumul alanda yaban hayatı deniz kaplumbağaları ile sulak alanlar çevresi olarak deniz kaplumbağalarının yumurta bırakma ve üreme alanlarını, kuşların kışlama, konaklama, kuluçkalaşma alanlarını oluşturmaktadır. Đlimizin sulak alanlarından Tuzla, Akyatan, Ağyatan, Yumurtalık Lagünlerinde su yüksekliği 6+2 metredir. Sulak alanlarımıza kuşlar Çoruh, Fırat üzerinden, Sultansazlığı, Tuz Gölü, Acıgöl, Sakarmeke, Ereğli Sazlığı, Hotamış Gölü, Sığla, Beyşehir Gölünden Seyhan, Ceyhan, Berdan, Göksu ırmaklarının vadilerini takip ederek, gelip Đskenderun Belen den Afrika ya gitmektedirler metrede turaç ve kınalı kekliğin yayılımı görülür. Bu yayılıma kuyruksüren, çakal da uyum sağlar metrede bülbüllerin ürediği görülür. Sırtlan da bu alana sığınmıştır metrede yırtıcı kuşların ürediği görülür metrenin üzerinde ise dağ keçileri birlik oluşturmaktadırlar. Yaban hayatının barınma, beslenme ve üremelerine doğal unsurlardan kanyon, katman, orman, tarla, çalılık, otlar, akarsular, pınarlar, kayalar, yaylalar etkili olmaktadır. Sulak alanları, göç yolları ile yaban hayatının biyolojileri de göz önüne alınarak bakım alanlarının işletilmesine devam edilmektedir. Bu güne kadar tesis ve tetkik edilen yaban hayatı sahası ha dır. Tabiatı Koruma Alanı ha dır. Aladağ Milli Parkı nın il sınırlarında kalan ha. alanı ile toplan ha dır. Diğer korunan alanlarla birlikte ilin % 10 unu kapsamaktadır. Karataş ilçesi, Akyatan Lagünü (11364 ha), Tuzla Lagünü (5769 ha) bakım amaçlı Yaban Hayatı Koruma Sahası olarak ayrılmıştır. Ağyatan Lagünü ise tefrik edilmek üzere sıra beklemektedir. Ova kesiminde kullanılan pestisitlerin ve kent artıkları ile atıklarının etkisi sulak alanlarımızdaki hayatı tehlikeye atmaktadır. Pestisitler, yaban hayatına ayak, gaga, tohum, ot ve böceklerle bulaşmaktadır. Yaban hayatının iç organlarında biriken organların hareketlerini kısmen ve tamamen bozmaktadır. Yine pestisitler tüm yaban hayatının üremelerini azaltmakta, ölüme dahi sebep olmaktadır. Pestisitler kuşların yumurta kabuklarında kalsiyum eksikliğine neden olmaktadır. Yumurtalar zararlıları tarafından çabuk kırılıp yenerek üremede azalmaya sebep olmaktadır. Asıl etkisi ise kuşların göç ve soğuk havalarda pestisitler nedeniyle kan zehirlenmesi ile ölmesi ile görülmektedir. Tarlalarda sulamada kullanılan sudan dolayı su düzeyi azalan sulak alanların, doğal dengesi bozulmaktadır. Sulak alanlardaki bitki dokusunun yakılması ile hayvan türlerinin sayısında azalma olmaktadır. Kentsel, sanayi, endüstri ve tarımsal atık ve artıklar sulak alanlarda ve karada çevre kirliliği ve zehirli maddeler içerdiği için yaban hayatını etkisi altına almaktadır. Ova ve eşik bölgelerindeki tarlalarda yoğun gübre kullanımı olduğundan, yaban hayatı büyük sorunla karşı karşıyadır. Aşırı derecede azotlu gübre kullanılması nitrat ve nitrit 79

81 zehirlenmesine sebep olmaktadır. Granül yapıdaki azotlu gübrelerin çeşitli hayvan türlerinin midesinde yeterli suyu bulamamasından dolayı şişmesi nedeniyle eritilememekte ve midenin sıkışmasıyla beyin kanaması, kalp krizi, böbrek, bağırsak bozuklukları ve ölüm gibi sonuçlar doğurmaktadır. Akyatan Uygulama Projesinde üretilecek, barındırılacak, beslenecek türler miktar olarak belirlenmiştir. Yaban hayatı sahasındaki yatay, dikey ve dağınık hareketleri kontrol altına alınması planlanmıştır. Uygulama projesinde yaban hayatı ve bitki türlerine yatırım yapıldığı gibi av, yayla turizmine, aracılığa ve eğitim hizmetlerine yatırım gereksinmektedir. Örnek olarak Görkün-Eğlence Kanyonlarında 3506 ha. alanda üreme, ha. alanda beslenme-üreme- barınma, ha. beslenme-barınma, 9254 ha. alanda beslenme ve avlanma yeri olarak ayrılmıştır. Doğal dengedeki tür sayısının devamlılığı için üretilecek bireyler başka sahalara dağıtılacak, avlanacak, üretime devam edecek ve saha içinde kalacakları belirlenmiştir. Tüm yaban hayatı için uygulama projeleri geliştirilmeli ve uygulamaya konulmalıdır. Adana Đli faunasına ait hayvan türleri aşağıda verilmiştir. Kurbağalar - Bombina variegata Sarı Kurbağa - Alytes obstertrican Ebe Kurbağası - Bufo viridis Haçlı Kurbağa - Rana pipens Adi Kurbağa - Hyla arborea Ağaç Kurbağası - Bufo calimata Yeşil Kurbağa Sürüngenler - Lacerta simonyi Küçük Kertenkele - Testudo hermanni Herman Kaplumbağası - Testudo graeca Yunan Kaplumbağası - Chemoeleo chamoeleo Bukalemun - Algyroides marchi Hareketli Kertenkele - Lacerta lepida Çit Kertenkelesi - Lacerta papca Cüce Çit Kertenkelesi - Lacerta viridis Yeşil Kertenkele - Padavcis muralis Duvar Kertenkelesi - Vipera ammodytes Akdeniz Engereği - Vipera xanthina Engerek - Vipera lebatina Sarı Engerek Kuşlar - Tachybabtes - Podiceps cristatus Tepeli Dalgıç - Podiceps nigricallis Kara Boyun - Pelecanus cripus Tepeli Pelikan - Pelecanus onoeratalus Pelikan - Phalacrocorax carbo Karabatak - Phalacrocorax pymaeus Cüce Karabatak - Nycticorax nycticorax Gece Balıkçılı - Bobulcus ibis Öküz Balıkçılı - Egratta garzetta Küçük Beyaz Balıkçıl - Egratta alba Beyaz Balıkçıl - Ardea cinerea Gri Balıkçıl - Platales leucoradia - - Phoenicopterus ruber Flamingo - Anser anser Boz Kaz - Anser albifrons Sakarca 80

82 - Cynus oler Sessiz Kuğu - Cynus cghup Ötücü Kuğu - Tadorna ferruginia Angut - Tadorna tadorna Suna - Nettarufina Kızılbaş - Anas penolope Peruk Ördeği - Anas strepera Boz Ördek - Anas crecca Çamurcu - Anas platyrhynchos Yeşilbaş - Anas aculata Kıl Kuyruk - Anas clypeata Kaşıkçı Ördeği - Anas guerguedula Çıkrınçın - Marmaronetta Yaz Ördeği - Anthya fuligula TepeliÖrdek - Anthya ferina Elmabaş - Unidentified ducks - - Unidetified gulls - - Oxyura leucocephala Dikkuyruk - Porphyrio porphyria Saz Horozu - Rallus aquaticus Su Tavuğu - Porzana porzana Benekli Su Tavuğu - Gallinula chtoropus - - Fulica atra Sakarmeke - Grus grus Turna - Himentopus himentopus Uzunbacak - Charadrius hiaticula Halkalı Yağmurcun - Charadrius alexnidrius Yarım Halkalı Yağmurcun - Vanellus vanellus - - Calidris alba Çakıl Kuşu - Calidris minuta Küçük Kum Kuşu - Calidris alpina Dağ Kum Kuşu - Calidris minutalpina Küçük Dağ Kum Kuşu - Philomachus pugnax - - Asia flammeus Bataklık Baykuşu - Gallinago gallinago Çulluk - Gallinago medica Đri Çulluk - Limosa limosa Siyah Kuyruklu Çulluk - Numenius arguata Uzun Gagalı Çulluk - Tringa erythropus Kızılbacak - Tringa totanus Düdükçüm - Tringa stagnatilis Bataklık Düdükçümü - Tringa nebulovia Yeşilbacak Düdükçümü - Tringa ochropus Yeşil Düdükçüm - Larus minitus Küçük Martı - Larus genei Đnce Gagalı Martı - Larus canus Adi Martı - Larus ridibundus Karabaşlı Martı - Larus angentatus Halkalı Martı - Gelochelidon nilotica Gülen Sumru - Sterua caspia Hazar Kırlangıcı - Sterua sandvicensi Deniz Kırlangıcı - Steua pavdicea Kırlangıç - Riparia riparia Kum Kırlangıcı - Chlidonia leucopterus - 81

83 - Borchinus cedicnemus Karagöz - Ammoperdix griseogularis Kum Kekliği - Pandion haliaetus Bataklık Kartalı - Circus aeruginosus Saz Delicesi - Circus cynaeus Ekin Delicesi - Milvus milvus Kızıl Çaylak - Circaetus gallicus Yılan Kartalı - Accipites nimus Küçük Atmaca - Prunella modularis Çit Serçesi - Syvia boria Ötleğen - Phyiloscopus trochilus Söğüt Bülbülü - Saxicola rubetta Çayır Taral Kuşu - Montacola soltanus Gök Ardıç Kuşu - Qenanthe guenanthe Kuyruk Kapan - Brithasus rubeccula Nar Bülbülü - Luscinia magarhychos Bülbül - Aegithalus candatus Baştan Kara - Remiz pendilinus Çulha Kuşu - Ciconia ciconia Leylek - Ciconia nigra Kara Leylek - Streptopelia decaoto Kumru - Streptopelia senegelinsis Küçük Kumru - Cuculus canorus Guguk Kuşu - Bubo bubo Puhu - Francolimus francolimus Turaç - Ragulus regulus Çalı Kuşu - Luscinia luscinia Çalı Bülbülü - Coturnix coturnix Bıldırcın - Alectoris c hulcar Kınalı Keklik - Alectoris rufa Keklik - Alectoris graeca Keklik - Buteo buteo Şahin - Pernis apivorus Arı Şahini - Falco peregrinus Doğan - Falco subbute Delice Doğan - Falco columbaris Güvercin Doğan - Streptopelia turtur Üveyik - Columba cenas Güvercin - Athene noctua Kukumav Kuşu - Upupa epops Đbibik - Dendrocopos majör Ağaçkakan - Hironda rustica Kırlangıç - Anthus trivialis Ağaç Đncir Kuşu - Anthus paratensis Çayır Đncir Kuşu - Anthus cervinus Kızılgerdanlı Đncir Kuşu - Motacilla alba Akkuyruk Sallayan - Motacilla flava Sarı Kuyruk Sallayan - Pycronotus barbatus Arap Bülbülü - Lanius colluro Çekirge Kuşu - Alauda arvensis Tarla Kuşu - Lacustella fuscinoides Dere Bülbülü - Cinclus cinclus Su Kuşu - Carduelis carduelis Saka Kuşu - Panser hispaniolensis Söğüt Serçesi 82

84 - Pancer domesticus Serçe - Sturnus vulgaris Sığırcık - Vanalus vanalus Sığırcık - Pica pica Saksağan - Corvus covax Kara Karga - Corvus frugilegus Tohum Kargası - Corvus corane cornix Leş Kargası - Corvus monedula Küçük Karga - Columba palumus Tahtalı Güvercin - Columba liva Kaya Güvercini - Asio otus Orman Baykuşu - Apus apu Ebabil Kuşu - Merops apiaster Arı Kuşu - Milvinus nigrans Kara Çaylak - Coracias garrulus Gök Karga - Accipiter gentilis Büyük Atmaca - Perdix perdix Çil Keklik - Tetraogallus caspius Ur Keklik - Buteo rufinus Kızıl Şahin - Neophron perenopteus Akbaba - Hispolais pallida Ardıç Kuşu - Saxicola targuata Taş Kuşu - Turdus pilaris Ardıç Kuşu - Turdus iliacus Pas Ardıç Kuşu Memeliler - Fethis chanus Saz Kedisi - Canis aurenus Çakal - Caster fibe r Kunduz - Mustela nivalis Gelincik - Huüadiuz huüadiuz Kokarca - Sciuris anomalis Ağaç Sincabı - Martes foina Kaya Sansarı - Martes martesmarles Ağaç Sansarı - Citellus citellus Tarla Sıçanı - Lutra lutra Su Samuru - Meles meles Porsuk - Sus scrofa Yaban Domuzu - Herpestes ichneumon Kuyruk Süzen - Hyaena hyaena Sırtlan - Cricetus cricetus Cırlak Sıçan - Desmana pyrenaica Köstebek - Vulpes vulpes Tilki - Lepus europeus Tavşan - Microchiroptera sp. Yarasa - Capreolus capreolus Karaca - Canis lupus Kurt - Marmoto marmoto Dağ Sıçanı - Monochus monochus Akdeniz Foku - Mustela lutreda Bataklık Samuru a) Balıklar 83

85 Tatlı Su Balıkları - Silirus glanis Yayın Balığı - Cyprinus carpio Sazan - Cyprinus carpio royal Aynalı Sazan - Lenciscus sp. Tatlı Su Kefali - Anguilla anguilla Yılan Balığı - Barbus barbus Bıyıklı Balık - Lucioperca lucioperca Sudak - Salmo gardnerji Gökkuşağı Alabalık Deniz Balıkları - Apagon nigripinnis - Upeneus moluccensis - Callionymus filamentosus - Upeneus moluccensis - Dussumeria acuta - Sillago sihama - Etmureus teres - Sphyraena chrysoteania - Cynoglossus sinusarabic - Sphyraena viridensis - Oxyurichthts papuensis - Saurida undosquamis - Sargocentron rubrum - Pelates quadrilineatu - Leiognathus kluzingeri - Stephanolepis diaspros Diğer Omurgalılar ( Su Ortamı + Kıyı ) Kurbağalar - Rana catesbelana Su Kurbağası - Rana avvalis Magrip Kurbağası - Rana dalmatica Çevik Su Kurbağası - Pelobates fuscus Sarımsak Kurbağası - Pelobates cultripes Sürüngenler - Emys orbicularis Avrupa Bataklık Kaplumbağası - Mauremy caspina Bataklık Kaplumbağası - Caretta caretta Deniz Kaplumbağası - Chelonia mydas Çorba Kaplumbağası - Elaphe guatuarlineta Dört Çizgili Yılan - Natrix natrix F.3.2 Türler ve Populasyonları Yaban yaşamı türleri, endemik hayvan türleri ve yılın çeşitli zamanlarında geleneksel olarak kullandıkları yaşam ortamlarındaki populasyonları (memeliler, sürüngenler, amfibiler, kuşlar, balıklar) envanter çalışmalarına dayanılarak belirtilmelidir. Populasyonların göç yolları üzerindeki konaklama noktaları, kışlama yerleri, mevsimler veya aylar itibarı ile belirtilip, türler bilimsel ve yöresel adlarıyla verilmelidir. Önemli hastalık ve zararlılar ile bunların mücadelesi hakkında da bilgi verilmelidir. Av hayvanlarının adları populasyonu ve bunlar için alınan Merkez Av Komisyon Kararları belirtilmelidir. F.3.3 Hayvan Yaşama Hakları F Evcil Hayvanlar F Sahipli Hayvanlar 84

86 Sahipli kedi ve köpeklerin kayıtları ilçe belediyelerince yapılmaktadır. Sahipli hayvanların kuduz aşılarının yapılması, kısırlaştırılması ve parazitlere karşı ilaçlanması teşvik edilmektedir. Đl düzeyindeki ev ve süs hayvanlarının satış ve barındırma yerlerinin kontrolü ve durumu ile ilgili kurumlar; Đl Tarım ve Đl Çevre ve Orman Müdürlükleridir. F Sahipsiz Hayvanlar Sahipsiz hayvanlar için Đlimizde Adana Büyükşehir Belediyesine ait 14 dekar alana kurulu, 2000 adet kedi ve köpek alım kapasitesine sahip hayvan barınağı bulunmaktadır. Barınakta 3 ilçe ve 17 Đlk Kademe belediyesi tarafından toplanarak belediyemize ait barınağa getirilerek burada kedi ve köpeklerin kısırlaştırma operasyonları, kuduz aşıları, parazit ilaçlamaları yapılmakta olup, kulaklarına küpe takılmak sureti ile işaretlenerek yine ilçe belediyeleri ekiplerince getirildikleri ortama bırakılmaktadır. Yaşlı ve mağdur hayvanlar, barınakta koruma altına alınmaktadır yılında barınağımıza getirilen başıboş hayvan sayısı 2903, kulak küpesi takılan hayvan sayısı 2661, kısırlaştırma operasyonu 2128, kuduz aşısı 3236, sahiplendirilen hayvan âdeti 233 yür. F Nesli Tehlike Altında Olan ve Olması Muhtemel Evcil Hayvanlar Đl düzeyinde nesli tehlikeli olan ve olması muhtemel evcil hayvan türleri bulunmamaktadır. F Hayvan Hakları Đhllaleri Đlimizde sahipsiz köpeklere itlaf uygulanmamaktır. Sahipsiz köpekler uyuşturucu enjektör atan tüfeklerle modern bir şekilde yakalanarak barınağa getirilmekte ve hijyenik ortamda bakıma altına alınmaktadır. F Valilikler, Belediyeler ve Gönüllü Kuruluşlarla Đşbirliği Đlimizde Đl Umumi Hıfzıssıhha Meclisi toplantılarında ve gerektiğinde konu ile ilgili toplantılar yapılmaktadır. Đlimizde Valilik Makamı, Đl Çevre ve Orman Müdürlüğü, Đl Tarım Müdürlüğü, Đl Sağlık Müdürlüğü, Büyükşehir Belediyesi, Đlçe ve Đlk Kademe belediyeleri, Dohayko (Doğayı ve Hayvanları Yaşatma ve Koruma Derneği) arasında uyum halinde faaliyetler sürdürülmektedir. Belediyemize ait Hayvan barınağında Dohayko ile işbirliği yapılmaktadır. F.4 Hassas Yöreler Kapsamında Olup (*) Bölümdeki Bilgilerin Đsteneceği Alanlar F.4.1 Ülkemiz Mevzuatı Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar F Sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2. Maddesinde Tanımlanan Ve Bu Kanunun 3. Maddesi Uyarınca Belirlenen Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtları ve Tabiatı Koruma Alanları Aladağ Milli Parkı Alanın Resmi Adı : Aladağ Milli Parkı Coğrafik Konum: Saha Kayseri, Niğde, Adana Đlleri sınırları dâhilinde kalmaktadır. Genel alanı içinde, 1056 m rakımlı yerler olduğu gibi 3756 m rakımlı yerlerde mevcuttur. Ortalama rakım m civarıdır. Alan: Toplam alan ha alan olup bu alanın hektarlık kısmı Adana il sınırları içerisinde kalmaktadır. Alanın Açıklamalı Tanımı Saha içerisinde, Demirkazık Tepesi (yüksekliği 3756 m. olup en yüksek tepedir aynı zamanda ülkemizde önemli yükseltileri arasında kalır), Yedi Göller (3500 m. yükseklikte bulunur), Hacer 85

87 Ormanı (2750 ha.), Kapuzbaşı Şelaleleri ve Acısu gibi doğal kaynakları ile yurdumuzun ender doğa parçalarından biridir. Yasal Konumu tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Bakanlar Kurulu kararına göre 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu nun 3. Maddesine dayanılarak Aladağ Milli Parkı ilan edildi. Yerleşimler ve Nüfusları Aladağlar Milli Parkı,Kayseri Đli, Yahyalı Đlçesine 30 km., Niğde Đli, Çamardı Đlçesine 15 km. ve Adana Đli, Aladağlar Đlçesine 26 km. uzaklıktadır. Aladağlar Akdeniz Bölgesinde yer alan Orta Toros Dağları nın en yüksek ünitesidir. Ulaşım karayolu ile sağlanmaktadır. Sosyo- Ekonomik- Kültürel-Tarihsel Özellikler Saha Torosların yüksek dağ köylerini içine almaktadır. Sosyo-ekonomik ve kültürel değerleri yönünden bakıldığında; mevcut yöre halkı, tarım ve hayvancılıkla uğraşan fakir orman köylülerini kapsamaktadır. Koruma alanı içerisinde tarihsel/kültürel değeri olan yapılar bulunmamaktadır Fiziksel Özellikler (Karasal- Denizsel) Đklim Özellikleri Yöre klimatik açıdan kendine has özelliklere sahiptir. Yazları sıcak, kışları soğuk ve karlı olup, yörenin yüksek yerlerinde karlar kalmaktadır. Yörede gündüz ve gece sıcaklık farklı oldukça fazla olup, geceleri göllerin donmasına neden olan düşük sıcaklık, gündüzleri 30 dereceye kadar çıkmaktadır. Jeomorfoloji (Topografya vb. morfolojik özellikler) Aladağlar Milli Parkı gerçek anlamda bir jeomorfolojik açık hava müzesidir. Yörenin şekillenmesinde yapı ile birlikte flüvial koşullar ve pleistosen buzullaşması ile önemli rol oynamıştır. Yörede bu iki unsura ait değişik morfolojik birimlere rastlamak çok olağandır. Yörenin belli başlı jeomorfolojik karakteri vadilerde derin bir şekilde parçalanmasıdır. Buzul morfolojisine ait birçok izlere rastlanmaktadır. Jeoloji (Varsa sedimantoloji ile ilgili bilgiler de dâhil) Jeolojik yapı açısından Aladağlar Milli Parkı, değişik zamanlara ait formosyonlarla temsil edilmekle birlikte en yaygın formosyon, mesozoik yaşlı kireç taşlarıdır. Bunun yanında sahada etrüsif volkanızmanın ürünü olan gabro, piroksezit gibi kayaçlara ve daha genç dönemleri karakterize eden tersiyer ve kuaterner oluklarına da rastlanmaktadır. Hidroloji-Hidrojeoloji (Yerüstü ve yer altı suları, varsa jeotermal kaynaklarda dâhil) Toprak yapısı Orta Toros silsileleri üzerinde kayaçlar olarak, yaşlı kireçtaşlarını barındıran Aladağlar, çeşitli derinlik ve yapıda toprak türlerini içine almaktadır. (Esmer orman toprağı, Terra Rossa, Redsina vb.) Flora ve Fauna (Karasal, denizsel ve iç sular kapsamında, özellikleri, endemik ve tehdit altındaki) Saha, vegetasyon açısından çok zengin olup hâkim türler, kızılçam ve karaçametredir, sedir ve göknara da rastlanmaktadır. Orman üst sınırından itibaren Alpin zon başlar. Bu zonda Alpin çayırlar yer almaktadır. Yaban keçisi, vaşak, sansar, su samuru, tilki, kurt ve yaban domuzu gibi hayvanlara ve kuş türü olarak ur kekliği, kınalı keklik, kartal, doğan, şahin, karga ile birlikte küçük kuş türleri de bulunmaktadır. Alan Kullanımı ve Mevcut Durumu (Tarım Envanter ve mülkiyet bilgileri varsa dahil, turizm, rekreasyon, ulaşım ve altyapı, vb.) Alan turizm açısından önemli kaynar değerlere sahiptir. Doğa yürüyüşü ve Çadırlı kamp yapma olanağı vardır. Mevcut Sorunlar (Hassas bölgenin doğal yapıdan uzaklaştığı alanlar, vb.) 86

88 Milli Parkın master plan çalışması 1999 yılında başlamıştır. Saha turizm açısından gelir sağlayan bir konuma heniüz gelmemiştir. Yumurtalık Lagünü Milli Parkı 1. Alanın Resmi Adı :Yumurtalık Lagünü Milli Parkı 2. Coğrafik Konum : Enlem Kuzey 3. Alan 3. 1 Toplam Alan : ha Kara Yüzeyi : ha Su Yüzeyi : 7732 ha Kıyı Uzunluğu : Boylam Doğu Alanın Açıklamalı Tanıtımı Çukurova Deltası, Türkiye nin en büyük alüviyal alanlarından birisi olup, dağları ile bu dağlara kuzey-güney yönünde yaklaşan Amanos Dağları silsilelerinin arasında yer almaktadır. Yumurtalık Tabiatı Koruma Alanı ise bu deltanın doğu kesiminde yer alır. Yasal Konumu tarihli ve 94/5451 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Tabiatı Koruma Alanı olarak belirlenen Yumurtalık Lagünü nün tabiatı koruma alanı statüsünün kaldırılarak Yumurtalık Lagünü Milli Parkı olarak belirlenmesi; ilgili bakanlıkların görüşüne dayanan Çevre ve Orman Bakanlığının tarihli ve sayılı yazısı üzerine,2873 sayılı Milli Parklar Kanununun 3 üncü maddesine göre, Bakanlar Kurulu nca tarihinde kararlaştırılmıştır. Adana Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulu nun tarih ve 1609 sayılı oluru ile 1. Derece Doğal Sit Alanı olarak tescil edilmiştir.2005 yılında ise Uluslararası Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi (Ramsar Sözleşmesi) listesine dâhil edilmiştir. Yerleşimler ve Nüfusları Tabiatı Koruma Alanı içersinde yerleşim merkezi bulunmamaktadır. Ancak koruma alanının kuzeyinden geçen Karataş-Yumurtalık yolu üstünde yer alan Kaldırım, Zeynepli (Kuzupınarı), Deveciuşağı yerleşim yerleri oldukça yakındır. Kaldırım, Zeynepli (Kuzupınarı), Deveciuşağı köylerinin belediye ve muhtarlık sınırları Koruma Alanı içerisinde kalmaktadır. Đdari sınırları koruma alanı sınırlarına girmemekle birlikte, yakın olmaları nedeni ile alanı etkileyen yerleşmeler Haylazlı, Yeşilköy ve Adalı köyleridir. Yerleşmeler 1990 Nüfus Sayımı Sonucu Kaldırım 2355 Haylazlı 559 Deveciuşağı 724 Zeynepli 1583 Sosyo- Ekonomik- Kültürel-Tarihsel Özellikler Bölgenin ekonomisinde etkin iki sektör balıkçılık ve tarımdır. Bu sektörler bölge nüfusunun % 90 nın geçim kaynağını oluşturmaktadır. Arkasından hayvancılık gelir. Yumurtalık lagünü Tabiatı Koruma Alanı içerisinde arkeolojik değerler bulunmamakla birlikte, antik çağda Klikya bölgesi içerisinde yer alması sebebi ile yakın çevresinde arkeolojik öneme sahip birçok kalıntı mevcuttur. Fiziksel Özellikler (Karasal- Denizsel) Đklim Özellikleri Yörede Akdeniz iklim özellikleri mevcuttur. Jeomorfoloji (Topografya vb. morfolojik Özellikler) 87

89 Ceyhan Deltsının oluşumu tersiyer sonlarından itibaren gelişen Kuzeydoğu Akdeniz- Klikya Havzasının jeolojik evrimi ile doğrudan bağlantılıdır. Doğu Akdeniz kıyılarında Çukurova nın geniş kıyı ovaları sistemi gerçekte Erdemli, Berdan, Tarsus, seyhan ve Ceyhan ırmaklarının pleyistosen ve holosende birlikte oluşturdıkları deltalar kompleksidir. Bu deltalkarın geride kuzeydeki dağlık-tepelik alanlara yaslanan kesimlerinde, kuvaternlerin ilk dönemlerinde yani playistosende oluşmuş ova tabanları bir yandan tektonik hareketler nedeniyle kuzeydeki dağların yükselmesi öte yandan tektönik östatık deniz değişmeleri nedeniyle deniz kıyısının güneye çekilmesi sonucu bugün metre arasında yükseklikte yarılmış şekiller haline dönüşmüştür. Jeoloji (Varsa sedimantoloji ile ilgili bilgiler de dâhil) Koruma alanı Ceyhan Nehrinin denize döküldüğü delta düzlüündeki alüvyon saha üzerindedir. Koruma alanı ve yakon çevresindeki jeolojik formasyonlar yaşlıdan gence doğru Karataş Formasyonu, Kızıltepe Formasyonu, Kaliş Alivyon Kumul ve Kumsallardır. Hidroloji - Hidrojeoloji (Yerüstü ve yer altı suları, varsa jeotermal kaynaklarda dâhil):koruma alanının güney ve doğusu Akdeniz, Kuzeydoğusu Yumurtalık Körfezi, Kuzey ve batısı ise kara parçası ile çevrilidir. Kuzey ve kuzeybatıdan, yazın kuruyan kuru dereler ile bölgenin önemli öakarsuyu olan Ceyhan Nehri koruma alanı şçinden geçerek Akdeniz e dökülür. Kuru dereleri Adalı, Kaldırım, Zeynepli ve Kamışlı dereleridir. Pınarları Fettah Pınarı ve Ağkum, Garanal pınarlarıdır. Yer altı suyu ise yüzeye çok yakındır. Koruma alanı içinde kalan göller ise Eşemen, Avcıali, Akgöl, Yapı, Ömer, darboğaz ile Arapboğazı gölüdür. Toprak yapısı: Alanda alüviyal sahil bataklığı, koliviyal hidromorfik alüviyal ve alivüyal olmak üzere dört ana toprak grubu bulunmaktadır. Siltasyon birikimi neticesinde deniz suyunda bulunan tuzlarında çökmesiyle oluşan kil ve kum karışımı topraklardan oluşmuştur. Flora ve Fauna (Karasal, denizsel ve iç sular kapsamında, özellikleri, endemik ve tehdit altındaki) Alan içerisinde geniş düzlkleri kaplayan tuzcul bataklık ve çorak alanlar klimaks safhaya ulaşmış kumullar ve ülkemizde nadir olan pinus, halepensis, miller ormanları olmak üzere üç farklı vejetasyon tipi göze çarpar. Saha içerisinde 59 ha. alanı kapsayan bozuk halep çamı meşçeresi bulunmaktadır. Ayrıca karaağaç, söğüt, kavak, hayıt, mersin, taflan, katırtırnağı, topuk, saz gibi bitkilerle birlikte, çoğunlukla kurakçil, tuzcul step bitkilerinin hâkim olduğu görülür. Bitki dokusu içerisinde tilki, kunduz, turaç, bıldırcın, keklik, kuyruksüren, çakal, domuz, kurbağa, yılanlar, Kara kaplumbağaları, deniz kaplumbağaları, arıcıllar, kırlangıçlar, kum serçeleri, bulunmaktadır. Göl ve boğazlarda martılarla birlikte göçmen kuşlarının seksenden fazlası bu alanda kışlamaktadır. Kefal, levrek, çupra, lagos, dudakçı yılan balığı, gümüş, barbunya, lüfer, kılıç, çatalkuyruk, karakulak gibi balıklar bulunmaktadır. Karides ve yengeç türlerinden özellikle mavi yengeç (Calinectus sapidus) diğer önemli deniz canlılarını oluşturmaktadır. Yumurtalık Körfezi Chelenoia mydas (Yeşil Deniz Kaplumbağası) tek kışlama yeri olup yumuşak kabuklu nil kaplumbağasının da barındığı yerdir. Alan Kullanımı ve Mevcut Durumu (Tarım Envanter ve mülkiyet bilgileri varsa dahil, turizm, rekreasyon, ulaşım ve altyapı, vb.) Saha nadir ekosisteme sahip olduğu için bilimsel ve eğitim amaçlı Tabiatı Koruma Alanı ilan edilmiştir. Ayrıca önemli önemli sulak alanlarımızdan biri olduğundan, ekolojik değeri yüksek zengin ve değişik türden çok sayıda bitki ve hayvan türünün yaşamasına uygun ortamlar sağladığından ve özellikle göçmen kuşların göç yolu üzerinde olması nedeniyle bu kuşlara ev sahipliği de yapmaktadır. Bu nedenlerle eko turizm faaliyet alanları için öncelikli bir alandır. Ancak tanıtımı çok yapılamamıştır. 88

90 Yumurtalık, Kaldırım yolu asfalt olup, ayrıca Misis e kadar asfalt durumdadır. Mevcut Sorunlar (Hassas bölgenin doğal yapıdan uzaklaştığı alanlar, vb.) Devlet Su Đşlerinin alanın kuzeybatısında ha., kuzeydoğusunda ise 9890 ha. sulamayı öngören, kısmen tamamlanmış projeleri vardır. Tüm projelerde, tarımda dönen suların sulak alana karışmasını engelleyecek önlemler alınmıştır. Ancak sulak alana olan yüzey akımının azalacak olmasının alan üzerindeki etkilerini inceleyen bir çalışma yapılmamıştır. Alanın doğusunda yer alan Yumurtalık Serbest Bölgesinde ağır metal endüstrisi tesisleri ve Irak petrollerini taşıyan boru hattının ulaştığı bir tanker dolum tesisi bulunmaktadır. Orta Asya petrollerinin taşınacağı olan bu boru hattı rotasının da sonunda yer alan bölgede bir dolum tesisi daha kurulması planlanmaktadır. Daha doğuda, Đskenderun Körfezi nin karşı tarafında da petrol rafinerisi, ağır metal ve çimento fabrikaları bulunmaktadır. Bugüne kadar büyük çaplı bir kaza (Örneğin petrol sızıntısı) meydana gelmemiştir. Đskenderun Körfezinde hâkim olan batı çıkıntıları sonucu böyle bir kazanın alan ve çevresi için felaketle sonuçlanması kaçınılmazdır. Yumurtalık Körfezinde çok sayıda deniz kaplumbağasının trolcülerin ağlarına takıldığı ve daha sonra öldürüldüğü ortaya konmuştur. Tabiat Parkları Adana Milli Parklar Başmühendisliği görev alanı içerisinde Tabiat Parkı bulunmamaktadır. Tabiat Anıtı Adana Milli Parklar Başmühendisliği görev alanı içerisinde Tabiat Anıtı bulunmamaktadır. Tabiatı Koruma Alanları 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu na göre, Bakanlar Kurulu nun 94/5451 sayılı Kararı ile 8 Temmuz 1994 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak Yumurtalık Tabiatı Koruma Alanı olarak ilan edilmişti. Ancak tarihli ve 94/5451 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Tabiatı Koruma Alanı olarak belirlenen Yumurtalık Lagünü nün tabiatı koruma alanı statüsünün kaldırılarak Yumurtalık Lagünü Milli Parkı olarak belirlenmesi; ilgili bakanlıkların görüşüne dayanan Çevre ve Orman Bakanlığının tarihli ve sayılı yazısı üzerine,2873 sayılı Milli Parklar Kanununun 3 üncü maddesine göre, Bakanlar Kurulu nca tarihinde kararlaştırılmıştır. F Sayılı Kara Avcılığı Kanunu Uyarınca Çevre Ve Orman Bakanlığı nca Belirlenen Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Sahaları Đlde, Çevre ve Orman Müdürlüğü, izinsiz avlanmanın önlemini almakta, özellikle geyik, karaca, yaban keçisi, keklik, turaç, sülün, göçmen kuşları, yırtıcı kuşlar gibi yaban hayatının bulunduğu orman alanlarında ve sulak sahalarda yasaklar getirmektedir. Ülkede olduğu gibi ilde de l. Grup hayvanların avlanma süresi dışında avlanmaları yasaktır. Đlçe, Đl ve merkez Av Komisyonları nca her yıl için yasaklanan alanlarda av koruma ve üretme alanlarında, milli parklar, orman için dinlenme yerleri, ağaçlandırma, gençleştirme ve bakım alanları ile toprak muhafaza alanlarında, mesire yerleri ile piknik alanlarında süresiz avlanma yasaktır. Bu gibi alanlarda av yaptırılmamakta, kaçak avlananlar hakkında kanuni işlemler yapılmaktadır. A-Akyatan Yaban Hayatı Geliştirme Sahası: Ha B-Tuzla Yaban Hayatı Geliştirme Sahası: Ha C-Seyhan Baraj Gölü Yaban Hayatı Geliştirme Sahası: Ha D-Karanfildagı Yaban Hayatı Geliştirme Sahası: Ha E- Hançer Deresi Yaban Hayatı Geliştirme Sahası: Ha 89

91 F Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 2. maddesinin a- Tanımlar Bendinin ve 5. Alt Bentlerinde Kültür Varlıkları, Tabiat Varlıkları, Sit, ve Koruma Alanı Olarak Tanımlanan ve Aynı Kanun Đle 3386 Sayılı Kanunun (2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) Đlgili Maddeleri Uyarınca Tespiti ve Tescili Yapılan Alanlar Đmamoğlu Đlçesi (Tablo 33) Koyunevi Arkeolojik Sit Alanı(Mozaikli Alan) Koyunevi Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1619 sayılı karar Nekropol Alanı Koyunevi Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1727 sayılı karar Ayvalı Höyüğü Ayvalı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1725 sayılı karar Altınini Yer altı Şehri Çörten Köyü Pekmezci Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1905 sayılı karar Kara Höyük Ufacıkören Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1726 sayılı karar Nekropol Alanı Ağzıkaraca Köyü Kale Mevkii 7 pafta 226 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2367 sayılı karar Topraktepe Höyüğü Alaybeyi Köyü Topraktepe Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 2368 sayılı karar Ağzıkaraca Kalesi(II. Derece Arkeolojik Sit Alanı) Ağzıkaraca Köyü Kale Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 2515 sayılı karar Eskihöyük Tepe Alaybeyi Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2514 sayılı karar Ayvalı Arkeolojik Alanı(III. Derece Arkeolojik Sit) Ayvalı Köyü 105 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2513 sayılı karar Nekropol Alanı Saygeçit Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 2806 sayılı karar Pozantı Đlçesi (Tablo 33 Devamı) Tekir Tabyaları ve Anahşa Kalesi Akçatekir Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1829 sayılı karar. Anahşa Kalesinin sınırları gün ve 244 sayılı kararla Ak köprü -Şekerpınarı Köprüsü(III. Derece Arkeolojik Sit ve II. Derece Doğal Sit Alanı) Pozantı Đlçesi Yenikonacık Köyü ile Niğde Đli Ulukışla Đlçesi Horoz Köyü sınırında 90 yenilenmiştir A.K.V.T.V.K.K gün ve 3490 sayılı karar iptal edilmiştir gün ve 503 sayılı yenileme kararı. Niğde kurulun gün ve 236 sayılı kararı Anıt Ağaç(Çınar Ağacı) Belemedik Köyü 107 ada 9 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 245 sayılı karar Anıt Ağaç(Sedir Ağacı) Çetinlik Dağı A.K.V.T.V.K.K gün ve 200 sayılı karar Anıt Ağaç(Ceviz Ağacı) Akçatekir Beldesi Bürücek Yaylası 170 ve 171 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 331 sayılı karar Kilise Kalıntısı Kamışlı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1895 sayılı karar Arkeolojik Alan Gökbez Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1894 sayılı karar Köprü Ayağı Aşçıbekirli Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1893

92 sayılı karar Kilise Kalıntısı Kamışlı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1895 sayılı karar Pozantı Đstasyon Binası 117 ada 52 parsel(2 nolu yapı),169 ada 16 parsel(6-8 nolu yapılar),169 ada 15 parsel( nolu yapılar) 91 A.K.V.T.V.K.K gün ve 643 sayılı karar Saimbeyli Đlçesi (Tablo 33 Devamı) Kale ve Kilise Kalıntısı Merkez A.K.V.T.V.K.K gün ve 2510 sayılı karar Arkeolojik Kalıntılar Kaleboynu Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1630 sayılı karar Mezarlık Đslam Mahallesi Hamurcu Gediği Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 844 sayılı karar Yerleşme Eyüplü Köyü Oluk Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 605 sayılı karar Nekropolis Eyüplü Köyü Büyükkale tepesi mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 603 sayılı karar Nekropolis Karakuyu Köyü Mursal Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 602 sayılı karar Nekropolis Eyüplü Köyü Atma Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 604 sayılı karar Taşköprü Saimbeyli-Feke yolu üzerinde A.K.V.T.V.K.K gün ve 580 sayılı karar Yerleşme ve Nekropolis Yardibi Köyü Çardakyeri Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 597 sayılı karar Yerleşme ve Nekropolis Yardibi Köyü Çeştoprak Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 599 sayılı karar Arkeolojik Kalıntılar Merkez Yeşilbağlar Mahallesi A.K.V.T.V.K.K Çeşbek Mevkii gün ve 588 sayılı karar Nekropolis Karakuyu Köyü Kepen Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 601 sayılı karar Mezar Aksaağaç Köyü Gölyeri Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 607 sayılı karar Yerleşme ve Nekropolis Aksaağaç Köyü Çığlıkbaşı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 606 sayılı karar Yerleşim Kandilli Köyü Bahçecik Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 610 sayılı karar Taşköprü Merkez Obruk Yolu üzerinde A.K.V.T.V.K.K gün ve 582 sayılı karar Yerleşim Cıvıklı Köyü Gamer Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 591 sayılı karar Nekropolis Merkez Kiseloğ Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 585 sayılı karar Nekropolis Cıvıklı Köyü Aksu Mahallesi Maşatlık Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 592 sayılı karar Nekropolis Merkez Şarşar Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 584 sayılı karar Örülü Mağara Yardibi Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 593 sayılı karar

93 Yerleşim Yardibi Köyü Kızılok Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 594 sayılı karar Mektep Mağarası Değirmenciuşağı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 613 sayılı karar Kandilli Gözetleme Kulesi Kandilli Köyü Kale Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 608 sayılı karar Yerleşim Kandilli Köyü Sarıyakup Mahallesi Beşçatal Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 611 sayılı karar Yerleşim Merkez Eski Haçan Yerleşmesi Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 586 sayılı karar Arkeolojik Kalıntı Merkez Alibağ Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 587 sayılı karar Taşköprü Merkez Fatih Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 579 sayılı karar Yapı Kalıntısı Cıvıklı Köyü Zoplar Mahallesi Kiliseyeri Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 590 sayılı karar Kilise Cıvıklı Köyü Gamer Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 589 sayılı karar Yerleşim Kandilli Köyü Çambel Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 609 sayılı karar Nekropolis Yardibi Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 595 sayılı karar Hamurcu Köprüsü Merkez Hamurcu Mahallesi Obruk Deresi üzerinde A.K.V.T.V.K.K gün ve 581 sayılı karar Yerleşim ve Nekropolis Yardibi Köyü Kirazlıpınar Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 598 sayılı karar Arkeolojik Kalıntı Merkez Đslam Mahallesi Kabırlık Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 583 sayılı karar Mağara Karakuyu Köyü Dere Mahallesi Kale Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 600 sayılı karar Yerleşme ve Nekropolis Yardibi Köyü Gavuroluğu Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 596 sayılı karar Gökoba Kalesi Değirmenciuşağı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 612 sayılı karar Nekropolis Himmetli Köyü Ören Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 690 sayılı karar Taş Köprü Himmetli Köyü Saimbeyli- Feke yolu üzerinde A.K.V.T.V.K.K gün ve 687 sayılı karar Yerleşim Ayvacık Köyü Kale Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 647 sayılı karar Yerleşim Kızılağaç Köyü Mağaraderesi Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 680 sayılı karar Nekropolis Tülü Köyü Hüseyinbelen Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 684 sayılı karar Heroon Kapaklıkuyu Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 659 sayılı karar Nekropolis Değirmenciuşağı Köyü Susuz Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 645 sayılı karar Kült Alanı Çatak Köyü Kayaburnu Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 699 sayılı karar Mezar Beypınarı Köyü Kuzoluk Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 667 sayılı karar Nekropolis ve Yerleşim Ayvacık Köyü Sarnıç Mevkii A.K.V.T.V.K.K

94 gün ve 650 sayılı karar Nekropolis Çeralan Köyü Çokçatepe Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 673 sayılı karar Nekropolis Himmetli Köyü Kartal Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 689 sayılı karar Çürük Kale Çeralan Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 670 sayılı karar Yerleşim Gökmenler Köyü Karadut Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 656 sayılı karar Yerleşim Gökmenler Köyü Dımışkırık Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 657 sayılı karar Kaya Mezarı Avcıpınarı Köyü Köy Girişi Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 653 sayılı karar Nekropolis Avcıpınarı Köyü Karıncalıtepe Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 654 sayılı karar Nekropolis Himmetli Köyü Tellipınar Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 692 sayılı karar Nekropolis Çeralan Köyü Köristan Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 674 sayılı karar Nekropolis Mahmutlu Köyü Ulucak Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 675 sayılı karar Nekropolis Naltaş Köyü Ören Tepe Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 694 sayılı karar Nekropolis Himmetli Köyü Cevizoluk Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 691 sayılı karar Nekropolis Kızılağaç Köyü Yalnız Mezar Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 681 sayılı karar Yerleşim Çatak Köyü Surat Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 700 sayılı karar Emirli Kilisesi Çatak Köyü Emirli Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 698 sayılı karar Yapı Kalıntısı Tülü Köyü Göbel Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 682 sayılı karar Nekropolis Beypınarı Köyü Erikliboğazı Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 669 sayılı karar Nekropolis Çatak Köyü Düzbağ Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 701 sayılı karar Yerleşim Çatak Köyü Gavurharmanı Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 702 sayılı karar Mezar Beypınarı Köyü Süttepesi Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 666 sayılı karar Nekropolis-Yerleşme Kapaklıkuyu Köyü Bostanlık Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 662 sayılı karar Nekropolis-Yerleşme Ayvacık Köyü Kilise Yeri Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 649 sayılı karar Nekropolis Değirmenciuşağı Köyü Uzunkol Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 644 sayılı karar Poyraz Kale Beypınarı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 664 sayılı karar Kızlar Kalesi Himmetli Köyü Göz Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 688 sayılı karar Nekropolis Avcıpınarı Köyü Taşoluk Mevkii 93 A.K.V.T.V.K.K gün ve 652 sayılı karar

95 Kara Kilise Cumhurlu Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 686 sayılı karar Nekropolis-Yerleşme Ayvacık Köyü Köy Merkezi GirişiMevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 648 sayılı karar Nekropolis-Yerleşme Kapaklıkuyu Köyü Kapaklıkuyu Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 663 sayılı karar Yerleşim Gökmenler Köyü Kocaharman Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 658 sayılı karar Nekropolis Beypınarı Köyü Sarnıç Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 668 sayılı karar Yapı Değirmenciuşağı Köyü Ören Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 646 sayılı karar Yerleşim Kızılağaç Köyü Kesardıcı Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 679 sayılı karar Kült Alanı Beypınarı Köyü Cincipınarı Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 665 sayılı karar Kült Alanı Mahmutlu Köyü Fincankayası A.K.V.T.V.K.K Mevkii gün ve 677 sayılı karar Nekropolis Tülü Köyü Yaprakkaya Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 685 sayılı karar Yerleşim Çeralan Köyü Kirliarmutlar- Göğçinçik Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 672 sayılı karar Mezar Tülü Köyü Çınarcık Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 683 sayılı karar Yerleşim Mahmutlu Köyü Pınarcık Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 678 sayılı karar Mozaikli Alan ve Duvar Kalıntısı Gürleşen Köyü 101 ada 30 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1124 sayılı karar Merkez Camii Merkez A.K.V.T.V.K.K gün ve 1896 sayılı karar Arkeolojik Kalıntılar Himmetli Köyü Kuyu yanı Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 693 sayılı karar Arkeolojik Kalıntılar Mahmutlu Köyü Kirazlı Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 676 sayılı karar Arkeolojik Kalıntılar Yeniköy Köyü Kuzoluk Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 697 sayılı karar Arkeolojik Kalıntılar Kapaklıkuyu Köyü Kale Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 660 sayılı karar Arkeolojik Kalıntılar Yeniköy Köyü Beypınarı Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 696 sayılı karar Arkeolojik Kalıntılar Yeniköy Köyü Gülek Mevkii 114 ada 11 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 695 sayılı karar Arkeolojik Kalıntılar Çeralan Köyü Hoyhoybileni Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 671 sayılı karar Gözetleme Kulesi Avcıpınarı Köyü Obrukbaşı Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 651 sayılı karar Arkeolojik Kalıntılar Avcıpınarı Köyü Sarnıç Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 650 sayılı karar Arkeolojik Kalıntılar Avcıpınarı Köyü Cöbük Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 655 sayılı karar Arkeolojik Kalıntılar(III. Derece Ark. Sit) Gökmenler Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2067 sayılı karar Anıt Mezar Karakuyu Köyü A.K.V.T.V.K.K

96 Kültür Varlıkları Himmetli Köyü Kuyuyanı Mevkii Örülü Mağara Değirmenciuşağı 103 ada 1 parsel Nekropol Alanı Karakuyu Köyü Hocabey Mahallesi Mağara Karakuyu Köyü Dere Mahallesi Kale Mevkii Yapı Kalıntıları Karakuyu Köyü Kepen Mevkii gün ve 2797 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 3007 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 3009 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 2796 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 2792 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 2793 sayılı karar Feke Đlçesi (Tablo 33 Devamı) Feke Antik Kenti ve Kalesi Eski Feke A.K.V.T.V.K.K gün ve 31 sayılı karar Karakilise Manastırı Karakilise Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 1420 sayılı karar Düşmüş Mezarlığı Mansurlu Yolu Üzeri A.K.V.T.V.K.K gün ve 844 sayılı karar Taban Mozaiği Merkez 149 ada 48 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1118 sayılı karar Şapel ve Yapı Kalıntısı Akkaya Köyü Üsgiyen Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 1883 sayılı karar Anıt Mezar Kalıntısı Paşalı Köyü Çorcular Mahallesi Kistel Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 1884 sayılı karar Nekropol Alanı Akkaya Köyü Kestel Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 1882 sayılı karar Maran Kalesi Maran Yaylası A.K.V.T.V.K.K gün ve 1887 sayılı karar Gözetleme Kulesi Kaleyüzü Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1888 sayılı karar Yapı Kalıntısı Paşalı Köyü Çorcular Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1885 sayılı karar Uğurlubağ Gözetleme Kulesi Uğurlubağ Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1886 sayılı karar Gözetleme Kulesi Kazancı(Köleli Köyü) A.K.V.T.V.K.K gün ve 2788 sayılı karar Karaisalı Đlçesi (Tablo 33 Devamı) Gözetleme ve Haberleşme Kulesi Merkez Karapınar Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1691 sayalı karar Mescit Merkez Kapıkaya Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 7 sayılı karar ile gün ve 576 sayılı koruma sınırı belirleme kararı Camii Kızıldağ Yaylası A.K.V.T.V.K.K gün ve 4642 sayılı karar Bayrampaşa Kervansarayı(Kesir Han) Altınova Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 4642 sayılı karar Alman Köprüsü Kıralan(Hacıkırı)Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 4589 sayılı karar Mezar Kalıntısı Hacımusalı köyü Cumahocalar Mahallesi K,V.T.V.K.K gün ve 198 sayılı karar 95

97 Maltepe mevkii Mezarlık Karapınar Mahallesi 44 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 844 sayılı karar Kilise Kalıntısı Çevlik(Yukarıkurdak) Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1713 sayılı karar Gözetleme Kulesi Çevlik(Yukarıkurdak)Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1712 sayılı karar Arkeolojik Alan Yeniköy A.K.V.T.V.K.K gün ve 1733 sayılı karar Kaya Mezarı Aşağıbelemedik Köyü Keltepe Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 1714 sayılı karar Arkeolojik Alan Eğlence Köyü Dönüklü A.K.V.T.V.K.K Mevkii Kuşçusofulu Camii Kuşçusofulu Köyü 117 ada 1 parsel 96 gün ve 2613 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 2997 sayılı karar Aladağ Đlçesi (Tablo 33 Devamı) Akören Arkeolojik Sit Alanı Akören Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 763/144 sayılı karar Kilise Kalıntısı Kayabaşı köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1422 sayalı karar Eğner Köprüsü ve Su Kemeri Eğner Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 30 sayılı karar Hamam Kalıntısı Eğner Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 30 sayılı karar Akören Sınır Köprüsü Eğner Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 30 sayılı karar Kaya Mezarı Dayılar Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2941 sayılı karar Arkeolojik Kalıntılar Akören-Göllü Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 1423 sayılı karar Eski Aladağ Mezarlığı Mansurlu Mahallesi 30 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 844 sayılı karar Bademleraltı Mezarlığı Başpınar Mahallesi Garaj Mevkii 43 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 844 sayılı karar Hasandede Mezarlığı Başpınar Mahallesi A.K.V.T.V.K.K Hasandede mevkii 1-28 parsel gün ve 844 sayılı karar Mahsiret Ören Yeri Akören Beldesi Kaleardı Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 1421 sayılı karar Meydan Kalesi Ceritler Köyü Kenenli Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 1732 sayılı karar Hotalan Kulesi Posyağbasan(Dünyadibi)Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1729 sayılı karar Tamrut Kalesi Posyağbasan(Dünyadibi)Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1731 sayılı karar Civanbey Arkeolojik Alanı Akören Beldesi Civanbey Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1728 sayılı karar Yeniköy Arkeolojik Alanı Yeniköy A.K.V.T.V.K.K gün ve 1733 sayılı karar Yapı Kalıntısı Postyağbasan(Dünyadibi) A.K.V.T.V.K.K Đşa Kalesi Köyü Gerdibi Köyü Sivişli Mahallesi gün ve 1730 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 2615 sayılı karar

98 Eğni Kalesi Gerdibi Köyü Eğnigözü Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 2616 sayılı karar Yumurtalık Đlçesi (Tablo 33 Devamı) Aigeai Antik Kenti Merkez Yüksek Kurulun gün ve A-332 sayılı ilk kararı ve A.K.V.T.V.K.K gün ve 1694 sayılı sınır yenileme kararı Atlas Kalesi Merkez A.K.V.T.V.K.K gün ve 322 sayılı karar Süleymaniye Kulesi Merkez Yüksek Kurulun gün ve 2457 sayılı kararı Antik Su Yolu Gölovası-Đncirli Köyleri A.K.V.T.V.K.K gün ve 1607 sayılı karar Domuztepe Höyüğü ve Nekropol Alanı Yeşilköy Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1608 sayılı karar Yumurtalık Lagünü(Doğal Sit Alanı) Yeşilköy Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1609 sayılı karar Tonozlu Yapı Ören Mahallesi 6 pafta 176 ada 12 A.K.V.T.V.K.K Arkeolojik Alan(III. Derece Arkeolojik Sit) parsel Sugözü Köyü 2 pafta parsel 97 gün ve 5030 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 5478 sayılı karar ve gün ve 2798 sayılı sit sınırı ve derecesi değiştirme kararı Anıt Ağaç(Yalancı Hurma Ağacı) Deveciuşağı Köyü 133 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 5631 sayılı karar Anıt Ağaç(Meşe Ağacı) Deveciuşağı Köyü 132 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 5632 sayılı karar Yenice höyüğü Demirtaş Köyü 4 pafta A.K.V.T.V.K.K gün ve 5613 sayılı karar Yapı Kalıntısı Kemalpaşa Mahallesi Batı Sahil Mevkii 400 parsel gün ve 247 sayılı karar Mezarlık Ayas Köyü Civarı 1000 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 844 sayılı karar Keltepe Tümülüsü - A.K.V.T.V.K.K gün ve 1322 sayılı karar Karanlık Kapı Karanlık Kapı Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 2445 sayılı karar Kaya Mezarları Sugözü Köyü 277 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2799 sayılı karar Narlıören Köyü Höyüğü Narlıören Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2754 sayılı karar Yüreğir Đlçesi (Tablo 33 Devamı) Đncirlik Höyüğü Đncirlik Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 37 sayılı karar ve gün ve 3492 sayılı sınır yenileme kararı Misis Antik Kenti Yakapınar Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1550 sayılı karar Havraniye Arkeolojik Geçitli Beldesi A.K.V.T.V.K.K

99 Alanı(III. Derece Arkeolojik gün ve 2593 sayılı karar Sit) Narlıkuyu Nekropol Alanı Çukurova Üniversitesi Sahası Narlıkuyu Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 4986 sayılı karar Camili Höyüğü ve Çaldağı Mağaraları Camili Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 4083 sayılı karar Cabbar Dede Türbesi ve Çeşmesi Kütüklü köyü AK.V.T.V..K gün ve 4729 sayılı karar Mezbahane(Kanara) Seyhan Mahallesi 130 pafta 814 ada 4 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 126 sayılı karar Misis Camii Misis Antik Kenti 661 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1720 sayılı karar Arkeolojik Yerleşim Alanı Çukurova Üniversitesi Sahası içerisinde A.K.V.T.V.K.K gün ve 115 sayılı karar Gökvelioğlu Kalesi Yakapınar Beldesi Güveloğlu Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 703 sayılı karar Kürkçüler Höyüğü Kürkçüler Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 2757 sayılı karar Höyük ve Nekropol Alanı Vayvaylı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 3018 sayılı karar Çiriştepe Höyüğü Çatalpınar Köü A.K.V.T.V.K.K gün ve 3021 sayılı karar Nekropol Alanı Belören Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 3020 sayılı karar Mozaikli Yapı Kalıntısı Karlık Köyü 516 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 3017 sayılı karar Kaya Mezarı Belören Köyü 485 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 3019 sayılı karar Çotaklık Tonozlu Mezarı Belören Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 3019 sayılı karar Sarı Mağara Belören Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 3019 sayılı karar Yeşillik Nekropol Alanı Belören Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 3019 sayılı karar Kaya Mezarı Belören Köyü 434 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 3019 sayılı karar Mısırlık Nekropol Alanı Belören Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 3019 sayılı karar Sarıgöl Nekropol Alanı Belören Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 3019 sayılı karar Gedikkaya Nekropol Alanı Belören Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 3019 sayılı karar Kaya Oygu Mezar Cerenli Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2802 sayılı karar Hocalı Höyüğü Hocalı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2803 sayılı karar Yerdelen Höyüğü Yerdelen Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2805 sayılı karar Yarımca Höyüğü Yarımca Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2801 sayılı karar Kilise Kalıntısı Çatalpınar Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2804 sayılı karar Kocahöyük Çotlu Köyü A.K.V.T.V.K.K

100 gün ve 2754 sayılı karar Kayarlı Höyük Kayarlı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2754 sayılı karar Höyük Şeyhmurat Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2754 sayılı karar Buruk Höyüğü Buruk Beldesi parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 3082 sayılı karar Tanrıverdi Höyüğü Çağırganlı(Tanrıverdi) Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 3232 sayılı kara Tufanbeyli Đlçesi (Tablo 33 Devamı) Şar(Comana) Antik Kenti Şarköy A.K.V.T.V.K.K gün ve 35 sayılı karar ile gün ve 209 sayılı sit sınırları yenileme kararı Mozaikli Alan Ortaköy Köyü 101 ada 43 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 5477 sayılı karar Bozgüney Đkiz Höyüğü Bozgüney Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 5691 sayılı karar Đki Adet Tümülüs Taşpınar Köyü Kerkez Tepesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 246 sayılı karar Mezarlık Đstiklal Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 844 sayılı karar Hitit Kaya Kabartması Hanyeri Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1897 sayılı karar Kozan Đlçesi (Tablo 33 Devamı) Anavarza Antik Kenti Dilekkaya Köyü Yüksek Kurulun gün ve A sayılı kararı ile A.K.V.T.V.K.K gün ve 1692 sayılı sit genişletme kararı Kozan Kentsel Sit Merkez A.K.V.T.V.K.K gün ve 845 Alanı Kozan Kalesi ve Manastırı sayılı karar Merkez A.K.V.T.V.K.K gün ve 30 sayılı karar ile gün ve 2923 sayılı sınır yenileme kararı Kozan Köprüsü Adana-Kozan Karayolu Yüksek Kurulun gün ve 6534 sayılı kararı Karaör Höyüğü Merkez A.K.V.T.V.K.K gün ve 30 sayılı karar Tatık Höyüğü Merkez A.K.V.T.V.K.K gün ve 30 sayılı karar Aşağı-Yukarı Çarşı Kentsel Sit Alanı Merkez A.K.V.T.V.K.K gün ve 909 sayılı kararı ile gün ve 1415 sayılı genişletme kararı Tırmıl Höyük Ortaköy-Đdem Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1618 sayılı karar gün ve 2999 sayılı sit sınırları irdeleme kararı Hamam Köyü Arkeolojik Sit ve Nekropol Alanı Çukurören Arkeolojik Kalıntıları Hamam köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1623 sayılı karar Çukurören Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1624 sayılı karar 99

101 Mimari Duvar Kalıntıları Topallı köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 30 sayılı karar Menge Köprü Kalıntısı A.K.V.T.V.K.K gün ve 30 sayılı karar Karasis Kalesi ve Manastırı Orcan Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1257 sayılı karar Yassıcalı Arkeolojik Sit Alanı(III. Derece Yassıcalı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1617 sayılı karar Arkeolojik Sit Alanı) Nekropol Alanı Fettahlı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 30 sayılı karar Suluhan Suluhan Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1983 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği Taş Mahallesi Tuzlu Çeşme Sokak No:1 370 ada 1 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1611 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği Hacıuşağı mahallesi Hakan A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 Sivil Mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Sivil mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Sivil Mimarlık Örneği Sokak No: ada 5 parsel Hacıuşağı mahallesi Medrese Sokak Kesişimi No:4 181 ada 7 parsel Hacıuşağı Mahallesi Kadirli Caddesi No:2 182 ada 28 parsel Aslanpaşa mahallesi Kadirli Caddesi Buğday pazarı Sokak No:1 162 ada parsel Aslanpaşa Mahallesi Yeğenoğlu ve Đstiklal Sokak Kesişimi No: ada 1 parsel Aslanpaşa Mahallesi Özer Türkay Caddesi 144 ada 9 parsel Aslanpaşa mahallesi Đnkılâp ve Mustafa Kemal Sokak Kesişimi No: ada 9 parsel Cumhuriyet Mahallesi Irmak Caddesi 175 ada parsel Cumhuriyet Mahallesi Irmak Caddesi No: ada parsel Cumhuriyet Mahallesi Irmak Caddesi No: ada parsel Hacıuşağı Mahallesi Hakan ve Çınar Sokak Kesişimi 326 ada 1 parsel Hacıuşağı Mahallesi Hakan Sokağı Çıkmazı 326 ada 9 parsel 100 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği Hacıuşağı Mahallesi Kurtoğlu A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131

102 Sokak No: ada 15 sayılı karar parsel Sivil Mimarlık Örneği Hacıuşağı Mahallesi Kurtgözlü Sokak 198 ada 3 A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar parsel Sivil Mimarlık Örneği Mahmutlu Mahallesi Namık Kemal ve Özkul Sokak A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar Kesişimi No: ada 4 parsel Sivil Mimarlık Örneği Mahmutlu Mahallesi Küçük Camii Sokak No:2 214 ada 6- A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar 7 parsel Sivil Mimarlık Örneği Hacıuşağı Mahallesi Kadirli Caddesi Medrese Sokak A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar No: ada 4 parsel Sivil Mimarlık Örneği Hacıuşağı mahallesi Kadirli Caddesi Hastane Sokak No:7 A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar 322 ada parsel Sivil Mimarlık Örneği Cumhuriyet Mahallesi Değirmen Sokak 275 ada 4 A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar parsel Sivil Mimarlık Örneği Hacıuşağı mahallesi Kız Meslek Lisesi(Eski Hastane) A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar 324 ada parsel Sivil Mimarlık Örneği Aslanpaşa Mahallesi Đstiklal ve Đsmet Atlı Sokak Kesişimi A.K.V.T.V.K.K gün ve 4131 sayılı karar No: 3 Đstiklal Đlkokulu 309 ada 5 parsel Ağcababa mezarlığı Hacıuşağı mahallesi 5 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 844 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği Aslanpaşa Mahallesi 163 ada 3-4 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 502 sayılı karar Hoşkadem Camii Merkez 182 ada 1 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1017 sayılı karar Hamam Kalıntısı Đdem Köyü Hacıahmetli Çiftliği Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 1121 sayılı karar Mahyalar Kalesi(Gözetleme Mahyalar Köyü114 ada 273 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1119 sayılı karar Kulesi) Mozaikli Alan Kuyuluk Köyü 30 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 5245 sayılı karar Akdam Ören Yeri Akdam Köyü Ören Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1535 sayılı karar Şapel Kalıntısı Karabucak Köyü 7 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1199 sayılı karar Mahyalar Ören yeri Mahyalar Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1198 Bayramker Kalesi Kozan Đlçesi Yukarıkeçili Köyü ile Kayseri Đli Yahyalı Đlçesi Burhaniye Köyü sınırları içerisinde 101 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 2065 sayılı karar Köprü Kalıntısı Ergenuşağı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2064 sayılı karar

103 Değirmen Şevkiye Mahallesi 438 ada 15 A.K.V.T.V.K.K gün ve 2510 parsel sayılı karar Yapı Kalıntısı Kuyuluk Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2744 sayılı karar Anıt Mezar Örendere Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2749 sayılı karar Nekropol Alanı Dikilitaş Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2753 sayılı karar Bucak Kalesi ve Tepe Üstü Yerleşim Alanı Bucak Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2741 sayılı karar Alapınar Höyüğü Alapınar Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 2739 sayılı karar Arkeolojik Alan Alapınar Köyü Bekirce Mevkii Peri Örenyeri Eskikabasakal Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2745 sayılı karar Hamam Höyüğü Yeniköy A.K.V.T.V.K.K gün ve 2748 sayılı karar Kaya Mezarı Yassıçalı Köyü Koyak Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 2752 sayılı karar Faydalı Höyüğü Faydalı Köyü Çukurköprü Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 2746 sayılı karar Bulduklu Kalesi Bulduklu Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2742 sayılı karar Küçük Camii 214 ada 8 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2737 sayılı karar Anıt Mezar Durmuşlu Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2751 sayılı karar Yapı Kalıntısı Andıl Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2750 sayılı karar Köprü Tepecikören Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 3002 sayılı karar Çarşı ada A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Çarşı 134 ada parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Çarşı 141 ada parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Çarşı 216 ada A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Çarşı 161 ada A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Çarşı 166 ada 14 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği 191 ada parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği 372 ada 13 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği 323 ada 10 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği 206 ada 11 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği 160 ada 3 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790

104 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği 144 ada 2-3 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği 160 ada 2 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği 161 ada 20 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği 201 ada 21 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği 215 ada 25 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği 195 ada 2 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Gözetleme Kulesi Kızıllar Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2747 sayılı karar Tilan Höyüğü Tilan Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Nekropol Alanı Kuyuluk Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2790 sayılı karar Çukurköprü Kozan-Kadirli Yolu üzerinde A.K.V.T.V.K.K gün ve 3256 sayılı karar Seyhan Đlçesi (Tablo 33 Devamı) Tepebağ Höyüğü Merkez Yüksek Kurulun gün ve 8115 sayılı kararı Kentsel Sit Alanı Merkez A.K.V.T.V.K.K gün ve 1807 sayılı kararı ve gün ve 3028 sayılı sınır yenileme kararı Taşköprü Merkez Yüksek Kurulun gün ve 6214 sayılı kararı Siyavuşpaşa Mescid ve Merkez Yüksek Kurulun Medresesi Anıt Ağaç(Çitlembik Ağacı) Anıt Ağaç Sivil Mimarlık Örneği Yeşiloba Şehitliği- Küçük Dikili Şehitliği Sivil Mimarlık Örneği Akkapı Mahallesi 115 pafta 722 ada 66 parsel Akkapı Mahallesi 113 pafta 725 ada 277 parsel Türkocağı Mahallesi 117 ada 15-6 nolu parseller Seyhan Đlçesi Türkocağı Mahallesi 117 ada 15-6 parseller Sur Duvarı ve Burç Kalıntıları Seyhan Đlçesi Merkez 237 ada 67,68 ve 116 nolu parseller Gar Binası Seyhan Đlçesi Zeytinli Köyü 701 nolu parsel Eski Erkek Lisesi(Laboratuar) Seyhan Đlçesi Đstiklal binası ve Güzel Sanatlar Mahallesi 80 pafta 1515 ada 7 Lisesi parsel 103 gün ve 7240 sayılı kararı A.K.V.T.V.K.K gün ve 5630 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 880 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 499 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 201 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 499 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 932 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 831 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 1115 sayılı karar Milli Mensucat Fabrikası Döşeme Mahallesi 1655 ada A.K.V.T.V.K.K

105 647 parsel gün ve 1701 sayılı karar Dikili Höyüğü Büyükdikili Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1879 sayılı karar Kastel Höyüğü Zeytinli Köyü 11 pafta 834 A.K.V.T.V.K.K Sivil Mimarlık Örneği parsel Ziyapaşa Bulvarı Ramazanoğlu Caddesi 23 pafta 1559 ada 476 parsel 104 gün ve 1877 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün ve 575 sayılı karar Gar Binası(Eski Şube Şefliği) Seyhan Đlçesi 26 pafta 4436(402) ada 6 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 825 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği Sarıyakup Mahallesi 4 pafta 104 ada 57 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2611 sayılı karar Mestanzade Hamamı Karasoku Mahallesi 56 pafta 179 ada 109 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2979 sayılı karar Çiftlik Höyüğü Mürseloğlu Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2787 sayılı karar Gölbaşı Höyüğü Gölbaşı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 2783 sayılı karar Paşa Höyüğü Dörtağaç Köyü 81 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2784 sayılı karar Arapoğlu Höyüğü Dervişler Köyü 707 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2786 sayılı karar Höyük Büyükçıldırım Köyü parsel Sivil Mimarlık Örneği(Adana Defterdarlığı Kültür Sanat Evi) Alidede Camii Alidede Mahallesi 8 pafta 72 ada 40 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 2785 sayılı karar 5520 ada 9 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 3074 sayılı karar A.K.V.T.V.K.K gün 3073 sayılı karar Ceyhan Đlçesi (Tablo 33 Devamı) Yılankale Yılankale Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 6 sayılı karar Sirkeli Höyük Sirkeli Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 4 sayılı karar Semerci Höyük Eskikent(Türkşükriye) Köyü Yüksek Kurulun gün ve 3461 sayılı kararı Pasgüden Höyük Bahriye Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 392 sayılı karar Tülek Höyük Kurtkulağı Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 445 sayılı karar Kuyluktepe Höyüğü Đmran Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 446 sayılı karar Boz Höyük ve Çakmak Tepe Đmran Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 446 sayılı karar Karanlık Kapı Mevkii Sarımazı Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 2445 sayılı karar Kurtkulağı Camii ve Kervansarayı Kurtkulağı Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 3 sayılı karar Arkeolojik Alan Tatarlı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1620 sayılı karar Tatarlı Höyük Tatarlı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1621 sayılı karar

106 Muttalip Höyük Sarımazı Beldesi (Toros Gübre Yüksek Kurulun Đçinde) gün ve 695 sayılı kararı Tumlu Kalesi Tumlu Köyü Yüksek Kurulun gün ve A-4031 sayılı kararı Kıllı Höyük Yalak Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 846 sayılı karar Akfatma Kilise Kalıntısı Burhanlı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 4081 sayılı karar Yarım Höyük Mercin Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1746 sayılı karar Mecitefendi Höyüğü Küçükmangıt Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 3971 sayılı karar Doruk Höyük Doruk Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 3030 sayılı karar Đkiz Höyük Kösreli Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1961 sayılı karar Kokartepe Nekropol Alanı Altıkara Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1034 sayılı karar ile gün ve 124 sayılı genişletme kararı ile gün ve 2435 sayılı sit daraltma kararı gün ve 3385 sayılı sit daraltma kararı Mercin(Boz) Höyük Hürriyet Mahallesi 791 ada parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 3966 sayılı karar Kırtake Höyüğü Değirmenli Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 4520 sayılı karar Sokuluk Düz Yerleşim Alanı Kurtkulağı Beldesi Yüceören Köyünün 1 km. A.K.V.T.V.K.K gün ve 5026 sayılı karar güneybatısında Gökdere Ören Yeri Kurtkulağı Beldesi Yüceören Köyünün 1 km. kuzeydoğusunda A.K.V.T.V.K.K gün ve 5026 sayılı karar Botaş Höyük Kurtpınarı Beldesi BOTAŞ A.K.V.T.V.K.K sınırları içerisinde gün ve 5288 sayılı karar Nekropol Alanı Kurtpınarı Beldesi Yüceören A.K.V.T.V.K.K Köyü gün ve 5531 sayılı karar Turnalar Höyüğü Merkez A.K.V.T.V.K.K gün ve 5613 sayılı karar Gar Binası Park Alanı içinde 1240 ada 2 A.K.V.T.V.K.K parsel gün ve 640 sayılı karar Yapı Kalıntısı Đsalı Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1522 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği Kaltakiye Mah. 643 ada 4 A.K.V.T.V.K.K parsel gün ve 1517 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği Konakoğlu Mah. 663 ada 8 A.K.V.T.V.K.K parsel gün ve 1513 sayılı karar Adatepe Höyüğü Değirmendere Köyü Yörükler A.K.V.T.V.K.K Mahallesi gün ve 1524 sayılı karar Yarım Höyük Adapınar Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1527 sayılı karar Yapı Kalıntısı Sarımazı Beldesi A.K.V.T.V.K.K

107 gün ve 1520 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği Kaltakiye Mah. 28 ada 80 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1510 sayılı karar Nekropol Alanı Ceyhan Đlçesi Burhanlı Köyü ile Osmaniye Đli Merkez A.K.V.T.V.K.K gün ve 1519 sayılı karar Kırmıtlı Köyü sınırları içerisinde Su Kemeri Kurtpınarı Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1521 sayılı karar Sarı Höyük Yalak Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1523 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği Kaltakiye Mah. 643 ada 11 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1512 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği Kaltakiye Mah. 28 ada 74 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1518 sayılı karar Silvan Höyüğü Altıkara Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1531 sayılı karar Mollaahmet Höyüğü Mercin Köyü parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1525 sayılı karar Durhasandede Türbesi Durhasandede Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1532 sayılı karar Boyalı Höyüğü Kurtkulağı Beldesi parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1534 sayılı karar Kamışlı Höyüğü Hamitbey Bucağı A.K.V.T.V.K.K gün ve 1528 sayılı karar Adliye Binası Burhaniye Mah. 298 ada 5 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1509 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği Konaklıoğlu Mah. 661 ada parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1516 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği Konakoğlu Mah. 675 ada 9 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1514 sayılı karar Sivil Mimarlık Örneği Büyükkırım Mah. 598 ada 13 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 1533 sayılı karar Köprülü Höyüğü Köprülü Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 1530 sayılı karar Kara Höyüğü Tumlu Köyü Çukurkamış Mahallesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1526 sayılı karar Nekropol Alanı Sirkeli-Çokçapınar sınırları içerisinde A.K.V.T.V.K.K gün ve 1881 sayılı karar Çatal Höyük Mısırlı Çiftliği A.K.V.T.V.K.K gün ve 1529 sayılı karar Nekropol Alanı Elmagölü Köyü 71 ve 153 parseller A.K.V.T.V.K.K gün ve 419 sayılı karar (Sivil Mimarlık Burhaniye Mahallesi 621 ada 3 A.K.V.T.V.K.K Örneği)Ceyhan Lisesi parsel gün ve 2995 sayılı karar Yapı Kalıntısı Köprülü Köyü Mercin Çayı kenarında A.K.V.T.V.K.K gün ve 3387 sayılı karar Murtazadamı Höyük Yalak Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 3388 sayılı karar Karataş Đlçesi (Tablo 33 Devamı) Magarsus Antik Kenti Merkez Dörtdirek Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 3119 sayılı karar 106

108 Menzil Han Merkez Đskele Mevkii Yüksek Kurulun gün ve 3461 sayılı karar Ak değirmen Kızıltahta Köyü Yüksek Kurulun gün ve 336 sayılı karar Ağyatan Gölü(Doğal Sit Alanı) - A.K.V.T.V.K.K gün ve 2738 sayılı karar Akyatan Gölü(Doğal Sit Alanı) - A.K.V.T.V.K.K gün ve 2739 sayılı karar Tuzla Gölü(Doğal Sit Alanı) Tuzla Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 2740 sayılı karar Tepeköy Höyüğü Tuzla Beldesi A.K.V.T.V.K.K gün ve 1972 sayılı karar Anıt Ağaç(Sakız Ağacı) Küçük Karataş Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 5614 sayılı karar Mutludede Mezarlığı Mutludede Mevkii 320 parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 844 sayılı karar Sudi Mezarlığı Serinevler Mevkii parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 844 sayılı karar Eski Karataş Mezarlığı Karataş Köy Civarı mevkii parsel A.K.V.T.V.K.K gün ve 844 sayılı karar Yedikardeşler Mezarlığı Yedi Kardeşler Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 844 sayılı karar Tulumba Nekropol Alanı Tulumba Mevkii A.K.V.T.V.K.K gün ve 2292 sayılı karar Yenice Höyüğü Yenice Köyü A.K.V.T.V.K.K gün ve 3219 sayılı karar F Sayılı Su Ürünleri kanunu kapsamında olan Su Ürünleri Đstihsal ve Üreme sahaları 1.Doğuda Ceyhan Nehri nin Akdeniz e döküldüğü batıda Seyhan Nehri nin Akdeniz e döküldüğü nirengi noktaları arasında kalan sahil bandının kıyıdan 6 mile kadar olan saha, 2. Doğuda Botaş tesisleri ile batısı liman burnu arasında kalan sahil bandının kıyıdan 6 mile kadar olan saha, 3. Liman burnu ile eski Ceyhan nehri yatağı arasında batıda kıyıdan 6 mile kadar olan sahalar. 4.Yumurtalık lagünleri (Çamlık, Yelkoma), Ağyatan (Hurmaboğazı, Akyatan, Tuzla) lagünler, 5. Karataş Đlçesi Hakkıbeyli köyünde da alan, Yumurtalık Đlçesi Haylazlı köyünde 200 da alan su ürünleri, 6. Seyhan ve Ceyhan Nehirleri, Seyhan, Kozan, Nergizlik, Çatalan barajları ve 24 adet gölet su ürünleri istihsal sahasıdır. F /9/1988 Tarihli ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği 17. ve 1/07/1999 tarihli ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan yönetmelikle değişik 18., 19. ve 20. maddelerinde tanımlanan alanlar Konu ile ilgili bilgi bulunamamıştır. F Tarihli ve sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliğinin 49. maddesinde tanımlanan Hassas Kirlenme Bölgeleri Đlimiz sınırları içerisinde hassas kirlenme alanları bulunmamaktadır. 107

109 F Sayılı Çevre Kanunu nun 9. maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından Özel Çevre Koruma Bölgeleri olarak tespit ve ilan edilen alanlar Đlimiz sınırları içerisinde özel çevre koruma bölgesi bulunmamaktadır. F Sayılı Boğaziçi Kanununa Göre Koruma Altına Alınan Alanlar: Đlimiz sınırları içerisinde 2960 sayılı boğaziçi kanununa göre koruma altına alınan alan bulunmamaktadır. F Sayılı Orman Kanunu Gereğince Orman Alanı Sayılan Yerler: F de verilmiştir. F Sayılı Kıyı Kanunu Gereğince Yapı Yasağı Getirilen Alanlar: Konu ile ilgili bilgi bulunamamıştır. F Sayılı Zeytinciliğin Islahı Ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda Belirtilen Alanlar Konu ile ilgili bilgi bulunamamıştır. F Sayılı Mera kanununda Belirtilen Alanlar: Adana ili 2008 yılı sonu itibariyle tahditli mera alanları toplamı; da dır. F tarih ve sayılı Resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren sulak alanların korunması yönetmeliği belirtilen alanlar: F.1.3 te verilmiştir. F.4.2 Ülkemizin taraf olduğu uluslar arası sözleşmeler uyarınca korunması gerekli alanlar: F Tarih Ve Sayılı Resmi Gazete De Yayaımlanarak Yürürlüğe Giren Avrupa nın yaban Hayatı Ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (Bern Sözleşmesi Uyarınca Koruma Altına Alınmış Alanlardan Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanlarında Belirtilen 1. Ve 2. Koruma Bölgeleri, Akdeniz Foku Yaşama Ve Üreme Alanları: F tarih ve sayılı resmi gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren akdeniz in kirlenmeye karşı korunması sözleşmesi (Barcelona Sözleşmesi) uyarınca korumaya alınan alanlar: F tarihli ve sayılı resmi gazete de yayımlanan Akdenizde özel koruma alanlarının korunmasına ait protokol gereği ülkemizde özel kruma alanı olarak belirlenmiş alanlar: F Tarihli Cenova Bildirgesi Gereği Seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı Tarafından Yayımlanmış Olan Akdenizde Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit Listesinde Yer Alan Alanlar: F Cenova Deklarasyonunun 17. Maddesinde Yer Alan Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin Yaşama ve Beslenme Ortamı Olan Kıyısal Alanlar: 108

110 Akyatan, Doğu Akdeniz de nesli tükenmekte olan C.mydas (yeşil kaplumbağa) türü için en önemli bölgelerden biri olarak saptanmıştır. Bilindiği gibi Akdeniz de bilinen sadece 5 önemli C. mydas üreme alanı vardır; Akyatan, Samandağ, Kazanlı, Göksu Deltası ve Kuzey Kıbrıs ta Lara kumsalları, Akyatan hariç diğerlerinde yılda ortamala yuva tahmin edilmektedir (Whitmore, 1991). Doğal Hayatı Koruma Derneği tarafından 1988 de yapılan çalışma sırasında Akyatan da 17 Temmuz tarihinde 250 iz sayılmıştır (Baran & Kasparek, 1989) Ağustos ayında yapılan 3 günlük incelemede 210 yuva sayılmıştır. ( Whitmore, 1991) çalışması sırasında 496 C.mydas yuvası ile 38 yuva/km verimlilik saptanmıştır. Predasyon kontrolü kumsalın verimliliğini artıracaktır. Ayrıca, yine 1994 çalışması sırasında 23 adet C. caretta yuvası belirlenmiştir. Bu bölgeye bakıldığı zaman Tuzla, Akyatan, Ağyatan ve daha doğuda Yumurtalık, bütünsel olarak deniz kaplumbağaları için son derece önemlidir. Özellikle, Yumurtalık ın kışlama açısından önemli olduğu düşünülmektedir. Ancak, özellikle 1988 çalışmasının sonuçlarında, bu alanlar arasında yuvalama açısından en öncelikli alanın Akyatan kumsalı olduğu anlaşılmaktadır. Akyatan Gölü, Türkiye nin önemli sulak alanlarından biridir. YD4 drenaj kanalının ağzına yakın olan bölgede ve Tuzla da yaz aylarında kurulan kamplar Adana ve civardan gelen halk tarafından kullanılmaktadır. Özellikle Tuzla da gelecekte ikinci konut ve turistik tesis projeleri Tuzla Belediyesi tarafından gündeme getirilmektedir. Karataş ise önemli bir yazlık merkez olmakla beraber, Akyatan Lagünü nün denize açıldığı boğaz tarafından sınırlandırılmaktadır. Alanda bulunan Kapı Köyü nde tarımsal faaliyetler yaygın olup, özellikle çilek, kavun ve salatalık ile sebze yetiştirilmektedir. Kontrol olsa da bu köylülerin kumsala traktörlerle girdikleri, zaman zaman balıkçıların geldiği ve çok az da olsa kum alındığı saptanmıştır. Kumul alanda ağaçlandırma için kullanılan akasya ve ökaliptüs türlerinin bir kısmı, yöre halkına ekonomik faaliyet yaratmak için fıstık çamı ile değiştirilmeye başlanmıştır. Akyatan Lagünü nde dalyan balıkçılığı yapılmakta ve balıklar yurt dışına ihraç edilmektedir. Tuzla ve Ağyatan lagünleri de dalyan balıkçılığı için kiralanmıştır. Yumurtalık balıkçılık açısından önemli bir bölge olup, Karataş ta balıkçı barınağı vardır. Trolcülük gittikçe yaygınlaşmaktadır. Bölge yalnız Karataş balıkçıları değil, aynı zamanda Mersin, Çevlik limanlarından kalkan trolcüler tarafından da kullanılmaktadır. Kumul ağaçlandırma çalışmaları, kullanılan türlerin uygun olmayışı yüzünden kumul sistemi için büyük bir olumsuzluk olarak nitelendirilirken, kumsalın bu amaçla kapatılmış olması deniz kaplumbağaları açısından son derece olumlu olmuştur. Ancak, az da olsa kumsala gerek Tuzla tarafından gerekse ormanlık alandan giren traktörler yuvalar için ön önemli sorunlardan biridir. Diğer yandan, Akyatan kumsalı Doğu Akdeniz de görülen deniz kirliliğinden etkilenmekte, zaman zaman kıyı akıntılarının da etkisiyle kumsal zift, plastik torbalar ve gemilerden bırakılan atıklarla kaplanmaktadır. Bu atıkların önemli bir kısmı yabancı bandralı gemilere aittir. Çukurova ise, Türkiye nin en büyük pamuk tarımının yapıldığı alandır. Bu doğrultuda tarımda kimyasal madde kullanımı son derece yaygındır bunların sulama kanallarına karışması ile kirlenme yaygınlaşmaktadır diğer yandan drenaj kanalları kirliliği denize ulaştırmaktadır. Balıkçılık sezonu boyunca, trol tekneleri yasak olan 3 mil sınırı içerisinde görünmektedir yılında DHKD tarafından yapılan araştırma sonuçlarına göre, örnek olarak seçilen 5 trol teknesi tarafından 28 hafta boyunca yakalanan C.mydas sayısı 160, C.caretta sayısı 26 dır. Akyatan Lagünü nde su seviyesindeki düşme ve kirlenme verilerle ortaya konmalıdır. Burada dalyan balıkçılığı ile uğraşanlar, yıllar içerisinde yaptıkları kişisel gözlemler doğrultusunda, göl seviyesindeki düşüşü ve kirlenmeyi dile getirmektedir. Akyatan kumsallarının geleceğinin belirsiz olması bir diğer sorundur. Orman Bölge Müdürlüğü nün ağaçlandırma çalışmaları sona erdikten sonra alandan çekilmesi ürkütücü gözükmektedir. Bir çok kumsalda rastlanan sahipsizlik, buranın da sonunu hazırlayabilir. Alan, sunduğu peyzaj güzelliği ile bir çok arsa spekülatörünün ilgisini hemen çekecektir. Buranın Türkiye nin Akdeniz kıyısındaki tek dokunulmamış üreme alanı olmasına rağmen hala etkin bir koruma statüsü olmayışı gelecekle ilgili ön önemli sorundur F Tarih Ve Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Dünya Kültür Ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesinin 1. Ve 2. Maddeleri Gereğince Kültür Ve Türizm Bakanlığı Tarafından Koruma Altına Alaınan Kültürel Miras Ve Doğal Miras Statüsü Verilen Kültürel, Tarihi Ve Doğal Alanlar: 109

111 Đlimizde Tarihi Sit Alanı Yoktur. Arkeolojik Sit Alanları 1- Adana Đli Aladağ Đlçesi Kilise Kalıntısı 1. Derece 2- Adana Đli Aladağ Đlçesi Göllü Dağı Antik Kalıntıları 1. Derece 3- Adana Đli Aladağ Đlçesi Akören Köyü Arkeolojik Alanı 4- Adana Đli Ceyhan Đlçesi Doruk Kasabası Doruk Höyük 1. Derece 5- Adana Đli Ceyhan Đlçesi Karanlık Kapı Mevki Karanlık Kapı 1. ve 3. Derece 6- Adana Đli Ceyhan Đlçesi Mecit Efendi Höyüğü 1. Derece 7- Adana Đli Ceyhan Đlçesi Đkiz Höyük 1. Derece 8- Adana Đli Ceyhan Đlçesi Altıkara Köyü Kokar Tepe Nekropolü 1. Derece 9- Adana Đli Ceyhan Đlçesi Sirkeli Köyü Sirkeli Höyüğü 1.Derece 10- Adana Đli Ceyhan Đlçesi Türkşükrüye Köyü Semerci Höyük 1. Derece 11- Adana Đli Ceyhan Đlçesi Bahriye Köyü Pasgüden Höyük 1. Derece 12- Adana Đli Ceyhan Đlçesi Kurtkulağı Köyü Tülek Höyük 1. ve 3. Derece 13- Adana Đli Ceyhan Đlçesi Đmran Köyü Bozhöyük ve Çakmaktepe Höyük 1. Derece 14- Adana Đli Ceyhan Đlçesi Yalak Köyü Kıllı Höyük 1. Derece 15- Adana Đli Ceyhan Đlçesi Tatarlı Köyü Tatarlı Harabeleri 1. Derece 16- Adana Đli Ceyhan Đlçesi Tatarlı Köyü Tatarlı Höyüğü 1. Derece 17- Adana Đli Ceyhan Đlçesi Mercimek Köyü Yarım Höyük 1. Derece 18- Adana Đli Ceyhan Đlçesi Yılankale Köyü Yılankale 1. Derece 19- Adana Đli Ceyhan Đlçesi Đmran Köyü Kuyruklu Tepe Höyüğü 1. Derece 20- Adana Đli Ceyhan Đlçesi Sarımazı Köyü Muttalip Höyük 1. Derece 21- Adana Đli Ceyhan Đlçesi Tumlu Köyü Tumlu Kalesi 22- Adana Đli Ceyhan Đlçesi Hacılar Höyük 1. Derece 23- Adana Đli Ceyhan Đlçesi Hamdilli Köyü Adatepe Höyük 1. Derece 24- Adana Đli Feke Đlçesi Eski Feke Mevki Feke Kalesi 1. Derece 25- Adana Đli Đmamoğlu Đlçesi Koyunevi Köyü Mozaik Alanı 1. ve 3. Derece 26- Adana Đli Karaisalı Đlçesi Karapınar Mahallesi Karapınar Gözetleme Kulesi 1.Grp 27- Adana Đli Karataş Đlçesi Tepeköy Höyüğü 1. Derece 28- Adana Đli Karataş Đlçesi Magarsus Antik Kenti 1. ve 3. Derece 29- Adana Đli Kozan Đlçesi Manastır Kalıntısı 1. Derece 30- Adana Đli Kozan Đlçesi Kozan Karaör Höyüğü 1. Derece 31- Adana Đli Kozan Đlçesi Tatık Höyüğü ve Nekropol 1. Derece 32- Adana Đli Kozan Đlçesi Topallı Köyü Antik Duvar Kalıntıları 1. Derece 33- Adana Đli Kozan Đlçesi Fettahlı Köyü Nekropolü 1. Derece 34- Adana Đli Kozan Đlçesi Fettahlı Köyü Yassıçalı Kalıntıları 3. Derece 35- Adana Đli Kozan Đlçesi Fettahlı Köyü Tırmıl Höyük 1. Derece 36- Adana Đli Kozan Đlçesi Orçan Köyü Karasis Manastırı 37- Adana Đli Kozan Đlçesi Hamam Köyü Nekropol Alanı 1. Derece 38- Adana Đli Kozan Đlçesi Çukurören köyü Arkeolojik Kalıntılar 1. Grup 39- Adana Đli Kozan Đlçesi Dilekkaya Köyü Anavarza Antik Kenti 41- Adana Đli Pozantı Đlçesi Akçatekir Kasabası Tekir Tabyaları 42- Adana Đli Pozantı Đlçesi Akçatekir Kasabası Anaşka Kalesi 43- Adana Đli Saimbeyli Đlçesi Kaleboynu Köyü Kaleboynu Kalıntıları 44- Adana Đli Seyhan Đlçesi Tepebağ Höyüğü 1. Derece 45- Adana Đli Tufanbeyli Đlçesi Şar Köyü Commana Antik Kenti 1. Derece 46- Adana Đli Yumurtalık Đlçesi Atlas Kalesi 1. Derece 47- Adana Đli Yumurtalık Đlçesi AĐGAĐE Antik Kenti Derece 48- Adana Đli Yumurtalık Đlçesi Gölovası Su Kemeri 1. Grup 49- Adana Đli Yumurtalık Đlçesi Domuz Tepe Höyüğü 1. Derece 50- Adana Đli Yumurtalık Đlçesi Keltepe Tümülüsü 1. Derece 51- Adana Đli Yüreğir Đlçesi Misis 3. Derece 110

112 52- Adana Đli Yüreğir Đlçesi Geçitli Sit Alanı 3. Derece 53- Adana Đli Yüreğir Đlçesi Misis Antik Kenti 1 ve 2. Derece 54- Adana Đli Yüreğir Đlçesi Đncirlik Höyüğü 1. Derece 55- Adana Đli Yüreğir Đlçesi Misis Antik Kenti Derece 56- Adana Đli Yüreğir Đlçesi Misis Antik Kenti 1. Derece 57- Adana Đli Yüreğir Đlçesi Misis Höyüğü 58- Adana Đli Yüreğir Đlçesi Belören Köyü Antik Kalıntıları Doğal Sit ve Anıt Ağaçlar 1- Adana Đli, Karataş Đlçesi, Tuzla Gölü Sulak Alanı Deniz Kaplumbağa ÜremeAlanı 1. Derece 2- Adana Đli Karataş Đlçesi Akyatan Gölü Sulak Alanı ve Deniz Kaplumbağları 3- Adana Đli Karataş Đlçesi Ağyatan Gölü Sulak Alanı 4- Adana Đli Yumurtalık Đlçesi Yumurtalık Lagünü 1 Derece 5- Adana Đli Pozantı Đlçesi Evçınar ağacı 6- Adana Đli Pozantı Đlçesi Çatal Ceviz Ağacı 7- Adana Đli Karaisalı Đlçesi Dardağan Ağacı 8- Adana Đli Aladağ Đlçesi Çınar Ağacı 9- Adana Đli Aladağ Đlçesi Ardıç Ağacı 10- Adana Đli Kozan Đlçesi Okaliptus Ağacı 11- Adana Đli Kozan Đlçesi Kaynak Çınar Ağacı 12- Adana Đli Feke Đlçesi Kocasedir Ağacı 13- Adana Đli Saimbeyli Đlçesi Ardıç Ağacı 14- Adana Đli Saimbeyli Đlçesi Kandilli Sedir Ağacı 15- Adana Đli Aladağ Đlçesi Andız Ağacı 16- Adana Đli Aladağ Đlçesi Pırnal Meşesi Ağacı 17- Adana Đli Pozantı Đlçesi Koçsedir Ağacı 18- Adana Đli Karataş Đlçesi Öldüren Sakız Ağacı 19- Adana Đli Yumurtalık Đlçesi Üçüz Hurma Ağacı 20- Adana Đli Yumurtalık Đlçesi Karameşe Ağacı 21- Adana Đli Aladağ Đlçesi Orman Sarmaşığı Ağacı Adana Đli Sınırları Đçerisinde Bulunan Anıt Ağaçlar Sıra No Cinsi Đlçesi Ve Mevkii 1- Sakız Ağacı-Pistacia terebintus Karataş-Küçük Karataş köyü 2- Yalancı Hurma-Phoenix Yumurtalık Deveciuşağı köyü 3- Sapsız Meşe-Quercus patraca Yumurtalık Deveciuşağı köyü 4- Kayın-Fagus orientalis Osmaniye Zorkun Yaylası 5- Çitlenbik-Celtis australis Karaisalı-Yerköprü 6- Ceviz-Juglas regia Pozantı-Bürücek 7- Çınar-Platanus orientalis Pozantı- Belemedik 8- Sedir-Cedrus libani Pozantı-Aladağ 9- Pırnal Meşesi-Quercüs ilex Aladağ-Meydan Yaylası 10- Andız-Arceuthos Drupacia Aladağ-Ebrişim Köyü 11- Çınar- Platanus orientalis Aladağ- Acıkise 12- Ardıç-Juniperus foetidissina Aladağ-Acıkise 13- Karaağaç- Ulmuş campestris Kozan-Akçalı Çiftliği 14- Okaliptus-Ocalüptüs canadinsis Kozan- Akçalı Çiftliği 15- Çınar- Platanus orientalis Kozan- Horzum Yolu 16- Sedir- Cedrus libani Feke- Gürümze 17- Ardıç-Juniperus foetidissima Saimbeyli-Kandildere 18- Sedir- Cedrus libani Saimbeyli- Kandildere 19- Kızılçam- Pinus brutia Kozan- Horzum 20- Orman Sarmaşığı- Hedara helix Aladağ-Meydan 111

113 F /05/1994 Tarih Ve Sayılı Resmi Gazetede Yayayımlanarak Yürürlüğe Giren Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslar Arası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi(RAMSAR Sözleşmesi) Uyarınca Koruma Altına Alınmış Alanlar: RAMSAR Sözleşmesine dail olan Akyatan Gölü ve Yumurtalık Tabiatı Koruma Alanı ile ilgili bilgiler F ve F bölümünde verilmiştir. F.4.3 Korunması Gereken Alanlar: F Onaylı Çevre Düzeni Planlarında Mevcut Özellikleri Korunacak Alan Olarak Tespit Edilen Ve Yapılaşma Yasağı Getirilen Alanlar(Tabi Karakteri Korunacak Alan, Biogenetik Rezerv Alanları, Jeotermal Alanlar vb.) Đlimiz sınırları içerisinde biogenetik rezerv alanları, jeotermal alanlar bulunmamaktadır. F Tarım Alanları: Tarımsal Kalkınma Alanları, Sulanan, Sulanması Mümkün Ve Arazikullanma Kabiliyet Sınıfları Olan Alanlar, Yağışa Bağlı Tarımda Kullanılan 1. Ve 2. Sınıf Đle Özel Mahsul Plantasyon Alanlarının Tamamı Konu ile ilgili bilgi bulunamamıştır. F Sulak Alanlar: Doğal Veya Yapay, Devamlı Veya Geçici, Suların Durgun Veya Akıntılı, Tatlı, Acı Veya Tuzlu Denizlerin Gel-Git Hareketinin Çekilme Devresinde 6 Metreyi Geçmeyen Derinlikleri Kapsayan Başta Su Luşları Olmak Üzere Canlıların Yaşama Ortamı Olarak Önemtaşıyan Bütün Sular, Bataklık, Sazlık Ve Turbiyeler Đle Bu Alanların Kıyı Kenar Çizgisinden Đtibaren Kara Tarafına Doğru Ekolojik Açıdan Sulak Kalan Yerler F de verilmiştir. F Göller, Akarsular, Yer Altı Suyu Đşletme Sahaları Konu ile ilgili bilgi bulunamamıştır. F Bilimsel Araştırmalar Đçin Önem Arzeden Ve/Veya Nesli Tehlişkeye Düşmüş Veya Düşebilir Türler Ve Ülkemiz Đçin Endemik Olan Türlerin Yaşama Ortamı Olan Alanlar, Biosferrezervi, Biotoplar, Đyogenetik Rezerv Alanları Benzersiz Özellikteki Jeolojik Ve Jeomorfolojik Olşumların Bulun Duğu Alanlar: Đlimiz sınırları içersinde biosfer, biogenetik rezerv alanları, benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar yoktur. F Mesire Yerleri; 6831 Sayılı Orman Kanununa Tabi Alanlarda Halkın Rekrasyonel Kullanımını Düzenleyip, Kullanımının Doğal Yapının Tahribine Neden Olmadan Yönlendirmesine Neden Olmadan Yönlendirilmesini Sağlamak Üzere Ayrılan Alanlar: Orman Đçi Dinlenme Yerleri: 1- Dağılcak Mesire Yeri 2.5 ha büyüklüğünde, bol kaynak suyu, görkemli çınar ağaçları ve göl manzarası olan, B tipi, mesire yeridir. Đki bölümden oluşur. 1 adet giriş kontrol, 1 adet WC. 1 adet büfe, 2 adet yağmur barınağı ve çocuk oyun alanı mevcuttur. 2- Karataş-Kumluk I Mesire Yeri 112

114 Adana nın tek plaj kullanım alanlı, A tipinde 29 Ha. Genişlikte mesire yeridir. Saha içerisinde, WC, duş ve soyunma kabinleri, çadır alanları, kır kahvesi, kır gazinosu, marketi bulunmaktadır. 3- Karataş-Kumluk II Mesire Yeri: 2.18 ha olup A tipi mesire yeridir.30 ünitelik kamp alanıdır. 4- Sarıçam I Mesire Yeri Adana ya en yakın orman içi dinlenme yerimizdir. 15 ha. genişliktedir. B tipi mesire yeridir. Đçerisinde WC, büfe, çeşme, oyun alanları bulunmaktadır. 5- Sarıçam II Mesire Yeri Adana ya en yakın orman içi dinlenme yerimizdir ha. genişliktedir. B tipi mesire yeridir. Đçerisinde WC, büfe, çeşme, oyun alanları bulunmaktadır. KAYNAKLAR Đl Çevre Durum Raporu 2007 Adana Güç Birliği Vakfı, 1998 Adana Đli 1. Tarım Şurası Komisyon Raporları Adana Đli Đl Kültür Müdürlüğü Müze Müdürlüğü Kültür Ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu Müdürlüğü Đl Çevre ve Orman Müdürlüğü, Milli Parklar Şubesi, 2008 Adana Orman Bölge Müdürlüğü, 2008 Türkiye nin Önemli Kuş Alanları, Doğal Hayatı Koruma Derneği Cumhuriyet Döneminde Ormanlarımız, 1998 Orman Bölge Müdürlüğü Türkiye de Deniz Kaplumbağaları ve Üreme Kumsalları Üzerine bir Değerlendirme, 1995, Doğal Hayatı Koruma Derneği 113

115 G. TURĐZM G.1 Yörenin Turistik Değerleri G.1.1 Yörenin Doğal Değerleri G Konum Ülkemizin en önemli şehirlerinden biri olan Adana, güneyin; tarım, sanayi, ticaret ve kültür merkezi durumundadır. Kuzeyde, Toroslara yaslanmış, güneyde Akdeniz e yayılmış bir coğrafyada, tarihi eserleri bol güneşli günleri ve denizi ile turizm potansiyeli çok yüksek bir ildir. Bu özelliklerinden dolayı tarihin ilk dönemlerinden bugüne yerleşim merkezi olmuştur. Bu nedenle de Đlimiz Çukurova bölgesinde yaşayan birçok uygarlığı yansıtan eserlerle doludur. Bu eserlerden bazılarının yol güzergâhından uzak oluşu, turistlerin buralara ulaşmasını güçleştirmekle birlikte, Anavarza Örenyeri, Yılankale, Ayas Kale ve Misis Mozaik Müzesi anayol güzergahı üzerindedir. Đlimiz, ören yerleri, kaleler, höyükler ve önemli şehir kalıntılarının dışında Çukurova yı bir duvar gibi baştanbaşa kuşatan Toros dağlarının doğal güzellikleri, kış sporlarına uygunluğu ve avcılık, dağ ve yayla turizmi potansiyeli yaratması bakımından da önemlidir. Bölgenin iki zıt iklimin kucaklaştığı bir yerde bulunması, bu zenginliği daha da artırır. Sıcaklardan kurtulmak isteyen halk, Toroslardaki yaylalara giderken, denizde serinlemek isteyenler Karataş ve Yumurtalık sahillerine gitmektedir. Bu özellikleri ile Đlimiz on iki ay dört mevsim çeşitlendirilmiş turizmin bütün özelliklerini taşımaktadır. Đlimiz, Akdeniz kıyı şeridindeki arkeolojik değerlere yatkınlığı açısından da önem arz eder. Đskenderun dan Antalya ya uzanan kıyı şeridi arkeolojik değerler, deniz, güneş, kum ve iklim açısından çok zengindir. Çevre il ve kentleri görmek isteyen yerli ve yabancı turistler için Adana ayrıca bir konaklama merkezidir. Türkiye yi Ortadoğu ülkelerine bağlayan kara, hava ve demiryolları üzerinde olan Đlimiz yoğun bir transit turist trafiğine sahiptir. Bu özellikleri ile de aynı zamanda iş ve kongre turizm merkezidir. Adana Karataş-Yumurtalık sahil bandında O33b3-Oc2,O34c1-c2-c3-c4-d1-d2-d3, O35a3- a4-b3-b4-d1-d2-d3-d4 numaralı paftalar Kültür ve Turizm Bakanlığı nın tarih ve sayılı teklifi üzerine Bakanlar Kurulu nun tarih ve 2006/10427 sayılı kararı ile 2634 sayılı Turizm Teşvik Kanunu nun 3. maddesine göre Kültür ve Turizm Koruma Gelişim Bölgesi ilan edilmiştir. Konuyla ilgili Kültür ve Turizm Bakanlığı çalışmaları devam etmekte olup en yakın zamanda bu alanda turizm yatırımlarının başlanması beklenmektedir. G Fiziki Özellikleri Đl merkezinde Seyhan Baraj Gölü çevresinde bulunan aile çay bahçeleri, doğal güzelliklere sahip mesire yerleri ve Palmiye, okaliptus, mimoza ağaçları gibi yöreye özgü bitki türlerini kapsayan parkları vardır. Đldeki doğal güzellikler şöyledir; Kapız Adana merkeze 35 km. uzaklıkta Karaisalı nın 13 km. batısında eşsiz güzellikleriyle tanınan bir yerdir. Toroslardan süzülüp gelen Çakıt suyu burada olağanüstü güzellikleri yaratır. Aladağ ve Çevresi Aladağ yolu üzerinde birçok doğal güzellik vardır. Bunların başında Eğner Köyü bulunmaktadır. Burada birçok noktadan fışkıran su ve Simit Şelalesi görülmeye değer güzellik oluşturur. Ayrıca koruma altına alınan, Meydan yaylasındaki Anıt Ağaç görülmelidir. Bunların yanı sıra yol boyunca çeşitli av bölgeleri görülmektedir. 114

116 Kozan-Saimbeyli Güzergahı Kozan-Feke-Saimbeyli-Tufanbeyli-Kayseri yolu, eşsiz güzellikte birçok yaylanın yer aldığı ormanlık bir bölgeden geçer. Ayrıca bölgede sık aralıklarla Đçme suları, meşhur mesire yerleri bulunmaktadır. Dağılcak orman içi dinlenme yeri bunlardan en önemlisidir. Göksu Deltasının oluşturduğu manzara ise görülmeye değer güzelliktedir. Yerköprü Karaisalı ya 12 km. uzaklıktaki Çakıt suyunun yere batıp düden teşkil ettiği yerde kurulmuş mesire yeridir. Akçatekir (Bürücek ve Tekir) Yaylası Adana merkeze 100 km. uzaklıktadır. Ormanlık bir bölgede bulunan bu yaylalar yol ve kamp yeri açısından turizme elverişlidirler. Bürücek de kışın manzara görülmeye değerdir. Horzum Yaylası Torosların en güzel köşelerinden biridir. Soğuk suyu ve ormanı ile ünlüdür. Karataş Kumluk Orman Đçi Dinlenme Yeri Eşsiz güzellikteki kumu ile ünlüdür. Halk günü birlik, hafta sonları ve süreli çadır tatili yapmak için denizle ormanlık alan arasında kalan bu dar sahil şeridini kullanmaktadır. Burası 29 hektar alanı kapsar. Yüreğir Sarıçam Orman Đçi Dinlenme Yeri Adana merkeze en yakın mesire yerlerinden biridir. Futbol, basketbol, voleybol sahaları büfeler, otopark, çeşme gezi yolları gibi ihtiyaçları karşılayan tesisler vardır. Kozan Dağılcak Orman Đçi Dinlenme Yeri Kozan a 10 Adana ya 90 km. uzaklıktadır. 10 hektarlık alanda kurulmuştur. Đhtiyaçları karşılayan üniteleri vardır. Suyun buradaki akışı bin bir güzellikle doludur. Feke Karacaoğlan Orman Đçi Dinlenme Yeri Feke ye 10 km. uzaklıktadır. Göksu Irmağı üzerinde doğayı kucaklayan bir mesire yeridir. Saimbeyli-Obruk Orman Đçi Dinlenme Yeri Saimbeyli ye 5 km. Adana ya 150 km. uzaklıktadır. Soğuk kaynak suyu, manzara güzelliği ve yayla özelliği dikkat çeker. Tüm ihtiyaçları giderecek ünitelere sahiptir. Đçmeler ve Kaplıcalar Adana Đl sınırlarında 7 adet kaplıca ve içme vardır. Halk arasında bunların değişik hastalıklara iyi geldiği inancı yaygındır. Bu yöreler iç turizm açısından önem taşır. Kurttepe Đçmesi 115

117 Kurttepe Köyünün 1 km. kuzeybatısındadır. Müshil etkisi yapan bu su, Çakıt Suyu yakınından kaynar. Suyu soğuktur ve bağırsak hastalıkları için önem taşır. Ali Hoca Đçmesi Adana nın 12 km. batısında Ali Hoca köyü yakınındadır. Đçme suyu uzunluğu 1.5 km yi bulan bir hat üzerinde sıralanmış 10 civarında gözden kaynar. Acıdere Đçmesi Adana nın 20 km. doğusunda, Misis in 5 km. batısındadır. Halk arasında Kürkçüler yada Samucadere içmesi diye de anılır. Kaplıca suyu bağırsak kurtlarını ve böbrek taşlarını döker. Tahtalıköy Kükürt Kaynağı Ceyhan da ilçe merkezinin 6 km. güneyinde Tahtalıköy yakınlarında bir kaynaktır. Sıcaklığı 20 santigrat derecededir. Su kabarcıklar halinde kükürtlü hidrojen gazı çıkararak havuzlara kadar akar. Suyun kaşıntılı cilt hastalıklarına ve isiliğe iyi geldiği söylenir. Kokarpınar Kokusu geniş bir alana yayıldığından bu adla anılır. Ceyhan a 10 km. uzaklıktadır. Su bir tepenin eteğinden gövde kalınlığında kaynar ve ağrılı hastalıklara iyi geldiği söylenir. Ilıca Đçmesi Kozan ın 15 km. kuzeydoğusunda Ilıca köyündedir. Ağrılı hastalıklara iyi geldiği söylenir. Bağözü Đçmesi Plajlar Yumurtalık Kozan ın bağözü köyündedir. Suyu müshil niteliğindedir Adana dan 81 km. uzaklıktadır. Ceyhan a ise 32 km uzaklıktadır. Ayas-Yumurtalık sahilleri Akdenizin en güzel köşelerinden biridir. Đyi kumsalları vardır. Tarihi eserler ile denizin içiçe oluşu tipik özelliğidir. Antik Aegeae kenti burudadır. Batı sahilleri 1991 yılında turizm merkezi ilan edilmiş planlama çalışmaları Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yapılmaktadır. Karataş Adana ya 50 km. uzaklıktadır. Geniş ve kaliteli kumsalları vardır. Antik Magarsus kenti buradadır. Karataş ın dünyaca ünlü Jumbo karidesi vardır. Adana ya yakın ve düzgün bir yola sahip oluşu tercih nedenidir. Tuzla Merkeze en yakın kıyılardır. Adana ya 48 km. uzaklıktadır. Geniş ve uzun kumsalları vardır. Kamp kurmaya uygunluğu açısından Karataş, Yumurtalık ve Mersin sahillerinden daha avantajlıdır. Đlkbahardan sonbahara kadar denize girilebilir. 116

118 Avcılık Kara Avcılığı Đl sınırları içerisinde Toros dağlarında dağ keçisi, geyik ve yaban domuzu avları yapılmaktadır. Ayrıca keklik, bıldırcın, üveyik, tavşan yaban ördeği, yaban kazı gibi avlar mevsimine göre yapılmaktadır. Deniz Avcılığı Akdeniz şeridinde Yumurtalık, Çamlık, Yelkoma, Karataş, Akyatan, Tuzla ve Hurma Boğazı dalyanlarında kefal, levrek, çupra, lagos, dilbalığı, karakulak balıkları avlanmakta açıklarda mercan ve karides avı yapılmaktadır. Seyhan Baraj Gölü nde ise sudak, sazan, yayın balığı avı yapılmaktadır. G.1.2 Kültürel Değer Tablo 34: Aladağ Đlçesindeki Tescilli Kültür Varlıkları Adı Akören Arkeolojik Sit Alanı Kilise Kalıntısı Eğner Köprüsü Eğner Su Kemeri Hamam Kalıntısı Akören Sınır Köprüsü Kaya Mezarı Arkeolojik Kalıntılar Tablo 35: Ceyhan Đlçesindeki Tescilli Kültür Varlıkları Adı Yılankale Semerci Höyük Pasgüden Höyük Tülek Höyük Kuyluktepe Höyüğü Boz Höyük ve Çakmaktepe Karanlık Kapı Mevkii Kurkkulağı Camii ve Kervan Sarayı Tatarlı Arkeolojik Sit Alanı Tatarlı Höyük Muttalip Höyük Tumlu Kalesi Kıllı Höyük Akfatma Kilise Kalıntısı Yarım Höyük Mecit Efendi Höyüğü Doruk Höyük Đkiz Höyük Kokartepe Nekropol Alanı Hürüuşağı ve Ekinci Höyük Çiçekli Höyük Mercin (Boz) Höyük Kırktake Höyüğü Yeri Akören Köyü Kayabaşı Köyü Eğner Köyü Eğner Köyü Eğner Köyü Eğner Köyü Dayılar Köyü Akören Köyü Göllü Mevkii Yeri Yılankale Köyü Eskikent (Türkşükriye) Köyü Bahriye Köyü Kurtkulağı Beldesi Đmran Köyü Đmran Köyü Sarımazı Beldesi Kurtkulağı Beldesi Tatarlı Köyü Tatarlı Köyü Sarımazı Beldesi Tumlu Köyü Yalak Köyü Burhanlı Köyü Mercin Köyü Küçükmangıt Köyü Doruk Beldesi Kösreli Köyü Altıkara Köyü Birkent (Rumelişükriye) Köyü Çiçekli Köyü Hurriyet Mahallesi Ceyhan Değermenli Köyü 117

119 Hacılar Höyük Sokuluk Düz Yerleşim Alanı Gökdere Ören Yeri Sirkeli Höyük Zincirli Höyük Tablo 36: Đmamoğlu Đlçesindeki Tescilli Kültür Varlıkları Adı Koyunevi Arkeoloji Sit Alanı Tablo 37: Karaisalı Đlçesindeki Tescilli Kültür Varlıkları Adı Gözetleme ve Haberleşme Kulesi Mescit Camii Bayrampaşa Kervan Sarayı (Kesirhan) Alman Köprüsü Tablo 38: Kozan Đlçesindeki Tescilli Kültür Varlıkları Adı Anavarza Antik Kenti Kozan Kentsel Sit Alanı Kozan Kalesi Kozan Köprüsü Karaör Höyüğü Tatık Höyük Aşağı- Yukarı Çarşı Kentsel Sit Alanı Tırmıl Höyük Hamam Köyü-Arkeolojik Sit ve Nekropol Alanı Çukurören Arkeolojik Kalıntıları Mimari Duvar Kalıntıları Menge Köprü Kalıntısı Karasis Kalesi ve Manastırı Yassıcalı Arkeolojik Sit Alanı Nekrapol Alanı Suluhan Tablo 39: Saimbeyli Đlçesindeki Tescilli Kültür Varlıkları Adı Kale ve Kilise Kalıntısı Arkeolojik Kalıntılar Tablo 40: Yüreğir Đlçesindeki Tescilli Kültür Varlıkları Adı Đncirlik Höyüğü Misi Antik Kenti Havraniye Arkeolojik Sit Alanı Narlı Kuyu Nekropol Alanı Camili Höyüğü ve Çaldağı Mağaraları Çapbar Dede Türbesi ve Çeşmesi Ceyhan Merkez Kurtkulağı Beldesi Kurtkulağı Beldesi Sirkeli Köyü Azizli Köyü Yeri Köyünevi Köyü Yeri Merkez Karapınar Mahallesi Merkez Kapıkaya Köyü Kızıldağ Yaylası Karaisalı Đlçesi Altınova Köyü Kıralan (Hacıkırı) Mevkii Yeri Dilekkaya Köyü Merkez Merkez Adana-Kozan Karayolu Merkez Merkez Merkez Ortaköy Hamam Köyü Çukurören Köyü Topallı Köyü Orcan Köyü Yassıcalı Köyü Fettahlı Köyü Suluhan Köyü Yeri Merkez Kaleboynu Köyü Yeri Đncirlik Beldesi Yakapınar Beldesi Geçitli Beldesi Ç.Ü.Sahası Narlıkuyu Mevkii Camili Köyü Kütüklü Köyü Tablo 41: Yumurtalık Đlçesindeki Tescilli Kültür Varlıkları Adı Yeri 118

120 Aigeai Ankit Kenti Atlas Kalesi Süleymaniye Kulesi Antik Su Yolu Domuztepe Höyüğü ve Nekropol Alanı Yumurtalık Lagünü (Doğal Sit) Tonozlu Yapı Arkeolojik Kalıntılar Merkez Merkez Merkez Gölovası-Đncirli Köyleri Yeşilköy Beldesi Yeşilköy Beldesi Ören Mahallesi Sugözü Köyü Tablo 42: Tufanbeyli Đlçesindeki Tescilli Kültür Varlıkları Adı Şar (Commana) Ankit Kenti Mozaikli Alan Yeri Şarköy Orta Köy Tablo 43: Seyhan Đlçesindeki Tescilli Kültür Varlıkları Adı Tepebağ Höyüğü Kentsel Sit Alanı Tablo 44: Pozantı Đlçesindeki Tescilli Kültür Varlıkları Adı Tekir Tabyaları ve Anahşa Kalesi Akköprü Tablo 45: Karataş Đlçesindeki Tescilli Kültür Varlıkları Adı Magarsus Antik Kenti Menzil Han Akdeğirmen Ağyatan Gölü (Doğal Sit) Akyatan Gölü (Doğal Sit) Tuzla Gölü (Doğal Sit) Tepeköy Höyüğü Tablo 46: Feke Đlçesindeki Tescilli Kültür Varlıkları Adı Feke Antik Kenti ve Kalesi Karakilise Manastırı Yeri Merkez Merkez Yeri Akçetekir Beldesi Şekerpınar Mevkii Yeri Merkez Dörtdirek Mevkii Merkez Đskele Mevkii Kızıltahta Köyü Tuzla Beldesi Tuzla Beldesi Yeri Eski Feke Kara Kilise Mevkii Adana Bölge Müzesi Adana kent merkezinde E-5 Karayolu üzerinde bulunan müze 1924 yılında kurulmuştur. M.Ö den başlayarak bugüne geçen zamanda bölgede yaşamış uygarlıkların varlığını ortaya koymaktadır. 130 bin civarında esere sahiptir. Aşil Lahti, Hitit tanrısı Tarhunda, Erken Hitit Devri - Tanrı Figürü, Koç Başlı Bilezik, Antropoit Lahit ve Sikke Kolleksiyonları, Urartu Uygarlığına ait çeşitli objeler belli başlı eserlerdir Etnoğrafya Müzesi Osmanlı döneminden bugüne geçen zamanda yaratılan sanat eserlerinin en güzel örnekleri; el yazması kitaplar, altın ve gümüş işlemeli tüfek ve tabancalar, giysiler ve süs eşyaları ev halıları ile kilimler sergilenmektedir. Atatürk Müzesi 119

121 1981 de açılan müze eski bir Osmanlı yapısı olup Suphi Paşa Konağı olarak bilinmektedir. Atatürk, Adana ya ilk geliş tarihi olan 15 Mart 1923 de ve 17 Ocak 1925 yıllarındaki ziyaretinde bu konakta ağırlanmıştır. 19 Mayıs 1981 de bina Atatürk Bilim ve Kültür Müzesi olarak düzenlenmiştir. Misis Mozaik Müzesi Buradaki mozaikler Prof. Bossert ve Dr. Ludvig Budle tarafından tesadüfen bulunmuştur. Bu mozaikler 4.y.y da Geç Roma Dönemi ürünü bir bazilikanın tabanını kaplamaktadır. Hayvan figürleri bulunan mozaikler Nuh un gemisini tasvir etmektedir. Ulu Camii Ramazanoğulları döneminde Halil Bey tarafından 1507 yılında yaptırılmıştır. Đznik çinileriyle ünlüdür. Büyüksaat Vali Abidin Paşa tarafından 1881 yılında tamamı kesme taştan yaptırılmıştır. 32 metre yüksekliktedir. Taşköprü Seyhan Nehri üzerinde bir Roma devri şaheseri olan köprü M.S. Mimar Auxentıos a yaptırılmıştır. Dünyanın halen kullanılan en eski köprüsü olarak bilinmektedir. Anavarza Kilikya nın başkenti olmuş antik kent ve kalenin kuruluş tarihi bilinmemektedir. Birçok uygarlık tarafından el değiştirilmiş olan kent Asur, Roma, Bizans, Abbasi ve Ramazanoğulları dönemini yaşamıştır. Şar Ören Yeri Tufanbeyli nin 20 km. kuzeydoğusunda Hititliler in dini merkezi konumundaki antik kenttir. Romalılar Comana adını, Türkler de Şar adını vermişlerdir. Bizanslılardan açık hava tiyatrosu, kilise kalıntısı ayaktadır. Yöreye Has Giysiler ve Yemekler Özellikle kırsal kesimde erkek ve kadın giyiminde şalvar ön plandadır. Kadın giyiminde şalvarla birlikte güdük olarak anılan uzun kollu yakasız önden yırtmaçlı bir buluz, başa takılan kenarları oyalı, renkli desenli yağlık denilen yazmalar ve ayağa giyilen yemeni veya lastik pabuçlar görülmektedir. Evliler ve yaşlı kadınlar yağlık adlı yazmayı ikiye katlayıp üçgen biçimde boyunlarının etrafına dolarlar. Erkek giyiminde ise şalvarla birlikte bedene giyilen mintan ve başa takılan kasket görülmektedir. Yörede iş günleri dışında beyaz ipek gömlek meşhurdur. Aladağ ve Karaisalı ilçelerinde, Antep dokuması üç etek giyilmesi yaygındır. Tufanbeyli de ise kadınlar renkli bol ve geniş eteklik altına da ayak bileklerinden boğumlu geniş paçalı şalvar giyerler. Bunun üzerinde yelek başta tülbent vardır. Yörenin yemeklerinden Adana Kebap zaten dünyaca ünlüdür. Ayrıca Đçli Köfte içi kıyma dolu dışı bulgurla kaplı leziz bir bölge yemeğidir. Bununla birlikte Şalgam adı verilen ve şalgam kökünün mayalandırılması ile yapılan yöreye has bir içeceğimizde bulunmaktadır. Ayrıca meyan kökünden yapılan içecek Aşlama da yaz aylarında halkı serinletmektedir. 120

122 Festivaller, Özel Günler Altın Koza Festivali Adana Büyükşehir Belediyesi tarafından düzenlenmekte olan festival, çeşitli müzik ve sanat organizasyonu içerisinde en önemli kısa metrajlı yerli film yarışması ve daha birçok etkinliği kapsamaktadır yılından beri Altın Koza Film Festivali düzenlenememektedir. Kiraz Festivali Saimbeyli Kaymakamlığı tarafından 23 Haziran tarihinde düzenlemektedir. Kızıldağ Güreşleri Karaisalı Belediyesi nce Kızıldağ yaylasında Ağustos ayının üçüncü haftasında düzenlenmektedir. Geleneksel Yaz Şenliği ve Karakucak Güreş Festivali: Tufanbeyli Belediyesince 28 Ağustos tarihlerinde düzenlenmektedir. Geleneksel Zeytinbeli Şenliği: Yumurtalık Đlçesi Zeytinbeli Belediyesi ve Zeytinbeli Kültür-Turizm Geliştirme Derneğince 18 Ağustos tarihlerinde kutlanmaktadır. Horzum Yayla Şenliği: Kozan Belediyesince her yıl Ağustos ayının 3. haftası kutlanır. Dünden Yarına Kozan Sempozyumu: Kozan Kaymakamlığı ve Belediye Başkanlığınca Eylül ayının son haftası düzenlenmektedir. Atatürk ün Adana ya Gelişi: Adana Büyükşehir Belediye Başkanlığınca 15 Mart tarihinde kutlanmaktadır. Beyaz Yunus Kültür- Sanat- Müzik ve Spor Festivalleri: Karataş Belediye Başkanlığınca yapılan etkinliklerle her yıl Ağustos ayının 1,2 ve 3. günlerinde kutlanmaktadır. G.2 Turizm Çeşitleri Eko Turizm Ceyhan ve Seyhan Irmaklarının yarattığı aluvyonel düzlükteki denizkulakları ve sulak sazlık alanlar eko turizm açısından sınırsız olanaklar sağlar. Bu alanların en önemlileri Tuzla ve Akyatan Gölleri ile Ağyatan Gölü ve Yumurtalık dalyanlarıdır. Kumullar, Göller, Deniz Kulakları, Dalyanlar ve Sazlık alanlar önemli bir zenginlik kaynağıdır. Bu ortam nadir türleri de içeren kuşlar ile deniz ve kara canlılarının ürediği, barındığı ve yaşadığı alanları oluşturmaktadır. Burada sayısız kuş türü, çakal, tilki, su samuru, tavşan, kirpi, yarasa, yaban domuzu, çeşitli kurbağa ve sürüngenler, semenderler ile nesli tükenmekte olan kaplumbağalar yaşamakta ve üremektedir. Spor Turizmi Seyhan baraj gölünde rüzgâr sörfü yapma olanağı mevcuttur. Yaylalarda trekking ve atlı doğa sporu güzergahları mevcuttur. Bisiklet sporu için çok elverişli güzergâhlar vardır. Seyhan ve Ceyhan Nehirleri baraj gölleri olta balıkçılığı için uygun mekânlardır. Av potansiyeli Đlimizde yüksek olup Torosların yamaçlarında yaban keçisi, alageyik ve karaca av hayvanı üretme sahaları kurulmuştur. Akarsularda bol miktarda alabalık yaşamaktadır. Rafting için çok elverişli ırmaklardan biri olan Göksu ırmağı, Đl Merkezine 121 km. mesafede olan Feke Đlçesindedir. Rafting Đlin geçiş bölgesinde yer alan yüksek debili derin ırmak yatakları raftinge son derece uygundur. Pozantı ve Karaisalı yakınlarındaki Çakıt Suyu, Feke yakınlarındaki Göksu Irmağı ile Aladağ yakınlarındaki Zamantı Irmağı bu niteliklere sahip akarsulardır. Av Turizmi 121

123 Adana da en büyük av potansiyeli, Toroslar da Karanfil Dağı ve Demirkazık yamaçları ile Aladağ, Pozantı, Karaisalı yörelerindedir. Feke, Saimbeyli ve Tufanbeyli yöreleri de bu açıdan zengin bir potansiyele sahiptir. Karaca, geyik, yaban keçisi, keklik, turaç, sülün, göçmen kuşları korumak için belli bölgelerde yasaklar getirilmiştir. Bununla birlikte av turizmine hizmet vermek üzere Toroslar ın yamaçlarında av üretme sahaları kurulmuştur. Pozantı Yaban Keçisi Üretme Đstasyonu Pozantı ya 5km. uzaklıktadır. Karaisalı-Çatalan Alageyik Yetiştirme Alanı, Çatalan yakınlarında 15 hektarlık alan üzerine kurulmuştur. Karanfildağı-Demirkazık Yaban Keçisi Koruma ve Üretme Đstasyonu yalnızca Karanfildağı Bölgesinde faaliyet göstermekte iken sonradan buna Demirkazık Bölgesi de eklenmiştir. Adana-Niğde Đl sınırlarında yer alan hektar büyüklüğündeki alanda yaban keçileri koruma altına alınmıştır. Bölgedeki akarsular zengin alabalık potansiyeli ile sportif olta balıkçılığı için de idealdir. Şehir Turizmi Đlimizin kent merkezinde de oldukça zengin antik ve Türk-Đslam döneminden kalan eserler vardır. Bunların başında köprüler, su sarnıçları, camiler, mescitler, kervansaray ve hanlar, diğer sivil mimari örnekleri, Adana saat kulesi, çok sayıdaki hamamlar sayılabilir. Ayrıca Arkeoloji Bölge Müzesi, Adana Atatürk Müzesi ve Adana Etnografya müzesi bölge çapında önem kazanmıştır. Trekking Đlin kuzeyini oluşturan dağlık kesim, Toroslar ve Anti-Toroslar her türlü dağ turizmi, trekking için uygun koşullar sağlamaktadır. Yükseltisi üçbin metreyi aşan dorukları tırmanma, bunun daha alt kolları ise doğa yürüyüşleri için ideal ortamlardır. Pozantı yakınlarında Kamışlı, Karanfil ve Pozantı Dağlarına yakın olan yerleşme ve çevresinde konaklama yaparak, kamp kurarak söz konusu doruklara ulaşmak ve tırmanmak olanağı mevcuttur. Bu yer ayrıca, günümüzde bu amaçla yoğun olarak kullanılan Niğde sınırları içerisinde ki Çamardı mevkiine de yakındır. Tırmanma için ikinci uygun alan; Aladağ Đlçesi yakınlarında Feke ye bağlı Mansurlu köyü civarlarında yer almaktadır. Ünlü Demirkazık dağlarının güney kısmına yakın konumdadır. Aladağların eteklerindeki bu kesim dağ yürüyüşleri içinde en uygun alandır. Bir diğer dağcılık alanı ise Saimbeyli Đlçesi yakınlarındaki doğa güzelliği ile ünlü olan Doğanbeyli Beldesidir. Đlimizde bulunan bütün trekking güzergahları Đl Kültür ve Turizm Müdürlüğümüzce tespit edilmiş ve 2002 yılı içerisinde bastırılan Adana Yaylaları broşürü içerisinde yer almıştır. Bu bölgeler Turizm Acentalarının bilgisini beklemektedir. Ayrıca bu yerlerin tanıtımı ve kullanılması için, Gençlik ve Spor Đl Müdürlüğü ile çalışmalar sürdürülmektedir. Tespit edilen trekking güzergahları: 1.Güzergâh: Başlangıç noktası Pozantı-Hamidiye Köyü- Mazmulu Dağı-Karanfil Dağı güzergâhı ile-konaklama noktası Mazlumu mevkii-bitiş noktası ise Eğni Suyu mevkiidir. 2.Güzergâh: Başlangıç noktası Karaisalı-Karakılıç Köyü-Darıçukuru-Köşk-Damlama- Ekecik güzergâhı ile konaklama noktası Belemedik Köyü-bitiş noktası ise Bürücek Yaylasıdır. 3.Güzergâh: Başlangıç noktası Aladağ Đlçe merkezi- Tırak mevkii güzergâhı ile konaklama noktası Acı Su Mevkii-bitiş noktası ise Yedigöze Şelaleleridir. At ile doğa yürüyüş güzergâhı: Başlangıç noktası Pozantı ilçesi-armutoluğu Yaylası Kızıldağ Yaylası güzergâhı ile konaklama ve bitiş noktası Kızıldağ Yaylasıdır. Jeep ile safari güzergâhı: Başlangıç noktası Yumurtalık Đlçesi Kaldırım Beldesi Ceyhan Nehrinin Akdenize döküldüğü yer-yelkoma Dalyanı arasındaki 29 km. güzergâh ile bitiş noktası Yerkoma Dalyanıdır. 122

124 Su sporları: Seyhan Barajı başta olmak üzere Çatalan, Yedigöze, Kalpen, Nergizlik ve Kavşak Barajları sportif amaçlarla kullanılabilecek niteliktedir. Mağara ve kanyon turizmi: Aladağ yakınlarındaki Bığbığı Mağarası eşsiz güzelliği ile mağara turizmine son derece elverişlidir. Feke deki Göksu ırmağı ve Pozantı daki Çakıt suyu oluşturduğu vadiler ise Kanyon turizmine çok uygun alanlardır. Ayrıca Aladağ daki Kölkün kalyonu görülmeye değerdir. Kış turizmi Karaisalı daki Kızıldag yaylası, Pozantı daki Karanfil Dağları, Tekir yaylası ve Saimbeyli deki Göktepe kış sporlarına uygun alanlardır. Đnanç Turizmi Ulucami ve külliyesi, Yağ Cami, Merkez Hasanağa Cami, Kozan Hoşkadem Cami, Sabancı Merkez Cami, Ceyhan Kurtkulağı ile Adana kent merkezindeki Bebekli Kilise, Saimbeyli deki Kale Kilise, Şar daki Antik Kilise ve Aladağ daki Akören Kilisesi inanç turizmi alanlarıdır. G.3 Turistik Altyapı Tablo 47: Turistik Altyapı Tesisleri Sıra No Tesisin Adı (Otel) Adresi, Telefonu Yıldızı Oda Sayısı 1 Hilton Sa Oteli Sinanpaşa Mah. 1.Sok. Yüreğir Tel: Seyhan Oteli Reşatbey Mah. T.Cemalberiker Bul. No:1 Tlf: SEYHAN Faks: Büyük Sürmeli Oteli Đnönü Cad.Kuruköprü SEYHAN Faks: Mavi Sürmeli Oteli Đnönü Cad. No:151 SEYHAN Faks: Zaimoğlu Oteli Özler Cad. No:22 SEYHAN Faks: Đnci Oteli Kurtuluş Cad. Kuruköprü No:6 SEYHAN Faks: Erten Oteli Kuruköprü Mah. Sefa Özler Cad.No:53,Bakımyurdu 4 31 Cad.No:1 Seyhan Tlf Çukurova Park Otel Kuruköprü, Đnönü Cad. No: Sedef Oteli Turan Cemal Beriker Bul. No:203 SEYHAN Faks: Aksoy Oteli Abidinpaşa Cad. 1 Sok. No:9 SEYHAN Faks: Otel My Afrodit Hibodrum Civarı Sarıhamzalı Köyü SEYHAN Faks: Küçüksaat Kristal Oteli Kuruköprü Mah. Sefa Özler Cad. No:5 Seyhan /ADANA 3 32 TLF , Faks: A Doruk Oteli Kuruköprü Mah. Đnönü Cad. No:89, Seyhan Adana 3 78 Tlf , ,Faks: Küçüksaat Oteli Karasoku Mah Sok. Seyhan Adana Hosta Oteli Kuruköprü Meydanı SEYHAN Faks: Koza Oteli Özler Cad. No:103 SEYHAN Faks: Çavuşoğlu Oteli Çınarlı Mah. Ziyapaşa Bulvarı No:195 SEYHAN Faks: Akdeniz Oteli Đnönü cad. no:14/1 SEYHAN Le Grand Oteli Turan Cemal Beriker Cad. No: , Faks: TST Mola Seyhan Tarsus-Adana-G.Antep Otoyolu 68.Km./YÜREĞĐR Faks: 1.Sınıf Motel 1 Öz+12 (Güney) (Motel) TST Teknik Servis Adana-G.Antep Otoyolu Şambayadı Köyü SEYHAN 495 Motel 2 Öz.+24 Kuzey (Motel) Faks: TST Mola Seyhan Kuzey) (Motel) Tarsus-Adana-G.Antep Otoyolu 86.Km. Köyü/YÜREĞĐR Faks: Motel 1 Öz

125 23 Sezer Motel Kamışlı Menemenci Köprüsü yanı Pozantı/ADANA Motel 21 Tel: faks: Akkoç Butik Otel Cemalpaşa Mah Sok. No:22 Seyhan /Adana Butik otel Ökmen Airport Otel Emek Mah. T. Cemal Beriker Blv: No: 173/A Şehri Saray Reşatbey Mah Sok. No:23 Seyhan Adana Apart otel 24 Tablo 48: Turizm Đşletme Belgeli Müstakil Eğlence Tesisleri S.No TESĐSĐN ADI ADRESĐ TELEFONU SINIFI KAPASĐTE 1 Afrodit eğlence yeri Hipodrom civarı Tel Tablo 49: Turizm Đşletme Belgeli Restoranlar Sıra No Tesisin Adı Adresi, Telefonu 1 Park Zirve Zaimoğlu Karslılar Köyü Mevkii YSE Evleri Seyhan (Günübirlik Tesis) 2 Lagos Lokantası S.Demirel Bulvar 4/A Seyhan 3 Hasan Usta Kebap Yurt Mah.Turgut Özal Bul. Kurttepe Kavşağı No:2 Seyhan Tel: Premier Restorant Kurt tepe Köyü Ruh ve Sinir Hastalıkları Has. Karşısı Seyhan Tlf.: The Terrace Restorant Yeni Baraj mah. 32 Sok.Damla Sit. A.Blok No:5 Seyhan Telf: Pelit Tesisleri Lokantası Alpu Mevki E-5 Karayolu Üzeri Pozantı Palmiye Restaurant Güzelyalı Mah. 50.Sok. Esen Apt. Altı No:22/A Tlf: Seyhan 8 Tuff s Restaurant Reşatbey Mah.Türkkuşu Cad.No:30 Bilgen Apt.Zemin Kat Seyhan Tlf.: Efendi Restorant Cemalpaşa Mah. 6.Sok. No:11/A Balkaroğlu Apt Seyhan , Faks: Nihat Restoran Adana Havaalanı Đçi Telefon: Tablo 50:Đlimizde Bulunan Turizm ve Seyahat Acentaları (A Grubu) S.NO ACENTA ĐSMĐ ADRES TELEFON FAKS 1 ADANA SEYHAN Cemalpaşa Mah.Gazipaşa Bul. Martı Apt.Kat:1, D:3, Seyhan TURĐZM 2 ADĐOS TURĐZM Güzelyalı Mah.T. Özal Bul. Yakamoz Apt. No:96/A Seyhan AGUSTA TRAVEL Burhaniye Mh. Kızılay Cd. Tosun Kutluca Đşhanı No:20 Ceyhan/ TURĐZM (Şube) 4 ATEŞ TURĐZM Cemalpaşa Mh. Ethem Ekin Sk. Çiğdem Apt.N:11 D: AY-F-TUR TURĐZM Kurtuluş Mh. Saraçoğlu Cad. Gökkuşağı Apt. No:6 Asmakat AY-F TUR (Şube) Kurtuluş Mh. Gülbahçe Sit. Đş Merkezi A Bl. No: ADANA TURĐZM C.Paşa Mah.Toros Cad. Özlem Apt No:13/A Seyhan AYTOK TURĐZM Çakmak Cad. No: AYTOK TURĐZM Kurtuluş Mh. Atatürk Cd No:45 Gülbahçesi St A Bl. K: 2 D/ (Şube) 10 AYAS TURĐZM Büyükkırım Mh. Yaltır Cd. No:47 Ceyhan/ AYAS TURĐZM (Şube) Büyükkırım Mh. Yaltır Cd. No:47 Ceyhan/ ADANA ŞĐRĐN Ziyapaşa Mah.Baraj yolu 3.Durak Yeter Apt. No:144/C Seyhan TURĐZM 13 ADANA NEVA C.Paşa Mah. G.Paşa Bul. No:31 Ateşok Apt. Asma Kat. No: TURĐZM 14 AJAX ERAY TURĐZM Hürriyet Mh. Atatürk Cad. No:85 Đncirlik / ADANA AS LAL TURĐZM Cemalpaşa Mah. Gazipaşa Bulvarı Yönlü Apt. Kat:1, D: AS LAL TURĐZM Cemalpaşa Mah. Gazipaşa Bulvarı Yönlü Apt. Kat:1, D: ŞUBE 17 ADANA SOHO Cemal Paşa Mah. 3.Sok. Rona Apt. No:15, Kat:1, D:8, TURĐZM 18 BUMĐ TURĐZM Cemalpaşa Mah.Gazipaşa Bul. Martı Apt.Kat:1 Daire:2 Seyhan

126 19 CENKAR TURĐZM Yeni Mah. Atatürk Cad. No:313/C Đncirlik CEYTAP TURĐZM Reşatbey Mah. Gazipaşa Bul. Emre Apt. No:6 Zemin Kat COVBOY TURĐZM Reşatbey Mah. Stadyum Cad. Mutlular Apt. No:37 Z.Kat ÇUKUROVA TURĐZM K.Saat Meydanı Karasoku Mah. Altınören Đş Hanı Kat:1 No: ÇAĞ&EDE TURĐZM B.Yolu Sümer Mah.94.Sok. Dostlar Apt. B Blok Zemin Kat No: DECAR TURĐZM Ziyapaşa Bulvarı Divan Apt. No:6/B DANZAS TURĐZM Kurtuluş Mah. Ziyapaşa Bul. Gayret Apt. Zemin Kat No:32/ EDFA TURĐZM Cemalpaşa Mah. Gazipaşa Bulvarı Tek Apt. No:4 Kat:2/ ER&DĐLTURĐZM C.Paşa Mah.Toros Cad.Öznur Apt.No:34 Asma Kat GÜNEŞ TURĐZM Ziyapaşa Bulvarı No: GÖGÜSGEREN Gazipaşa Bulvarı Lale Apt. No:48 Kat:2 No: TURĐZM GÜNDOĞDU TURĐZM Reşatbey Mah.4 Sok. Eliyeşil Apt. Kat:1, Daire:3 Seyhan GÖRKEM TURĐZM T.Cemal Beriker Bulvarı No:50 Kayahan Apt. Kat.1 Daire HAZEL TURĐZM Gazipaşa Bulvarı Mengi Apt. No:46 Kat:1 Daire HĐDO TURĐZM Ziyapaşa Bulvarı Nakipoğlu Apt.No:9 Seyhan / ADANA HĐZMET TURĐZM( Ulucami Mah. Av. Turhan ARUN Sk. Pakdil Đşhanı No:4/302 Şube) 35 ĐNCĐRLĐK TURĐZM 10.Taker Üst Komutanlığı içi Bina Đncirlik Adana 36 MANAGER TURĐZM Gazipaşa Bulvarı Savaş Apt. Kat:1 No:8 Daire: (Şube) 37 MSG TURĐZM Gazipaşa Bulvarı Cemalpaşa Mh.3.Sok. No:19 / ADANA MĐSĐS TURĐZM Reşatbey Mah.Avukat Mahmut Eroğlu Sokağı Çulhacı Apt.Zemin Kat. Daire l Seyhan/Adana 39 MEEK TURĐZM Sümer Mah Sok. Ozanlar Apt. No:5 Kat:1/1 Seyhan NEX TUR TURĐZM Ziyapaşa Bulvarı Nakipoğlu Apt. Asma Kat No:9/C NEX TUR TURĐZM Đncirlik Hava Üssü Đçerisi (Şb.) 42 NĐSER TURĐZM Reşatbey Mahallesi Atatürk Caddesi Uğurlu Pasajı Asma Kat No:14/1 D: 107 Seyhan 43 ORHAN ÜDÜL TURĐZ Cemalpaşa Mah.Toros Cd. Bahar Sk. Aral Apt. No: OLCAR TURĐZM Atatürk Cad. Lokman Apt. A.Blok No:1/ ÖNGEN TURĐZM Ziyapaşa Bulvarı Öngen Apt. No:66/C / ÖZ UÇAK TURĐZM Kurtuluş Mah. 19. Sok. Atatürk Cad. Gülbahçesi Sitesi C Blok, Zemin Kat No:1 Seyhan 47 PĐNK TOUR TURĐZM Reşatbey Mah.4 Sok. Ümran Apt.No: PĐNK TURĐZM T.Cemal Beriker Bul. Asya Kayahan Apt. Kat: (Şube) 49 PUAN TURĐZM Ulucami Karşısı Kızılay Cad. No:163 Kat:1 Daire: PUSULA TURĐZM Cemalpaşa Mah.Gazipaşa Bul. Gazipaşa Apt.No:30, K: RABĐA TURĐZM Reşatbey Mah.Adalet Cad. 14. Sok. No:5/A RUTES TURĐZM Ziyapaşa Bulvarı Nakipoğlu Apt. No:9/A (AVĐS) SIFIRBĐR TURĐZM Hasan Şaş (Karataş) Bul. No:72/A Yüreğir SE-GA TURĐZM Cemalpaşa Mah. Toros Cad. Konur Ap. Zemin Kat No: S-HEMERA TURĐZM Kurtuluş Mah. Ziyapaşa Bul. Çerçi Haytaç Đşhanı No:33/ SKALA TURĐZM Çınarlı Mah. Cumhuriyet Cad. Akasya Apt. Kat:1 No:2 D: SIRAÇLAR TURĐZM Cemalpaşa Mh. Atatürk Cad. Ağagil Ap. No:76/A SARUS TURĐZM Reşatbey Mh. Atatürk Cad. No:20 Uğurlu Ap. Asma Kat: No: ŞEFKAT TURĐZM Alimünif Cad. Ataçlar Đş Hanı Kat: 1 No:19 / ŞANLITUR TURĐZM Alidede Mah.4 Sokak Kat:2/2 Seyhan/ TAM TOROS TURĐZM Çınarlı Mah.Ziyapaşa Bul. Ferit Erçetin Apt. No:78 Kat:1/ TARSUS KLEOPATRA Đnönü Cad. Ceylanoğlu Đş Merkezi Asma Kat Seyhan T.G.M. M TURĐZM Yeni baraj Mah.Turgut Özal Bul. Lütfi Bastaş Apt.No:61/A TOKBEY TURĐZM Cemalpaşa Mah. G. paşa Bulvarı Esen Apt. No:28 Z. Kat/ TUR CENTER (Şube) Cemal gürsel Cd. 14 Sk. Tuna Kendirci Đşhanı Kat:2 No: TAYBE TURĐZM Alidede Mh. Karasoku Sk. No:

127 67 ÜLKEM TURĐZM Reşatbey Gazipaşa Bulvarı Emre Apt. No:6 Kat:2/4 / ÜŞENMEZ TURĐZM Atatürk Cad.No:3 Đncirlik VĐKĐNG TURĐZM Đncirlik Hava Üssü 39. Ulaştırma Bölüğü A.Sok. No: VĐKĐNG TURĐZM Hilton SA Oteli Lobisi (Şube) 71 V TOUR TURĐZM Fuzuli Cd. G VARSAK TURĐZM Reşatbey Mah. Stadyum Sanatçılar Parkı, Gani Sepici Apt. Zemin Kat Cad.No:11 Seyhan/ 73 YES TURĐZM Kurtuluş Mah. Ziyapaşa Bulvarı Havuz Ap. No:46/ Tablo 51:Đlimizde Bulunan Turizm ve Seyahat Acentaları (C Grubu) 1 ADARENT TURĐZM Kurtuluş Mah. Atatürk Cad. Şendinç Apt. Altı No:89/A / ADANA AZURE TURĐZM Döşeme Mah. Karaisalı Cad. Kayalı 2 Apt. No:87/A BAĞLAN TURĐZM Atatürk Cad. Perşembe Pazar Sok.No:2/C Đncirlik / DEPAR TURĐZM Gazipaşa Mah. 566 Sok. Yuva Apt. Altı No:5 / ADANA ESĐN EGE TURĐZM(Şube) Mücahitler Bulvarı Kayalı Apt. No:87/C / ADANA ESĐN EGE TURĐZM(Şube) Adana Hava Limanı Đçi Đç Hatlar Terminali / ADANA ĐSSOS TURĐZM (TARO) Ceyhan yolu üz. Dede korkut Mah.841 Sok. No:68/AYüreğir ADANA Şakirpaşa Havalimanı iç ve dış Hatlar da RENT A CAR KÖKSAN TURĐZM Seyhan Mh. 12 Sk. Uğurözonur Apt.No:13/A SBY TURĐZM Kurtuluş Mah.20.sk. Güney Apt. No.5/3 Seyhan/ADANA YAPICI TURĐZM Yeni Mah.Đstasyon Cad. No:197 Đncirlik / ADANA Đkinci Konutlar: Karataş ve Yumurtalık Đlçelerimizin sahillerinde hızla ikinci konutlar yapılmaktadır. Turizm planlaması yapılmadan ikinci konut alanlarının açılması, Turizm alanlarının daralmasına ve çarpık yapılaşmaya neden olmaktadır. Đkinci konut alanlarının turizm yatırım alanlarından artan kısımlarda planlanması gerekmektedir. Ayrıca Turizm Bakanlığınca ikinci konutlarında turizm kazandırılması için çalışmalar sürdürülmektedir. Đlimizdeki turistlik tesisler genel olarak şehir merkezinde bulunmaktadır. Pozantı Đlçesinde yapımı süren Kültür ve Turizm Bakanlığından yatırım belgeli Toroslar Tatil köyü doğa ortamına uygun, yayla ve dağ turizmi amaçlı olarak inşa edilmektedir. Ayrıca bu özellikleri taşıyan Pozantı Kamışlıdaki Sezer Motel de altyapı çalışmalarını tamamlayarak turizm belgesi için Kültür ve Turizm Bakanlığı na başvurmuştur. Sahildeki Đlçelerimizde turizm belgeli tesis bulunmamaktadır. Karayolu: D-400 Devlet yolunun Đl sınırı içinden geçen bölümü 168km. olup Karayolları 5. Bölge Müdürlüğü ağında bulunan toplam (Otoyol-Devlet Yolu-Đl Yolu) uzunluğu1506 km.dir. D-400 Devlet Yolundan başka Uluslar arası TEM otoyolu yapılmıştır. Demiryolu: Yurt içinde ve yurt dışında tren seferi düzenlemek Avrupa ve Kuzey Ülkeleri, Orta Doğu ve Güney Doğu Ülkeleri ile her türlü Demir yolu taşımacılığı ve işbirliği ile Đskenderun ve Mersin limanlarında RO-RO Konteyner taşımacılığı ve nakliyatı yapılmaktadır. 1634km. ana hattı olmak üzere toplam 1932kmetrelik demir yoluna sahiptir. Adana Garı: Kurtuluş Mahallesi Tel: şehir merkezine uzaklığı 1km. dir Uğur Mumcu Meydanı Adana Gideceği Yer: Saati: Günleri: Ankara (Mavi Tren) Her gün Đstanbul (Đç Anadolu Mavi) Her gün Đstanbul (Mavi Tren) Salı-Perşembe-Cumartesi 126

128 Đzmir (Posta Treni) Her gün Hava Yolu: 1937 yılında sivil askeri havaalanı olarak hizmete girmiştir yılında tamamen sivil havaalanı olarak kullanılmaya başlamıştır X 45 m. ebatlında asfalt pistte sahiptir. Haftanın her günü Đstanbul-Ankara iç hat tarifeli kalkış yapılmaktadır. Haftada iki gün Cidde dış hat tarifeli, haftada 4 gün Ercan dış hat tarifeli, haftada 1 gün Frankfurt Düsseldorf ile dış hat tarifeli 1 gün Ankara bağlantılı Münih ile 1 gün Đstanbul bağlantılı Köln uçuşları yapılmaktadır. Deniz Yolu: Botaş Limanı: Boru hattı ile Irak tan gelen ham petrol, yerli ve yabancı gemilerle transit olarak Yurt dışına taşınmakta olup, ithal edilen ham petrol ise yerli gemilerle rafinerilere taşınmaktadır. Toros Gübre Limanı: Tamamı Özel sektöre ait olan liman, genel limancılığa açılmış olup, 2 iskeleden her türlü genel kargo ithalatı ve ihracatı yerli ve yabancı gemilerle yapılmaktadır. Karataş- Yumurtalık Limanı: Karataş ve Yumurtalık Đlçelerinde bulunan balıkçı barınakları, yöre balıkçılarına hizmet verilmektedir G.4 Turist Sayısı 2008 yılında ilimizdeki turizm belgeli tesislerde konaklayan turistlerin milliyetlerine göre dağılımı aşağıya çıkarılmış olup, yaz aylarında özellikle sahil ilçelerimiz ile yaylalarda bulunan ilçelerimizin nüfusunda gözle görülür bir artış olmaktadır. Tablo 52: Đlimizi ziyaret eden Turistlerin sayısı ve Milliyetleri Turistin Milliyeti GĐRĐŞ GECE Sayısı Sayısı AMERĐKA BĐR. D ALMANYA ARJANTĐN ARNAVUTLUK AVUSTRALYA AVUSTURYA AZERBEYCAN B.ARAP EMĐRLĐKLERĐ BAHREYN 7 9 BANGLADEŞ BELARUS BELÇIKA BOSNA-HERSEK 4 9 BREZĐLYA 4 5 BULGARĐSTAN CEZAYĐR ÇEK CUM ÇĐN H.CUMHURĐYETĐ DANĐMARKA EKVATOR 0 0 ENDONEZYA 2 6 ERMENĐSTAN ESTONYA FAS

129 FĐLĐPĐNLER FĐLĐSTĐN 1 3 FĐNLANDĐYA FRANSA G.KIPRIS RUM G.AFRĐKA CUMHURĐYETĐ G.KORE GÜRCÜSTAN HIRVATĐSTAN HĐNDĐSTAN HOLLANDA IRAK ĐNGĐLTERE ĐRAN ĐRLANDA ĐSPANYA ĐSRAĐL ĐSVEÇ ĐSVĐÇRE ĐTALYA ĐZLANDA JAPONYA K.K.T.C KANADA KATAR KAZAKĐSTAN KENYA 1 5 KIRGIZĐSTAN KOLOMBĐYA 3 3 KUVEYT LETONYA 1 3 LĐECHTENSTEĐN 0 0 LĐBYA LĐTVANYA LÜBNAN LÜKSEMBURG 0 0 MACARĐSTAN MAKEDONYA MALEZYA 9 17 MALTA 1 1 MEKSĐKA 7 14 MISIR MOLDOVA CUMHURĐYETĐ MONAKO NĐJERYA 7 12 NORVEÇ ÖZBEKĐSTAN 2 2 PAKĐSTAN

130 POLONYA PORTEKĐZ ROMANYA RUSYA FEDERASYONU SUUDĐ ARABĐSTAN SIRBISTAN SĐNGAPUR SLOVAKYA SLOVENYA SUDAN SURĐYE ŞĐLĐ TACĐKĐSTAN 2 2 TAYLAND TAYVAN TUNUS TÜRKMENĐSTAN UKRAYNA UMMAN 2 4 ÜRDÜN VENEZUELLA 0 0 YEMEN 9 14 YENĐ ZELLANDA 0 0 YUNANĐSTAN BĐRLEŞMĐŞ MĐLLETLER MĐLLĐYETSĐZ TÜRĐYE CUMHURĐYETĐ T O P L A M Turizm işletme belgeli tesislerin tamamı Đl Merkezinde bulunmasından dolayı, turizm belgeli otellerde konaklayan turistlerin tamamı Đl merkezinde konaklamıştır. Bunun dışında kayıtlarımızda yer almayan Belediye belgeli tesislerde de turistler konaklamaktadır. Đlimizin Akdeniz e kıyısı bulunan Đlçeleri ile yaylası bulunan Đlçelerinde, turizm sezonunda nüfus artışları yüksektir. Sahil Đlçeleri Karataş ve Yumurtalıkta nüfus artış oranı %40 ın, yayla özelliği taşıyan Đlçelerimizin ise %100 nün üzerindedir. G.5 Turizm Ekonomisi Đlimize 2008 yılı içerisinde Şakirpaşa, Botaş, Đncirlik sınır kapılarından yerli ve yabancı turist girişi olmuştur. Đlimizde Bakanlığımızdan Turizm Đşletme Belgeli 26 konaklama tesisinde yatak mevcut olup, bu tesislerimizde 2008 yılı içerisinde kişi konaklamıştır. Bunlara ilave olarak; yerel halkın pansiyonculuk, restoran işletmeciliği, rehberlik hizmetleri, balıkçılık gibi dallarda yoğunlaşmasının önünü açmıştır. Halkın kendi ürününü ve el sanatlarını geliştirme ve satma olanağı turizm sayesinde her geçen gün artmaktadır. G.6 Turizm Çevre Đlişkisi Turizmin gelişmesinde çevre faktörü çok büyük önem arz etmektedir. Ayrıca Turizmin gelişmesi de çevre üzerinde olumlu izler bırakmaktadır. Çünkü yöremize gelen turistler doğal özelliğini koruyan ortamları görmek isterler. Hava kirliliğinin olmadığı, gürültü kirliliğinin bulunmadığı ve tahrip edilmemiş doğal alanları ziyaret etmek ister 129

131 Bu kapsamda; Turizm yörelerinde çöp depolama ve imha tesisleri ile atıksu arıtma tesislerinin yapılması, çeşitli temizlik kampanyalarının düzenlenmesi, çevre ve turizm etkileşimine paralel olarak bu yörelerdeki kâğıt, cam, plastik atıkların ayrı ayrı toplanarak değerlendirilmesi için Turizm Bakanlığınca ilgili kurumlarla koordineli olarak çalışmalar sürdürülmektedir. KAYNAKLAR Đl Kültür ve Turizm Müdürlüğü,

132 H.TARIM VE HAYVANCILIK H.1 Genel Tarımsal Yapı Tarımsal üretim potansiyeli bakımından ülkemizin önde gelen illeri arasında ilk sıralarda yer alan Adana ili tarımsal yapı ve üretimi; arazi kullanım durumu, işletme sayısı, yapıları ve büyüklüklerine göre değerlendirilmiştir. Adana ilinin toplam yüzölçümü, 1997 yılında Osmaniye nin il olması ve üç ilçenin de bu Đl e dâhil olmasıyla hektardan hektara düşmüştür. Đl yüzölçümünün % ini tarım toprakları oluşturmakta ve bu oran Türkiye tarım topraklarının % 2.5 ine karşılık gelmektedir. Adana tarım topraklarının yaklaşık % 85 ini ekilen tarla arazisi oluşturmaktadır. Tarımla uğraşan hane sayısı I. alt bölgede en fazla IV. Alt bölgede ise en azdır. Bunda ilçe toplam arazi varlığının etkisi yapılan üretim etkili olmaktadır. Bunun yanında IV. alt bölgenin kıyı kesiminde olması nedeniyle bu alanlarda su ürünleri üretimi ile uğraşan hane sayısı fazladır. Dağlık alanda olan hane sayısının yaklaşık olan hane halkı sayısı hem bitkisel hem de hayvansal tarımla uğraşmaktadır. Đklim ve yeryüzü şekilleri nedeniyle II. Alt bölgede su ürünleri üretimi daha azdır. Ama bazı alanlarda alabalık üreten çiftlikler bulunmaktadır Tablo 53: Bölgeler Bazında Tarımla Uğraşan Hane Sayısı ve Faaliyet Alanlarına Göre Dağılımı. ALT BÖLGELER Hane Sayısı Bitkisel ve Hayvansal Üretim Bitkisel Üretim Hayvansal Üretim 131 Su Ür. Üretimi Tarım Ve Hayvancılık Faal. Bulunmayan Hane Sayısı I II III IV TOPLAM * Tarım Đl Md. Adana ili tarım işletmeleri, işletme tipleri açısından incelendiğinde ihtisaslaşmanın ülke geneline göre daha yaygın olduğu görülmektedir. Adana ilinde sadece bitkisel yada sadece hayvansal üretim ile uğraşan, dolayısıyla ihtisaslaşmış işletme olarak nitelendirilecek işletmelerin oranı Türkiye ortalamasının üzerindedir. Adana ilindeki Tarım Đşletmelerinin % 9 unda yalnız hayvansal üretim, % 30 da yalnız bitkisel üretim ve % 61 inde hayvansal ile birlikte bitkisel üretim faaliyeti yapılmaktadır. Adana ilinde işletmeler sahip oldukları büyüklüğe göre 1 ve 500 ha arasında dağılım göstermiş olup, 1-50 ha arazi büyüklüğünün tüm alt bölgelerde daha yoğun olduğu görülmektedir. Buradan da genelde tarımsal faaliyetle uğraşan ailelerin küçük çaplı işletmeciler olduğunu anlayabiliyoruz. 500 ha üzerinde arazi varlığı olan işletmelerin genelde I. alt bölgede olduğu ve bunun yanında II. Alt bölgede 500 ha üzerinde işletmenin bulunmadığı, II. ve III. alt bölgelerde ise I. alt bölgeye göre çok az olduğu görülmektedir. H.2.TARIMSAL ÜRETĐM Tarımsal arazilerin büyük bir çoğunluğu ovada bulunduğu için verimli ve sulanabilir özelliğinden dolayı iklim özelliklerinin de uygun olması nedeni ile polikültür bir tarım gerçekleştirilmekte olup üretim miktarı oldukça Tablo 54: Adana Đli Tarım Alanlarının Kullanılış Amaçlarına Göre Dağılımı (2008) ĐLÇELER Sebzelikler (ha) Meyvelikler (ha) Bağlar (ha) Zeytinlikler (ha) Ekilen (ha) Nadas (ha)

133 ALADAĞ CEYHAN FEKE ĐMAMOĞLU KARAĐSALI KARATAŞ KOZAN POZANTI SAĐMBEYLĐ SEYHAN TUFANBEYLĐ YUMURTALIK YÜREĞĐR H.2.1. Bitkisel üretim Adana da Bitkisel üretimin değeri Türkiye ekonomisi içerisinde % 4.5 civarında bir ağırlığa sahiptir. Bitkisel üretim içerisinde en büyük paya % 53 ile tarla ürünleri sahiptir. En fazla üretimi gerçekleştirilen ürün ise ortalama ton/yıl ile tahıl ürünleridir. Ayrıca ilde önemli bir yeri olan pamuk ve turunçgil üretimi en önemli üretim ürünlerinin başında gelmektedir. Türkiye üretiminin büyük bir bölümü ilden sağlanmaktadır. Tarla bitkileri içinde endüstri bitkileri % 9.8, tahıllar % 76, yem bitkileri % 2.1, diğerleri % 13.1, meyve ve sebze alanları genel alan içinde % 11.2 lik paya sahiptir. Meyve içinde narenciye % 73.4, zeytin % 15.5, bağ % 1.9, diğer meyveler % 9.2 lik orana sahiptir. Adana Đlinde, yıllar itibari ile küçük değişmeler olsa da yaklaşık ülkemiz Mısır Üretiminin % 45 i, Pamuk Üretiminin % 6 sı, Yerfıstığı Üretiminin % 29 u, Soya Üretiminin % 70 i, Narenciye Üretiminin % 30 u, Buğday Üretiminin % 6.3 ü, Kavun - Karpuz Üretiminin % 12 si, Zeytin Üretiminin % 0.6 sı gerçekleştirilmektedir Tarımsal arazilerin büyük bir çoğunluğu ova da bulunduğu için verimli ve sulanabilir özelliğinden dolayı iklim özelliklerinin de uygun olması nedeni ile polikültür bir tarım gerçekleştirilmekte olup üretim miktarı oldukça fazladır. H Tarla Bitkileri H Buğdaygiller Adana ili 2008 yılına ait tarımsal verileri henüz netleşmediği için 2007 yılı değerleri verilmiştir. Tablo 55: Tarla Ürünlerinin (Tahıllar) Alanı, Üretim ve Verimi, 2007 ÜRÜNLER ALAN (DEKAR) ÜRETĐM (TON) VERĐM (KG/DEK) *Tahıllar Buğday(Durum) Buğday(Diğer) Arpa(Diğer) Çavdar Yulaf(dane) Çeltik Mısır Ekiliş Ekiliş Arpa(Biralık) *Tahıllar veyağlı Tohumlarda 2.ekilişi yapılan ürünlerin ekiliş alanı ve üretim miktarı kendi toplam satırına alınmamıştır. 132

134 Đnsanlar günlük gereksinim duyduğu enerjinin % 50 den fazlasını tahıllardan sağlamaktadır. Türkiye de işlenen alanların % 74 ünü kapsayan tahıllar iklim istekleri bakımından serin ve sıcak iklim tahılları olarak ikiye ayrılmaktadırlar. Sıcak iklim tahıllarının yüksek üretim potansiyeline sahip olması üretim artışını sağlayacak ve sulama alanlarının artması ekim nöbeti uygulamasının genişlemesi sıcak iklim tahıllarının gelecekte ekiliş ve üretimini arttıracaktır. Tahıllar yeryüzünde en çok ekimi ve üretimi yapılan ürünlerdir. Genel olarak tüm dünyada ekiliş ve üretim bakımından buğday, çeltik ve mısır ilk 3 sırayı almakta ve bunu arpa, darı ve sorgum izlemektedir. Adana il genelinde ilk sırayı buğday almakta bunu mısır, arpa, çeltik, yulaf, ve çavdar takip etmektedir. H Baklagiller Tablo 56: Tarla Ürünlerinin (Baklagiller) Alanı, Üretim ve Verimi, 2007 VERĐM (KG/DEK) ÜRÜNLER ALAN (DEKAR) ÜRETĐM (TON) Baklagiller Nohut K.Fasulye Mercimek (Yeşil) H Yem Bitkileri Tablo 57: Yem Bitkileri, 2007 ALAN (dekar) ÜRETĐM (ton) Yeşil Ot (ton) Kuru Ot (ton) ÜRÜNLER Dekar Dane Slaj Mısır Slaj Ekiliş Ekiliş Fiğ(Dane) ,5 Fiğ(Ot) Burçak(ot) Yonca Sorgum Trikale(dane) ,0 Trikale(yeşil ot) Korunga Toplam (I. ürün) , Toplam (II. ürün) Toplam , GENEL TOPLAM (I.Ürün) ,0 GENEL TOPLAM (II. Ürün) ,0 GENEL TOPLAM ,0 Yem bitkileri, hayvan yemi olarak yetiştirilen, ancak bunun yanında toprak ve suyu muhafaza etme, ekim nöbeti içerisindeki kendinden sonra gelen ürünlerin verimini artırma özellikleri taşıyan, doğrudan doğruya veya sonradan yedirilmek üzere hasat edilerek kurutulan veya silaj yapılan bitkilerdir. Yem bitkileri kültürünün ekonomik değeri, özellikle hayvansal üretim maddelerinden görülmektedir. Yüksek beslenme değerine sahip yemlerle beslenen hayvanlardan elde olunan ürünler kalite bakımından yüksek, insan hayatı ve memleket ekonomisi için büyük değerler taşır. 133

135 Đlimizde yem bitkileri Hayvancılığın Desteklenmesi Projesi kapsamında 2000 yılından itibaren desteklemeye alınmıştır. Đlimizde iklim arazi uygunluğu ve hayvancılığın yoğun olması nedeniyle en fazla III. alt bölgede ekimi yapılmaktadır. Ancak diğer alt bölgeler içinde yem bitkilerinin gelişimi için destek çalışmaları yoğunluk kazanmıştır. Yem bitkileri hayvan beslenmesinin olmazsa olmazı olup üretilen ürünleri genelde işletmeler kendi bünyelerinde tüketmektedirler. H Endüstriyel Bitkiler Tablo 58: Endüstriyel Bitkiler, Üretim ve Verimi, 2007 Endüstriyel Bitkiler Tütün Şekerpancarı Pamuk (Kütlü) *Yağlı Tohumlar Susam Ekiliş Ekiliş Ayçiçeği(Yağlık) Ayçiçeği(Çerezlik) Yerfıstığı Ekiliş Ekiliş Soya Ekiliş Ekiliş Kanola(Kolza) Yumrulu Bitkiler Patates Kuru soğan Kuru sarımsak *Tahıllar veyağlı Tohumlarda 2.ekilişi yapılan ürünlerin ekiliş alanı ve üretim miktarı kendi toplam satırına alınmamıştır. **Karataş ilçesinde da. Đmamoğlu ilçesinde da.2. ekiliş pamuk bildirilmiştir. Endüstri Bitkileri, adından da anlaşılacağı gibi endüstrinin çeşitli kollarına hammadde sağlayan bitkilerdir. Bu nedenle tarım, sanayi, ticaret gibi toplumun çeşitli faaliyet olanaklarını yakından ilgilendirirler. Ayrıca iş hacmi oluşturularak toplumun sosyo-ekonomik yapısına da olumlu etkide bulunurlar. Adana ilinde birçok endüstri bitkisi ekimi ve üretimi yapılmaktadır. Bunlar içerisinde ise en önemli olan bitki ve Çukurova nın beyaz altını olarak nitelendirilen pamuktur. Patates, yerfıstığı, soya ve ayçiçeği ekimi de önem taşıyan bitkilerdir. H Bahçe Bitkileri H Meyve Üretim Tablo 59: 2007 Yılı Adana Đli Meyve Ağaçları Sayısı ve Meyve Üretimi Toplu Meyvelikler MEYVENĐN Meyve Meyve MEYVELER ALT TÜRÜ Kapladığı Veren Vermeyen (ÇEŞĐDĐ) Alan Ağaç Ağaç (Dekar) Sayısı Sayısı 134 Dağınık Ağaç Sayısı Meyve Meyve Veren Vermeyen Ağaç Ağaç Sayısı Sayısı Toplam Meyve Veren Ağaç Sayısı Üretim (Ton) Yum. Çekirdekli Armut Ağaç Başına Verim (kg)

136 Ayva Elma Golden Starking Amasya Grannysmith Diğer Yenidünya Taş Çekirdekli Erik Kayısı Kızılcık Kiraz Şeftali Nektarin Diğer Vişne Zeytin Sofralık Zeytin Yağlık Sert Kabuklu Ceviz Badem Antep Fıstığı Fındık Üzümsü Meyve Kivi Dut Đncir Keçiboynuzu **Çilek(Ö.Altı Dâhil) Nar Trabzon Hurması **Üzüm Sofralık 52857da. 1410da Kurutmalık 1350 da Şaraplık Turunçgiller Limon Portakal Washington Portakal Yafa Portakal(Diğer) Mandalina Satsuma Mandalina Clemantin Mandalina(Diğer) Altıntop Turunç TOPLAM Tarım alanları içinde meyveciliğe ayrılan alanlar kısıtlıdır. Bu alanların iyi değerlendirilmesi ve gelecek nesillere aktarılması genel hedefimiz olmalıdır. Meyvecilikte alansal genişleme yerine birim alandan daha fazla verim alma ve hasattan sonra oluşan kayıpları azaltma ana amaç olarak benimsenmelidir. Bu kapsamda alınacak önlemlerin başında, modern meyvecilik tekniklerinin uygulandığı Entegre Üretim Sistemleri nin devreye sokulması gelmektedir. Böylece, bir yandan verim ve kalite artırılırken, diğer yandan maliyetler azaltılarak uluslararası pazarlarda rekabet gücü yaratılmış olacaktır. Adana ilinin yıllar itibariyle meyve üretimi incelendiğinde tüm meyve gruplarında büyük bir artışın olduğu görülmektedir. 25 da 135

137 Adana meyve yetiştiriciliği için büyük bir potansiyele sahiptir. Ancak meyveciliğe uygun alanların çok az bir kısmı kullanılmaktadır yılından sonra pamuk yetiştiriciliğini etkileyen beyazsinek zararından ve pamuk yetiştiriciliğinin sulamanın başlaması ile birlikte GAP illerine kaymasından sonra Adana da bahçe tarımına geçiş hızlanmıştır. Ağırlıklı olarak yetiştirilen meyve türleri turunçgil, asma, zeytin, kiraz, incir, nar elmadır. Üzüm, kiraz ve turunçgiller iç piyasa ve ihracata yönelik üretilmektedir. Bağlar da Yalova incisi çeşiti önem kazanırken yüksek bölgelerde ziraat-900 kirazı ve lambart çeşitleri yaygındır. Đlimiz özel idare desteği ile zeytincilikte kayda değer bir atak gerçekleştirmiş olup sulanamayan alanlarda zeytincilik hızlı bir artış eğilimine girmiştir. Gemlik ve ayvalık dikimi artan çeşitlerimizdendir. Đlimizde yaygın portakal çeşitleri Washington, yafa, valencia ve kozan yerlidir. Mandarinlerde Clemantin, satsuma, Mineola yetiştiriciliği yapılan önemli çeşitlerimizdendir. Altıntop çeşitlerimiz Starruby ve Marsh Seedles limonda ise Enterdonata, Anderson ve maya çeşitleri ağırlık basmaktadır. H Sebze Üretimi Sebzeler tek yıllık bitkiler olduğu ve uzun süren yatırımlara gerek göstermeyip kısa dönemde ürününü oluşturduğu için birçok üreticinin dikkatini çekmekte ve alternatif bitkiler olarak düşünülmektedir. Bölgede sebze tarımı büyük ölçüde açıkta yapılmaktadır. Bununla birlikte plastik alçak tünellerde yetiştiricilik te önemli boyuttadır. Özellikle karpuz ve kısmen kavun, bunların yanında domates, biber, patlıcan, kabak, hıyar tünel altında yetiştirilen başlıca ürünlerdir. Ayrıca bamya, börülce, tatlı mısır, kışlık sebzelerden, enginar, marul, salata (kıvırcık ve ice-berg baş), pırasa, soğan, turp, kırmızı pancar, karnabahar, brokoli, kereviz, bakla ve bezelye potansiyel sebze olarak görülmektedir. Bunun yanında tıbbi ve aromatik bitkilerde yetişmektedir. Adana ilinin ekolojik koşulları dikkate alınacak olursa sebze üretim karakteristiği olarak iç ve dış piyasa için taze sebze üretimi ilk planda yer almaktadır. Sanayiye yönelik sebze yetiştiriciliği ikinci planda gelmektedir. Tablo 60: Adana Đli Sebze Ekim Alanı ve Üretim, 2008 ALAN ÜRETĐM ALAN ÜRETĐM SEBZELER Dekar Ton SEBZELER Dekar Ton Meyvesi yenen Sebzeler , ,1 Yaprağı Yenen Sebzeler , ,4 Lahana (Beyaz) 2.270, ,0 Bamya 785, ,0 Lahana (Kırmızı) 200,0 500,0 Kavun (Açık) , ,0 Lahana(Brüksel) 30,0 60,0 Kavun (Ö.A.) , ,0 LahanaÖ. A.(Brüksel) Karpuz (Açık) , ,0 Marul Açık(Göbekli) , ,0 Karpuz (Ö.A.) , ,0 Marul Ö.A.(Göbekli) Sakızkabağı (Açık) 805, ,0 Marul (Aysberg) 30,0 45,0 Sakızkabağı (Ö.A) 2.052, ,5 Marul (Kıvırcık) 1.015, ,8 Kabak Bal 5,0 2,5 Ispanak 1.940, ,0 Hıyar (Açık) 1.854, ,6 Ispanak (Ö.A.) Hıyar Turşuluk 2,0 1,0 Pırasa 525, ,0 Hıyar (Ö.A) 2.928, ,0 Roka 30,0 24,0 Patlıcan (Açık) 4.720, ,0 Tere 41,0 39,1 Patlıcan (Ö.A) 600, ,0 Nane 55,0 37,0 Acur 1.000, ,0 Dereotu Domates (Açık) , ,0 Dereotu (Ö.A.) Domates (Salçalık) 280,0 430,0 Maydanoz 95,0 76,5 Domates (Ö.A) , ,0 Baklagil Sebzeleri 8.534, ,0 Biber (Dolmalık)(Açık) 560,0 860,0 Fasulye (Açık) 3.130, ,0 Biber (Dolmalık)(Ö.A.) 5,0 25,0 Fasulye (Ö.A.) 34,0 88,0 Biber (Sivri) (Açık) 6.940, ,0 Bakla 1.940, ,0 Biber (Sivri) (Ö.A.) 804,0 511,0 Bezelye (Açık) 2.900, ,0 Biber (Salçalık) 9.760, ,0 Bezelye (Ö.A.) Çilek(Ö.A.) 51,0 229,5 Barbunya Fasulye 500,0 250,0 Çilek (Açık) 136

138 Börülce 30,0 45,0 Brokoli (Ö.A.) Soğansı Sebzeler 2.245, ,5 Brokoli 300,0 750,0 Soğan (taze) 2.045, ,5 Enginar 1.050, ,0 Sarmısak (taze) 200,0 224,0 Diğer Sebzeler 921, ,5 Soğan (taze) (Ö.A.) Karnabahar 918, ,0 Sarmısak (taze)(ö.a.) Muz (Ö.A.) Yumrulu ve Kök Sebzeler 728, ,5 Üzüm (Ö.A.) (Asma) 3,0 4,5 Havuç Toplam (Açık) , ,5 Şalgam 10,0 25,0 Toplam (Ö.Altı) , ,5 Turp (Bayır) 38,0 49,5 GENEL TOPLAM , ,0 H Süs Bitkileri Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. H.2.2 Hayvansal Üretim Hayvancılık tüm dünya ülkelerinde olduğu gibi Türkiye de ekonomik, sosyal ve beslenme açılarından önem taşıyan vazgeçilmez bir sektördür. Hayvancılık sektörü, Türkiye de ulusal beslenme ve kalkınma sorunlarının çözümüne ek olarak, dışsatımın arttırılması, sanayiye hammadde sağlaması, bölgeler ve sektörler arası dengeli kalkınmanın istikrar içinde başarılması, kırsal alanda gizli işsizliğin önlenmesi, sanayi ve hizmet sektörlerinde yeni istihdam imkânlarının yaratılması ve kalkınma finansmanının öz kaynaklara dayandırılması bakımından önemli potansiyele sahiptir. Hayvancılığı ulus ekonomisindeki yeri; gıda kaynağı, ilaç, tekstil ve diğer endüstriler için hammadde, spor ve binek hayvanı, döviz, ısı ve yakıt enerjisi olarak kullanılıyor olması gibi birçok konuyu kapsamaktadır. Adana da hayvancılık (Büyükbaş, Küçükbaş, Tavukçuluk ve Arıcılık) alanında plana dayalı hedefler belirlenirken tespit edilen ilkelerin sektörler bazında birbirleriyle uyum içerisinde olmasına özen gösterilmiştir. Dağlık alanlarda özellikle küçükbaş hayvancılık yaygın olarak yapılmaktadır. Son yıllarda hayvancılılığa olan ilgi artmıştır. Ayrıca büyükbaş et ve süt tesislerinin yapımı talepleri artış göstermiştir. H Büyükbaş Hayvancılık Tablo 61: Đlimizdeki Büyükbaş Hayvan Verileri 2008 ĐLÇELER SAF KÜLTÜR YERLĐ KÜLTÜR MELEZĐ SIĞIR TOPLAMI MANDA AT KATIR EŞEK DEVE Seyhan Yüreğir Aladağ Ceyhan Feke Đmamoğlu Karaisalı Karataş Kozan Pozantı Saimbeyli Tufanbeyli Yumurtalık Toplam Bölgemizde özellikle 1970 li yıllardan sonra bölgeye ithal olarak getirtilen Siyah-Alaca kültür ırkı sığırların yöredeki Güney Kırmızısı olan yerli ırklarla geriye melezleme yapılarak bölgemizdeki melez sığır sayısı % 70 lere çıkmıştır. Buda göstermektedir ki Çukurova bölgesinde sığır populasyonu yerli ırklardan almış oldukları bölgeye adaptasyon özelliği ile ve kültür ırklarında 137

139 aldığı yüksek verim özelliğinin birleşimi sonucu bölgemizde süt verimi yüksek kombine verimli (et+süt) bir melez ırk ortaya çıkmıştır. Besi işletmelerinin kapasitesi genelde 5 50 adet arasında, süt işletmelerinin kapasitesi ise genelde 5 6 adettir. Đlimizde canlı hayvan ihracatı yapılmamaktadır. Besi hayvanları genelde büyük firmalar tarafından (Saray Halı, Koç-Ata vb.) toplanarak Đl dışına gönderilmektedir. Sütler ise bazı yerel süt işletmeleri tarafından toplanmakta ve bünyelerinde bulunan mandıralarda işlenerek bölgemizde satılmaktadır. Sütlerin büyük bir çoğunluğu ise sokak sütü şeklinde gayri sıhhi bir şekilde Đlimizde pazarlanmaktadır. Çiftliklerde oluşan katı ve sıvı atıklar çiftliklerde biriktirilerek gübre olarak tarlalara veya sebze meyve üreticilerine pazarlanmaktadır. Mezbaha ve kesimhanelerde oluşan sıvı atıklar arıtmaya verilmekte, katı atıklar ise Belediyeler tarafından toplanmaktadır. H Küçükbaş Hayvancılık Tablo 62: Đlimizdeki Küçükbaş Hayvan Verileri 2007 ĐLÇELER KOYUN KOYUN (MERĐNOS) KIL KEÇĐ TOPLAM Seyhan Yüreğir Aladağ Ceyhan Feke Đmamoğlu Karaisalı Karataş Kozan Pozantı Saimbeyli Tufanbeyli Yumurtalık Toplam Büyükbaş hayvanlara nazaran koyun ve keçi gibi küçükbaş hayvanların elverişsiz yetiştirme koşullarında bile yaşama şansları daha yüksek olduğu için yetersiz bakım ve beslenme şartlarında dahi çoğalmaya devam etmekte, kendileri için yapılan masrafın az olmasına karşın ekonomimize büyük katkı sağladıkları görülmektedir. Adana ilinde yaygın olarak melez ırklardan Akkaraman, Morkaraman, saf ırklardan az sayıda da Đvesi ve Sakız koyunları bulunmaktadır. Bu koyunların büyük çoğunluğu düşük verimli, küçük cüsseli, yağlı kuyrukludur. Adana ilinde dağlık kesimlerde keçi önem kazanmaktadır. Bu nedenle Đl in dağlık, ormanlık ve çalılık alanlarında daha ziyade karakeçi (kıl keçisi) az sayıda da melez Halep keçisi yetiştiriciliği yapılmaktadır. Genelde aile işletmeciliği yaygın olup kendi besin ihtiyaçları için yetiştiricilik yapılmaktadır. Bitkisel ürün yetiştiriciliği için yeterince uygun arazilerin olmaması burada küçükbaş hayvancılığın gelişmesine yardımcı olmuştur Tüm ülkede olduğu gibi ilimizde de küçükbaş hayvan varlığımızın azalmasında ve elde edilen verimlerin yetersiz olmasının nedenlerinden bazıları mera koşullarının yetersiz, yem bitkileri üretiminin arzu edilen düzeyde olmaması bu konuma gelinmesinde etken olmuştur. Hayvanlardaki dengesiz ve yetersiz beslenme verimi de olumsuz etkilemekte ve hayvanlarda bazı hastalıkların oluşmasını hızlandırıcı etkide bulunmaktadır. Adana da ki küçükbaş hayvan varlığına göre verim oldukça düşüktür. Bunun için daha yüksek verimli hayvanların yetiştirilmesi ve kalitenin arttırılması ekonomik açıdan önem arz etmektedir. Đlimizden canlı küçükbaş hayvan ihracatı yapılmamaktadır. Đşletmelerin kapasiteleri damızlık işletmelerinde , besi işletmelerinde ise 20 ile 100 adet civarındadır. Bahsedilen yukarı ilçelerimizdeki koyun ve keçi üretimi tamamen meraya dayalı olarak yapılmaktadır. 138

140 Dolayısıyla katı ve sıvı atıklar merada kalmaktadır. Ovada yapılan küçükbaş besisinde oluşan atılar toplanarak, sebze ve meyve bahçelerinde gübre olarak kullanılmaktadır. Đlimizdeki Küçükbaş hayvanlardan elde edilen süt peynir olarak değerlendirilmekte ve pazarlanmaktadır. Elde edilen etler ise genelde Đlimizde tüketilmektedir. H Kümes Hayvancılığı (Kanatlı Üretimi) Tablo 63: Đlçeler 2008 Yılı Kümes Hayvanları Ve Yumurta Üretimi Đlçe Adı Et Tavuğu (Adet) Yumurta Tavuğu (Adet) Hindi (Adet) Kaz (Adet) Ördek (Adet) 139 Tavuk Yumurtası (Adet) Hindi Yumurtası (Adet) Ördek Yumurtası (Adet) Kaz Yumurtası (Adet) Seyhan Yüreğir Aladağ Ceyhan Feke Đmamoğlu Karaisalı Karataş Kozan Pozantı Saimbeyli Tufanbeyli Yumurtalık Toplam Hayvancılık faaliyetleri içerisinde en hızlı gelişmeyi kümes hayvanları kaydetmiştir. Özellikle tavukçuluktaki gelişmeler dünyada olduğu gibi ülkemizde de önem mesafeler almıştır. Bunun sebebi yapılan ıslah çalışmalarından kısa sürede sonuçların alınması ve teknolojik gelişmelerden azami şekilde faydalanabilme imkânı olmuştur. Kanatlı işletmesi sayısı 94 adettir. Kanatlı işletmeleri Đlimizde büyük çoğunlukta Yüreğir, Seyhan ve Karaisalı Đlçelerinde yoğunlaşmış durumdadır. Az sayıda ise Kozan, Đmamoğlu, Aladağ ve Ceyhan Đlçelerinde bulunmaktadır. Broiler tavuk işletmelerinin kapasitesi yaklaşık olarak 2 Milyon 246 bin adettir. Yumurtacı kanatlı işletmelerinin kapasitesi ise 170 bin adettir. Damızlık kanatlı üretimi yoktur. Broiler kanatlı üretiminden elde edilen tavuk etleri Đlimizde ve çevre Đllerde tüketilmektedir. Yumurta ise genelde Đlimizde pazarlanmaktadır. Kümeslerde oluşan katı atıklar (Tavuk ölüleri ve artıkları) kesimhanelerde bulunan rendering tesislerinde yakılmakta veya kümeslerde bulunan ölü hayvan imha çukurlarında yakılmaktadır. Yine kümeslerde oluşan gübreler ise sebze ve meyve bahçelerinde kullanılmak üzere çiftliklerde biriktirilmekte ve bahsedilen yerlere satılmaktadır. Adana ilinde özellikle kümes hayvancılığı içerisinde özellikle tavukçuluk diğer kümes hayvanlarına göre daha da gelişmiştir. Önemli bir tüketim pazarı olan Ortadoğu pazarına yakınlığı nedeniyle, Çukurova bölgesindeki tavukçuluğun daha hızlı bir şekilde gelişmeyi sürdürmesi beklenmektedir. Đlde yumurtacı tavukçuluktan çok etlik tavukçuluk yapılmaktadır. Bunun nedeni etlik pilicin pazar durumuna göre planlamasının kolay ve riskin daha az olmasıdır. Diğer yandan bölgemizin sıcak olması nedeniyle yaz aylarında yumurta üretim ve tüketimindeki düşüşler yumurta maliyetini arttırmakta karlılığın azalttığından etlik piliç üretimine kaymalar olmuştur. Bir diğer sebep ise etlik piliç üretenlerin çoğunluğunun entegre tesislerle birlikte çalışmalarıdır. Đç Anadolu ve Ege Bölgesinden yöremize yoğun bir ucuz yumurta girişi olduğundan fiyatları yöre üreticilerinin aleyhine geliştiği için yumurta tavukçuluğundan bir kaçış yaşanır olmuştur. Đlimizde etlik piliç üretiminin büyük bir kısmı entegre tesislerden karşılanmaktadır. Bu tesislerin aylık civciv girişleri yaklaşık adet yıllık piliç üretimleri ise yaklaşık adet piliçtir. Ülke geneli incelendiğinde ilimizde yumurta ve tavuk eti tüketimi ülke ortalamasının çok gerisinde olduğu görülmektedir. Đlimizde tavuk eti ve yumurta tüketiminin en önemli nedenlerinden

141 biriside halkın beslenme alışkanlıklarından dolayı kırmızı ete olan talep fazlalığıdır. Ancak son yıllarda tavuk etinin insan sağlığı açısından önem kazanması ve bununla beraber beslenme alışkanlıklarının değişmesi ile tavuk eti tüketiminde artışlar görülmektedir. Adana ili kümes hayvancılığı konusunda ülke genelinde olduğu gibi dışarıya bağımlıdır. Hangi genotipin bölge koşullarına daha uygun olduğu henüz bilimsel olarak saptanmış değildir. Yetiştiriciler genelde deneme yanılma yöntemi ve firmaların önerileri doğrultusunda yetiştiricilik yapmaktadırlar. H Su Ürünleri Ülkemiz, üç tarafı denizlerle çevrili, birçok doğal göl, baraj gölü, gölet ve binlerce kilometre uzunluğundaki akarsuları ile sahip olduğu bu zengin su ürünleri üretim kaynakları sayesinde Dünyanın en şanslı ülkeleri arasında olmasına rağmen henüz istenilen seviyeye ulaşmamıştır ha deniz, ha tabii göl, ha baraj gölü ve ha gölet alanıyla toplam ha yüzey alanına sahip bir üretim alanı ve km uzunluğa sahip akarsuları da bu alana ilave edersek ne kadar büyük bir üretim alanına sahip olduğumuz ortaya çıkmaktadır yıllarını kapsayan ve Türkiye nin gelecek beş yıl içindeki önceliklerini belirleyen VIII. Beş Yıllık Kalkınma Planın da sektörle ilgili temel amaç, su ürünleri kaynaklarının korunarak sürdürülebilir kullanımı ilkesi çerçevesinde, üretimin artırılması olarak belirlenmiştir. Bu amaç çerçevesinde, etkin bir koruma ve kontrol sisteminin oluşturulması ile denizlerdeki ve iç sulardaki doğal ortamların korunması, kontrolü ve geliştirilmesi sağlanacak, kaynakların rasyonel kullanımı ile ilgili tedbirler alınacaktır. Yetiştiricilikle yapılan üretimin çevre, turizm, orman, ulaştırma ve diğer ilgili sektörlerle etkileşimi dikkate alınarak geliştirilmesine ve yaygınlaştırılmasına önem verilecektir. Ayrıca, gerekli altyapı ve teknik şartlar tamamlanarak açık deniz balıkçılığına geçilecek, bu konuyla ilgili uluslararası anlaşmaların yapılması için girişimlerde bulunulacaktır. Türkiye dünya içerisindeki coğrafyası nedeniyle su ürünleri üretimi açısından önemli bir yere sahiptir. Tablo 64: Adana Đlinde Su Ürünleri Faaliyetleri SU ÜRÜNLERĐ FAALĐYETLERĐ ADET Su Ürünleri Đşleyen ve Değerlendiren Đşletmeler 7 Su Ürünleri Üretim Đşletmeleri 5 Dalyan Đşletmeleri 5 Baraj Göl Sahaları 4 Göletler 10 Nehirler 2 Kum, Çakıl, Taş. Kireç Ocakları 113 Balıkhaneler 50 Soğuk Hava Depoları 8 Ruhsat Teskereleri TOPLAM Tablo 65: Adana Đli 2008 Yılı Su Ürünleri Üretimi ve Parasal Değeri Yapılan Avcılık Çeşidi Avlanan Balık (Kg) Satış Değeri (TL) Deniz Balıkları Üretimi Diğer Deniz Ürünleri Üretimi Tatlı Su Balıkları Üretimi Kültür Balıkları Üretimi Toplam

142 Adana su kaynakları bakımından oldukça zengindir. 4 adet baraj gölü, 2 adet nehir ve bunların kolları, 18 adet gölet, eski nehir yatakları, yaklaşık km uzunluğunda drenaj kanalları ve Toroslar da çok sayıda soğuk su kaynağı Adana nın su kaynaklarını oluşturmaktadır. Sahip olunan kaynakların bolluğu ve üretim açısından mevcut potansiyele rağmen, balık istihsali ve üretimi çok düşük düzeyde kalmakta, Türkiye üretiminin % 1 inin de altındadır ve genel olarak avcılığa dayanmaktadır. Đlimizde su ürünleri önemli geçim kaynaklarındandır. Kıyıda bulunan Karataş ve Yumurtalık ilçelerimiz için daha fazla önem arz etmektedir. Bu ilçelerimizde yaklaşık1.800 aile balıkçılık yapmaktadır. 12 adet su ürünleri amaçlı kooperatifin üye sayısı 636 dır. Karataş ve Yumurtalık ta birer adet balıkçı barınağı bulunmaktadır. Bu barınaklar ilçelerdeki küçük ve büyük teknelerle Hatay, Đçel ve diğer bölgelerden gelen balıkçı tekne ve gemilerine hizmet vermektedir yılı itibariyle ruhsatlı 316 balıkçı teknesi ve gemi ile deniz, lagünler, göller ve diğer istihsal alanlarında avcılık yapılmaktadır. Ruhsat teskereli balıkçı sayısı dir. Ayrıca Karataş Đlçemizde Mersin Limanına kayıtlı gırgır ve trol gemisi mevcuttur. Avcılık ve yetiştiricilik yoluyla elde edilen su ürünleri Adana ve çevre illerle Ankara, Đstanbul gibi büyük kentlere gönderilmektedir. Ayrıca yurtdışına ihracat da yapılmaktadır. Saimbeyli ilçemizde kurulu bulunan Albal alabalık tesisinde üretilen 100 ton civarındaki alabalığın tamamı ile diğer tesislerde işlenmiş ve değerlendirilmiş olarak; yılanbalığı, işlenmiş ve canlı salyangoz, sübye, yengeç, kurbağa, sudak ve levrek ihraç edilen ürünler arasındadır. Dalyanlar Lagün sistemleri, Seyhan ve Ceyhan Nehirlerinin oluşturduğu Çukurova Deltasında yaban hayatı bakımından büyük öneme sahip; büyüklük, balık üretim potansiyeli üreme ve beslenme alanı ve doğal zenginlik açısından da Ülkemiz için önem arz etmektedir. Bakanlığımız tarafından yaptırılan bir çalışma ile Akyatan Lagünü ıslah projesi geliştirilmiştir. Ayrıca Akyatan Lagünü nün balık stok tespiti için Bakanlık Antalya-Kepez Su Ürünleri Üretme Đstasyonu Müdürlüğü, Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Su Ürünleri Bölümü ve M. Kemal Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi nin ortaklaşa yürütecekleri 3 yıllık bir projeye başlanacaktır. Karataş ilçesi sınırları dâhilinde; Akyatan 5000 ha, Tuzla 800 ha, Hurmaboğazı (Ağyatan) ha, Yumurtalık ilçemizde Yumurtalık Körfezi sistemine bağlı Çamlık 1300 ha ve Yelkoma 640 ha Genişliğe sahiptirler. Akyatan, Tuzla, Hurmaboğazı ve Yelkoma Lagünlerinde dalyan işletmeciliği yapılmaktadır. Çamlık Lagünü, Yumurtalık körfezinin 1994 yılında Tabiatı Koruma Alanı ilan edilmesi nedeniyle kiraya verilememiştir. Yelkoma Lagününde kiralama süresi 2001 yılında sona ermiştir. Tabiatı Koruma Alanı sınırları içerisinde yer alan Çamlık ve Yelkoma Lagünlerinde geleneksel dalyan balıkçılığının yöre kooperatifleri tarafından sürdürülmesi için Orman Bakanlığı Milli Parklar ve Av- Yaban Hayatı Genel Müdürlüğü Koordinatörlüğünde bir Yönetim marifetiyle hazırlanacak Yönetim Planı Hazırlama çalışmaları devam etmektedir. Akyatan ve Tuzla Lagünleri 2000 yılından bu yana kiraya verilememiştir. Her iki lagünde halen ecrimisil uygulaması ile eski müstecir tarafından işletilmektedir. Hurmaboğazı lagünü projesiz olarak 5 yıllık süre ile kiraya verilmiştir ve kira süresi 2003 yılında sona ermiştir. Baraj Gölleri Seyhan Nehrinin kolları üzerinde Seyhan, Nergizlik ve Çatalan Baraj Gölleri, Kozan Đlçemizde Kilgen Çayı üzerinde Kozan Baraj Gölü mevcuttur. Baraj Göllerinde kiralama yoluyla istihsal yapılmaktadır. Kültür Balıkçılığı Adana nın su kaynakları yönünden sahip olduğu zenginliğe ve mevcut potansiyeline rağmen bu potansiyelin değerlendirilemediği, yetiştiricilik yoluyla üretimin çok az olduğu görülmektedir. Bunun nedeni deniz ve tatlı sularda avcılık yoluyla üretim, yörenin beslenme alışkanlıkları, 141

143 ülkemizin ekonomik koşulları ve esas olarak ta su ürünleri yatırım giderlerinin yüksek, kredi ve teşvik imkânlarının yetersiz olmasıdır. Deniz Balıkları Yetiştiriciliği Đlimiz kıyılarında rüzgâra kapalı korunmuş koy ve körfezler bulunmamaktadır. Yumurtalık körfezi ise sığ ve lagüner sistemlere bağlı olması nedenleriyle ağ kafeslerde üretim için uygun değildir. Kıyı ise sığdır. Tatlı Su Balıkları Yetiştiriciliği Đlimiz tatlı su kaynakları bakımından da çok zengindir. Ova kesiminde sazan, karabalık, tilapia yetiştiriciliğine uygun su kaynakları, yüksek kesimlerde ise soğuk su kaynakları mevcuttur. Baraj göllerinden Seyhan, Kozan ve Nergizlik ağ kafeslerde yetiştiricilik için uygundur. Havuzlarda Alabalık Yetiştiriciliği Đlimizde toplam kapasiteleri 248 ton/yıl olan 10 adet alabalık tesisinde üretim yapılmaktadır.. Su ürünleri, denizler, iç sular ve suni olarak yapılmış havuz, baraj, gölet, dalyan ve çiftlik gibi tesislerde tabii veya suni olarak yetiştirilen su bitkileri, balıklar, süngerler ve diğer canlılarla bunlardan imal edilen ürünlerdir. Su ürünleri insan beslenmesinden, hayvan beslenmesine, ilaç sanayinden, kozmetik sanayiine kadar kullanım alanına sahip olma özelliğinden dolayı tarım sektörü içinde en önemli yerlerden birine sahip bir alt sektördür ve bu nedenlerden dolayı il ve ülke ekonomisi doğrultusunda değerlendirilmesi ve korunması gerekmektedir. Adana ilinin denize kıyısı bulunan IV. alt bölgedeki Yumurtalık ve Karataş ilçelerinde balıkçılık önemli bir gelir kaynağıdır. Bu ilçelerimizde birer adet balıkçı barınağı mevcut olup bunların işletmeciliğini belediyeler yapmaktadır. Đlimizde AB ülkelerine dışsatım yapan 4 işletme ve bunun yanında kara salyangozu ve kurbağa işleyen tesis bulunmaktadır. Bunlar ürünleri işledikten sonra iç pazarda tüketimleri az olduğu için direkt olarak dış pazara sunmaktadırlar. Balıkçı kesiminin eğitim düzeyi düşük olup, genelde babadan oğul a geçen, görüp öğrenme sisteminin uygulandığı bir uğraş dalıdır. Bu nedenle yenilikleri benimseme düzeyi düşüktür. Su ürünleri işletmeleri, özellikle deniz ürünlerinin hammaddesini ağırlıklı olarak Karataş ilçesinden karşılamaktadırlar. Kefal, levrek, çipura, ahtapot, sübye, karides, dil balığı vb. balıklar ile kara salyangozu ve kurbağa işleyen tesisler ise hammaddesini Adana nın ilçelerinden ve diğer illerden karşılamaktadırlar. Deniz balıkçılığı yanında ilimizde son yıllarda kültür balıkçılığı faaliyetleri de önemli gelişmeler olmuştur. Gerek alabalık, gerekse karada ve denizde deniz balığı ve diğer su ürünleri yetiştiriciliği işletmelerinin sayısı giderek artmaktadır. Su ürünleri işleme sanayimizi Avrupa Birliği ülkeleri ile aynı rekabet şartlarına kavuşturmak için su ürünleri sektörü zincirinin bir safhası olan işleme, paketleme ve muhafazası tesislerinin tarımsal kredi statüsüne tabi tutulması gerekmektedir. Ayrıca hem avcılık hem de yetiştiricilik yoluyla üretim yapan 2 adet Sazan-Karabalık, ayrıca 1 adet Sazan-Kefal işletmesi bulunmaktadır. H Kürk Hayvancılığı Đlimizde Kürk Hayvancılığı yapılmamaktadır. H Arıcılık ve Đpek Böcekçiliği Günümüzde gerek gelişmiş gerek gelişmekte olan ülkelerde arıcılık değişik amaçlarla da olsa, önem verilen bir hayvancılıktır. Türkiye Coğrafyasının geneli dikkate alındığında rakımın iç kesimlerine doğru artması ve Anadolunun topoğrafyası, farklı bölgelerinde yılın değişik dönemlerinde zengin çiçeklenmenin bulunması ekolojik açıdan ülkemizi arıcılık için uygun kılmıştır. 142

144 Yerleşik alanlarının artması, orman ve çayır-mera alanlarının azalması pestisit kullanımının ve çevre kirliliğinin artması gibi olumsuz etkilerde Türkiye arıcılığında potansiyel düzeyin yakalanmasını önlemektedir. Adana ili ılıman geçen kış mevsimi, ilkbahardaki zengin florası ve uygun teknolojisi ile çok büyük arıcılık potansiyeline sahiptir. Đlimizde genellikle bal, bal mumu üretimi ve bir miktar oğul üretimi yapılmaktadır. Ana arı, polen, propolis gibi diğer arı ürünleri ise çok az düzeyde yapılmaktadır. Arıcılar balı, perakende veya toptan olarak satmaktadırlar. Đlimizde ipek böcekçiliği yetiştiriciliği yapılmamaktadır. H.3 Organik Tarım Bölgede kısmen zararlı populasyonunun az ve zirai ilaçlamanın yapılmadığı, suni gübrenin kullanılmadığı kuru pamuk alanlarının ileride ekolojik tarım için düşünülebilir. Đlimizde şu ana zararlı yoğunluğunun en az ve sulu alan darlığından dolayı zirai mücadelenin diğer tarımsal ürünlerde de asgari seviyede yapıldığı Karaisalı, Kozan ve Đmamoğlu ilçelerinin dağlık bölgeye yakın etek kısımlarındaki kuru pamuk alanları ekolojik tarıma uygundur. Adana ilinde toplam 5, da alanda organik tarım yapılmaktadır. Bu rakam 2006 tarihinde da alanda organik tarım yapılırken 2007 tarihi sonu itibariyle bu rakam 1 yıl gibi kısa bir sürede 2 katına çıkarılmıştır. Đlimiz Çatalan içme suyu havzasında organik tarım alanları arttırılabilir bir potansiyele sahiptir. Bu alanlarda çeşitli projeler üretilerek yöre halkının mağduriyeti de giderilebilir. Organik olarak üretimi yapılan ürünler arasında domates, biber, turunçgil, zeytin, nektarin, nar, kekik ve biberiye yer almaktadır. Adana Đlinde Organik Tarım ve Uygulanabilirliği A.Genel Yapı: Adana Đli yüzey şekillerinin birçoğunu bünyesinde toplamış ender yörelerdendir. Arazi Güneyden kuzeye doğru yükselerek Toros Dağlarına ulaşır. Bu nedenle Adana Đlini dağlık ve ova bölgesi olmak üzere birbirinden iklim, sosyal ve ekonomik yönden iki farklı bölgeye ayırabiliriz. Ayrıca dağlık kuşak ile ova kesimi arasında geçit kuşağı tabir edebileceğimiz alanlarda Đlimizin bir örneğidir. Đlimizde farklı bölgelerin olması uygulanan tarım sistemlerinin de farklı olmasına neden olmaktadır. Ova kesiminde iklim uygunluğu nedeniyle yoğun tarım sistemlerinin uygulanması, yılda 2-3 kez ürün alınması, dağlık kesimde tek ürün, bazı bölgelerde nadas sisteminin uygulanması da Đlimizin tarımsal yapı farklılığını ortaya koymaktadır. Sıfır metreden başlayıp 3000 metreye kadar yükseltisi olan ve uzun bir tarım takvimine sahip olan ilimizde, hem Akdeniz iklimi hem de geçit kuşaklarına has karasal iklim özelliklerine rastlamak mümkündür. B.Organik Tarım Açısından Bölgelerin Değerlendirilmesi: 1-Ova Bölgesi: Đlimiz ova bölgesinde Yumurtalık, Seyhan, Yüreğir, Karataş, Ceyhan, Đmamoğlu Đlçelerinin tamamı, Kozan ve Karaisalı ilçelerinin bir kısım arazileri yer olmaktadır. Bölgede sulu tarım yapılan alanlarda 2-3 kez ürün almak mümkündür. Ekim sistemi sulu alanlarda buğday+ii. ürün, buğday-pamuk, mısır, yerfıstığı, soya, kuru alanlarda buğday-pamuk ağırlıklıdır. Ayrıca bölgede geniş çaplı narenciye alanları mevcuttur. Bölgedeki sulu tarım alanlarının fazlalığı yılda 2-3 kez ürün alınması, iklimin uygunluğu yoğun tarım girdilerinin kullanılmasına sebep olmaktadır. Özellikle insan sağlığı ve çevre açısından en tehlikeli girdilerin başında olan pestitit ve suni gübrelerin kullanımı bu bölgede çok yoğundur. Bu durum, bölgede organik tarım yapmayı kısıtlayabilecek en önemli faktörlerin başında gelmektedir. Ova Bölgesinde Organik Olarak Üretilebilecek Ürünler: 143

145 Bölgede kısmen zararlı popülasyonun az ve zirai ilaçlamanın yapılmadığı, suni gübrenin kullanılmadığı kuru pamuk alanları ilerde ekolojik tarım için düşünülebilir. Đlimizde şuan zararlı yoğunluğunun en az ve sulu alan darlığından dolayı zirai mücadelenin diğer tarımsal ürünlerde de asgari seviyede yapıldığı Karaisalı, Kozan ve Đmamoğlu Đlçelerinin dağlık bölgeye yakın etek kısımlarındaki kuru pamuk alanları ekolojik tarıma uygundur. Yalnız bu bölgede ekolojik tarım için münavebe sisteminin değiştirilmesi gerekmektedir. Çünkü bölgedeki ağırlıklı tarım sistemi buğdaykuru pamuktur. Buğday yerine tek veya çok yıllık yem bitkilerinin münavebeye girmesiyle sistem bu bölgede uygulanabilir. Ovada ikinci çalışma alanı Çatalan Baraj Gölü çevresinde olabilir. Baraj çevresinde 20 köy bulunmaktadır. Bölgede özellikle incir, üzüm, T.Hurması ve kuru pamuk yetiştirilebilir. 2-Dağlık (Geçit) Bölgesi: Bölgede Đlimizin Aladağ, Pozantı, Feke, Saimbeyli ve Tufanbeyli Đlçelerinin tamamıyla Kozan ve Karaisalı Đlçelerinin bir kısım arazileri bulunmaktadır. Bölgede buğday-nohut, buğday-nadas, buğday-yem bitkisi ekim sistemleri ve meyvecilik uygulanan tarım şekilleridir. Bu bölgede ova kesimine nazaran çok az pestisit ve suni gübre kullanımı organik tarımın yapılabilmesi için bir avantajdır. Bölgede özellikle nohut un suni gübresiz ve ilaçsız yetiştirilmesi ve yem bitkileri ile münavebeye girme özelliğinin yüksek olması (Pozantı, Aladağ, Tufanbeyli), meyvecilikte özellikle cevizin doğal olarak yetiştirilmesi ilerde bu bölgelerde organik tarıma geçişi hızlandıracaktır. Bölgede hayvancılığın, işletmelerde bulunması, kullanılan tarımsal girdilerin azlığı ekolojik tarım için tavsiye edilen kapalı sitemin oluşmasına hız verecektir. C.Đlimizde Organik Tarım Uygulanmasında Çözülmesi Gereken Problemler-Öneriler: 1.Đlimizin her iki bölgesinde de yapılacak çalışmalarda kapalılık esas alınmalıdır. Bu amaçla organik tarımın uygulanacağı yerler pestisit ve suni gübre kullanımının yoğun olduğu bölgeler içinden değil de bu uygulamaların az veya hiç yapılmadığı, burdun fazla çiftçinin organik ürün yetiştirebileceği pilot bölgelerde siteme başlamak ilk aşama için önemlidir. seçilen bölgelerde mümkün olduğunca hayvansal ve bitkisel üretimin birlikte yapılması böylelikle ekolojik madde dönüşümünü üstlenen kapıla bir sistem içinde çalışmalar yapılması uygundur. 2.Đlimizde ekolojik tarımın gerçekten başarıya ulaşma şansının olduğu dağlık bölgelerde pazarlama mekanizmasının çok iyi kurulması gereklidir. Planlamada bu alanların ulaşım ve benzeri durumları dikkate alınmalıdır. 3.Ekolojik ürün yetiştirme tekniğinin ve esasların çiftçilere öğretilmesi, çiftçi tarafından benimsenmesi için yayım çalışmalarının seçilecek pilot bölgelerde başlatılması gerekmektedir. Ekolojik tarım kalkınmış ülkelerde belli bir kapasiteye erişmiş, ülkemizde de heüz küçük çapta da olsa bazı bölgelerde uygulamaya başlanmış bir üretim biçimidir. Ülkemizde ekolojik tarım halen dış firmaların koyduğu normlara ve taleplere göre yürütülmekte ve bu ürünlerin tamamı dış satıma gitmektedir. Bu tarım şeklinin ileride ülkemizde önem kazanacağı, bugün dış satıma gönderilen birçok ürünün iç pazarda tüketilir olacağı aşikârdır. H.4 Tarımsal Đşletmeler H.4.1 Kamu Đşletmeleri A.Çukurova Tarım Đşletmesi Müdürlüğü: Amacı: Tarım Đşletmeleri Genel Müdürlüğü bünyesinde tarım ve tarıma dayalı sanayiinin ihtiyacı olan temel mal ve hizmetler üretmek amacıyla gelişen tarım teknolojisinin yurt çiftçisinin hizmetine rahat sunabilmek için kurulmuştur. Đşletmenin Faaliyetleri: Đşletmede ana faaliyet olarak; bölge çitçilerin tohumluk ihtiyaçlarını karşılamak üzere, buğday ve mısır tohumluğu yapılmaktadır. Çiftçilere önderlik ve öğreticilik yapılarak, münavebe bitkisi olarak ve üretim amaçlı yağlık ayçiçeği, soya fasulyesi, kanola, Đkinci ürün yemlik dana mısır ekilişi yanında hayvanların kaba yem ihtiyacını gidermek için silaj mısır, yonca, fiğ ekilişleri yapılmaktadır. 144

146 Sığırcılıkta siyah alaca ırkı ile 150 ana kadrolu süt sığırcılığı yapılmaktadır. Yetiştirilen damızlık hayvanlar ise Hatay Tarım Đşletmesi Müdürlüğüne gönderilerek buradan yetiştiricilere dağıtılmaktadır. Suni tohumlama laboratuvarı ve tavukçuluk üniteleri ise kiraya verilmiştir. Çiftçilere Verilen Hizmetler: Buğday Tohumculuğu: Bölge Çiftçisinin ihtiyacı olan kaliteli, yüksek verimli buğday tohumu üreterek çiftçilerin hizmetine sunmaktır. Bu amaçla çeşitler bazında ve yıllar itibariyle değişmekle birlikte ton buğday tohumu dağıtılmaktadır. Hibrit Mısır Tohumculuğu: Son yıllarda ikinci ürün mısır ekilişlerinin bölgede artış göstermesi nedeniyle hibrit mısır tohum ihtiyacını karşılamak üzere yapılan mısır tohumculuğunda ortalama olarak yılda tohum dağıtımı yapılmaktadır. Ayçiçeği Üretimi: Tohumculuk yapılan arazilerde münavebe bitkisi olarak yağlı ayçiçeği üretilerek yağ fabrikalarına satılmaktadır. Soya Üretimi: Soya tohumculuğu yanında ikinci ürün soya ekimi yapılmaktadır. Kanola Üretimi: Çukurova da geçmiş yıllarda ekilen, Pazar bulamadığı için üretiminden vazgeçilen önemli yağ bitkisi kanolanın, yeniden ekiminin yaygınlaştırılması, çiftçilere önderlik ve öğreticilik yapılması amaçlanmaktadır. B.Çukurova Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü: Amacı: Adana Đl merkezine 17 km. mesafede bulunan Enstitü bir havza araştırma enstitüsü olup, kalkınma plan ve programlarında yer alan bölgesel öncelikler ve karşılaşılacak problemlere çözüm getirecek araştırmaları yapmak üzere Adana, Mersin, Hatay, Osmaniye ve Kahramanmaraş illerine yönelik tarla bitkileri, bağ-bahçe ve hayvancılık konularında araştırmalar yürütmektir. Enstitünün sorumluk alanında 1999 istatistik verilerine göre ha. buğday, ha. birinci ve ikinci ürün mısır, ha. nohut, ha. pamuk, ha. birinci ve ikinci ürün soya fasulyesi, ha. birinci ve ikinci ürün yerfıstığı, ha. yem bitkileri tarımı yapılmakta olup, adet büyükbaş ve küçükbaş hayvan yetiştirilmektedir. Ayrıca işletmede bağ bahçe bölümü yeni açıldığından önümüzdeki yıllarda bu konularda da çalışmalar yapılacaktır. Đşletmenin dekar toplam arazisi bulunmaktadır dekar arazi bina, depo, ambar, fabrika, ahır, yol v.b. nedenleriyle ekilememektedir. H.4.2. Özel Đşletmeler Tablo 66: Adana Tarım Đl Müdürlüğü Kontrol Şube Müdürlüğü ne kayıtlı ve işleme faaliyetlerine göre işletme sayısı Et ve et ürünleri 20 Süt ve süt ürünleri 102 Meyve sebze ürünleri 204 Su ürünleri işleme 5 Un ve unlu mamül 780 Yağ işletme 18 Şeker ve şekerli mamül 110 baharatlar 31 baklagiller 26 Kuruyemiş ve çerez 36 Tasnif dışı 110 H.5 Tarımsal Faaliyetler: H.5.1 Pestisit Kullanımı Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. H.5.2 Gübre Kullanımı 145

147 Đlimiz Merkez Đlçe ve bağlı Đlçelerinde bulunan gübre bayilerinin bildirdiği, kimyevi gübre stok ve satış icmallerindeki çiftçiye satış miktarları esas alınarak tanzim edilen kimyevi gübre tüketimleri aşağıdaki çizelgede verilmiştir. Tablo 67: Gübre tüketimleri GÜBRENĐN CĐNSĐ TOPLAM Amonyum Sülfat % ,29 K.Amonyum Nitrat % ,33 Amonyum Nitrat % ,37 Üre % ,67 TSP (% P2O5) 379,95 DAP ,10 Kompoze , ,00 Kompoze ,35 Amonyum FOSFAT 10,20 Kompoze %1Zn 669,50 Kompoze %1Zn 804, Sopli 358,80 Kompoze , Fe 612,55 Kompoze Pt. Sül. 0,00 MAP ,75 Potasyum Nitrat ,03 Potasyum Sülfat % ,13 Potasyum Klorür % 60 0,00 Kalsiyum Nitrat 15,5+26,5 562, NPK 625, , , , KLORSÜZ 52,10 MKP 13,48 Kompoze S 214,12 Üre Granül 191,95 Tavuk Gübresi ,16 KAYNAKLAR Đl Çevre Durum Raporu 2007 Tarım Đl Müdürlüğü Çalışmaları 2007,

148 I. MADENCĐLĐK I.1 Maden Kanununa Tabi Olan Madenler ve Taş Ocakları Nizamnamesine Tabi Olan Doğal Malzemeler I.1.1 Sanayi Madenleri B.5.1 de bilgi verilmiştir. I.1.2 Metalik Madenler B.5.2 de bilgi verilmiştir. I.1.3 Enerji Madenleri LĐNYĐT Tufanbeyli-Pınarlar %43.37 su % Kül, % Kcal (AĐD) Üst Pliyosen ton görünür +Muhtemel rezerve sahiptir ton taş kömürüne eşdeğer olan yatak termik santral kurmaya uygun olup açık işletmeye de uygundur. %43.37 su Karaisalı-Büngüç ve % Kül, %2.25 Meydan yatakları 1361Kcal (AĐD) Üst Pliyosen Kozan Bacaklı Alt Liyas Zuhur Feke -Akkaya Alt Liyas Zuhur Saimbeyli-Himmetli Orta Miyosen Üretim çok sınırlıdır. Kömür tamamen üretilmiştir. Alt Miyosen yaşlıdır. I.1.4 Taş Ocakları Nizamnamesine Tabi Olan Malzemeler Çevre Durum Raporunda adı geçen Taş Ocakları Nizamnamesi, yılında Maden Kanununda yapılan değişiklikle yürürlükten kaldırılmıştır. Kum çakıl ocaklarının görünür rezervleri ve özellikleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Ceyhan-Deliçay- Çukurköprü, Hacılar Köyü Orta kalite olup, ince tanelidir m 3 Muhtemel rezerve vardır. Sonrada kullanılmaktadır. KUM-ÇAKIL Ceyhan-Arıklı Gerdan köyü ve Kil ve toprak içerir m 3 malzeme vardır. Stabilize malzeme olarak kullanılmaktadır. Karaisalı-Arapali köyü ve Salbaş Rezevi kanununda bilgi bulunmamaktadır. Đlimiz sınırları içerisinde ruhsatlı olarak faaliyet gösteren 1(a) grubu Maden Ocakları Listesi aşağıdaki tabloda verilmiştir. (Tablo 68) 147

149 S.NO ĐLÇESĐ KÖYÜ RUHSAT SAHĐBĐ TELEFON 1 ALADAĞ EĞNER ERDOĞANLAR ĐNŞ. TAAH. GIDA AKARYAKIT RUH. NO BAŞ. TAR. ALANI CĐNSI MÜLKĐYET DURUMU KUM-ÇAKIL Devletin hk.tas. ADRES Sofulu Bel. Atatürk Cd. Orhan Gazi Mh. No:158 YÜREĞĐR/ADANA 2 ALADAĞ EĞNER YEDĐGÖZE ELK. ÜR. A.Ş KUM-ÇAKIL Tapulu Sani K.oğlu. Bulv. Üzeri PK:83 G.ANTEP 3 CEYHAN ALTIKARA TUNA TURZ. ĐNŞ. VE SAN. TĐC.LTD. ŞTĐ KUM Devletin hk.tas. T.Özal Bul. G.Yalı Mah.120 Sok.F. Kipritoğlu Apt.Kat:1/1 Adana 4 CEYHAN BÜYÜKMANĞIT DĐNÇER ÖZGÜZEL KUM-ÇAKIL Devletin hk.tas. Karataş Cad. No:282 YÜREĞĐR/ADANA 5 CEYHAN BÜYÜKMANĞIT HASAN ÇĐFTÇĐ KUM Devletin hk.tas. 6 CEYHAN ÇAKALDERE 7 CEYHAN ÇAKALDERE BAYAZITOĞLU ĐNŞ. VE TĐC.LTD. ŞTĐ. ÖZ EMEÇ ĐNŞ. NAK. TĐC.LTD. ŞTĐ KUM Devletin hk.tas KUM Devletin hk.tas. Reşatbey Mah.Cumhuriyet Cad. Ramazanoğlu Apt. B Blok Kat:6/39 Dr.Ali Menteşoğlu Cad. Ünaldı Đşh. Kat:2 No:55 Seyhan/Adana T.Özal Bul. Huzurevleri Mah. 142 Sok. Akgün Apt. Kat:1/1 Adana 8 CEYHAN GÜNLÜCE TUNA ĐNŞ. TĐC.LTD. ŞTĐ KUM-ÇAKIL Devletin hk.tas. Alibeyli Mah. Karataş Đşh. Kat3/13 OSMANĐYE 9 CEYHAN HALĐLĐYE ANIL ĐNŞ KUM-ÇAKIL Devletin hk.tas. Cemal Gürsel Cad.52/B Kat: 3 Seyhan/ADANA 10 CEYHAN ĐNCEYER BAYAZITOĞLU ĐNŞ. VE TĐC.LTD. ŞTĐ KUM Devletin hk.tas. Dr.Ali Menteşoğlu Cad. Ünaldı Đşh. Kat:2 No:55 Seyhan/Adana 11 CEYHAN MERCĐMEK DĐNÇER ÖZGÜZEL KUM Tapulu Karataş Cad. No:282 YÜREĞĐR/ADANA 12 CEYHAN MERCĐMEK ZĐYA GÜRTAŞ KUM Devletin hk.tas. Köprülü Mah. 9 Sok. 17/A Yüreğir/Adana 13 CEYHAN YEŞĐLBAHÇE AYKUT SADAK KUM Devletin hk.tas. Yeşilbahçe Köyü Ceyhan ADANA 14 ĐMAMOĞLU ULUÇINAR YEDĐGÖZE ELK. ÜR. A.Ş KUM-ÇAKIL Tapulu 15 KARAĐSALI AKÇALI 16 KARAĐSALI ALTINOVA 17 KARAĐSALI ALTINOVA 18 KARAĐSALI ALTINOVA PAŞAOĞLU KUM ÇAKIL NAK. ĐNŞ. TAAH. EKĐCĐLER ĐNŞ. ĐHT. ĐHR. LTD.ŞTĐ. YORUM ĐNŞ. NAK. HARF. TĐC.LTD. ŞTĐ. YORUM ĐNŞ. NAK. HARF. TĐC.LTD. ŞTĐ KUM-ÇAKIL Tapulu Karataş Cad. No:282 YÜREĞĐR/ADANA KUM-ÇAKIL Devletin hk.tas KUM-ÇAKIL Tapulu KUM-ÇAKIL Tapulu 19 KARAĐSALI GÖKKUYU ÇELĐK ĐNŞ. TĐC.LTD. ŞTĐ STABĐLĐZE Tapulu 20 KARAĐSALI KAPIKAYA 21 KARAĐSALI KAPIKAYA 22 KARAĐSALI KAPIKAYA 23 KARAĐSALI KAPIKAYA BAYAZITOĞLU ĐNŞ. VE TĐC.LTD. ŞTĐ. BAYAZITOĞLU ĐNŞ. VE TĐC.LTD. ŞTĐ. EKĐCĐLER ĐNŞ. ĐHT. ĐHR. LTD.ŞTĐ. EKĐCĐLER ĐNŞ. ĐHT. ĐHR. LTD.ŞTĐ KUM-ÇAKIL Devletin hk.tas KUM-ÇAKIL Devletin hk.tas KUM-ÇAKIL Tapulu KUM-ÇAKIL Devletin hk.tas. Huzurevleri Mh. S.Demirel Bul. O.Dikici Apt. No:119 Asma Kat Adana Yurt Mah.Mavi Bul. Üzeri No:114 Aziz kaya Apt. Kat:1/1 Adana Yurt Mah.Mavi Bul. Üzeri No:114 Aziz kaya Apt. Kat:1/1 Adana Yavuzlar Mah. O.Kemal Bul. No:242/9 Yüreğir/Adana Dr.Ali Menteşoğlu Cad. Ünaldı Đşh. Kat:2 No:55 Seyhan/Adana Dr.Ali Menteşoğlu Cad. Ünaldı Đşh. Kat:2 No:55 Seyhan/Adana Huzurevleri Mh. S.Demirel Bul. O.Dikici Apt. No:119 Asma Kat Adana Huzurevleri Mh. S.Demirel Bul. O.Dikici Apt. No:119 Asma Kat Adana 148

150 24 KARAĐSALI KOCAVELĐLER KOCAVELĐLER Mad.Đnş. Nak. ve Tic.ltd. Şti KUM-ÇAKIL Devletin hk.tas. Adanayolu üzeri Salbaş Beldesi Karaisalı ADANA 25 KARAĐSALI KOCAVELĐLER METĐN KOCA KUM-ÇAKIL Tapulu Kocaveliler Köyü Karaisalı/ADANA 26 KARAĐSALI KOCAVELĐLER 27 KARAĐSALI KUZGUN 28 KARAĐSALI KUZGUN 29 SER-KA TURZ. NAK. ĐNŞ. VE SAN. TĐC. EKĐCĐLER ĐNŞ. ĐHT. ĐHR. LTD.ŞTĐ. SER-KA TURZ. NAK. ĐNŞ. VE SAN. TĐC. KARAĐSALI SÖĞÜTLÜ ÇELĐK ĐNŞ. TĐC.LTD. ŞTĐ KUM-ÇAKIL Devletin hk.tas KUM-ÇAKIL Tapulu KUM-ÇAKIL Devletin hk.tas ,72 STABĐLĐZE Tapulu Cemalpaşa Mah. 1 Sok. Altın Apt. A Blok Kat:2/1 Seyhan/Adana Huzurevleri Mh. S.Demirel Bul. O.Dikici Apt. No:119 Asma Kat Adana Cemalpaşa Mah. 1 Sok. Altın Apt. A Blok Kat:2/1 Seyhan/Adana Yavuzlar Mah. O.Kemal Bul. No:242/9 Yüreğir/Adana 30 SEYHAN KUYUMCULAR YETEK ĐNŞ. TĐC.LTD. ŞTĐ STABĐLĐZE Tapulu T.CEMAL BERĐKER BUL. NO:836 ADANA 31 YUMURTALIK DEVECĐUŞAĞI EKTON ĐNŞ. TĐC KUM OCAĞI Devletin hk.tas. 32 YÜREĞĐR ABDĐOĞLU 33 YÜREĞĐR BÜYÜKKAPILI 34 YÜREĞĐR BÜYÜKKAPILI 35 YÜREĞĐR DANIŞMENT TUNA TURZ. ĐNŞ. VE SAN. TĐC.LTD. ŞTĐ. BAYAZITOĞLU ĐNŞ. VE TĐC.LTD. ŞTĐ. ÖZ BĐÇER ĐNŞ. ÖZ ATA ĐNŞ. ĐHR. ĐHT. LTD.ŞTĐ KUM Devletin hk.tas KUM Devletin hk.tas ,3 KUM Devletin hk.tas. CEYHAN YOLU ÜZERĐ KORUKLU MEVKĐĐ CEYHAN T.Özal Bul. G.Yalı Mah.120 Sok.F. Kipritoğlu Apt.Kat:1/1 Adana Yurt Mah. 86 Sk. C.Gözüyeşikl Apt. B Blok kat:3/3 ADANA Reşatbey Mah.Kamil Tekerlek Sok.Lütfiye Ak Apt. 4/12 Adana KUM Devletin hk.tas. Dumlupınar Mh. Obalar Cd. No:446 Seyhan/Adana 36 YÜREĞĐR ESENLER SÖÇER GID. MAD.SAN. TĐC KUM Devletin hk.tas. Tepebağ Mah. Nalbant Ali Sok. Paris Pasajı No:12 37 YÜREĞĐR HEREKLĐ 38 YÜREĞĐR KÜTÜKLÜ YÜKSEL ĐNŞ. TUNA TURZ. ĐNŞ. VE SAN. TĐC.LTD. ŞTĐ KUM Devletin hk.tas KUM Devletin hk.tas. T.Özal Bul. G.Yalı Mah.120 Sok.F. Kipritoğlu Apt.Kat:1/1 Adana Reşatbey Mah.Kamil Tekerlek Sok.Lütfiye Ak Apt. 4/12 Adana 39 YÜREĞĐR MĐSĐS DURAN DOĞAN ,07 KUM Devletin hk.tas. Köprülü Mah. 9 Sok. 17/A Yüreğir/Adana 40 YÜREĞĐR NACARLI ÖZ EMEÇ ĐNŞ. NAK. TĐC.LTD. ŞTĐ KUM Devletin hk.tas. 41 YÜREĞĐR SOFULU ALĐ ŞAHĐN STABĐLĐZE Tapulu 42 YÜREĞĐR SOFULU ÇELĐK ĐNŞ. TĐC.LTD. ŞTĐ STABĐLĐZE Tapulu 43 YÜREĞĐR SOFULU ÜÇKARDEŞLER ĐNŞ STABĐLĐZE Tapulu 44 YÜREĞĐR SOFULU ÜÇKARDEŞLER ĐNŞ STABĐLĐZE Tapulu 45 YÜREĞĐR SOFULU ÜÇKARDEŞLER ĐNŞ STABĐLĐZE Tapulu T.Özal Bul. Huzurevleri Mah. 142 Sok. Akgün Apt. Kat:1/1 Adana Yıldırım Bayazıt Mah. Kozan Cad. No:978 Yüreğir/Adana Yavuzlar Mah. O.Kemal Bul. No:242/9 Yüreğir/Adana Yıldırım Bayazıt Mah. Kozan Cad. No:978 Yüreğir/Adana Yıldırım Bayazıt Mah. Kozan Cad. No:978 Yüreğir/Adana Yıldırım Bayazıt Mah. Kozan Cad. No:978 Yüreğir/Adana 149

151 I.2 Madencilik Faaliyetlerinin Yapıldığı Yerlerin Özellikleri Maden Kanunu ve taş ocakları nizamnamesi kapsamında Đl genelinde Ceyhan nehir yatağında, Çakıt Çay yatağında, Körkün Çayı yatağında kum ocakları bulunmakta mülkiyeti Devletin Hüküm ve Tasarrufu altındadır. Aynı kapsamda stablize, taş ve ariyet ocaklarında bulunmakta olup, mülkiyeti Devletin Hüküm ve tasarrufu altındadır. Maden Kanunu kapsamında; Kozan Đlçesinde ormanlık ve dağlık alanlarda kuvarsit, bakır, kurşun, çinko, demir, kuvars, linyit madenleri, Ceyhan Đlçesinde, Ceyhan nehir yatağında kum çakıl diğer kısımlarında manganez, mermer ve kireç ocakları, Karaisalı Đlçesinde Çakıt Çayı yatağı içerisinde kum çakıl diğer kısımlarında linyit ve mermer, Pozantı ve Aladağ Đlçelerinde dağlık, ormanlık kesimlerde mermer ve krom yatakları bulunmaktadır. I.3 Cevher Zenginleştirme Đlde genel olarak çıkarılan madenlerden kuvarsit, taş, stabilize ve kum çakıl malzemeleri, kırma eleme yöntemi ile basit zenginleştirme işlemine tabi tutulmakta, Aladağ ilçesi sınırları içerisinde de krom zenginleştirme tesisleri (kırma, öğütme, yıkama) bulunmaktadır. I.4 Madencilik Faaliyetlerinin Çevre Üzerindeki Özellikleri Genel olarak orman alanları üzerine fiziksel etkileri vardır. Đzin verilen sahalarda çalışma yapılacağı zaman müracaatla üzerinde bulunan orman ağaçları temizlenerek çıkartılmaktadır. Saha orman alanı ise Orman Bölge Müdürlüğüne hazırladıkları rehabilitasyon projesine göre rehabilitesi yapılarak sahanın teslim alındığı, rehabilitasyonunu yaptırmadıklarında ise ilgili idarece rehabilitasyonu yapılarak bedeli ilgili maden sahibinden tahsil edilmektedir. Orman alanı olmayan yerlerde de proje sahipleri Müdürlüğümüze Doğaya yeniden Kazandırma Planı sunmaktadırlar. I.5 Madencilik Faaliyetleri Sonucunda Arazi Kazanım Amacıyla Yapılan Rehabilitasyon Çalışmaları Đlimizde bulunan maden kanunu kapsamındaki faaliyetlerde ekonomik ömürlerinin tamamlanmasından sonra, orman sahalarında zeminin düzeltilmesi ve yeniden ağaçlandırılması, nehir yataklarında şantiye sahasının yeniden düzeltilmesi vb. çalışmaları yapılmaktadır. KAYNAKLAR Đl Çevre Durum Raporu 2007 Đl Çevre ve Orman Müdürlüğü 2008 M.T.A. Doğu Akdeniz Bölge Müdürlüğü 2008 Adana Đl Özel Đdaresi

152 J. ENERJĐ J.1. Birincil Enerji Kaynakları J.1.1 Taş kömürü Adana Đli kömür üretimi yönünden fakir bir ildir. Karaisalı, Feke ve Saimbeyli Đlçelerinde üretimler yapılmaktadır. MTA nın 1989 yılında Tufanbeyli ilçesinde tespit ettiği önemli bir yatak üretime geçtiği takdirde Adana kömür yönüyle önemli bir il olacaktır Đlimiz sınırları içerisinde Karaisalı Đlçesinde kömür cevheri bulunmaktadır. Linyit kömürünün rezervi ton kadardır. J.1.2 Linyit Đlimizde bulunan linyit rezervi, aşağıda verilmiştir. Tufanbeyli Pınarlar: Tenör : % 43,37 Su, %25,47 Kül, %2, Kcal(AĐD)Üst Pinoyosen Rezerv : ton görünür+muhtemel rezerve sahiptir ton taşkömürüne eşdeğer olan yatak termik santral kurmaya uygun olup, açık işletmeye de uygundur. Karaisalı Büngüç ve Meydan Yatakları: Tenör : % 43,37 Su, %25,47 Kül, %2, Kcal(AĐD)Üst Pinoyosen Rezerv : Kömür tamamen üretilmiştir. Alt miyosen yaşlıdır. Kozan Bacaklı: Tenör : Alt liyas Rezerv : Zuhur Feke Akkaya Tenör : Alt liyas Rezerv : Zuhur Saimbeyli Himmetli Tenör : Orta Miyosen Rezerv : Üretim çok sınırlıdır. J.1.3. Asfaltit Đl sınırları içerisinde asfaltit rezervleri konusunda bilgi bulunmamaktadır. J.1.4 Bitümlü Şist Konu ile ilgili bilgi bulunmamaktadır. J.1.5 Ham Petrol Đl sınırlarımızda ham petrol rezervi bulunmamaktadır. J.1.6 Doğal Gaz Đlimiz sınırları içerisinde doğalgaz rezervleri bulunmamaktadır. 151

153 J.1.7 Nükleer Kaynaklar ( Uranyum ve Toryum) Đlimiz sınırları içerisinde Nükleer Kaynaklar ( Uranyum ve Toryum) rezervler bulunmamaktadır. J.1.8 Orman J.1.9 Hidrolik Konu ile ilgili bilgi bulunamamıştır. Đlimizde dalga enerjisinden yararlanılmamaktadır. J.1.10 Jeotermal Đlimizde Jeotermal enerji potansiyeli bulunmamaktadır. J.1.11 Güneş Enerjisi Türkiye Güneş Enerjisi Potansiyeli Atlası na göre Adana ili geneli için yatay yüzeye gelen toplam (global) güneş radyasyonu dağılım haritası Şekil 6 de, aylık toplam radyasyon değerleri Grafik 1 de ve Adana ili aylık güneşlenme süreleri ise Grafik 2 de verilmiştir. Şekil 5: Toplam Güneş Radyasyonu Dağılımı 152

154 Grafik 1. Adana ili aylık toplam radyasyon değerleri (kwh/m 2 -yıl) Grafik 2. Güneşlenme Süresi (saat) J.1.12 Rüzgâr Enerjisi Türkiye Rüzgâr Enerjisi Potansiyeli Atlası na göre Adana ili geneli için yer seviyesinden 50 metre yükseklikteki yıllık ortalama rüzgâr hızı dağılımı Şekil 7 de, referans bir rüzgâr türbini için hesaplanan kapasite faktörü dağılımı haritası ise Şekil 8 de verilmektedir. Bununla birlikte rüzgâr elektrik santralı kurulabilir alanlar tespit edilmiş uygun alanlar Şekil 9 de verilmiştir. Bu alanlara kurulabilecek güç büyüklükleri ise Tablo 1 de gösterilmektedir. 153

155 Şekil 6: Yıllık ortalama rüzgâr hızı dağılımı 50 metre Şekil 7: Kapasite faktörü dağılımı 50 metre Not: Gri ve siyah renkli alanlara rüzgâr elektrik santralı kurulamayacağı kabul edilmiştir. Şekil 8: Rüzgâr elektrik santralı kurulabilir alanlar 154

156 Tablo 69: Rüzgâr elektrik santralı potansiyeli Rüzgâr Gücü (W/m 2 ) Rüzgâr Hızı (m/s) Toplam Alan (km 2 ) Toplam Güç (MW) ,46 502, ,99 244, ,19 90, ,10 60,48 > 800 > 9.5 0,00 0,00 TOPLAM 179,74 898,72 Kurulu Enerji Tasarrufu ile Đlgili Yapılan Çalışmalar Bakanlığımız tarafından gerçekleştirilen enerji verimliliği çalışmaları kapsamında bu güne kadar; Adana ilinden 36 mühendis Sanayide Enerji Yöneticisi Kursları na ve 3 mühendis ise Binalarda Enerji Yöneticisi Kursları na katılmıştır. Gıda sektöründen 2, Tekstil sektöründen 6 ve Gübre sektöründen 1 olmak üzere toplam 10 endüstriyel işletmede Enerji Verimliliği Etüt Çalışması gerçekleştirilmiştir. Adana Đlinde enerji verimliliği etüt çalışmaları yapılan fabrikalarda % 18 e varan tasarruf potansiyelleri belirlenmiş olup bunun toplam enerji değeri Ton Eşdeğer Petrol dür. J.1.13 Biokütle Đlimizde biokütle enerjisi üretimi ve tüketimine yönelik çalışmalar bulunmamaktadır. J.2 Đkincil Enerji Kaynakları J.2.1 Termik Enerji Đlimiz Yumurtalık Đlçesi Sugözü köyü sınırları içerisinde Sugözü Enerji Santrali (SES) Projesinin yap işlet modeli ile Đskenderun Enerji Üretim ve Ticaret Anonim Şirketi (ĐSKEN) tarafından yapılmıştır. Santral (2x650) MW kapasitededir. Yılda yaklaşık 9.3 milyar kw saat elektrik enerjisi üretmektedir. SES de üretilen elektrik enerjisi için Türkiye Elektrik Üretim-Đletim Anonim Şirketi (TEAŞ) ile yapılan sözleşme inşaat süresi dâhil 20 yıldır. SES de kullanılan yakıt ithal kömürdür. Bitümlü kömürlerin dünyanın değişik bölgelerinde (Avustralya, Güney Afrika veya Güney Amerika) deniz yoluyla getirilmektedir. Santralde ikişer adet türbin ve kazan gibi iki ana ünitelere ek olarak, 150m yüksekliğinde bir baca ve baca gazı desülfürizasyon (BGD) ünitesi, soğutma suyu sistemi, desalinizasyon ünitesi, su arıtma ünitesi, kül ve kömür nakil sistemleri ile enerji iletim hatları bulunmaktadır. Santralde Şubat 2004 de enerji üretimine başlanmıştır. Đlimiz Tufanbeyli Đlçesi, Yamanlı Köyü, Kazıklı Mevkiinde Tufanbeyli Elektrik Üretim A.Ş. tarafından Tufanbeyli Termik Santrali yapılması planlanmaktadır. Santral 300 (2x150) MW kapasitede olup dolaşımlı, akışkan yatak teknolojisi ile çalışacaktır. Kullanaılacak linyit ve kireçtaşı santrale yakın sahalardan elde edilecektir. Söz konusu faaliyetin ÇED aşaması bitmiş olup, santral inşaatının 3 yıl sürmesi ve ekonomik ömrünün 25 yıl olması planlanmıştır. Đşletme dönemi süresinde üretilecek yıllık brüt enerji miktarı yaklaşık kw/saat olacaktır. Santralin işletmesi aşamasında oluşacak kül, kömür ocaklarının geri doldurulması esnasında kullanılacak ve bu amaçla ocakların zemini gerekli sızdırmazlık şartlarını sağlayacak şekilde hazırlanacaktır. Proje kapsamında oluşacak atık sular herhangi bir alıcı ortama deşarj edilmeyecektir. Oluşacak tüm atık sular ilgili sınır değerlere uygun olarak arıtıldıktan sonra gerek yeşil alan sulamasında, gerekse de oluşabilecek tozumanın önlenmesinde kullanılacaktır. Hava 155

157 kalitesi modelleme çalışmalarında baca yüksekliği 90 m. olarak kabul edilmiş olup Endüstriyel Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde belirtilen kısa ve uzun vadeli sınır değerleri sağlayacaktır. J.2.2 Hidrolik Enerji Adana ili sınırları içinde, Seyhan Nehri Havzasında hâlihazırda ilk etüt raporu hazırlanmış iki adet nehir tipi hidroelektrik santral projesi ile iki adet kaya dolgu baraj bulunmaktadır. Ayrıca yine Adana ili sınırları içinde, Ceyhan Nehri Havzasında ilk etüt raporu hazırlanmış bir adet nehir tipi hidroelektrik santral projesi vardır. Ceyhan Nehri Havzasında Savrun nehri üzerinde Altınoluk yaylasında yer alan Sayan Regülâtörü ve HES kurulu gücü 9,84 MW ve yıllık ortalama enerjisi 45,73 GWh olarak planlanmıştır. Seyhan Nehri Havzasında Seyhan Nehrinin Göksu kolunun yan kolu olan Asmaca nehri üzerinde Feke ilçesi, Mansurlu yakınlarında yer alan Asmaca Barajı ve HES kurulu gücü 22,00 MW ve yıllık ortalama enerjisi 72,00 GWh olarak planlanmıştır. Körkün Nehri üzerinde Pozantı ilçesi, Kamışlı bucağına bağlı Karakuz mahallesi yakınlarında yer alan Karakuz-Körkün Barajı ve HES kurulu gücü 96,00 MW ve yıllık ortalama enerjisi 444,00 GWh olarak planlanmıştır. Yine Seyhan Nehri Havzasında Körkün Çayı üzerinde Pozantı ilçesi, Kamışlı Bucağı, Hamidiye Köyü yakınlarında yer alan Kamışlı-1 Regülâtörü ve HES kurulu gücü 4,30 MW ve yıllık ortalama enerjisi 20,34 GWh, Kamışlı-2 Regülâtörü ve HES ise kurulu gücü 15,54 MW ve yıllık ortalama enerjisi 79,01GWh olarak planlanmıştır. Adana ili sınırları içinde yer alan Seyhan Nehri Havzasında çalışmalarımız halen devam etmekte olup rapor 2009 yılının ilk aylarında basıma hazır hale gelecektir. Söz konusu bu enerji üretim tesisleri ile ilgili Çevresel Etki Değerlendirme raporu hazırlanmamıştır. Tablo 70: Đşletmeye Açılan Enerji Projeleri MÜD. SIRA NO MÜDÜRLÜK ADI SIRA NO SANTRAL ADI BULUN DUĞU ĐL BULUND UĞU ĐLÇE AKARSU ADI HĐZMETE GĐRĐŞ YILI TĐPĐ ÜNĐTE SAYISI VE GÜÇLERĐ KURULU GÜCÜ ( MW ) YILLIK ÜRETĐMĐ ( kwh ) GÜVENĐLĐR ENERJĐ (kwh/yıl) REZERVUA R HACMĐ (10 6 M 3 ) 1 ÇATALAN HES ĐŞLETME MÜDÜRLÜĞ Ü 1 ÇATALAN ADANA MERKEZ SEYHAN 1997 BARAJ 3 x 56,3 168, SEYHAN 1 ADANA MERKEZ SEYHAN 1956 BARAJ 3 x 20 60, ADANA VE YÖRESĐ HES ĐŞLETME MÜDÜRLÜĞ Ü 3 SEYHAN 2 ADANA MERKEZ SEYHAN 1992 KANAL 3 x 2,5 7, YÜREĞĐR ADANA YÜREĞĐR SEYHAN 1972 KANAL 1 x 6 6, ,

158 J.2.3 Nükleer Enerji Đlimizde Nükleer Enerjiden faydalanılmamaktadır. J.2.4 yenilenebilir Elektrik Enerjisi Üretimi Đlimizde rüzgâr, jeotermal, güneş ve biokütleden enerji üretimleri olmadığından olumsuz çevresel etkileri bulunmamaktadır. J.3 Enerji Tüketiminin Sektörlere Dağılımı Konu ile ilgili bilgi bulunamamıştır. J.4. Enerji tasarrufu ile Đlgili Yapılan Çalışmalar Tablo 70 Santralın adı Adana ve Yöresi (Berke HES) Adana Yöresi HES) ve (Sır Adana ve Yöresi (Kadıncık I- II HES) Adana ve Yöresi (Seyhan I-II HES, Yüreğir HES) Çatalan HES Çıkarılan Akkor Lamba Türü Akkor Flamanlı Lamba (100 Adet Watt) 30 3 Akkor Flamanlı Lamba (60 Watt) 30 - Akkor Flamanlı Lamba (75 Watt) 30 - Akkor Flamanlı Lamba (75 Watt) 25 - Akkor Flamanlı Lamba (75 Watt) 20 - Akkor Flamanlı Lamba (75 Watt) 25 - Flouresan Lamba (40 Watt) 10 - Akkor Flamanlı Lamba (60 Watt) 33 - Akkor Flamanlı Lamba (60 Watt) 72 - Akkor Flamanlı Lamba (60 Watt) 70 - Akkor Flamanlı Lamba (100 Watt) Tahmini Kullanım Süresi (saat) Takılan tasarruf Lamba Türü Adet Birim Fiyatı(TL) Toplam Tutar (TL) Tasarruf ampülü (24 Watt) 30 2, Tasarruf ampülü (24 Watt) 30 2, Tasarruf ampülü (23 Watt) 30 2, Tasarruf ampülü (20 Watt) 25 2, Tasarruf ampülü (24 Watt) 20 2, Tasarruf ampülü (26 Watt) 25 2, Tasarruf ampülü (20 Watt) (hareket sensörlü) Tasarruf ampülü (11 Watt) 33 2, Tasarruf ampülü (16 Watt) 72 2, Tasarruf ampülü (23 Watt) 70 2, Tasarruf ampülü (18 Watt) Đlimiz sınırları içerisinde Enerji Tasarrufu ile ilgili yapılan çalışmalar: Adana ve Yöresi HES Đşletme Müdürlüğü ne ait santrallarımızda ve Çatalan HES Đşletme Müdürlüğü müzde 2008 yılı içerisinde El Ele ENVER Hareketi Projesi kapsamında enerjinin 157

159 verimli kullanılmasına yönelik olarak eski tip lambaların yeni tip tasarruflu lambalarla değişimi yapılmıştır. Yukarıdaki tabloda adı geçen santrallarımızda değiştirilen lambaların adetleri ve tutarları görülmektedir. Buna göre adı geçen santrallarımızda toplam 499 adet eski tip lamba yeni tip tasarruflu lambalarla değiştirilmiş ve bu işlem için 1678,50 TL para harcanmıştır. Toroslar Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi Adana Đl Müdürlüğünce EN-VER projesi ile ilgili vatandaşların bilinçlendirilmesi amacıyla internet adresine bilgiler ve filmler konulmuştur. Cadde ve sokak aydınlatmalarının sağlıklı yapılabilmesi amacıyla devamlı yenileme çalışmaları yapılmaktadır. Fazla enerji tüketen ve ekonomik ömrünü tamamlamış yeterince aydınlatma yapmayan armatürler sökülerek daha az enerji tüketen ve daha fazla aydınlatma sağlayan armatürler takılmaktadır. Gün ışığının yeterli olduğu zamanlarda lambaların yanmaması için gerekli çalışmalar yapılmaktadır. Yeni aydınlatma projeleri hazırlanırken mümkün olduğunca optimum aydınlatma sağlanacak şekilde hesaplamalar yapılmakta ve aşırı aydınlatma olmaması için sınır değerler seçilmektedir. Kaçak elektrik kullanımının engellenmesi amacıyla ekipler mesaili olarak çalıştırılmakta, kaçak elektrik kullananlar hakkında Savcılığa suç duyurusunda bulunulmakta ve cezai işlemler yapılmaktadır. KAYNAKLAR Đl Çevre Durum Raporu 2007 Đl Çevre ve Orman Müdürlüğü 2008 Adana Orman Bölge Müdürlüğü 2008 Devlet Meteoroloji Đşleri Genel Müdürlüğü 2008 TEDAŞ Adana Đl Müdürlüğü

160 K. SANAYĐ ve TEKNOLOJĐ K.1 Đl Sanayiinin Gelişimi, Yer Seçimi Süreçleri ve Bunu Etkileyen Etkenler Türkiye nin ilk sanayileşen ve sanayileşmeye öncülük eden kentlerinden biri olan Adana da sanayi yatırımları çok eski yıllara dayanmaktadır. Çukurova Bölgesi verimli toprakları, elverişli iklim koşulları, ulaşım olanakları ve Akdeniz e açılan emin koylarıyla bütün devirlerde Çukurova ve Asya da genişlemek isteyen her devletin dikkatini üzerinde toplamış ve çeşitli medeniyetlerin merkezi olmuştur. Bu durum nedeniyle, Bölgemiz dolayısıyla da ilimiz, tarih boyunca çeşitli medeniyetlerin egemenliğine girmiş ve pek çok savaşların yapıldığı bir yer olmuştur. Bu nedenle Çukurova Bölgesi ve dolayısıyla Adana ilinde tarım ve hayvancılık tarih boyunca önde gelen uğraşılar olarak görülmektedir. Tarım ve hayvancılığın gelişmesine paralel olarak ticari faaliyetlerde zaman zaman etkinlik kazanmış ve yerleşim merkezlerinde kurulan zeytinyağı imalathaneleri ile çok az sayıdaki küçük dokuma imalathaneleri ile başlayan sanayi hamleleri Cumhuriyet Döneminden sonrasında gittikçe artmıştır. Cumhuriyet Öncesinde Adana Sanayi Çukurova Bölgesi ve dolayısıyla Adana ilinde tarım ve hayvancılık tarih boyunca önde gelen uğraşılar olarak görülmektedir. Tarım ve hayvancılığın gelişmesine paralel olarak ticari faaliyetlerinde zaman zaman etkinlik kazandığı gözlenmektedir. Sanayi ise yerleşim merkezlerinde kurulan zeytinyağı imalathaneleri ile çok az sayıdaki küçük dokuma imalathaneleri dışında önemli bir uğraşı olarak görülmemektedir. Osmanlı Đmparatorluğu döneminde de durumun değişmediğini söyleyebiliriz yıllarında Adana Havalisinde; 50 kadar pamuk şifleme evi, 10 keçe imalathanesi, 22 ilkel dokumhanesi, 40 kadar masere ve 4 adet su ile işleyen un değirmeni Adana da ilk fabrika 1864 yılında Fransız Mak.Müh.Justin Dauted tarafından kurulan çırçır fabrikasıdır. Bu fabrikadan sonra yeni bir çır çır Fabrikası 1885 yılında kurulmuştur yılında Adana Ticaret ve Sanayi Odası kurulmuştur yılında, Avrupa dan iplik, 1901 yılında da ilk dokuma fabrikaları ithal edilmiştir yılında Aristidi Komsa Simyanoğlu ikinci bir modern iplik fabrikasını kurmuştur. Cumhuriyet Dönemi Adana Sanayi ( ) 1924 yılında Adana havalisinde; 2 iplik ve dokuma fabrikası 3 adet un fabrikası 8 adet çırçır ve prese fabrikası 4 adet atıl vaziyette fabrika Ayrıca, Adana da bu fabrikaların dışında toplam 243 adet ticarethane bulunmaktadır. Dönemin bir başka fabrikası da 1925 yılında Musevi asıllı Gilodo nun kurduğu Gilodo Yağ ve Pamuk Fabrikasıdır Cumhuriyet Dönemi Sonrası Adana Sanayi ( ) 159

161 1956 yılında Adana da 2 si basma tesislerine sahip 7 iplik ve dokuma fabrikası 7 bitkisel yağ fabrikası 3 un fabrikası 1 çimento fabrikası 49 çırçır ve prese fabrikası 2 tuğla ve kiremit fabrikası 4 sabun imalathanesi 1 asbestli levha fabrikası 4 karo-mozaik imalathanesi bulunmaktadır yılında SEYHAN HĐDROELEKTRĐK SANTRALĐ kurularak enerji üretimine geçmiştir yılında Sanayide 7900 kişi çalışmakta olduğu yazılı kaynaklardan tespit edilmiştir. Daha sonraları, mevcut tesislerin tevsii yoluyla kapasitelerinin artması yanında, yeni tesislerin de kurularak üretime geçmeleri, ilimizdeki sanayinin devamlı bir gelişim içinde olmasını sağlamıştır yılında faaliyette bulunan 145 sınaî tesisinde i erkek ü kadın olmak üzere kişinin çalıştığı tespit edilmiştir. Bu suretle ilimizde sınaî faaliyetler hükümetlerin uyguladıkları ekonomik politikalara göre değişen hızda fakat devamlı bir gelişim süreci içinde günümüze kadar belirli bir akış içerisinde, devam etmiştir. Tablo 71: Đlimizde Arasında Bazı Firmaların Kuruluş Yılları Kuruluş Yılı Firma Adı 1941 Çukobirlik 1946 Marsa 1951 Paksoy 1951 Bossa 1951 Güney Sanayi 1952 Çukurova Elektrik A.Ş Ceyhan Sanayi 1953 Özbucak 1954 Adana Çimento 1958 Çetiner Tarım 1959 Sapeksa 1960 Pak Yürek 1963 Pakyağ 1966 Sasa 1967 Atarcan 1968 Temsa 1970 Pilsa 1970 Mensa 1970 exsa Adana da kurulan bu ilk fabrikalar ve 1940 ve 1970 yılları arasında kurulan diğer büyük sanayi tesisleri o yıllarda sanayi siteleri ve organize sanayi bölgelerinin yokluğundan genellikle şehir merkezine yakın yerlerde kurulmuşlardır. Son zamanlarda yukarıda bahse konu sanayi tesisleri yatırımlarını sektörel sanayi sitelerine ve organize sanayi bölgesine taşımaktadırlar. d. Türkiye de gayri safi milli hasılanın % 3.5 ini sağlayan ve kişi başına gelir sağlayan Adana da, ekonominin itici gücünü küçük ve orta ölçekli işletmeler oluşturmaktadır. Adana da sanayinde üretiminden satışlara göre sektör profillerine bakıldığında; % 32 ile Dokuma, Giyim ve Deri Sanayinin ilk sırayı aldığı, bunu % 17 ile Metal ve Metal Eşya, Makine ve Teçhizat Sanayinin, % 16 ile Gıda Đçki ve Tütün Sanayin takip ettiği görülmektedir. Taş ve Toprağa dayalı Sanayi ile Kimya ve Plastik sektöründe faaliyet gösteren firma sayısı da oldukça önemli orandadır. 160

162 Tablo 72: Adana Sanayisinin Sektörel Dağılımı, 2008 (Üretimden satışlara doğru) SEKTÖR ADI (%) Tekstil ve Deri Sanayi 29 Döküm, Makine, Metal Eşya, Otomotiv 18 Gıda, Đçki ve Tütün Sanayi 16,5 Çimento, Maden ve Toprağa Dayalı Sanayi 11,5 Kimya, Kauçuk ve Plastik Sanayi 11 Kâğıt, Kâğıt Ürünleri, Basın ve Amabalaj 7,5 Orman Ürünleri ve Mobilya Sanayi 6,5 TOPLAM 100 Adana Đli nin 2000 yılı GSYĐH nın sektörel dağılımına bakıldığında, sanayi sektörü %26.6 ile ilk sırayı alırken bunu %17.7 ile Ticaret ve % 16,1 ile Ulaştırma ve Haberleşme, % 12,7 ile Tarım Sektörü takip etmiştir. Adana dan yapılan ihracat 2004 yılı itibariyle yaklaşık Milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Tablo 73: Sanayi Odasına Kayıtlı Firmaların Sektörel Dağılımı, 2008 SEKTÖR ADI ÜYE TOPLAM SAYISI ÇALIŞAN* HAZIR GĐYĐM VE EV TEKSTĐLLERĐ SANAYĐ GIDA SANAYĐ PLASTĐK SANAYĐ METAL SANAYĐ ELEKTRĐK-ELEKTRONĐK VE ENERJĐ SANAYĐ ĐNŞAAT VE YAPI MALZEMELERĐ KĐMYA SANAYĐ DÖKÜM, METAL, MAKĐNA VE YEDEK PARÇA SANAYĐ KÂĞIT VE KÂĞIT ÜRÜNLERĐ SANAYĐ ORMAN ÜRÜNLERĐ VE MOBĐLYA SANAYĐ MADEN SANAYĐ TOPLAM * Toplam çalışan sayısı sektörlerde kapasite raporuna sahip firma bilgilerine göre tahmin edilmiştir. K.2 Genel Anlamda Sanayi Gruplandırılması Đlimizde sektörel sanayi siteleri ve Organize Sanayi Bölgesi kurulmadan önceki dönemlerde, oldukça önemli sayıdaki firmalarımız yatırımlarını ağırlıklı olarak şehir merkezine giriş ve çıkış yolları olan Ceyhan yolu, Mersin yolu ve Karataş yolu üzerine kurmuşlardır. Bu firmalardan bazıları zamanla yatırımlarını aşağıda belirtilen site ve organize sanayi bölgemize taşımışlardır. Đlimizdeki Belli Başlı Sanayi Alanları Adana Hacı Sabancı Organize Sanayi Bölgesi Keresteciler Sitesi Mobilyacılar Sitesi Toptancılar Sitesi Karşıyaka Sanayi Sitesi Atikop Sanayi sitesi Y. Metal Sanayi Sitesi Tablo 74: Sanayi Odası Üyelerinin Yerleşim Bölgelerine Dağılımı, 2008 YERLEŞĐM YERĐ FĐRMA SAYISI B.ŞEHĐR SINIRLARI ĐÇĐ (KENT MERKEZĐ /MAH.) 826 MERSĐN YOLU ÜZERĐ 217 YEŞĐLOBA METAL VE UZUNKAVAK SAN. SĐTELERĐ 158 ORGANĐZE SANAYĐ BÖLGESĐ

163 CEYHAN YOLU ÜZERĐ 179 MOBĐLYACILAR SĐTESĐ 59 KARATAŞ YOLU ÜZERĐ 70 KARŞIYAKA SANAYĐ SĐTESĐ 29 KERESTECĐLER SĐTESĐ 42 B.TOPTANCILAR SĐTESĐ 18 KOZAN YOLU ÜZERĐ 14 ATĐKOP ĐŞ MERKEZĐ 11 TOPLAM 1815 Tablo 75: Sanayi Odası Üyelerinin Đlçelere Dağılımı, 2008 CEYHAN 72 KOZAN 16 KARAĐSALI 5 ĐMAMOĞLU 3 KARATAŞ 3 YUMURTALIK 2 TUFANBEYLĐ 1 TOPLAM 102 GENEL TOPLAM 1917 K.3 Sanayinin Đlçelere Göre Dağılımı tarihi itibariyle Adana sanayi odasına kayıtlı 1917 firmanın ilçelere göre dağılımı aşağıda belirtilmiştir. Adana (Seyhan-Yüreğir) 1815 Ceyhan 72 Kozan 16 Karaisalı 5 Đmamoğlu 3 Karataş 3 Yumurtalık 2 Tufanbeyli 1 Tablo 76: Đlçelere göre sanayi odasına kayıtlı firmalar, 2008 SEKTÖR KARAĐSALI CEYHAN KOZAN KARATAŞ YUMURTALIK TUFANBEYLĐ ĐMAMOĞLU Đplik-Dokuma-Boya- Apre Sanayi Örgü-Deri-Konfeksiyon ve Yan Sanayi Hazır Giyim ve Ev Tekstilleri Sanayi Kimya Sanayi Çırçır Prese-Pamuk Temizleme Sanayi Bitkisel Yağ-Sabun- Yem Sanayi Döküm-Makine ve Ziraat 7 3 Aletleri Đmalat Sanayi Orman Ürünleri Sanayi Kâğıt-Baskı-Matbaa- Ambalaj Sanayi 1 Mobilya ve Dekorasyon Sanayi 162

164 Sentetik Elyaf-Pls. Çuval ve Pls. Ambalaj Sanayi Makine ve Tekstil Yedek 1 1 Parça Sanayi Otomotiv ve Yedek Parça 2 Sanayi Un ve Unlu Mamüller Yemekçilik Sanayi 2 1 Muhtelif Gıda Sanayi Şekerli Mamüller ve 2 2 Đçecek Sanayi Đnşaat Müteahhitleri Đnşaat Malzemeleri 1 2 Üreticileri Sanayi Elek-Enerji-Ellkt. 1 1 Elektrmk ve Bilg. Sanayi Asansör ve Akümülatör Sanayi Plastik Makine Yedek Parça Sanayi Kauçuk ve Lastik Sanayi 1 Altyapı Đşleri ve Tesisat 1 Müteahhitleri Maden Sanayi 3 TOPLAM K.4 Sanayi Gruplarına Göre Đşyeri Sayıları ve Đstihdam Durumu 2008 yılına ait Sanayi gruplarına göre iş yeri sayıları ve istihdam K.3 başlığında verilmiştir.. K.5 Sanayi Gruplarına Göre Üretim Teknolojisi ve Enerji Kullanımı Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. K.6 Sanayiden Kaynaklanan Çevre Sorunları ve Alınan Önlemler K.6.1 Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliği Mevcut endüstrilerden kaynaklanan emisyonlar, kullanılan yakıt türüne bağlıdır. Genel olarak bütün endüstrilerde 6 nolu Fuel-Oil kullanılmaktadır. Buna bağlı olarak havaya atılan emisyonlar CO, SO 2, N0x, islilik dir. Endüstri tesislerinin hemen hepsinden kullanılan yakıta bağlı olarak belli oranda da olsa atmosfere bu emisyonlar bırakılmaktadır. Tesislerin tümünde en azından ısınma amaçlı bile olsa bu sıvı yakıt kullanılmaktadır. Adana Hacı Sabancı Organize Sanayi Bölgesinde yakıt olarak doğalgaz kullanılmaktadır. Sanayi tesislerinden kaynaklanan hava kirliliği büyük ölçüde azalmıştır. K.6.2 Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Su Kirliliği Alıcı su ortamına sıvı atık deşarj eden sanayi tesisleri sektör bazında ele alınarak aşağıdaki tabloya çıkarılmıştır. Tablo 77 Tesisin Adı Atıksu Miktarı (m 3 /gün) S.K.K.Y. Sektör Adı Arıtma Türü Deşarj Đzin Belgesi Tarihi Alıcı Ortam 163

165 Şa-Ra Enerji Đnş. Tic. ve San. A.Ş Tekfen Đnş. ve Tesisat A.Ş (Çelik Konstrüksiyon) Bossa Gömleklik Đşletmeleri T.A.Ş Fab OSB Atıksu arıtma tesisi Yumta Tavukçuluk Gıda San. ve Tic. A.Ş Fruko Meşrubat San. Ltd. Şti. 1- Kimyasal 2- Biyolojik Dere 2- Dere 45 21,1 Biyolojik Dere ,3 Biyolojik Fiziksel Biyolojik Kimyasal 200 5,8 Biyolojik ,1 Biyolojik DSĐ Drenaj Kanalı Ceyhan Nehri DSĐ Drenaj Kanalı DSĐ Drenaj Kanalı Özmaya San. A.Ş 700 5,2 Biyolojik Ceyhan Nehri Yüksel Tekstil Tic. San. A.Ş 45 21,1 Biyolojik Dere Temsa San. ve Tic. A.Ş ,2 Tuna Đnşaat San. Tic. Ltd. (Mezbahane) Derman Et Entegre Tesisi (Mezbahane) BOTAŞ Petrol Đşletmeleri Müdürlüğü Sunar Mısır Entegre Tesisleri San. ve Tic. A.Ş 164 Kimyasal Biyolojik DSĐ Drenaj Kanalı ,6 Biyolojik Seyhan Nehri 10 5,6 Biyolojik Seyhan Nehri Biyolojik 2- Kimyasal Başvuru Biyolojik Adana Çimento Tic. A.Ş ,1 Biyolojik Silsan Silindir ve Motor Elemanları San. ve Tic.A.Ş Kıvanç Tekstil San. ve Tic. A.Ş Botaş BTC International Ltd Şti. ĐSKEN Enerji Üretim ve Tic. A.Ş. Özçegal Đnş. Mak. Çelik Konst. Gal. San. Tic. A.Ş Pb Metal Kurşun Đmalat San. Tic. Ltd. Şti. 1- Deniz 2- Deniz DSĐ Drenaj Kanalı DSĐ Drenaj Kanalı 25 21,1 Biyolojik Başvuru Dere ,3 Biyolojik Başvuru Derin Deniz Deşarjı Kimyasal Biyolojik ,17 Kimyasal Sunteks Ltd. Şti ,1 Biyolojik Özkağıt San. ve Tic. Ltd. Şti ,1 Fiziksel AKYEM A.Ş Beyza Piliç Kesimhanesi Burcu (Güzide) Tavukçuluk Ltd. Şti. (Yok-Geri Dönüşümlü) 240 5,8 Biyolojik ,8 Biyolojik DSĐ Drenaj Kanalı 1- Dere 2- Dere Derin Deniz Deşarjı 1- Dere2- Dere DSĐ Drenaj Kanalı DSĐ Drenaj Kanalı DSĐ Drenaj Kanalı DSĐ Drenaj Kanalı DSĐ Drenaj Kanalı

166 Toros Tarım (Gübre) San. ve Tic. A.Ş Toros Tarım San. ve Tic. A.Ş (Teksik Servis) Pakmil Yağ ve Pamuk San. Đşlt. A.Ş Ulaş Pamuk San. ve Tic. A.Ş Başer Ambalaj ve Plastik San. ve Tic. A.Ş Agakim Kimya San. ve Tic. A.Ş Eksoy Kimyevi Madde Üretim Paz. Ltd. Şti. Çukobirlik Merkez Yağ Fab. Çukurova Süt Gıda Đth. Mad. San. Tic. Ltd. Şti. Düziçi Hayat Süt Tar. Ür. Gıda Yem Nak. Tic.San. S.S Prili Tarımsal Kalkınma Koop. Salça Fab. Başer Petrokimya (Basic) Ltd. Şti. Tekfen Tubin Özdemir AO Pozantı Otoyol Şantiyesi Toros Tarım San. ve Tic. A.Ş (Mola Tesisleri) Enerjisa Enerji Üretim A.Ş ,1 Biyolojik Deniz 30 21,1 Biyolojik ,4 Biyolojik ,4 Biyolojik DSĐ Drenaj Kanalı DSĐ Drenaj Kanalı DSĐ Drenaj Kanalı 45 Fosseptik 25 20,4 Kimyasal Kimyasal Termin Planı Sundu DSĐ Drenaj Kanalı DSĐ Drenaj Kanalı 40 5,3 Biyolojik Kanalizasyon 5,9 DSĐ Drenaj Kanalı Biyolojik Deniz 20 21,1 Biyolojik Dere 10 21,1 Biyolojik Kuru Dere Advansa Sasa Polyester A.Ş ,1 Ceytaş Madencilik Teks. San. ve Tic. A.Ş Güral Đnş. (Petrol Đst.) Akaryakıt San. Tic. Ltd. Er-Pam Yağ Teks. Đnş. Đml. Đth. Đhr. Tic. ve San. Ltd. KimyasalBiyol ojik ,1 Biyolojik DSĐ Drenaj Kanalı DSĐ Drenaj Kanalı DSĐ Drenaj Kanalı 0,6 20,3 Fiziksel Kuru Dere KAPALI Oğuzhan Plastik Ltd. Şti ,8 Fiziksel Ahu Plastik Poşet Đmalathanesi Damla Plastik Kimyevi Mad. San. ve Tic. Ltd. Şti. Al-Bal Su Ürn. Đth. Đhr. Ve Tic. San. Ltd. Şti. DSĐ Drenaj Kanalı 15 14,8 Fiziksel Yok Kanalizasyon 40 14,8 Fiziksel DSĐ Drenaj Kanalı 10 5,14 Biyolojik Geri Dönüşüm ĐSKEN Sosyal Tesisleri ,1 Biyolojik Dere 165

167 Sönmezler Tarım Makinaları San. Tic. Ltd Kimyasal Başvuru Kanalizasyon Kambeton Ltd. Şti ,1 Biyolojik Mensa Mensucat San. ve Tic. A.Ş ASKĐ Batı Adana Atıksu Arıtma Tesisi ASKĐ Doğu Adana Atıksu Arıtma Tesisi Yumurtalık Belediyesi Atıksu Arıtma Tesisi Kozan Belediyesi Atıksu Arıtma tesisi Pakyağ Endüstriyel Ürünler San. ve Tic. A.Ş Kardeşler Hurda Tic. San. Ltd. Şti. Adana Casing Deri ve Bağırsak Đth. Đhr. Ltd. Şti. Güney Eksport Nakliyat San. Tic. Ltd. Şti. Mıstık Usta Otoyol Hizmet Tesisleri Kambeton Ltd ,3 Biyolojik , , Fiziksel Biyolojik Kimyasal Fiziksel Biyolojik Kimyasal DSĐ Drenaj Kanalı DSĐ Drenaj Kanalı DSĐ Drenaj Kanalı 21,2 Biyolojik Yok Dere ,5 Biyolojik Yok Dere 110 5,4 Biyolojik ,8 Fiziksel Yok 15 5,8 Biyolojik DSĐ Drenaj Kanalı DSĐ Drenaj Kanalı Kürkçüler Deresi 50 20,3 Kimyasal Başvuru Dere , DSĐ 2- Açığa Fatih Petrol Ürünleri Tic. A.Ş 0,5 0,3 Fiziksel Açığa Asya Petrol Ürünleri Ltd. Şti. 6 20,3 Fiziksel Kanalizasyon Özkoyuncu Demir Madeni Ltd. Şti. Sis Madencilik Đth. Đhr. San. Tic. Ltd. Şti Fiziksel Yok Diliboz Deresi 50 7,5 Fiziksel Yok Sumbas Deresi Nesa Madencilik Tic. ve San. Ltd. Şti. Yok Körkün Çayı Limra (Dedeman) Madencilik Fiziksel Yok Geri Dönüşüm Çeltik Madencilik Tic. ve San. Ltd. Şti. Fiziksel Yok Geri Dönüşüm Mikro Maden San. A.Ş Fiziksel Yok Geri Dönüşüm Akmetal Madencilik Ltd. Şti. Fiziksel Yok Geri Dönüşüm Pınar Madencilik Fiziksel Yok Geri Dönüşüm Arma Gıda San. Tic. A.Ş Đştermin Sunuldu Đştermin Sunuldu Ceyhan Nehri K.6.3 Sanayiden Kaynaklanan Toprak Kirliliği 166

168 2007 ve 2008 Yıllarında Đl Sınırlarında Yer Alan, Evsel ve Evsel Nitelikli Endüstriyel Atıksu Arıtma Tesislerinde Oluşan Arıtma Çamurlarının Bertaraf Yöntemlerini ve Miktarları aşağıdaki tabloda gösterilmektedir. Tablo 78 Đl Sınırlarında Yer Alan, Evsel ve Evsel Nitelikli Endüstriyel Atıksu Arıtma Tesislerinde Oluşan Yıl Arıtma Çamurlarının Bertaraf Yöntemlerini Đşaretleyiniz Miktarı (ton) Belirtiniz Depolama ( x ) -Depolama ( ) -Toprakta kullanım ( ) -Toprakta kullanım ( ) -Yakma ( ) -Yakma ( ) -Diğer (Belirtiniz) ( ) -Diğer (Belirtiniz) ( ) Depolama ( x ) -Toprakta kullanım ( x ) -Yakma ( ) -Diğer (Belirtiniz) ( ) -Depolama (40857,62 ton/yıl) -Toprakta kullanım ( ) -Yakma ( ) -Diğer (Belirtiniz) ( ) K.6.4 Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Gürültü Kirliliği Çevre ve Orman Bakanlığı nın Almanya dan aldığı teknik yardım ve destekle, pilot bölge olarak seçilen illerden biri olan ilimizde gürültü haritası hazırlama çalışmaları Adana Büyükşehir Belediyesi ile birlikte yürütülmektedir. K.6.5 Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Atıklar Arıtma tesisi olan sanayi kuruluşlarında kimyasal arıtma sonucu oluşan arıtma çamurlarının analizi yaptırılarak; tehlikeli atık sınıfına giren arıtma çamurlarının bertaraf tesislerine, tehlikesiz olan arıtma çamurlarının ise katı atık depolama alanlarına gönderilmesi için çalışmalar yapılmaktadır. Đlimizde Büyükşehir Belediyesi tarafından kurulup işletilen Batı Adana atık su arıtma tesisinden kaynaklanan arıtma çamurları, arıtma tesisi işletmeye alındığından bu yana mevcut sahalarında depolanmakta olup, toprak kirliliği kontrolü yönetmeliğine uygun olarak işlem görecektir. K.7 Sanayi Tesislerine Ait Acil Durum Planı Đlimizde faaliyet gösteren işletmelerden 60 adedinin acil durum planı mevcut olup, ayrıca Hacı Sabancı Organize Sanayi Bölgesinin de acil durum planı vardır. KAYNAKLAR Đl Sanayi ve Ticaret Müdürlüğü 2008 Adana Sanayi Odası Đl Çevre ve Orman Müdürlüğü 2008 Đl Çevre Durum Raporu

169 L ULAŞIM ALTYAPI VE HABERLEŞME L.1 Altyapı L.1.1 Temiz Su Sistemi Adana şehrinin içme ve kullanma suyu Çatalan Baraj Gölünden sağlanmaktadır yılında yapımına başlanan Adana Đçmesuyu Temin Projesi 2002 yılında tamamlanmış ve şehre verilmeye başlanmıştır. Şehrin Seyhan ve Yüreğir yerleşim birimleri ile Sofulu, Buruk, Đncirlik, Kürkçüler, Suluca, Abdioğlu ve Küçükdikili beldeleri ile yakın köy ve mahallelerde Çatalan Đçmesuyu kullanılmaktadır. Projenin kapsamında; su alma yapısı, arıtma tesisi, isale hatları, depolar ve ana dağıtımın hatları bulunmaktadır. Proje m 3 / gün kapasiteye uygun ve üç aşamalı olarak planlanmıştır. Projenin 1. ve 2. aşamaları tamamlanmıştır. Bu gün itibariyle su arıtma kapasitesi m 3 /gün dür. Đhtiyaç duyulması halinde kapasite arttırılabilecektir. Çatalan Đçmesuyu Temini Sistemi; Çatalan Baraj Gölü nde m3/gün kapasiteli Su Alma Yapısı, Planlanan m 3 /gün kapasiteli Đçmesuyu Arıtma Tesisinin, m 3 /gün kapasiteli 1. Aşaması ve 2. Aşaması, Toplam uzunluğu yaklaşık 35 km olan 2200m mm çapında Đsale hattı, Toplam uzunluğu 8,5 km olan 3,5 m çapında iletim tünelleri, Seyhan Baraj Gölü üzerinde, Seyhan Bölgesi için 1375 m Yüreğir Bölgesi için 825 m köprülü isale hattı geçişi, m3 toplam hacimli 9 adet su deposu ve 7 Adet Pompa istasyonu, Yaklaşık 55 km. uzunluğundaki şehir içi ana dağıtım şebekesi inşaatları, Üç ayrı kontrol merkezinden oluşan Merkezi Kontrol Sistemi bulunmaktadır. Genel Tesis Bilgisi Đçmesuyu Arıtma Tesisi Çatalan Baraj Gölü hamsu karakteristikleri dikkate alınarak Avrupa ve TSE standartlarına uygun içmesuyu temin etmek amacıyla maksimum m 3 /gün, minimum m 3 /gün kapasiteye göre tasarlanmıştır. Arıtma prosesi aşağıdaki adımlardan oluşmaktadır: Ön-klorlama Hızlı Karıştırma Yumaklaştırma Durultma Filtreleme Son Klorlama Arıtılmış Su Depolama Geri Yıkama Suyu Bertarafı Çamur Bertarafı ve Uzaklaştırılması 168

170 Cl 2 FeCl 3 Polielektrolit Cl 2 Ham Su Catalan Barajı Şebeke Besleme Sistemi Ön - Klorlama Koagülasyon Hızlı Karıştırma Flokülasyon Çökeltme Hızlı Akışlı Filtreler Geri yıkama Suyu tutma tankı Son Klorlama Arıtılmış su tankları Üst sular Geri Yıkama Suyu tankı Polielektrolit Çamur Çamur Yoğunlaştırma Belt filtre Presler Susuzlaştırma Uzaklaştırma Şekil 9: Đçmesuyu Arıtma Tesisi Proses Akış Şeması Çatalan Đçme ve kullanma suyunun kalitesi aşağıdaki tabloda verilmiştir. Sağlıklı, kaliteli, ülkemiz ve uluslararası standartlara uygun içme ve kullanma suyudur. Tablo 78: Đnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik Ek:1 Đçme Ve Kullanma Suları Kalite Standartlarına Göre Çatalan Đçmesuyu Kalitesinin Değerlendirilmesi, 2008 Sıra No Parametre Parametrik değer sayı/100 ml 169 Birim Çatalan Đçmesuyu Değerleri 1 Escherichia Coli 0/100 ml ( E.Coli ) 0 2 Enterokok 0/100 ml 0 3 Koliform bakteri 0/100 ml 0 4 Akrilamid 0.1 µg/l Tesbit Edilmedi 5 Antimon 5.0 µg/l <0,01 6 Arsenik 10 µg/l <1 7 Benzen 1.0 µg/l Tesbit Edilmedi 8 Benzo (a) piren 0,01 µg/l Tesbit Edilmedi 9 Bor 1 mg/l 0,0 10 Bromat 10 µg/l <0,3 11 Kadmiyum 5 µg/l <0,02 12 Krom 50 µg/l <2 13 Bakır 2 mg/l <0,02 14 Siyanür 50 µg/l <2 15 1,2-dikloretan 3 µg/l Tesbit Edilmedi 16 Epikloridin 0,1 µg/l TesbitEdilmedi 17 Florür 1,5 mg/l <0,1 18 Kurşun 10 (içme-kullanma suları için 31 Aralık 2012 tarihine kadar 25 µg/l olarak uygulanır) µg/l <0,1 19 Cıva 1 µg/l <0,02 20 Nikel 20 µg/l <2

171 SIRA NO 21 Nitrat 50 mg/l 2,5 22 Nitrit 0,5 mg/l <0,00 23 Pestisitler 0,1 µg/l Tesbit Edilmedi 24 Toplam pestisitler 0,5 µg/l Tesbit Edilmedi 25 Polisiklik aromatik 0,1 hidrokarbonlar µg/l Tesbit Edilmedi 26 Selenyum 10 µg/l <0,02 27 Tetrakloreten ve 10 trikloreten µg/l Tesbit Edilmedi 28 Trihalometanlartoplam 100 (içme-kullanma suları için 31 Aralık 2012 tarihine kadar 150 µg/l olarak uygulanır) 170 µg/l Tesbit Edilmedi 29 Vinil Klorür 0,5 µg/l Tesbit Edilmedi 30 Alüminyum 200 µg/l <0,00 31 Amonyum 0,5 mg/l <0,02 32 Klorür 250 mg/l C. perfringens (sporlular dâhil) 0 sayı/100 ml 34 Renk Tüketicilerce kabul edilebilir ve (Pt-Co) herhangi bir anormal değişim yok < Đletkenlik 2500 C de 422 µs / cm 36 PH 6,5 ve 9,5 ph 7,8 37 Demir 200 µg/l <10 38 Mangan 50 µg/l <5 39 Koku Tüketicilerce kabul edilebilir ve herhangi bir anormal değişim yok Normal 40 Oksitlenebilirlik 5 mg/l O 2 0,3 41 Sülfat 250 mg/l Sodyum 200 mg/l Tat C de koloni sayımı Toplam Organik Karbon (TOC) 46 Bulanıklık Tüketicilerce kabul edilebilir ve herhangi bir anormal değişim yok Anormal değişim yok 0 Anormal değişim yok <2 Tüketicilerce kabul edilebilir ve herhangi bir anormal değişim yok 0 Normal NTU <0,2 47 Alfa yayınlayıcılar 0.1 Bq/L 0,05 48 Beta yayınlayıcılar 1 Bq/L 0,1 Tablo 79: Kalite Kategorilerine Göre Çatalan Hamsuyunun Kalitesinin Değerlendirilmesi, 2008 PARAMETRELER A1 K A1 Z A2 K A2 Z A3 K A3 Z Çatalan Hamsu Kalitesi 1 PH 6,5-8,5 5,5-9 5, Renk (basit filtrasyondan sonra) mg/l Pt-Co skalası (Đ) (Đ) 3 Toplam askıda katı madde mg/l SS Đletkenlik 20 ºC de µs/cm ¹ Koku (25 ºC de Kokusuz <10 (fitrasyonsuz)

172 seyrelme faktörü) 6 Nitratlar mg/l NO (Đ) 50 (Đ) 50 (Đ) 2,9 7 Floridler (Florür) mg/l F 0,7-1 1,5 0,7-1,7 0,7-1,7 <0.1 8 ToplamKjeldahl Azotu mg/ln ,05 9 Çözünmüş demir mg/l Fe 0,1 0, Mangan mg/l Mn 0,05 0,1 1 < Bakır mg/l Cu 0,02 0,05 (Đ) 0,05 1 < Çinko mg/l Zn 0, <0,05 13 Bor mg/l B < Berilyum mg/l Be 0, Kobalt mg/l Co < Nikel mg/l Ni 0, Vanadyum mg/l V 18 Arsenik mg/l As 0,01 0,05 0,05 0,05 0,1 < Kadmiyum mg/l Cd 0,001 0,005 0,001 0,005 0,001 0,005 < Toplam krom mg/l Cr 0,05 0,05 0,05 < Kurşun mg/l Pb 0,05 0,05 0,05 < Selenyum mg/l Se 0,01 0,01 0,01 < Cıva mg/l Hg 0,0005 0,001 0,0005 0,001 0,0005 0,001 < Baryum mg/l Ba 0, , Siyanür mg/l Cn 0,05 0,05 0,05 < Sülfat mg/l SO (Đ) (Đ) Klorür mg/l CI Surfaktanlar (Metilen mavisi ile reaksiyona giren) mg/l (laurilsülfat) 0,2 0,2 0,5 0,1 29 Fosfatlar Mg/l P 2 O 5 0,4 0,7 0,7 < Fenoller (Fenol indeksi) Para nitroanilin 4 aminoantipirin mg/l C 6 H 5OH 0,001 0,001 0,005 0,01 0,1 < Polisiklik aromatik hidrokarbonlar mg/l 0,0002 0,0002 0,001 0, Toplam Pestisit (Parathion, BHC, dieldrin) mg/l 0,001 0,0025 0, Kimyasal oksijen ihtiyacı (COD) mg/l O 2 30 <5 34 Çözünmüş oksijen doygunluk oranı % O 2 >70 >50 >30 >90 35 Amonyum mg/l NH 4 0,05 1 1,5 2 4(Đ) Toplam organik karbon mg/l C < 2 37 Toplam koliformlar 37 ºC de /100 ml Fekal koliformlar /100 ml Fekal streptokok /100 ml Salmonella ml Yok Yok yok Z = zorunlu K = kılavuz Đ= istisnai iklimsel yada coğrafik şartlar * Bakınız Madde 12 nin (d) bendi L.1.2 Atıksu Sistemi, Kanalizasyon ve Arıtma Sistemi Adana şehir merkezinin evsel atık sularının çevre yapısını bozmadan şehirden uzaklaştırılması ve Seyhan nehri ile Akdeniz kıyılarının doğal yapısını bozmaması için ASKĐ Genel Müdürlüğü tarafından Adana kenti için 2 adet Atıksu Arıtma Tesisi yapılması planlanmış ve 1999 yılında Doğu (Yüreğir ) ve Batı (Seyhan ) Adana Atıksu Arıtma Tesisleri projesi hayata geçirilmiştir. Batı Adana (Seyhan) Atıksu Arıtma Tesisi Batı Adana (Seyhan) Atıksu Arıtma Tesisi onaylı ÇED raporlarına uygun olarak, Seyhan Đlçesi MĐT Dinlenme Tesisleri kuzey bitişiğindeki alan üzerine inşa edilmiştir. Tesis Haziran 2003 te tamamlanarak devreye alınmıştır. 1 yıllık devreye alma döneminin ardından tarihinde de işletilmeye başlanmıştır. Batı Adana Atıksu Arıtma Tesisi ünitelerinde, mekanik arıtma, biyolojik arıtma ve çamur arıtımı yapılmaktadır. Tablo 80: Batı Adana (Seyhan)Atıksu Arıtma Tesisi Ana Parametreleri Proje Hedef Yılı Toplam Eşdeğer Nüfus E.N E.N 55 Günlük Debi m 3 /gün m 3 /gün Giriş BOĐ5 Konsantrasyonu(biyokimyasal oksijen ihtiyacı) 243 mg/lt 310 mg/t 171

173 Toplam BOĐ5 55,251 kg/gün 96,853 kg/gün Tam biyolojik arıtmaya göre inşa edilmiş olan Batı Adana Atıksu Arıtma Tesisinde çamur arıtma yapılmakta olup çamurdan üretilen metan gazı ile elektrik enerjisi üretilmekte ve tesisin %30 elektrik enerjisi karşılanabilmektedir. Arıtma tesisinden üretilen çamur tarımında gübre olarak kullanılabilecek niteliktedir. Tesisten günlük olarak ortalama ton arası %27 kuru madde içerikli çamur çıkarılmaktadır. Çıkarılan çamur tesis içindeki mono döküm alanında depolanmaktadır. Yaz aylarında bu çamur kuruluğu %90 ı bulmaktadır. Batı Adana Atıksu Arıtma Tesisinde arıtılan atıksular, Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliğinde Bağlı bulunduğu sektör türündeki parametreleri sağlamış durumda DSĐ ne ait TD8 Drenaj Kanalına deşarj edilmektedir. Doğu Adana (Yüreğir) Atıksu Arıtma Tesisi 1999 yılından mekanik arıtma tesisi olarak yapımına başlanılan Doğu Adana Atıksu Arıtma Tesisi inşaatı, 2004 yılında genişletilerek tesis biyolojik arıtma tesisine dönüştürülmüştür.2007 Yılı içerisinde Doğu Adana Atıksu Arıtma Tesisinin inşaat faaliyetleri de (Biyolojik kısım ) tamamlanmış olup, tesis devreye alım döneminin ardından tarihinde işletmeye alınmıştır. Tablo 81: Doğu Adana (Yüreğir)Atıksu Arıtma Tesisi Ana Parametreleri: Proje Hedef Yılı Birinci Aşama Toplam Eşdeğer Nüfus E.N E.N E.N.50 Günlük Debi m 3 /gün m 3 /gün m 3 /gün Giriş BOĐ5 Konsantrasyonu 207,5 mg/lt 249 mg/lt (biyokimyasal oksijen ihtiyacı) Toplam BOĐ kg/gün kg/gün Tam biyolojik arıtmaya göre inşa edilmiş olan Adana Doğu Atıksu Arıtma Tesisinde çamur arıtma yapılmakta olup çamurdan üretilen metan gazı ile elektrik enerjisi üretilmekte ve tesisin %40 elektrik enerjisi karşılanabilmektedir. Arıtma tesisinden üretilen çamur tarımda gübre olarak kullanılabilecek niteliktedir. Tesisten günlük olarak ortalama ton arası %27 kuru madde içerikli çamur çıkarılmaktadır. Çıkarılan çamur tesis içindeki genişlemeye ayrılmış boş alanlarda serilerek kurutulmakta ve tesis içinde depolanmaktadır. Yaz aylarında bu çamur kuruluğu %90 ı bulmaktadır. Tesislerimizden çıkan çamurun Yönetmeliklere uygun olarak tamamen bertaraf edilebilmesi için araştırma ve çalışmalarımız devam etmektedir. L.1.3 Yeşil Alanlar Yapılan yeşil alan ve rekreasyon çalışmalarını şöyle sıralayabiliriz: Regülâtör Köprü Çeaş arası sağ-sol sahil m 2 Menderes Bulvarı rekreasyon alanı m 2 Menderes Adası piknik alanı m 2 Çoban dede Parkı m 2 Sevgi Adası Piknik alanı m 2 Küçükoba Mezarlığı m 2 Barbaros Mahallesi Parkı m 2 Çamlık Piknik Alanı m 2 Kabasakal Mezarlık Alanı m 2 Buruk Mezarlık Alanı m 2 Kıyı boyu Çevre Düzenlemesi m 2 Yağ cami Parkı m 2 Celal Bayar Köprüsü Çevre Düzenlemesi m 2 Karacaoğlan Köprüsü Çevre Düzenlemesi m 2 172

174 Altın Koza Parkı m 2 Şakirpaşa Parkı m 2 19 Mayıs Parkı m 2 Fuzuli Parkı m 2 Taşköprü Parkı m 2 Serinevler yeşil alan düzenlemesi m 2 Kuzey Adana Toplu Konut Yeşil Alan Düzenlemesi m 2 Otoban Sürücü Kursu civarı çevre düzenlemesi m 2 Cennet Adası piknik alanı m 2 Yeni Adana uygulanmış yeşil alan m yılları arası yapılmış yeşil alan çal m 2 Adnan Menderes Bulvar devamı yap. Çalışma m 2 Hedeflenen yeşil alan ve rekreasyon alanı çalışmaları Fuar Alanı m yıl Orman Alanı m 2 Kıyı Bandı m 2 TOPLAM: m m 2 Genel Toplam: = m 2 Ayrıca yapılan ve devam eden düzenleme, bisiklet yolu, rekreasyon alanı çalışmaları şöyledir: *Dilberler sekisi yürüyüş yolu ve çevre düzenlenmesi *Borazan Kavşak çevre düzenlenmesi *Emek Mah.Parkı *Lunapark alanı (Turhan Emeksiz Parkı) çevre düzenlemesi *Ulus parkı çevre düzenlemesi *Atatürk parkı düzenleme çalışmaları *Đnönü parkı yeşil alan düzenlemeleri *Yüreğir gençlik parkuru *Sümer sekisi yürüyüş ve bisiklet yolu *Yurt sekisi yürüyüş ve bisiklet yolu *Ziyapaşa sekisi yürüyüş ve bisiklet yolu *Güney sahil yolu çevre düzenlemesi *Güney Yüreğir sahili çevre düzenleme çalışmaları *Baraj Dilberler sekisi arası yürüyüş yolu *Alidede Parkı *Abidin Dino Parkı *Barış Manço Parkı *Aşık Ferahi Parkı *Karacaoğlan Parkı *Yalçın Parkı *Dadaloğlu Parkı *Sinanpaşa Çocuk Parkı *Süleyman Demirel Çocuk Parkı *Özdemir Sabancı Parkı *Yavuzlar Parkı *Merkez Park ( m 2 ) *Kocavezir Parkı *Kuvai Milliye Parkı *Seyhan Baraj Gölü karşı kıyıları Menekşe Sahil yolu ve çevre düz. çalışmaları *Güney Yıldızı Top. Kon.alanı çev.düz.çalışmaları *75.yıl Cumhuriyet orman alanı *Cumhuriyet Parkı

175 2006 yılında toplam kentsel yeşil alan yüzölçümü yapılan çalışmalarla m2 ye ulaşmıştır. L.1.4 Elektrik Đletim Hatları Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. L.1.5 Doğal Gaz Boru Hatları Şekil

176 Şekil 11 Mevcut durumda, Hacı Sabancı Organize Sanayi Bölgesine ve Adana Đli Merkezi içerisindeki D-400 Karayolu üzerindeki bazı sanayi tesislerine doğal gaz verilmiştir. L.2 Ulaşım L.2.1 Karayolları L Karayolları Genel 175

177 Adana Đli Ağ Durumu: Devlet Yolu Beton Asfalt Sathi kaplama : 446 Km. : 120 Km. : 326 Km Đl Yolu : 485 Km. Beton Asfalt : 6 Km. Sathi kaplama : 353 Km Stabilize : 15 Km. Toprak Yol : 111 Km. Oto Yolları : 146 Km. Yapımı tamamlanan : 132 Km Yapımı devam eden : 14 Km Genel Toplam : 1077 Km. Tablo 82: Adana Đli 2007 Yılı Otoyol ve Devlet Yolundan Taşıt(km), Yük(km.) ve Yolcu(km.) Değerleri TAŞIT-KM YÜK+TON-KM Yolcu-KM Devlet Otoyol Toplam Devlet Otoyol Toplam Devlet Otoyol Toplam Yolu Yolu Yolu

178 Şekil

179 8 2 BAKIM BAŞMÜHENDĐSLĐĞĐ 2008 YILI ĐLLERE GÖRE ADANA ĐLĐ SATIH CĐNSLERĐ HARĐTASI ĐL SINIRI BÖLGE SINIRI DEVLET SINIRI OTOYOL BSK SATHĐ KAPLAMA STABĐLĐZE Kaan Geç. TUFANBEYLĐ Küçük 4 Gebzeli Hastane B.E >< 23 Obrukbeli 1630 > < > < SARIZ TOPRAK YOL GEÇĐT VERMEZ MANSURLU 32 FEKE 24 SAĐMBEYLĐ 34 Tırtat B.E. Akkaya Geç > < Burhaniye 69 Üskiyen Geç.> 920 < MERSĐN KAMIŞLI POZANTI 2 19 MERSĐN TARSUS KARAĐSALI Bucak Đstasyonu TUZLA 6 40 Postkabasakal KOZAN TEPECĐKÖREN KADĐRLĐ Çukurköprü ĐMAMOĞLU 2 Ayşehoca ÇATALAN Seyhan Brj Kösreli SAĞKAYA Kıvrıklı Mercimek Ceyhan B.E CEYHAN Yılankale Kurtpınar ADANA 25 YAKAPINAR Narlık Doruk 4 Botaş Tesisleri 6 DOĞANKENT Termik Santral Kadıköy ALADAĞ 11 > < Hasandede Geç. 6 Gökçeli Yemişli KARATAŞ KOZAN BARAJI YUMURTALIK ĐLLERE GÖRE OTOYOL, DEVLET VE ĐL YOL AĞI DURUMU OSMANĐYE BÖLÜNMÜŞ YOL GEÇĐT YOL UZUNLUĞU VERMEYEN BETON SATHĐ TOPRAK ASFALT KAPLAMA STABĐLĐZE ĐL ADI DEVLET ĐL DEVLET ĐL DEVLET ĐL DEVLET ĐL DEVLET ĐL DEVLET ĐL DEVLET ĐL TOPLAM YOLU YOLU YOLU YOLU YOLU YOLU YOLU YOLU YOLU YOLU YOLU YOLU YOLU YOLU OTOYOL 146 ADANA ,1 9, 8 L Ulaşım Planlaması Şekil 13 Đlimizde karayolu trafiğinin yoğunlaşmasının nedenleri şunlardır; Uluslararası nitelikteki E-5 ve E-24 Devlet Karayollarının ilden geçişiyle yörenin adeta bir kavşak haline gelmesi, bu yolların üzerlerindeki ağır trafiğin yükleriyle meskun mahaller içinden geçmesi, özellikle E-5 Devlet Karayolunun Adana Şehir Merkezini ikiye bölmesi trafik hareketliliğinin başlıca nedenleridir. Đl coğrafi bir yapı olarak düz bir ova üzerinde ve uygun iklim 178

180 kuşağında yer alması dolayısıyla ziraatın her mevsim yapılması ve maki nalı tarıma ağırlık verilmesi, ilin ekonomik yapısına göre iş istihdamının yüksek oluşu trafiği yoğunlaştırmaktadır. Đlde Trafik düzeninin sağlanması ve kazaların azalması, yolların ıslahı ve altyapının tamamlanması ile mümkün olur. Adana şehir merkezinden geçen E-5 yolu, 12 ana cadde ve birçok sokak niteliğindeki yolla kesişmektedir. Bu yoldaki 10 büyük kavşak sinyalize edilmiş olup, yeşil dalga sisteminde çalıştırılmaktadır. L Toplu Taşıma Sistemleri Adana Büyükşehir Belediyesi Otobüs Đşletme Müdürlüğümüz, Kent içi toplu taşımacılıkta 160 adet otobüs ile 30 değişik noktada 17 Đlk Kademe Belediyemizde toplu taşıma hizmeti vermektedir. Otobüslerimizin toplu taşıma sistemindeki yolcu taşıma ağırlığı 2008 yılı için yolcudur yılı itibariyle tüketilen akaryakıt (motorin) miktarı litredir. L Kent Đçi Yollar Büyükşehir Belediyesi sorumluluğunda bulunan yolların toplam planlanan alan içersindeki oranı % 25; planlanan ( Planlamaya göre açılmış ve kullanılan yollar dâhil ) toplam yolların ise % 14 ü ana yol, % 11 i ara yol olarak planlandığı görülmüştür. Tablo 83: Büyükşehir Belediyesi sorumluluğunda bulunan yollar Liste Adı Meclis Kararı Uzunluk m Yıl + Kasım Gülek Bulvarı 26 / 03 / Abidin Paşa Caddesi 26 / 03 / Adnan Menderes Bulvarı 26 / 03 / Ali Münif Yeğenağa Caddesi 26 / 03 / Atatürk Bulvarı 26 / 03 / Bakımyurdu Caddesi 26 / 03 / Baraj Caddesi 26 / 03 / Cemal Gürsel Caddesi 26 / 03 / Cevat Yurdakul Caddesi 26 / 03 / Cumhuriyet Caddesi 26 / 03 / Dede Korkut Caddesi 26 / 03 / Dr.Ali Menteşoğlu Caddesi 26 / 03 / Dr.Sadık Ahmet Bulvarı 26 / 03 / Ferit Celal Güven Caddesi 26 / 03 / Fuzuli Caddesi 26 / 03 / Gazi Paşa Bulvarı 26 / 03 / Güzelyalı (Süleyman Demirel) Bulvarı 26 / 03 / Hacı Ömer Sabancı Caddesi 26 / 03 / Đnönü Caddesi 26 / 03 / Karaisalı Caddesi 26 / 03 / Kenan Evren Bulvarı 26 / 03 / Kıyı boyu Caddesi 26 / 03 / Kızılay Caddesi 26 / 03 / Kurtuluş Caddesi 26 / 03 / Mavi Bulvar 26 / 03 / Mithat Saracoğlu Caddesi 26 / 03 /

181 27 Mücahitler Caddesi 26 / 03 / Öğretmenler Bulvarı 26 / 03 / Ramazanoğlu Caddesi 26 / 03 / Seyhan Caddesi 26 / 03 / Stadyum (Dr.Nusret Fişek ) Caddesi 26 / 03 / Ş.Yzb. Bülent Angın Bulvarı 26 / 03 / Toros Caddesi 26 / 03 / Turgut Özal Bulvarı 26 / 03 / Turhan Cemal Beriker Bulvarı 26 / 03 / Uğur Mumcu Caddesi 26 / 03 / Ulus Caddesi 26 / 03 / Vali Caddesi 26 / 03 / Ziya Paşa Bulvarı 26 / 03 / Karsantı Yolu 26 / 03 / Mustafa Kemal Paşa Bulvarı 10 / 07 / Barış Bulvarı 10 / 07 / Necip Fazıl Bulvarı 10 / 07 / Türkmenbaşı Bulvarı 10 / 07 / Adnan Kahveci Bulvarı 10 / 07 / Şıh Cemil Bulvarı 10 / 07 / Şehit. Atğm. Kemal Yüzgeç Bulvarı 10 / 07 / Ahmet Sapmaz Bulvarı Yok Ali Bozdoğanoğlu Bulvarı Ali Sepici Bulvarı Alparslan Türkeş Bulvarı Altın Bulvar Çoban Yurtçu Bulvarı Damar Arıkoğlu Bulvarı Fazlı Meto Bulvarı Galip Avşaroğlu Bulvarı Hilmi Kürklü Bulvarı Đsmet Atlı Bulvarı Kasım Ener Bulvarı Mehmet Fuat Dıblan Bulvarı Mehmet Kartal Bulvarı Özdemir Sabancı Bulvarı Zahit Akdağ Bulvarı Anadolu Lisesi Caddesi Kurttepe Caddesi PTT Caddesi YSE Caddesi Yıl Bulvarı 69 Tekfen Sokak 70 Şehit Er Mustafa Göksal Cad. 71 Barış Manço Blv. 180

182 72 Özler Cad. 73 Kasım Gülek Blv. 74 Karacaoğlan Cad. 75 Bülent Ecevit Blv. Liste Adı Meclis Kararı Uzunluk m. 1 Akdeniz (S.Eşberk)Caddesi 26 / 03 / Çukurova Caddesi 26 / 03 / Gülbey Caddesi 26 / 03 / Đlbey Caddesi 26 / 03 / Karataş Caddesi 26 / 03 / Kazım Başer Caddesi 26 / 03 / Kışla Caddesi 26 / 03 / Kozan Caddesi 26 / 03 / Orhan Kemal Bulvarı 26 / 03 / Prf. Dr.Mithat Özsan Bulvarı 26 / 03 / Süleyman Vahit Caddesi 26 / 03 / Yaşar Doğu Caddesi 26 / 03 / Dadaloğlu Bulvarı 10 / 07 / Ege Bağatur Bulvarı 10 / 07 / Girne Bulvarı Sabancı Bulvarı Yıl Cumhuriyet Bulvarı Çamlıbel Bulvarı 19 Levent Bulvarı 20 Đbrahim Tatlıses Bulvarı 21 Koza Bulvarı L Araç Sayıları Tablo 84: Cinsine Göre Araç Sayısı, Adana 2008 CĐNSĐ KULLANIM AMACI ARAÇ SAYISI RESMĐ 808 MOTORSĐKLET HUSUSĐ TĐCARĐ 95 TOPLAM RESMĐ 1287 OTOMOBĐL HUSUSĐ TĐCARĐ 1920 TOPLAM RESMĐ 381 MĐNĐBÜS HUSUSĐ 4467 TĐCARĐ 3871 TOPLAM 8719 RESMĐ 409 OTOBÜS HUSUSĐ 875 TĐCARĐ 2539 TOPLAM 3823 KAMYONET RESMĐ HUSUSĐ

183 TĐCARĐ 1377 TOPLAM RESMĐ 1112 KAMYON HUSUSĐ 4374 TĐCARĐ 7964 TOPLAM RESMĐ 254 TRAKTÖR HUSUSĐ TĐCARĐ 139 TOPLAM RESMĐ 45 ÇEKĐCĐ HUSUSĐ 156 TĐCARĐ 1833 TOPLAM 2034 RESMĐ 156 ÖZEL AMAÇLI TAŞIT HUSUSĐ 523 TĐCARĐ 21 TOPLAM 700 RESMĐ 104 TANKER HUSUSĐ 242 TĐCARĐ 781 TOPLAM 1127 RESMĐ 83 JEEP ARAZĐ TAŞITI HUSUSĐ 2095 TĐCARĐ 8 TOPLAM 2186 RÖMORK 187 MOTORSUZ ARAÇLAR YARI RÖMORK 2364 TOPLAM 2551 GENEL TOPLAM L.2.2 Demir Yolları L Kullanılan Raylı Sistemler Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. L Taşımacılıkta Demir Yolları Đlimizde, kent içi ulaşımda Devlet Demir Yolları Đşletmesi Genel Müdürlüğü ne ait ulaşım sistemleri kullanılmamaktadır. Adana Gar çıkışlı veya geçişli demiryolu hatlarına ilişkin bilgiler, aşağıdaki tablolarda verilmiştir. Adana Đl Sınırları Đçindeki Devlet Demir Yolları Ağı - Pozantı Đstasyonu (Niğde Đli sınırlarından) Ayran Đstasyonu (Gaziantep Đli sınırlarına kadar) arası km. - Yenice Đncirlik arasında 2 hat uzunluğu km. - Toprakkale gar-erzin Đstasyonları arası km. - Adana Gar ile Adana Şehir Đstasyonları arası km. - Toprakkale Müselles Hattı km. - Adana Đl Sınırları içindeki demiryolu uzunluğu km. 182

184 Tablo 85 ĐŞYERĐ ADI TOPLAM YOLCU SAYISI OCAK ŞUBAT MART NĐSAN MAYIS HAZĐRAN TEMMUZ TOPLAM YOLCU GELĐRĐ YTL TOPLAM YOLCU SAYISI TOPLAM YOLCU GELĐRĐ YTL TOPLAM YOLCU SAYISI TOPLAM YOLCU GELĐRĐ YTL TOPLAM YOLCU SAYISI POZANTI HACIKIRI ŞEHĐTLĐK ADANA ĐNCĐRLĐK CEYHAN TOPLAM TOPLAM YOLCU GELĐRĐ YTL TOPLAM YOLCU SAYISI TOPLAM YOLCU GELĐRĐ YTL TOPLAM YOLCU SAYISI TOPLAM YOLCU GELĐRĐ YTL TOPLAM YOLCU SAYISI TOPLAM YOLCU GELĐRĐ YTL TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKĐM KASIM ARALIK TOPLAM ĐŞYERĐ ADI TOPLAM YOLCU SAYISI TOPLAM YOLCU GELĐRĐ YTL TOPLAM YOLCU SAYISI TOPLAM YOLCU GELĐRĐ YTL TOPLAM YOLCU SAYISI TOPLAM YOLCU GELĐRĐ YTL TOPLAM YOLCU SAYISI TOPLAM YOLCU GELĐRĐ YTL TOPLAM YOLCU SAYISI TOPLAM YOLCU GELĐRĐ YTL TOPLAM YOLCU SAYISI TOPLAM YOLCU GELĐRĐ YTL YOLCU SAYISI YOLCU GELĐRĐ YTL POZANTI HACIKIRI ŞEHĐTLĐK ADANA ĐNCĐRLĐK CEYHAN TOPLAM

185 L.2.3 Deniz, Göl ve Nehir Taşımacılığı L Limanlar 1 Ceyhan Botaş Limanı A Botaş Đskelesi B BTC Đskelesi C Đsken Tesisleri D Toros Đskelesi 2 Yumurtalık Balıkçı Barınağı Tablo 86: Botaş Limanı Gemi Hareketleri 2008 Bayrak Gemi Sayısı Gros *Farklı Gemi Sayısı Türk Bayraklı ,23 72 Yabancı Bayraklı , TOPLAM , * Bu sütundaki değerler, her geminin sadece bir adet hareketi sayılarak elde edilmiştir. Tablo 87: Botaş Limanı Yük Hareketleri 2008 CĐNSĐ TOPLAM YÜK MĐKTARI (TON) Đhracat Yükleme Đthalat Boşaltma Boşaltma Yükleme L Taşımacılık Toros Tarım San. Ve Tic. A.Ş. Ceyhan Limanına A.B.D., Güney Afrika, Çin ve Rusya gibi ülkelerden gemiler ile kömür gelmekle birlikte, Toros Tarım Ceyhan Gübre Fabrikasında kullanılmak üzere gübre hammaddesi gelmektedir. Bunun yanında tahıl ve ponza taşı gibi ürünler de dönem dönem gemilerle taşınmaktadır. Đsken Sugözü Enerji Santrali ithal taşkömürü kullanarak elektrik enerjisi üretmektedir. Yakıt olarak kullanılmakta olan taşkömürü santrala gemilerle getirilmektedir. Taşkömürünün tesisimize getirilmesi ile ilgili olarak gerçekleşen deniz taşımacılığının detayları şöyledir; Yıllık Ortalama Olarak Gelen Gemi Sayısı: 23 Gelen Gemilerin Tonajı: ton/gemi Taşıdıkları Yükün Cinsi: Taşkömürü Taşıdıkları Yükün Miktarı: ton/yıl ( ) L.2.4 Havayolları Adana ilinde iki adet havaalanı bulunmaktadır. Bunlardan birisi sivil amaçlı Şakirpaşa Havaalanı, diğeri ise Đncirlik Hava Üssü ne ait askeri havaalanıdır. Uluslararası kategoride A sınıfına giren Adana Şakirpaşa Havaalanı, 1955 yılında hava trafiğine açılmış olup alanın kent merkezine uzaklığı 3.5 km. dir ve 3000 m² lik bir iniş pistine sahiptir. Havalimanı yakınlarında, uçakların yükselme, alçalma güzergâhlarında iniş-kalkış sıklığına göre gürültü zonlarını belirleyen herhangi bir alet mevcut değildir. Tablo 88: Adana Havalimanı Uçak Trafiği, 2008 AYLAR (%) TARĐFELĐ TARĐFESĐZ TOPLAM TARĐFELĐ TARĐFESĐZ TOPLAM TARĐFELĐ TARĐFESĐZ TOPLAM OCAK ,4 50,6 13,4 ŞUBAT ,2 30,3 8,9 184

186 MART ,2 39,0 10,2 NĐSAN ,2 17,5 8,0 MAYIS ,2 33,8 13,0 HAZĐRAN ,8-37,0-12,0 TEMMUZ ,0-20,2 1,8 AĞUSTOS ,5-36,3-14,3 EYLÜL ,0-27,1-7,9 EKĐM ,8-13,8-0,4 KASIM ,0-10,4-1,8 ARALIK ,9-11,8-0,4 TOPLAM ,4-4,4 1,0 Tablo 89: Adana Havalimanı Đç+Dış Hat Yolcu Trafiği, 2008 AYLAR (%) GELEN GĐDEN TOPLAM GELEN GĐDEN TOPLAM GELEN GĐDEN TOPLAM OCAK ,7-10,2-8,9 ŞUBAT ,4-0,4-0,4 MART ,9 2,0-0,5 NĐSAN ,7 0,2 1,0 MAYIS ,8 8,2 5,9 HAZĐRAN ,8-0,2-2,1 TEMMUZ ,1 5,0 2,3 AĞUSTOS ,3 0,1-1,5 EYLÜL ,6-15,5-9,5 EKĐM ,4 8,9 2,2 KASIM ,9-3,7-1,1 ARALIK ,1 9,2 7,0 TOPLAM ,1 0,1-0,5 L.3 Haberleşme Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. L.4 Đlin Plan Durumu ADANA ĐLĐ 1/ ÖLÇEKLĐ ÇEVRE DÜZENĐ PLANI Çevre düzeni planı, dengeli ve sürekli kalkınma amcına uygun olarak ekonomik kararlarla ekolojik kararların bir anda düşünülmesine imkan veren rasyonel doğal kaynak kullanımını sağlamak üzere kalkınma planları ve bölge planları temel alınarak yapılan ve arazi kullanım kararlarını belirleyen 1/ ölçekte hazırlanan plan notları ve raporuyla bütün olan üst ölçekli fiziksel plandır tarih ve saılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren, Çevre ve Orman Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri hakkındaki 4856 sayılı kanunun 2. maddesinin h fıkrasında ve 10. maddesinin c fıkrası uyarınca, yapımı devam etmekte olan Adana Đli Çevre Düzeni Planı yapım çalışmaları Nisan 2004 te başlamıştır. Söz konusu Adana Đli 1/ ölçekli çevre düzeni planı Adana Đlinin tümünde yapılmakta olup, Đle ait 13 Đlçe Belediyesi, 39 Belde Belediyesi ve 1 Büyükşehir Belediyasi (Seyhan, Yüreğir ve Karaisalı) ni kapsamaktadır. Çevre Düzeni Planı çalışmaları tamamlanmış olup, Đl Genel Meclisinde onanmıştır. L.5 Đldeki Baz Đstasyonlarının Sayısı Đlimizde faal durumda olan toplam 817 adet baz istasyonu bulunmaktadır. 185

187 KAYNAKLAR Botaş Liman Başkanlığı, 2008 Adana Büyükşehir Belediyesi, 2008 Adana Đl Telekom Müdürlüğü Đl Çevre ve Orman Müdürlüğü, 2008 Karayollorı 5. Bölge Müdürlüğü, 2008 Adana Hava Limanı Başmüdürlüğü Adana Đli Trafik Tescil Şube Müdürlüğü Cumhuriyetin 75. Yılında Adana Đlinin Ekonomik ve Sosyal Etüdü, A.T.O

188 M. YERLEŞĐM ALANLARI VE NÜFUS M.1 Kentsel ve Kırsal Planlama M.1.1 Kentsel Alanlar M Doğal Özelliklerin Kent Formuna Etkileri Kent formunun oluşumunda doğal özellikler kesin belirleyici olmamakla beraber sınırlayıcı olabilmektedir. Adana, Türkiye'nin güneyinde Akdeniz Bölgesinin doğusunda yer alan; sosyal, toplumsal ve ekonomik ölçütler bakımından en büyük merkezlerinden biridir. Adana kent formunun oluşumunda doğal verilerin etkisi belirgindir. Bu konuda birinci etmen Seyhan Nehri olmuştur. Tarih içinde Adana kenti nehrin batı yakasında ve geçiş noktası üstünde yer almıştır. Seyhan Nehri 20. yüzyıl ortalarına kadar kentin doğu yönündeki genişlemesi önünde önemli bir eşik olarak kalmış ve gelişme nehir batısında sınırlanmıştır. Hızlı nüfus artışı ve kentsel gelişmenin ilerlemesi ile daha sonra bu fiziki engel aşılmış ve Adana Seyhan Nehri doğu yakası da gelişme göstermiştir. Kent formunu belirleyen diğer bir doğal veri topografya olmuştur li yıllara kadar tarihi çekirdek ve kuzeyde demiryolu arasındaki düz arazilerde gelişme gösteren Adana Kenti, önce demiryolu ile sulama kanalı arasında gelişmiş, 1980 lerden sonra ise kuzeyde 65 m kotlu 2. sulama kanalı kuzeyine sıçramıştır. Bu gelişmelerde yüksek rakımlı arazilerin getirdiği mikroklima avantajları önemli bir rol oynamıştır. Adana kentinin yayılması düz bir alan üzerine yerleşmiş olması nedeniyle uzun süre topografik açıdan yerleşime uygun olmayan alan kavramı olmamış bunun yerine tarımsal açıdan verimlilik yerleşime açılma konusunda en önemli kıstas olmuştur. Sadece yakın geçmişte 65 m kotlu 2. sulama kanalı ile Seyhan Baraj Gölü arasındaki araziler topografik açıdan engebeli olduğundan bu bölgedeki dere yatakları ve dik şevler yerleşim için uygun olmadığından planlamada yerleşim dışı kullanımlara ayrılmakta ve büyük oranda park ve ağaçlandırılacak alan şeklinde gösterilmektedir. Yüzey şekilleri bakımından Adana'nın kuzey kesimleri ve güney kesimleri birbirinden son derece değişiktir. Çukurova, delta kıyılarından kuzeyde Toroslar ın yüksek tepelerine uzanır. Güneyinde, Đl alanının yaklaşık%27 sini kaplayan alçak, sıcak, verimli topraklar, ovalar yayılır. Bunların başlıcaları; Seyhan, Ceyhan ve Tarsus (Berdan ırmaklarının yüzyıllardan beri sürüklediği alüvyonlarla oluşan Çukurova deltası (Adana Ovası) ve Ceyhan ırmağının açtığı boğaz ile bu deltadan ayrılan Ceyhan ovasıdır. Đlin kuzey tepelikleri, yaylalar ve büyük bir bölümü Toros sistemine bağlı dağlarla kaplı çok engebeli bir bölgedir. Đl topraklarının yaklaşık %73'ünü kaplayan bu bölümün batısında Karanfil dağı (3059 m), Güzeller tepesi (3461 m) ve Đl sınırlarının biraz dışında Demirkazık tepesi (3756 m) gibi Orta Toroslar ın Aladağlar adıyla bilinen, yer yer sürekli kar ve küçük buzulların görüldüğü en yüksek dorukları yer alır. Doğuda dağlar Doğu Toroslar adıyla, Kuzey doğu yönünde birbirini izleyerek ve yer yer m' yi aşan sıra halinde uzanır. Đlin kuzey ve güney bölümleri arasında yer şekillerindeki bu ayrılık iklim, bitki örtüsü, tarım etkinliklerinin nitelik, nüfus yoğunluğu, kentleşme derecesi gibi birçok konuda farklılıklar yol açar. Denizden uzaklaştıkça karasal bir nitelik kazanan Akdeniz iklimi egemendir. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır. Tarsus Dağları ve eteklerinden akan birçok nehir, ovanın daha alçak kesimlerinde pek çok tortu biriktirmiştir. Bu birikintilerce oluşturulan zeminler zayıf azonal zeminlerdir. Bu birikintiler hafif eğikler teşkil etmiş olup, ciddi bir alkali veya tuz konsantrasyonu problemleri yaratmamaktadır. Seyhan, Ceyhan ve Berdan nehirleri ve daha yüksek kotlarda bulunan kollarının yatakları ve doğal oluşum sonucu ortaya çıkan seddeleri orta kalın yapıda olup, iyi içsel drenajlı ve nispeten yüksek geçirimliliktedir. Ciddi bir alkali sorunu yoktur. Adana, coğrafik yapısı nedeniyle hava kirliliğine çok duyarlı bir yerleşim merkezidir. Sanayi tesislerinin çok olması ve bunların yerleşim alanlarının içinde kalması, trafikten kaynaklı egzoz gazları nedeniyle hava kirliliği oluşmaktadır. 187

189 Adana Bölgesi, tektonik özellikleri açısından oldukça karmaşık bir bölgede yer almaktadır. Batıda Ecemiş fay zonunun, doğuda ise Bitlis indirmesi ve Doğu Anadolu fay zonlarının devamları niteliğindeki fay zonları arasında tektonik açıdan bir geçiş zonunda bulunmaktadır. Böylece hem güneydoğu Anadolu'nun hem de Doğu Toroslar ın tektonik özelliklerini taşımaktadır. Bölgede temeli oluşturan Tersiyer öncesi paleozoik-mesozoyik yaşlı birimlerde gerilme kuvvet dengesi egemen olmuştur. Bunun sonucu olarak KB-GD ve KD-GB uzanımlı düşey atımlı faylar gelişmiştir. Mesozoyik sonu Maestrihtiyen ve sonrasında ise kompresyon el kuvvet dengesi egemen olmuştur. Bunun sonucu olarak sürüklenim, fay ve tersiyer havzasında küçük ölçekli çekim kaymaları meydana gelmiştir. Allakton konumlu birimler kuzeyden sürüklenim ile bölgeye yerleşirken D-B ek faylar kazanmışlar, geç miyosen çökellerinde rahatlıkla izlenebilen D-B uzanımlı kıvrımlar gözlenmiştir. Köpek dağı ve Barak dağı nda K-G gidişli faylar D-B gidişli yapıya kesmiş durumdadır. Adana Bölgesi ve yakın çevresinde gözlenen en önemli faylar; Doğu Anadolu Fayı, Çakıt V Fayı, Ecemiş Fayı, Çakıt VI Fayı ve Karaisalı Fayı M Kentsel Büyüme Deseni Birinci Dünya Savaşı sonrasında her türlü ekonomik ve sosyal alt yapısını kaybetmiş Türkiye, yeniden toparlanma programını üretim ve üretim programlanması ile başlattı. Programın en yoğun çalışmaları Adana'da yer almıştır. Tarihsel bir özelliği olan kentte fiziksel olarak problem yaratan herhangi bir olumsuzluğu yoktur. Yumuşak havası, bol ve temiz su kaynakları, çok verimli toprakları ve coğrafi konumuyla tarımsal üretimin çok geniş bir yelpazede yapılabildiği Adana, pamuktan başlayarak tarıma dayalı endüstri yatırımları için de ideal yer olmuştur. Seyhan Barajı ve buna entegre Hidroelektrik Santralinin, 8 Nisan 1956 yılında işletmeye alındığı günden itibaren çok sayıda büyük bir üretim tesisleri peş peşe çalışmaya başlamıştır. Aynı dönemde Türkiye genelinde gelişen altyapı yatırımları ve iletişimde alınan yol radikal ölçülere varan sosyal değişimi ve bu değişim de kırsaldan kente göç isteğini ortaya koymuştur. Türkiye'de en fazla göç alan kentlerden biri özelliğini taşıyan Adana, hazırlıksız yakalandığı insan dalgaları karşısında çarpık kentleşmenin yanı sıra sosyal ve kültürel erozyonun etkisi altında kalmıştır. Bir yandan da yeni endüstri tesislerinin, çoğu kent içinde olmak üzere devreye girmesi Getto özelliği taşıyan rastgele kurulmuş gecekondu mahallelerini oluşturdu. O günlerde fark edilemeyen ama günümüzde onarılması güç tahribata yol açan çok çeşitli çarpık kentleşme unsur ve sonuçları Adana yı her yönüyle sorunlu bir kent haline getirdi. 80 li yıllara girildiğinde Adana'nın genel görüntüsü şöyleydi; Verimli ova toprakları üzerine rastgele yayılmış ve yayılmakta olan altyapısız, sağlıksız, hijyenik koşullardan uzak gecekondu semtleri, Kent yaşamını hiç tanımamış, ortalama eğitim düzeyi çok düşük ve kültürsüz insan çoğunluğu, Altyapı olmadığı için kontrol dışı oluşmuş atık su göletleri, Deşarj olmayan ve geçirimli ham toprak üzerine kazılmış basit kuyu düzeninde tuvaletler, Yeni konut inşası için sürekli tahrip edilen doğal yeşil alanlar, kesilen ağaçlar, Küçüklü büyüklü fabrika ve üretim tesislerinden herkesin kullanımına açık alanlara bırakılan zararlı katı ve sıvı atıklar, baca gazları, is, Antik çağlardan günümüze ulaşmış mimari kent kimliğinin hızla kaybolması, Binlerce yıl ovaya ve yaşayanlarına can vermiş Seyhan Nehri'nin içler acısı durumu; kontamine olanlar dâhil çeşitli katı ve sıvı atıklar hatta fosseptik atıkları nehire dökülüyordu. Sulama amacı ile suyun barajda toplanması nedeniyle kent içinden geçen Seyhan Nehir yatağına türbin deşarjı su gelmediğinden baraj mansıbında her türlü mikrop ve bakteri için uygun ortam haline gelen nehir yatağı kötü kokular neşrediyor ve görüntü kirliliğine yol açıyordu. Adana 1984 yılı ikinci yarısına Radikal Önlemler Paketini açarak girdi. Öncelikle artan nüfus ve çarpık yerleşim alanlarına karşı yeni yerleşim planı uygulamaya alındı. Klasik ova yerleşimi yerine kent kuzeyindeki tarıma elverişli olmayan, sulanamayan, göl seviyesi üzerindeki bakir alanlarda mülkiyet düzenlenmesi ve hemen arkasından gelecek yılların ihtiyacını karşılayacak teknik boyutlarda altyapı çalışmaları başlatıldı. Bugün ''Yeni Adana Projesi ismiyle HABĐTAT 2 188

190 konvansiyonundan bu yana ülke dışındaki sorunlu kentler içinde de model kabul edilen proje büyük ilgi gördü ve belediyenin masraf etmesine gerek bırakmadan, önceden tasarlanmış planlara göre hızla gerçekleşmeye başladı. 30 milyon metrekarelik proje alanında yaklaşık 10 milyon metrekare yeşil alan ve yine 10 milyon metrekarelik konut alanı dışındaki saha yollara sosyal tesislere ayrılmıştır. 200 bin konut ve 1 milyon nüfusa göre yapılmış projenin yaklaşık % 80 ı tamamlanmış olup, çalışmalar yoğun biçimde sürdürülmektedir. Alan üzerinde büyük bölümü kanalizasyon, su ikmal şebekesi, enerji ve iletişim kanalları ile donatılmış 1800 km yol tamamlanmış bulunmaktadır. Yeni Adana projesinin ilk dönemlerinde kentin tamamına hizmet verecek geniş çaplı üç ana atık su kolektörü ve bunlara bağlı etkin tam deşarj şebekesi çok kısa sürede tamamlanarak atık su, yüzey suyu ve yağmur drenajı sorunları en aza indirilmiştir. Adana kenti düz bir alan üzerine yerleşmiş olması nedeniyle uzun süre topografik açıdan yerleşime uygun olmayan alan kavramı olmamış bunun yerine tarımsal açıdan verimlilik yerleşime açılma konusunda en önemli kıstas olmuştur. Sadece yakın geçmişte 65 m kotlu 2. sulama kanalı ile Seyhan Baraj Gölü arasındaki araziler topografik açıdan engebeli olduğundan bu bölgedeki dere yatakları ve dik şevler yerleşim için uygun olmadığından planlamada yerleşim dışı kullanımlara ayrılmakta ve büyük oranda park ve ağaçlandırılacak alan şeklinde gösterilmektedir. Adana nın kuruluşundan bugüne kadar gösterdiği büyüme deseni kentin nazım imar planı çalışmaları kapsamında hazırlanan Araştırma Etabı raporlarında gösterilmiş bulunmaktadır. Bu kapsamda en son, kentin 1 / ölçekli Çevre Düzeni ve 1 / ölçekli Nazım Đmar Planını hazırlamakla yükümlü Müşavir tarafından üretilen bir Araştırma Raporu var olup çoğaltma ve dağıtım aşamasındadır. Adana nın büyüme yönleri, güneydeki verimli tarım arazilerinin korunması ilkesi ile kentin son 20 yıllık süreçte gösterdiği kentsel yayılma deseninden hareketle belirlenmekte olup kuzey yönde gelişmenin teşvik edilmesi olarak netleşmektedir. Bu temel öngörü hazırlanarak Büyükşehir Belediye Meclisinin tarih ve 253 sayılı kararı ile onanan 1 / ölçekli Çevre Düzeni Planı ve aynı meclisin tarih ve sayılı kararları ile onanan 1 / ölçekli Nazım Đmar Planına yansıtılmıştır. Kentin mevcut ve gelecek için öngörülen arazi kullanım deseni Çevre Düzeni Planı ve Nazım Đmar Planında gösterilmiş olup bu planlar da imza ve dağıtım aşamasındadır. M Planlı Kentsel Gelişme Alanları Adana, Türkiye nin güneyinde Çukurova'nın merkezi kesiminde bulunan ve ülkenin nüfusça 5. büyük kentidir yılı nüfusu kişi (TÜĐK Adrese Dayalı Kayıt sistemi verilerine göre ) olan il, tarımsal ve imalat sanayi potansiyeli yanında Mersin - Đskenderun Liman kentleri ile ülkenin iç kesimleri ve Ortadoğu ülkelerini birbirine bağlayan önemli ulaşım güzergâhı üzerinde konumlanmasıyla çok önemli bir özelliğe sahiptir. Tarımda, sanayide, eğitimde, sağlık hizmetlerinde bir cazibe merkezi olan ilimiz, tüm bu nedenler ve iklimin güzel olması ile hızla artan göç ve beraberinde getirdiği nüfus artışı altyapı hizmetlerindeki açığı giderek hissettirmektedir. Adana, kent nüfusu olarak ülke içindeki oranı hızla artarken (1927'de %0.53, 1970 de %0.56 ve 1.62) Türkiye kentsel nüfusu içindeki oranı %2,5 3,0 arasında seyretmiştir. Geçmiş yıllardaki dengeleri kullanarak 2010 yılı Adana nüfusu 2,5 milyon kişi olması beklenmektedir. Kentte imalat sektörünün çalışma kolları içinde en fazlasını oluştururken bunu diğer ticaret sektörleri izlemiştir yılı için yapılan ekonomik sektör analizlerinde imalat, sanayi, hizmetler ve ticaret sektörleri kent bütününde koruyacak özellikleri taşıması beklenmektedir. Özellikle büyük sanayinin hızla geliştiği kentte, ülke ölçeğine göre oldukça büyük sayılabilecek Adana Hacı Sabancı Organize Sanayi Bölgesi (AHSOSB) Ceyhan yolu üzerinde Misis mevkiinde 1350 ha arazisi ile Türkiye'nin en büyük organize sanayi bölgesi durumundadır. Özellikle tarıma dayalı sanayi türü gelişmiş olması yanında diğer imalat sanayi türlerinde de hızlı gelişme içerisinde olmuştur. Bu gelişmede Çukurova bölgesinin tarımsal özelliği yanında Mersin-Đskenderun gibi ülkenin önemli liman kentlerinin bağlantısı içinde kalmakta, böylece türlerin dağılımı için büyük bir şans meydana getirmiştir. Mevcut nüfus civarında konutta ikamet etmekte olup, kent formunda ortalama aile 189

191 büyüklüğü 4.90 olarak saptanmıştır. Ülke kentsel özelliği içinde yüksek sayılabilecek bir hane büyüklüğü olması, kentin geleneksel yapısının bir özelliği görülebilir. Kentsel özelliklerin biri de zaman içinde aile çekirdekleşmesi sonucu hane büyüklüğünün düşmesidir. Bu da Adana için 2010 yılında 4.90'dan 4.45'e inmesi geçmiş yıllardaki sayıların 2010 yılına enterpole edilmesi ile bulunmuştur. Gerek yıllık bazda hesaplanan kentsel nüfus, gerekse konut talebi projekte edildiğinde 2010 yılı için yıllık 'e yakın konutun yeniden yapılması gerekliliği ortaya çıkmıştır. Bu da yaklaşık 600 ha. brüt planlama alanına ihtiyaç duyulması demektir. Kentsel kullanımların ha.'dan fazla olduğu kentte kentsel alan ha. üzerindedir ha.'dan fazla konut alanının bulunduğu Adana'da OSB, Çukurova Üniversitesi alanı, havaalanı, askeri alanlar büyük boşluklar oluşturmaktadır. Kentsel özellikleri yanında çevresel faktörleri bazında da gelişme hızı içinde olan kentte gelecek için öngörülen önemli yatırımlar şöyledir; 1. Yumurtalık Yatırım Serbest Liman Bölgesi 2. Mersin Serbest Liman Bölgesi 3. Adana Organize Sanayi Bölgesi (Türkiye'nin alan olarak en büyüğü) 4. Uluslar arası Hava Yolu 5. Pozantı-Gaziantep Otoyolu ve Đskenderun-Mersin bağlantılar 6. Kerkük-Yumurtalık Petrol Boru Hattı. Hızlı nüfus artışına sahne olan Adana'da kentsel kullanım alanları irdelenerek 2010 yılı için yeterliliği saptanacaktır. Bu irdelemede Đmar Kanununun 28.maddesinde belirtilen Kentsel Sosyal ve Teknik Altyapı Standartları ele alınacaktır. Tablo 90 Kentsel, Sosyal ve Teknik Altyapı Kentsel Kullanım m2/kişi Anaokulu 0,7 Đlköğretim 3,8 Lise 2,0 Eğitim Toplam 6,5 Yeşil Alan 7,0 Sağlık Kurumları 1,5 Sosyo-Kültürel Yapılar 3,0 Đdari Yapılar 4,6 Ticaret 1,5 Teknik Altyapı 2,0 Kaynak: Đmar Kanununun 28. Maddesi Tablo irdelenirken kentin hedeflenen nüfusu ele alınacaktır. Bu da Adana için kişidir. Bu değerler bazında yukarıdaki tabloyu irdelediğimizde eğitim kurumunun çok yetersiz bir alana sahip olduğu görülür. Anaokulu, ilköğretim ve lise için 6,5 m 2 /kişi olan ihtiyaç, halen 0.50 m 2 /kişi dir. Bu değer x6.5=1625 ha. alan 2010 yılına kadar eğitim kurumu olarak planlanması ihtiyacı doğurmaktadır. Sağlık kurumu olarak halen 24.8 ha., 2010 yılı için 375 ha. alan ihtiyaç olacak ve hedef yılında ha. Đlave alan gereksinimi doğacaktır. Kentsel aktif yeşil alanın da çok az olduğu kentte halen 35,2 ha alan vardır yılı için 1750 ha.alan ihtiyacı ile ha alan ilave gereksinimi sağlıklı bir kent için önemli bir kentsel kullanım olacaktır ha. idari alanları olan kentte halen 3.82 m2/kişi standardı iyi sayılabilir, ancak yine de yasanın öngördüğü standartların altındadır yılı için 1150 ha. alan ilave olarak ha. ihtiyaç alan planlanmalıdır. 190

192 Kentte ticari kullanım standardı oldukça yüksektir. Bu da kentin önemli bir ticari aktivite içinde olduğunu göstermektedir. Halen 355,6 ha. ticari alan, 2010 yılı için 375 ha. gelecek için ilave ihtiyaç 19.ha'dır. Ancak kentin ticaret sektöründeki önemi dolayısıyla bu standart rahatlıkla aşılabilecektir. Kentin en önemli kullanım fonksiyonu tabi ki konut alanlarıdır. Kentte halen 260 kişi/ha. konut kullanımı oluşmuş durumdadır ha.'lık kentsel alanda 4120,4 ha. ile konut %33.59'luk bir oranı içerir. Adana için gelecek yıllarda brüt 200 kişi/ha.'lık bir kentsel alan öngörüsü yıllık ihtiyaç duyulacak planlı alan tablosu şöyle elde edilecektir: Yıllar Tablo 91: Planlı Alan Đhtiyacı (ha) Brüt 200 kişi/ha Yıllık Kümülâtif Brüt 200 kişi/ha Yıllık Kümülâtif 191 Brüt 200 kişi/ha Yıllık Kümülatif Tabloya bakıldığında Adana' da 2000 yılı için brüt 200, 250 ve 300 kişi/ha. alternatifleri içinde 2774 ile 1850 ha. yeni ilave alana ihtiyaç duyulacaktır. Halen dolmamış ifrazlı boşluk olarak saptanan yaklaşık 600 ha. alan düşünüldüğünde 2174 ile 2250 ha. yeni imar planı alanı yaratılması şimdiden düşünülmesi gerekli bir hedef olarak görülmelidir. Adana da kentleşme uzun yıllar hızlı nüfus artışı ve imarsız yapılaşma paralelinde gerçekleştiği için tarihi çekirdeğin çevresindeki verimli tarım arazileri büyük ölçüde 20. yüzyılın ikinci yarısında kaybedilmiştir. Bu gerçekten hareketle kentin mekândaki büyümesi daima kuzey yöndeki gelişmenin teşviki şeklinde olmuş ve bu bölgede planlı gelişme sağlanmıştır. Adana da konut alanlarının gelecekte yoğun olarak gelişmesi öngörülen bölge de yine Seyhan Nehri doğusunda ve batısında olmak üzere kentin kuzeyi olmaktadır. Konut dışındaki arazi kullanım unsurlarından sanayi, depolama vb geniş alan ihtiyacı duyan kullanımlar mevcut eğilimlerden hareketle D.400 Karayolu boyunca kentin doğu ve batı çıkışlarında, küçük atölye niteliğindeki çalışma alanları ise bahse konu iki aksa ek olarak güney yönünde Karataş Yolu üzerinde yer almaktadır. Ağırlıklı olarak ticaret kullanımı ile resmi binaların yer aldığı ancak gerektiğinde eğitim, sağlık, sosyo kültürel tesisler ile konutların da bulunduğu Merkezi Đş Alanı (MĐA) kentin merkezinde yer almakta olup bugün tarihi çekirdek ile D.400 karayolu demiryolu arasında bulunmaktadır. Milyonu aşan nüfusuna karşın hala tek merkezli bir yapıya sahip Adana nın gelecekte artan nüfusu, yaygınlaşan yerleşim alanları ve yeni ilçe bölünmelerine paralel olarak gelecekte hiyerarşik düzende tali MĐA ları gereksineceği öngörülmüş ve hazırlanan Nazım Đmar Planı na yansıtılmıştır. Seyhan Nehri ve Baraj Gölü, elektrik üretimi, sulama ve taşkın koruma amacına ilave olarak rekreasyon amaçlı olarak da kullanılmaktadır. Dolayısıyla nehir ve göl sahili Adana Đlinin önemli rekreasyon alanlarından birini oluşturmaktadır. Seyhan Nehri sahili peyzaj değeri yüksek olan yerlerden biridir. Sahilde peyzaj çalışmaları yapılmış olup, (Dilberler Sekisi) bugüne kadar birçok park, köprü, bahçe ve sosyal tesis yapılmıştır yılında toplam kentsel yeşil alan yüzölçümü yapılan çalışmalarla m² ye ulaşmıştır. M Kentsel Alanlarda Yoğunluk Kentlerde yerleşme yoğunluğunun mekâna dağılımı arazi değerleri piramidine uygun olarak gerçekleşmekte ve verilen planlama kararları ile piramidi yeniden şekillendirmektedir. Bu çerçevede bakıldığında; imza ve dağıtım aşamasına gelmiş olan Adana 1/5.000 ölçekli Nazım Đmar

193 Planı araştırma safhasında kentteki mevcut yapılaşmayı ve parsel bazında kullanılmış yapılaşma emsallerini veri alarak birim alana (hektar) düşen brüt yerleşim yoğunluklarını 100, 200, 300, 400, 500 kişi / ha olarak belirlemiştir. Buna göre kentteki en yüksek yoğunluklar Seyhan Đlçesinde Reşatbey, Cemalpaşa ve Kurtuluş mahalleleri, Çukurova ilçesinde ise Beyazevler, Güzelyalı ve Mahfesığmaz mahalleleri olmaktadır. Kentin doğu, batı ve güneyini saran imarsız bölgelerde ise brüt yerleşim yoğunlukları göreli olarak daha düşük iken mevcut altyapı ile birlikte değerlendirildiğinde 400 kişi / ha gibi yüksek değerlere ulaşmaktadır. Hazırlanan Nazım Đmar Planı bu gerçeği veri olarak almış, ancak planlamanın gerektirdiği düzeltmeleri de getirmiştir. Ancak, geçmişte yapılmış mevzii planlarla verilmiş olan yapılaşma emsallerinin karşılığı olan yüksek yoğunluklar, kentte öngörülen arazi değerleri piramidinin gerekleri ve aradan geçen sürede orta ve üst gelir gruplarının konut tercihlerinde olan değişmeler uyarınca yeniden düzenlenmiştir. Bu çerçevede, kentin kuzeybatısında 100. Yıl Sitesi batısı, 65 m kotlu 2. sulama kanalı ve Seyhan Baraj Gölü arasındaki bölgede ve Sarıçam Đlçesi kuzey kesimlerinde geçmişte yapılaşmayı teşvik için aşırı yüksek verilmiş yoğunluklar hedef nüfusun özellikleri göz önüne alınarak düşürülmüştür. M Kentsel Yenileme Alanları Adana Büyükşehir Belediyesi, sivil toplum örgütleri ve Çukurova Üniversitesi ile sürekli işbirliği sağlayarak eski kent dokusunu öncelikle Tepebağ ve Kayalıbağ mahallelerinde yeniden tesis etmeye yönelik proje çalışmalarına geçilmiştir. Amaç, en az sekiz bin yıllık geçmişe sahip Tepebağ Höyüğündeki arkeolojik değerlerin kısmen de olsa kazı yolu ile dünyaya kazandırılması, Adana Sentezi olarak nitelendirilen mimari üslubu haiz binaların restore edilerek kafe, kültür ve sanat birimi, nokta müze şeklinde değerlendirilmesidir. Adana Kentinin bir sembolü olan Taşköprü için de Adana Kent Konseyi tarihi Taşköprü forumu yapmış, Taşköprü komitesi kurmuş ve Taşköprü eylem programı hazırlanmış ve halen restorasyon çalışmaları devam etmektedir. Taşköprü, Kent Konseyine çalışmaların Büyükşehir Belediyesi ve Valilik destekleriyle fiilen çalışmalara konu edilmiştir. Adana Büyükşehir Belediyesince sağlanan arası Taşköprü fotoğrafları ile 200 yıllık gravürlerden yararlanılarak, orijinal mimarisini yansıtan restitüsyon ve restorasyon çalışmalarına geçilmiş olup,%40 oranında tamamlanmıştır depreminde ağır hasar gören tarihi Kız Lisesi binası da çevresi ile birlikte değerlendirilerek kültürel-sanatsal etkinlikler merkezi işlevi ile yenilenmeye alınmış olup, kültür ve sanat merkezi olarak faaliyete geçmiştir. Çevre düzenlemesi Adana Büyükşehir Belediyesi tarafından yapılmış olup, hemen bitişiğindeki Ulus Parkı ile peyzaj bütünlüğü sağladığından bina geniş ve uyumlu bir yeşil çevreye kavuşmuştur. Vakıflar Genel Müdürlüğü ile Kültür ve Turizm Bakanlığının finans ve proje desteği ile restorasyona alınan Ulucami Tuzhanı ve Paşa Konağı ( Ramazanoğlu Konağı) ve bunlara bağlı müştemilat restore edilerek kent dokusuna yeni boyut kazandırılmıştır. Kentsel yenilenme anlamında ise Seyhan ilçesinde Fatih, Çukurova da Göl ve Yüreğir de Sinanpaşa Mahallelerinde Toplu Konut Đdaresi ile işbirliği içinde Kentsel Dönüşüm Projesi hazırlanmış olup çalışmalar devam etmektedir. M Endüstri Alanları Yer Seçimi Kentlerde sanayi birimleri hem geniş alan ihtiyaçları nedeniyle yerleşim alanları dışında hem de işgücü temini nedeniyle düşük gelirli grupların konut alanlarına fazla uzak olmayan noktalarda yer seçerler. Adana da da gelişme bu yönde olmuş ve geçmişte tarım ürünlerini değerlendiren emek yoğun sanayi birimleri kentin o dönemdeki yerleşim bölgelerinin hemen dışında yer seçmişlerdir. Kentleşme ve sanayileşmede yaşanan gelişmelere paralel olarak ilerleyen yıllarda daha büyük boyutlu sanayi birimleri kente daha uzak noktalarda (örneğin Seyhan Nehri nin doğu yakasında ve Mersin Yolu üstünde) yer seçmeye başlamışlardır. Bu süreçte çeşitli büyüklük ve teknolojiye sahip sanayi birimleri doğuda Ceyhan, güneyde Karataş ve batıda Mersin yolu çevresinde yoğunlaşma göstermiştir. 192

194 Organize Sanayi Bölgesi (OSB) nin yer seçimi de 1980 li yıllarda aynı kıstaslara göre gerçekleşmiş ve kamulaştırma kolaylıkları nedeniyle kent merkezinden oldukça uzak bir noktada demiryolu, karayolu ve otoyol bağlantıları göz önüne alınarak Yakapınar yerleşmesine yakın olmuştur. Günümüzde sanayi birimleri gerek OSB içinde gerekse de kentin anılan çıkış yolları çevresinde yoğunlaşmayı sürdürmektedir. Kent içinde kalan geçmişten miras eski teknoloji kullanan pamuk işlemeye dayalı sanayi birimleri ise atıl duruma gelirken yerlerinin farklı kentsel kullanımlara ayrılması süreci daha yavaş bir seyir izlemektedir. M Tarihi, Kültürel, Arkeolojik ve Turistik Özellikli Alanlar Đlimizde bulunan başlıca tarihi, kültürel, arkeolojik ve turistik özellikli alanlar, Tepebağ Evleri, Taşköprü, Büyük Saat, Ulu Camii, Ramazanoğlu Konağı, Bedesten dir. M.1.2 Kırsal Alanlar Bu konu ile ilgili bilgi bulunamamıştır. M Kırsal Yerleşme Deseni M Arazi Mülkiyeti M.2 Altyapı Bu konuyla ilgili ayrıntılı bilgiler L. Ulaşım Altyapı ve Haberleşme başlığı altında incelenmiştir. M.3 Binalar ve Yapı Çeşitleri M.3.1 Kamu Binaları Đl merkezi, ilçelerdeki konut ve diğer yapıların (Đşyeri, resmi kuruluş, dini, eğitim, kültür, vb.) incelenmesinde binaların yapılış tarihlerine, taşıyıcı sisteme, iskelet ise cinsine, yığma ise dolgu maddesine göre ayrım yapılmaktadır. Bu ayrıma göre il içinde 1974 yılından önce l62153 adet, yılları arasında adet, 1980 yılı ile daha sonrasında adet olmak üzere toplam adet bina bulunmaktadır. Bu binaların adedi çelik-betonarme, karkas, adedi ise yığma binadır. Đl içinde yapılan adet binanın, adedi konut, sı işyeridir. M.3.2 Okullar Adana Đli genelinde 702 adet ilköğretim okulu bulunmakta olup bunlardan 20 tanesi özel ilköğretim okuludur. 166 lisenin ise 26 tanesi özel lisedir. 193

195 Tablo 92: Çukurova Üniversitesi Đl Sınırları içerisindeki Okullar ve Öğrenci sayıları FAKÜLTELER TOPLAM ÖĞRENCĐ SAYISI DĐŞ HEKĐMLĐĞĐ FAKÜLTESĐ 192 EĞĐTĐM FAKÜLTESĐ 4264 FEN-EDEBĐYAT FAKÜLTESĐ 3128 GÜZEL SANATLAR FAKÜLTESĐ 224 ĐKTĐSADĐ ĐDARĐ BĐLĐMLER FAKÜLTESĐ 3086 ĐLAHĐYAT FAKÜLTESĐ 185 MÜHENDĐSLĐK MĐMARLIK FAKÜLTESĐ 4087 SU ÜRÜNLERĐ FAKÜLTESĐ 480 TIP FAKÜLTESĐ 829 ZĐRAAT FAKÜLTESĐ 1769 DEVLET KONSERVATUARI 66 TOPLAM YÜKSEKOKULLAR ADANA SAĞLIK YÜKSEK OKULU 455 BEDEN EĞĐTĐMĐ VE SPOR Y.O 611 TURĐZM ĐŞLETME VE OTELCĐLĐK Y.O 192 TOPLAM 1258 MESLEK YÜKSEKOKULLARI ADANA MYO 4937 CEYHAN MYO 1208 CEYHAN SAĞLIK HĐZMETLERĐ MYO 108 KARAĐSALI MYO 370 KOZAN MYO 995 YUMURTALIK MYO 231 SAĞLIK HĐZMETLERĐ MYO 277 TOPLAM 8126 ENSTĐTÜLER FEN BĐLĐMLERĐ ENSTĐTÜSÜ 2152 SAĞLIK BĐLĐMLERĐ ENSTĐTÜSÜ 202 SOSYAL BĐLĐMLER ENSTĐTÜSÜ 1212 TOPLAM 3566 GENEL TOPLAM Tablo 93: Yükseköğrenim Kredi Yurtlar Kurumu Adana Bölge Müdürlüğü ne bağlı yurtların kapasiteleri YURDUN ADI KIZ ERKEK TOPLAM FEVZĐ ÇAKMAK YURDU HACI SABANCI YURDU SÜMER YURDU TOPLAM M.3.3 Hastaneler ve Sağlık Tesisleri Kentteki hastanelerin ve sağlık tesislerinin yer seçimi ve çevre açısından incelenmesi ile ilgili bilgi elde edilememiştir. Ancak sağlık kurumları ile ilgili diğer bilgiler (R).Sağlık ve Çevre başlığı altında verilmiştir. Tablo 94: Adana Geneli Kamu Ve Özel Sektöre Ait Yataklı Tedavi Kurumları, 2008 KAMU Adana Devlet Hastanesi Doğum ve Çocuk Bakımevi Hastanesi Çukurova Devlet Hastanesi Çukurova Kadın Doğ. ve Çoc. Hastanesi 194 Karataş Cad. - Yüreğir Bakım Yurdu Cad.Meydan Mah. Seyhan Hacı Ömer Sabancı Cad.- Seyhan Döşeme Mah.Erdal Acet Cad.No:10 - Seyhan

196 Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Hacı Ömer Sabancı Cad. - Seyhan Prof.Dr. Nusret KARASU Göğ. Hastanesi Hacı Ömer Sabancı Cad. - Seyhan Dr.Ekrem TOK Ruh Sağ. Hast. Hastanesi Belediye Evleri Mh. T.Özal Bulvarı Seyhan Ceyhan Devlet Hastanesi Ulus Mah. - Ceyhan Đmamoğlu Devlet Hastanesi Hürriyet Mah. - Đmamoğlu Karaisalı Devlet Hastanesi Cumhuriyet Cad.No:1 Karaisalı Kozan Devlet Hastanesi Cumhuriyet Mh. T.Özal Bulvarı No:13 Kozan 80.Yıl Pozantı Devlet Hastanesi Eski Ankara Yolu Üzeri - Pozantı Tufanbeyli Devlet Hastanesi Hastane Cad. - Tufanbeyli Ç.Ü.Tıp Fak. Balcalı Hastanesi Başkent Üniv. Adana Uyg. ve Araşt. Merk.(Yüreğir) Dadaloğlu Mh.39.Sk. N:6-Yüreğir Özel Can Doğum ve Cerrahi Hastanesi Reşatbey Mah. Cumhuriyet Cad.No:31- Seyhan Özel Çukurova Göz Hastanesi Yeni Baraj Mh.8.Sk. No:15-Seyhan Ortadoğu Özel Sağlık Hastanesi Ziyapaşa Mh.51.Sk. N:1-Seyhan Özel Çare Hastanesi Đnönü Bulv. N:98-Ceyhan Özel Adana Universale Hastanesi Atatürk Cad.N:23-Seyhan Özel Sevgican Hastanesi Cumhuriyet Mah.Zübeyde Hanım Cad. No:28- Kozan Özel Ortopedıa Hastanesi Döşeme Mah. Cumhuriyet Cad. No:64 - Seyhan Özel Koç Tıp Diyaliz Merkezi Y.Baraj Mh. Bülent Angın Bulv.43.Sk. N:3/A Özel RTS Adana Diyaliz Merkezi Y.Baraj Mh. 9.Sk. N:7-Seyhan Özel RTS Seyhan Diyaliz Merkezi H.Evleri Mh.128.Sk. Akgül Sit. C Bl. N:5 Özel Fresenius Adana Diyaliz Merkezi Seyhan Mh.4.Sk. Aybirdi Ap. N:1/A-Yüreğir Özel Fresenius Güneydoğu Ceyhan Diyaliz Merkezi Cumhuriyet Mh. 40.Sk. No:210-Ceyhan Özel Fresenius Güneydoğu Diyaliz Merkezi M.Sığmaz Mh.103 Sk. Umut Ap. N:9 Özel Kozan Diyaliz Merkezi Cumhuriyet Mah.Soydan Cad.M. Demir Ap. No:3-Kozan Özel Çukurova Diyaliz Merkezi H.Evleri Ali Çevik Sit. A Blok Zemin Kat Özel Prof.Dr. M.Turan Çetin Kadın Sağ. ve Tüp Bebek 100. Yıl Mah Sk. No:9/A Seyhan Adana Özel Ankara Tüp Bebek Merkezi S.Demirel Bulvarı 138. Sk. Gölçiçeği Ap. No:10 Adana Özel Tüp Bebek Merkezi Reşatbey Mah.4.Sk. Nida Ap. Zemin Kat- Seyhan Kaynak: Đl Sağlık Müdürlüğü verileri ÜN. ÖZEL DĐYALĐZ TBM M.3.4 Sosyal ve Kültürel Tesisler Đlimizdeki Kültürel Tesisler Hacı Ömer Sabancı Kültür Merkezi, Büyükşehir Belediyesi 75. Yıl Sanat Galerisi, Büyükşehir Belediyesi Kültür ve Sanat Evi (Eski Kız Lisesi), Büyükşehir Belediyesi Tiyatro Salonu dur. M.3.5 Endüstriyel Yapılar Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. M.3.6 Göçler ve Hareketli Barınaklar 195

197 Karaçadır göçebelerde görülmektedir. Ayrıca pamuk, ekim ve hasat döneminde Çukurova ya çok sayıda işçi gelir ve bunlar ilkel biçimde çadırlarda yaşamlarını sürdürürler. M.3.7 Otel Motel ve Turizm Amaçlı Diğer Yapılar Đlimizde bu güne kadar Otel-Motel ve Turizm amaçlı binaların yer seçimi çalışması yapıldığına dair bir bilgi bulunamamıştır. Đlimizde mevcut olan Otel-Motel ve Turizm amaçlı binaların listesi G. Turizm bölümünde verilmiştir. M.3.8 Bürolar ve Dükkânlar Đl Özel Đdaresine ait, Seyhan Đlçesinde 8 katlı Kuruköprü işhanı, 4 katlı Karasoku Đşhanı, Yumurtalık, Đmamoğlu, Feke ilçelerinde 5 er katlı, Tufanbeyli ilçesinde 4 katlı işhanı, ayrıca Karaisalı ilçesinde 2 katlı binadan birinci katı işyeri olan taşınmaz malları bulunmaktadır. Kent içerisinde özel sektör ve belediyeler tarafından yapılmış çok sayıda iş ve alış-veriş merkezi bulunmaktadır. Ülkemizde benzeri olmayan dev ve modern iş kompleksinde 1112 işyeri bulunmaktadır. Çok az sayıda kalan işyeri satışlarına devam edilmektedir. Ayrıca, Merkez Park ve Merkez Cami yi ziyaret eden 1000 araç kapasiteli m 2 lik alanda Adana Büyükşehir Belediyesi tarafından yer altı parkı yapılmıştır. Yaklaşık m² kapalı alanda inşası tamamlanan Adana Uluslararası Fuar Alanı hizmete sunulmuştur. Peyzaj çalışmaları da aynı paralelde yürütülmüş ve tamamlanmıştır yılı içerisinde birçok alanda (gıda, otomotiv, altın sanatı, haberleşme v.s.) fuarlar düzenlenmiş ve halkımızın katılımı beklenen düzeye ulaşmıştır. M.3.9 Kırsal Alanda Yapılaşma Đlin şehir ve kasabalarında daha çok kargir betonarme evler bulunmaktadır. Köylerde kargir, kerpiç, taş ve az olarak da saz evleri ile karacadır vardır. Taş evler yığma biçiminde yapılmıştır. Orman içi köylerinde de ahşap evlere rastlanmaktadır. M.3.10 Yerel Mimari Özellikler 1960 a kadar kendi mimari üslubunu koruyabilen Adana, bundan sonra hızlı biçimde apartman sistemine dönmüştür. Eski Adana evleri yıkılmışsa da hala ayaktadır. Bu evler Akdeniz Bölgesinin özel karakteri ile Türk Evi plan tiplerinde görülen genel karakterin sentezidir. Taş ve kerpiç duvarlı, genelde iki katlı, saçakları geniş, çepeleri çıkmalı, cumbalı, pencereler dikdörtgen ve pancurlu kapıları, kemerli, mutlaka avlulu ve avlusunda yine mutlaka asma, gül, turunç ve limonu olan evlerin sayısı iyice azalmıştır. Konak olarak tabir edilen eski Adana evlerinden de restore edilmiş olarak toplam sadece 8 tane bulunmaktadır. Ancak, eski konutların restorasyonu için (sit alanı içinde olan ve olmayanlar) kent çapında ciddi çalışmalara yönelinmiştir. Tepebağ, Kayalıbağ, Sarıyakup ve Hanedan Mahallelerinde bu tür konutların örnekleri vardır. Vakıflar Genel Müdürlüğü ile Kültür ve Turizm Bakanlığında finans ve proje desteği ile restorasyona alınan Ulu Camii Tuzhanı ve Paşa Konağı (Ramazanoğlu Konağı) ve bunlara bağlı müştemilat restore edilerek kent dokusuna yeni boyut kazandırılmıştır. M.3.11 Bina Yapımında Kullanılan Yerel Materyaller Đlimiz de bina yapımlarında yöreye özgü her hangi bir yapı malzemesi ve tekniği kullanılmamaktadır. M.4 Sosyo - Ekonomik Yapı M.4.1 Đş Alanları ve Đşsizlik 196

198 Tablo 95: Aralık 2008 Đtibariyle Kayıtlı Đşgücü Ve Đşsiz Sayıları Kayıtlı Đşgücü Kayıtlı Đşsiz Sosyal Durum Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Normal Özürlü Eski Hükümlü Terör Mağduru Genel Toplam Kaynak: Türkiye Đş Kurumu Adana Đl Müdürlüğü Tablo 96: Aralık 2008 Sonu Đtibariyle Đşe Yerleştirmelerin Ekonomik Faaliyet Gruplarına Göre Dağılımı Diğer sosyal, toplumsal ve kişisel hizmet faaliyetleri 449 Eğitim 40 Gayrimenkul, kiralama ve iş faaliyetleri 241 Kamu yönetimi ve savunma, zorunlu sosyal güvenlik 126 HĐZMET Mali aracı kuruluşların faaliyetleri 59 Oteller ve lokantalar 58 Sağlık işleri ve sosyal hizmetler 208 Toptan ve perakende ticaret; motorlu taşıt, motosiklet, 471 kişisel ve ev eşyalarının onarımı Ulaştırma, depolama ve haberleşme 79 TOPLAM 1731 Ağaç ürünleri imalatı 53 Ana metal ve fabrikasyon metal ürünleri imalatı 89 Başka yerde sınıflandırılmamış imalatlar 101 Deri ve deri ürünleri imalatı 11 Elektrik, gaz, buhar ve sıcak su üretimi ve dağıtımı 110 Elektrikli ve optik donanım imalatı 77 Enerji üreten maddeler hariç madencilik ve 3 taşocakçılığı Enerji veren madenlerin madenciliği ve taşocakçılığı 90 Gıda ürünleri, içecek ve tütün imalatı 253 SANAYĐ Đnşaat 383 Kâğıt hamuru, kâğıt ve kâğıt ürünleri imalatı; Basım ve 71 yayım Kimyasal madde ve ürünler ile suni elyaf imalatı 10 Kok kömürü, rafine edilmiş petrol ürünleri ve nükleer 1 yakıt imalatı Makine ve teçhizat imalatı 182 Metalik olmayan diğer mineral ürünlerin imalatı 29 Plastik ve kauçuk ürünleri imalatı 65 Tekstil ve tekstil ürünleri imalatı 224 Ulaşım araçları imalatı 10 TOPLAM 1762 TARIM Balıkçılık 2 Tarım, avcılık ve ormancılık GENEL TOPLAM Ocak 2009 itibariyle sektörel bazda açık işler dağılımı ise: sanayi sektöründe 30, hizmetler sektöründe 18 ve tarım sektöründe 3 olmak üzere toplam 51 dir. M.4.2 Göçler 197

199 Adana, 1.Dünya Savaşından sonra büyük göçlere sahne olmuş bir ildir. Yüzyılın başında Đl nüfusunun %40 ını azınlıklar oluşturuyordu. Cumhuriyetin ilk yıllarında azınlıklar Adana dan ayrılmışlardır. Bunların dış ülkelere göçü Đl nüfusunu önemli ölçüde azaltmıştır. Cumhuriyetin ilk on yılında özellikle Doğu Anadolu dan Adana ya göçler olmuş, Đlin yıllık büyümesi Ülke geneli üstünde seyretmiştir. Adana ya göç edenler büyük çoğunlukla komşu Đllerden ya da Kahramanmaraş Van hattı ile bu hattın güneyinde kalan Đllerden gelmektedir. Adana Đlinde net göç hızı %16 lık bir rakama ulaşmaktadır. Đç göç ve dış göç durumları aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 97: Adana da genel göç durumu 2000 Yılı 2000 Yılı Đkametgâh Nüfusu Đkametgâh Nüfusu Aldığı Göç Verdiği Göç Net Göç Net Göç Hızı (%) Kaynak: Türkiye Đstatistik Kurumu Adana Bölge Müdürlüğü Adana nın yüksek göç almasının asıl olumsuzluğu nüfus artışından değil, göçen insanların niteliğinden kaynaklanmaktadır. Zira gelenlerin büyük bir çoğunluğu mezra kökenli olup, kent kültüründen yoksun, eğitimsiz ve yoksul insanlardır. Çevre bilinçleri sıfıra yakın olup, gecekondulaşma, çarpık kentleşme, kaçak inşaatlar, yasa dışı ticaret gibi olaylar ağırlıklı olarak bilinçsizliğin sonucudur. Bunun ötesinde aynı nedenle, model otobüs durakları, fidanlar, bantlar, yeşil alan çalışmaları da önemli boyutlarda tahrip edilmektedir. Kültürel Erozyon, ekonomik yaşamı da olumsuz etkilemektedir. Göçün yoğunlaştığı bölgelerde alt yapı yetersizdir. Đçme ve kullanma suyu, kanalizasyon, elektrik, yollarla ilgili olarak ciddi sorunlar yaşanmaktadır. Eğitim olanakları da son derece kısıtlıdır. Sağlık Hizmetleri göçün yoğunlaştığı bölgelerde yok denecek kadar azdır. Bu olumsuzlukların yanı sıra tersine göç başlamıştır. Genç nüfusun kent yaşamına uyum sağlamsıyla (göç devam ederken) sanayi, finans ve birikimli, eğitimli insanlar Adana dan başka illere, ülkelere gitmektedir. DĐE verilerine göre tersine göç hızı %77,89 u bulmuştur. Bir süredir Adana da göçten kaynaklanan nüfus artışının saptanmıyor olması yanıltıcı bir durumdur. Zira Adana, iki yönlü göç hareketi sergilemektedir; eğitimsiz ve yoksul göçü alırken, eğitimli ve varlıklı göç vermektedir. Bu da, kentin kültürel, sosyal ve ekonomik sorunlarına getirilen özverili önlemleri zayıflatan bir faktör olarak varlığını sürdürmektedir. M.4.3 Göçebe Đşçiler (Mevsimlik) Adana, temelli göçler dışında, önemli ölçüde mevsimlik göçler de almaktadır. Mevsimlik göç, özellikle pamuğun çapalanma ve toplama mevsiminde (Nisan-Mayıs ve Eylül- Ekim dönemlerinde) yoğunlaşmaktadır. Bu göçlerin büyük bir bölümü yine doğu, özellikle Güney Doğu Anadolu yöresindendir. Diğer sektörlerde (Đnşaat, Turizm vb.) çalışan işçiler (tarım işçileri de) emlakçıların rastgele parsellediği verimli arazilere çamur ve briketten gecekondularını, çadırlarını gelişi güzel yaparak çarpıklığı yoğunlaştırmaktadır. M.4.4 Kent Toprağının Mülkiyet Dağılımı Bu konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. M.4.5 Konut Yapım Süreçleri Đlimizde konut üretimi Başbakanlık Toplu Konut Đdaresi ve Adana Büyükşehir Belediyesi, özel yap-satçı firmalar tarafından yapılmaktadır. Ayrıca Đlimize göçlerin yoğun olması sebebiyle özellikle Yüreğir ilçesinde gecekondulaşma oranı yüksektir. 198

200 Adana Büyükşehir Belediyesi Konut Çalışmaları: Adana Büyükşehir Belediyesi Yeni Adana Đmar Đnşaat Ticaret A.Ş. tarafından üretilen konutlar bulunmaktadır dan bugüne kadar ürettiği ve planladığı konut raporuna göre; Tamamlanmış 8165, yapımı devam eden ve planlanan 1817 olmak üzere toplam konut sayısı 9982 dir. Yüreğir Yıldızı Konut Projesi (Özgür Mahallesi): Yüreğir Yıldızı Projesi m 2 alan üzerinde, m 2 konut alanı, 9688 m 2 park ve otopark alanı, 4248 m 2 semt pazarı, 5217 m 2 ticaret alanı, 1423 m 2 sağlık ocağı alanı, 2632 m 2 sosyal tesis alanı (Düğün Salonu) ve 7189 m 2 Đlköğretim alanı olarak düzenlenmiştir. Mülkiyeti Yeni Adana Đmar Đnşaat Şirketine ait olan toplam m 2 üzerinde yapılan 1/1000 imar planına göre m 2 konut alanında ada 4 parselde m 2 arsa üzerinde 56 adet ikiz dubleks konuttan oluşan 112 dubleks konut projelendirilmiştir. 1.etap 26 adet dubleks konut inşaatına tarihinde başlanmış ve tarihinde tamamlanıp Kasım- Aralık 2006 tarihi itibari ile hak sahiplerine teslim edilmiştir. 2.etap 22 konut inşaatları Ekim 2007 tarihinde 64 konut ise Haziran 2008 de hak sahiplerine teslim edilmiştir. PTT Evleri Balcalı Konutları: Mülkiyeti Adana Büyükşehir Belediyesine ve Yüreğir Belediyesine ait olan ve Yeni Adana Đmar Đnşaat Tic. A.Ş. tarafından tarihinde yapımına başlanan PTT Evleri Balcalı Konutları m 2 arsa alanında toplam m 2 inşaat alanından oluşan 277 adet konut bulunmaktadır. PTT evleri Balcalı Konutları 1.Etap teslim tarihi Haziran 2007 ve 2.etap teslim tarihi Nisan 2008 tarihidir. Konutlar site şeklinde düzenlenmiştir. Proje alanında örnek devam etmektedir. Güney Yıldızı Projesi Toplam 270 dekar (27 hektar) alanda oluşturulması planlanan toplu konut alanının yeşil alanlar, spor alanları ve tesisleri, sosyal-kültürel tesisler, eğitim ve sağlık tesisleri ile bütünleştirilmesi yöredeki kentsel donanım eksikliğinin bir kısmının bu alanda karşılanması amaçlanmıştır. Mülkiyeti Yeni Adana Đmar Đnşaat Tic.A. Şirketine ait olan 270 dekarlık bu alan üzerinde yapılan 1/1000 imar planına göre m 2 konut alanında; 8480/1 Ada Parselde m 2 arsa üzerinde toplam 50 adet tripleks villa inşaatı hak sahibi üyelere teslim edilmeye başlanmıştır. 8481/1 Ada parselde m 2 arazi üzerinde 12 adet blok, bloklar her katta iki daire (1 bodrum kat+l zemin kat+6 normal kat), her daire brüt 120 m 2 olmak üzere,162 daireden 81 dairenin inşaatı Şubat 2003 de tamamlanmış olup, hak sahibi üyelere teslimine başlanmıştır. 92 Adet tripleks villanın yapımına ise Nisan 2003 de başlanmıştır m 2 arsa alanı içerisindeki lise inşaatı ise tamamlanmıştır m2 arsa alanı içerisindeki ilköğretim inşaatı tamamlanmış v hizmete geçmiştir. Spor tesisi ve park alanlarını proje çalışmaları Adana Büyükşehir Belediyesi tarafından gerçekleştirilmiştir. Tamamı 270 dekar (27 hektar) olan proje sahasında Adana'nın en büyük kent içi parkının yapılması öngörülmektedir. Turhan Cemal Beriker'in Belediye Başkanlığı döneminde yapılmış Atatürk Parkı'nın yüzölçümünün 30 dekar olduğu dikkate alınırsa, Güney Yıldızı Projesi kapsamında oluşturulacak 49 dekar yüzölçümlü parkın bölgeye vereceği estetik görünüş ve sağlıklı yaşama katkısı daha iyi anlaşılacaktır. Öte yandan 42,2 dekar alan açık spor tesisleri (futbol, basketbol, voleybol, tenis, yüzme vs.) için ayrılmıştır. Sportif alanlarla aktif yeşil alanlar toplam proje alanının %35 ini oluşturmaktadır. Bunlara ilaveten 10.1 dekar sosyal tesis, 13.2 dekar lise, 8.3 dekar ilköğretim okulu, 8.5 dekar alan sağlık tesisi için ayrılmıştır. Ulaşım ve otopark alanı ihtiyacı için tahsis edilen toplam alan ise m 2 dir. Bir başka ifadeyle konut alanı 73 dekar olup %27 si kadardır. Bu durumda, sağlık, eğitim, sosyal tesis, spor tesisi ve yeşil alan olarak kamu yararına ayrılan alanların miktarı %73 mertebesindedir. 199

201 142 adet tripleks villa ve 162 adet çok katlı konutlardan oluşan toplam 304 konut hak sahiplerine teslim edilmiştir. Yeni Adana Toplu Konut Projesi Esenşehir Yeni Adana Konutları 2.Bölge 507 Konut Projesi ( I. Etap 187, II. Etap 180, III. Etap 116 Konut) Yeni Adana Toplu Konut 2. Bölge projesi, Carrefour-SA doğusunda olup I.etap 187 konut, II. Etap 180 konut, III. Etap 116 konut inşaatı tamamlanmış ve hak sahiplerine teslim edilmiştir. Arsaların toplam alanı ,40 m2 dir. 1.Etap 187 konut inşaatına Haziran l999 tarihinde başlanılmış, Ocak 2001 tarihinde tamamlanmıştır. II. Etap 180 konut inşaatına Eylül 2000 tarihinde başlanılmış, Aralık 2002 de tamamlanmıştır. III. Etap ise, 116 adet çok katlı konut olarak planlanmıştır. Đnşaatların yapımı ve satışı tamamlanmıştır. Yeni Adana Toplu Konut Projesi 1.Bölge (1121 Konut Projesi) 100.Yıl Mahallesinin doğusu, Carrefour-Sa'nın batısında Kireçocağı mevkiinde toplam m 2 lik alanın, m 2 si Büyükşehir Belediyesi'ne ait konut arsa alanı, m 2 lik kısmı rekreasyon ve çarşı alanı olarak inşa edilmiştir. 123 adet dubleks ve 49 adet Blokta 998 adet çokkatlı apartman dairesi olmak üzere 1121 adet konuttan meydana gelmektedir. Bu konutlar Büyükşehir Belediyesi arsaları üzerinde Toplu Konut Đdaresi nden temin edilen krediler ve üye katılım payları ile finanse edilerek yaptırılmıştır. Dubleks konutlar 108 m 2, daireler brüt 110 m 2 olarak yaptırılmıştır. Projenin 182 konutluk 1. Etap'ına 1997 yılında, 939 konutluk II. Etap'ına Nisan 1998 yılında başlanmıştır. I. Etap 182 konut 1998 yılı sonunda, ll.etap 939 konut Ekim 1999'dan itibaren hak sahiplerine teslim edilmiştir. Yeşil Vadi Villaları (Şambayadı) Şambayadı TOKĐ Konutlarının kuzeyinde bulunan alanda Şambayadı- yeşil Vadi Villaları ile ilgili toplam m 2 konut arsa alanında proje çalışmaları devam etmektedir. Kent Kooperatifleri: Yeni Adana Đmar Đnşaat Şirketinin Teknik Müşavirliğini yaptığı adet üyeye sahip S.S.Yeni Adana Kent Kooperatiflerinin mevcut idari ve mali sorunlarının çözülmesi için Şirket tarafından çalışmalar yapılmaktadır. Bilahare 100 m 2 brüt alana sahip yaklaşık 2000 adet konutun Şirket tarafından müteahhitliğinin ya da müşavirliğinin yapılması planlanmaktadır. Adana Büyükşehir Belediyesinin konut üretimi çalışmaları yukarıda anlatılmıştır. Diğer konut yapım girişimleri (toplu konut, yapsatçılar ve gecekondulaşma vb. ) konularında ayrıntılı bilgi edinilememiştir. M.4.6 Gecekondu Islah ve Önleme Bölgeleri M.4.5 bölümünde ayrıntılı bilgi verilmiştir. M.5.1 Görüntü kirliliği Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. M.5.2 Binalarda Ses Đzolasyonu Bu konu ile ilgili bir çalışma bulunamamıştır. M.5.3 Havaalanları ve Çevresinde Oluşturulan Gürültü Zonları Adana Havalimanında mevcut durum itibariyle uçak gürültüsünden etkilenen alanlarda gelişiminin kontrolü, pist yönleri, alçalma ve tırmanma istikametleri dikkate alınarak gürültü 200

202 düzeyine göre zonlama yapılmamıştır. Ancak alçalma tırmanma sınırları ve hangi tip yerleşmelere (hastane, okul, konut, sanayii, vb.) hangi zonlarda izin verileceği ve binaların kat yüksekliğinin ne olacağı mania hahdit yüzeyleri çizelgesi çıkartılmıştır. Adana havalimanı tevsii imar planı Adana Büyükşehir Belediyesi Meclisi nce tarihinde 279 karar sayısı ile onanmış bulunan Nazım imar planı esaslarına göre düzenlenmiş ve Seyhan Đlçe Belediyesince uygun görülerek günlü Meclis toplantısında 390 sayılı karar ile onanmıştır. M.5.4 Ticari ve Endüstriyel Gürültü Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. M.5.5 Kentsel Atıklar (N) Atıklar bölümünde ayrıntılı bilgi verilmiştir. M.5.6 Binalarda Isı Yalıtımı M.6 Nüfus Bu konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. M.6.1 Nüfusun Yıllara Göre Gelişimi Tablo 98: 2000 Yılı Genel Nüfus Sayımı Sonuçlarının Đlçelere Göre Dağılımı ĐLÇE ADI TOPLAM NÜFUS ŞEHĐR NÜFUSU KÖY NÜFUSU TOPLAM SEYHAN YÜREĞĐR ALADAĞ CEYHAN FEKE ĐMAMOĞLU KARAĐSALI KARATAŞ KOZAN POZANTI SAĐMBEYLĐ TUFANBEYLĐ YUMURTALIK M.6.2 Nüfusun Cinsiyet ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı Tablo 99: Adana ili Yaş Grubu ve Cinsiyete Göre Nüfus (2007 ADNKS kayıtlarına göre) Yaş grubu Toplam Erkek Kadın

203 Toplam M.6.3 Đlçelerin Nüfus Yoğunlukları Tablo 100 ĐLÇE KM Nüfus 2007 Nufüs Yoğunluğu 2008 Nüfus Yoğunluğu SEYHAN YÜREĞĐR ALADAĞ CEYHAN FEKE ĐMAMOĞLU KARAĐSALI KARATAŞ KOZAN POZANTI SAĐMBEYLĐ TUFANBEYLĐ YUMURTALIK TOPLAM M.6.4 Nüfus Değişim Oranı 1927 yılında Türkiye de 63 Đl bulunmakta iken, özellikle 1985 yılından sonra idari bölünüş yapısında gerçekleştirilen değişikliklerin sonucu olarak 2000 yılında bu sayı 81 e yükselmiştir yılında Türkiye nin nüfusu , Adana Đlinin 227,735 olarak tespit edilmiş ve Adana Đli nüfus büyüklüğü açısından 63 Đl arasında 22. sırada yer almıştır. Aynı yıl en fazla nüfusa sahip 3 Đl Đstanbul, Đzmir ve Konya olarak tespit edilmiştir. Adana ili Türkiye nin Akdeniz Bölgesinde yer almaktadır. Đlin yüz ölçümü km 2 ile Türkiye nin % 1.8 ni oluşturmaktadır. Adana da km 2 ye düşen kişi sayısı 1927 yılında yaklaşık 14 kişi iken 2000 yılında 133 kişiye yükselmiştir. Adana Đlinin ortalama hane halkı büyüklüğü yavaş bir şekilde azalmaktadır yılında bu Đlin ortalama hane halkı büyüklüğü 5.7 iken, 2000 yılında 4.7 olmuştur. Son 73 yılda Türkiye nin nüfusu yaklaşık 5 kat artış göstermiştir. Aynı dönemde, Adana nın nüfusu yaklaşık 8 kat artış göstermiş ve 2000 yılında e yükselmiştir. Đlde en düşük yıllık artış hızı %8.8 ile döneminde, en yüksek yıllık nüfus artış hızı % 42.4 ile yılları arasında görülmüştür döneminde Adana Đlinin yıllık nüfus artış hızı % 17.7 dir. 202

204 Tablo 101 Yıllar Nüfus Şehir oranı Köy oranı Nüfus artış hızı (Binde) , , , , , , , , , ,035, ,240, ,485, ,725, ,934, ,849, ,006, KAYNAKLAR Türkiye Đstatistik Kurumu Adana Bölge Müdürlüğü 2008 Adana Büyükşehir Belediyesi 2008 Đl Kültür ve Turizm Müdürlüğü 2008 Đl Milli Eğitim Müdürlüğü 2008 Đl Sağlık Müdürlüğü 2008 Türkiye Đş Kurumu Adana Đl Müdürlüğü 2008 Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Adana Bölge Müdürlüğü

205 N.ATIKLAR N.1 Evsel Katı Atıklar Đl genelinde oluşan katı atıkların miktarı ve çeşitleri ile ilgili bilgi edinilememiştir. Đlimiz genelinde, Aladağ, Kozan, Pozantı, Saimbeyli, Feke ve Tufanbeyli Đlçelerinde yayla turizmi dolayısıyla, Karataş ve Yumurtalık Đlçelerinde deniz turizmi nedeniyle yaz aylarında atık miktarları artmaktadır. N.2 Tehlikeli Atıklar Tehlikeli Atık Üreticileri Atık Beyanlarını LIFE - HAWAMAN PROJESĐ Tehlikeli Atık Beyan Sistemi üzerinden yapmakta olup, ilgili TABS ne 2008 yılı sonuna kadar 698 adet firma dâhil edilmiş olmakla birlikte halen bu yönde çalışmalar sürdürülmektedir. Ancak sistem üzerinde henüz raporlama işlemi yapılamamaktadır. Bakanlıkça çeşitli raporlamalar yapılabilmesi yönünde çalışmalar ise devam etmektedir. Tehlikeli Atık Üreticilerinin tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne göre çalışması, üretim sonucu oluşması muhtemel olan tehlikeli atıklar için atıkların fabrika sınırları içinde tesis ve binalardan uzakta beton saha üzerine yerleştirilmiş sağlam, sızdırmaz, emniyetli ve uluslararası kabul görmüş standartlara uygun konteynırlar içerisinde geçici olarak muhafaza edilmesi ve buna göre geçici depolama alanı oluşturması, atığın gönderileceği lisanslı geri kazanım ya da bertaraf tesisine oluşan atıkların Ulusal Atık Taşıma Formu kullanılarak teslim edilmesi yönünde denetimler yapılmaktadır. Tehlikeli atıkların geçici depolama alanlarından lisanslı firmalara ait lisanslı araçlar ile lisanslı geri dönüşüm/bertaraf tesislerine gönderilmesi sağlanmaktadır. Tehlikeli atık taşımak üzere 9 firma ve 28 aracın lisansı devam etmektedir. N.3 Özel Atıklar N.3.1 Tıbbi Atıklar Đlimizde bulunan hastaneler ve diğer sağlık kuruluşları Đl Çevre ve Orman Müdürlüğü elemanları tarafından periyodik olarak denetlenmektedir. Yapılan denetimlerde, hastane atıkları kırmızı poşetlerde biriktirilerek geçici depolanmaları sağlanmıştır. Bu atıklar Seyhan Đlçe Belediyesi, Yüreğir Đlçe Belediyesi ve Ceyhan Đlçe Belediyesi tarafından Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğine uygun donanımlı, sıkıştırmasız araçlarla toplanmakta ve taşınmaktadır ( Serum şişeleri, cam aksamlı malzemeler kumbaralarda biriktirilmektedir). Tıbbi Atıklar Sofulu Çöp Alanında evsel atıklardan ayrı bir alana dökülerek bertaraf edilmekte, üzeri kireçlenerek toprak ile üstü örtülmektedir. Tablo 102: Tıbbi Atık Oluşum Miktarı, 2008 BELEDĐYE ATIK MĐKTARI Seyhan Belediyesi kg/gün Yüreğir Belediyesi 2.181,16kg/gün Ceyhan Belediyesi 102,02kg/gün Saimbeyli Belediyesi 8,32 kg/gün Feke Belediyesi 1,09 kg/gün Kozan Belediyesi 138,52kg/gün Đlimiz sınırları içerisinde bulunan ve 2008 yılında denetlenen sağlık kurum ve kuruluşları ilçelere göre aşağıda verilmiştir. Tablo 103: Seyhan Đlçesinde Bulunan Sağlık Kuruluşları Sıra Sağlık Kur. Adı Kur. Türü Konteyner, Tıbbi Atık Günlük Atık Geçici Atık Depo Taşıyıcı Miktarı (Kg.) 1 Hıfsızssıhha Enstitüsü Resmi Kont. Var Seyhan 6 204

206 2 Yaşam Polikliniği Özel Kont. Var Seyhan 1-2 Resmi Depo Var Seyhan 10 3 Dr.Ekrem Tok Ruh Sağ. Ve Sinir Hast. Hastanesi 4 Ç.Ü. Balcalı Hastanesi Resmi Depo Var Seyhan 1000 Resmi Depo Var Seyhan Fatma Kemal Timuçin Kalp Merkezi 6 Seyhan Uygulama Mrk. Resmi Depo Var Seyhan Resmi DepoVar Seyhan Adana Çukurova Devlet Hastanesi 8 Baskent Ünv. Adana Uygulama Merkezi Seyhan Özel DepoVar Seyhan 90 9 Ortadoğu Hastanesi Özel DepoVar Seyhan Özel Kont. Var Seyhan 5 10 Can Doğum ve Cerrahi Hastanesi 11 Adana Özel Sağlık Hizmetleri Özel DepoVar Seyhan Odak Tıp Merkezi Özel Kont. Var Seyhan 6 Özel Kont. Yok Seyhan 1 13 Alper Özel Sağlık Hizmetleri 14 Nobel Cerrahi Tıp Merkezi 15 Çukurova Güven Cerrahi Tıp Merkezi 16 Çukurova Güven Tıp Merkezi Özel Kont. Var Seyhan 10 Özel Kont. Var Seyhan 5-6 Özel Kont. Var Seyhan Galeria KBB Özel Kont. Var Seyhan 6 Özel Kont. Var Seyhan 0,5 18 Çuko Med Görüntüleme Merkezi 19 Dr.Aygül Karakeçi1 Sağlık Ocağı 20 Aslan Ali Şenöz1 Nolu Sağlık Ocağı. 21 Huzurevi Sağlık Ocağı Resmi Kont. Yok Seyhan 1 Resmi Kont. Var Seyhan 1-2 Resmi Kont. Yok Seyhan Sümer Sağlık Ocağı Resmi Kont. Yok Seyhan Kurttepe Sağlık Ocağ Resmi Kont. Var Seyhan 1 Tablo 104: Yüreğir Đlçesinde Bulunan Sağlık Kuruluşları Sıra Sağlık Kur. Adı Kurum Türü Konteyner, Geçici Atık Depo Tıbbi Atık Taşıyıcı 1 Adana Devlet Hastanesi Resmi Depo var Yüreğir Özel Depo Var Yüreğir Başkent Ünv. Adana Uygulama Merkezi Kışla 3 Başkent Ünv. Adana Uygulam Merkezi Yüreğir Tablo 105: Diğer Đlçelerde Bulunan Sağlık Kuruluşları Günlük Atık Miktarı (Kg.) Özel Depo Var Yüreğir Sıra Sağlık Kur. Adı Kurum Türü Konteyner, Geçici Atık Depo Tıbbi Atık Taşıyıcı Günlük Atık Miktarı (Kg.) l Özel Çare Hasatnesi. Özel Kont. Var Ceyhan 1 2 Hürriyet Sağlık Ocağı Resmi Kont. Yok Ceyhan Ocak Sağlık Ocağı Resmi Kont. Yok Ceyhan 1 4 Cey-lab Tahlili Lab. Özel Kont. Yok Ceyhan 1 5 Ceyhan Devlet Hastanesi 6 Ceyhan Develt Hast. Yumurtalık Ek Hiz. Birimi Resmi Depo var Ceyhan 10 Resmi Depo var Ceyhan 30 7 Karataş Mrk. Sağlık Ocağı Resmi Kont. Yok Karataş 0,5 8 Özel Karataş Polikliniği Resmi Kont. Yok Karataş 1 9 Kozan Devlet Hastanesi Resmi Depo var Kozan Đmamoğlu Devlet Hastanesi Resmi Depo var Đmamaoğlu

207 11 Hürriyet Sağlık Oca Resmi Kont. Yok Đmamaoğlu 1 12 Karaisalı Devlet Hastanesi Resmi Kont. var Karaisalı 2-3 N.3.2 Atık Yağlar Atık yağlar genellikle otomotiv sektöründen, fabrikalardan, iş makinelerinden, araç servis istasyonlarından oluşmaktadır tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ne göre denetimler yapılmakta ve buna göre geçici depolama yapılması istenmektedir. Daha sonra geçici depolanan atık yağlar lisanslı firmalara ait lisanslı araçlar ile lisanslı geri dönüşüm/bertaraf tesislerine gönderilmektedir. Đlimizde 1 adet Atık Yağ Geri Dönüşüm firması bulunmakta olup firma ismi Can Kimyevi Maddeler Geri Kazanım Arıtma Bertaraf Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti. dir. Tablo Yılında Atık Yağ Taşımak Üzere Lisans Alan Firma Sayısı Araç sayısı Yılı Atık Yağ Beyan Formu Sayısı 2008 Yılı Atık Yağ Miktarı (Ton/Yıl) Tablo 107: Kategorilere göre atık yağ miktarları, 2008 I. Kategori (Ton/Yıl) II. Kategori (Ton/Yıl) III. Kategori (Ton/Yıl) Tablo 108: Atık kodlarına göre atık yağ miktarları ATIK KODU M / A ATIK AÇIKLAMASI YAĞ ATIKLARI VE SIVI YAKIT ATIKLARI (YENĐLEBĐLĐR YAĞLAR, 05 VE 12 HARĐÇ) TOPLAM MĐKTAR (TON/YIL) Atık Hidrolik Yağlar M Sadece madeni yağ içeren hidrolik yağlar M Diğer hidrolik yağlar A Diğer hidrolik yağlar Atık Motor, Şanzıman ve Yağlama Yağları M Klorlu motor, şanzıman ve yağlama yağları M Klorlu olmayan motor, şanzıman ve yağlama yağları A Mineral esaslı klor içeren motor, şanzıman ve yağlama yağları Mineral esaslı klor içermeyen motor, şanzıman ve yağlama yağları A A Sentetik motor, şanzıman ve yağlama yağları A Diğer motor, şanzıman ve yağlama yağları Atık Yalıtım ve Isı Đletim Yağları A Sentetik yalıtım ve ısı iletim yağları A Diğer yalıtım ve ısı iletim yağları Başka bir şekilde tanımlanmamış yağ atıkları Başka bir şekilde tanımlanmamış atıklar ATIK YÖNETĐM TESĐSLERĐNDEN, TESĐS DIŞI ATIK SU ARITMA TESĐSLERĐNDEN VE ĐNSAN TÜKETĐMĐ VE ENDÜSTRĐYEL KULLANIM ĐÇĐN SU HAZIRLAMA TESĐSLERĐNDEN KAYNAKLANAN ATIKLAR Yağın Yeniden Üretiminden Kaynaklanan Atıklar Başka bir şekilde tanımlanmamış atıklar GENEL TOPLAM:

208 N.3.3 Bitkisel ve Hayvansal Yağlar Bakanlığımız tarafından, tarih ve sayılı Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği kapsamında; Đlimizde faaliyet gösteren Paksoy Ticaret ve Sanayi A.Ş. ye biyodizel üretimi amacıyla kullanılmış kızartmalık yağ toplama faaliyeti için Bitkisel Atık Yağ Toplama Lisansı verilmiştir. Firmada anlaşmalı olduğu geçici depolama izni bulunan firmalar ve lisanslı araçlar ile gelen bitkisel kızartmalık atık yağların geri kazanımı yapılmaktadır. Valiliğimiz Đl Çevre ve Orman Müdürlüğü tarafından, ilgili Yönetmelik kapsamında 3( üç ) adet firmaya kullanılmış kızartmalık yağları depolamak amacıyla Geçici Depolama Đzni verilmiştir. Taşıma ve geçici depolama izni verilen Set Dış Ticaret Sanayi ve Đnşaat Ltd. Şti., My Biodizel Hammaddesi Yağ Akaryakıt Tekstil Đnş. Emlak ve Oto Tic. Ltd. Şti. ve geçici depolama izni verilen Palmiye Biyoenerji San. ve Tic. Ltd. Şti. Đlimizde çeşitli işletmelerden bitkisel kızartmalık atık yağları ulusal atık taşıma kullanarak toplamaktadırlar. Toplanan bitkisel kızartmalık yağlar, şirketin geçici depolama alanında depolanarak anlaşmalı oldukları bitkisel atık yağ toplamaya yetkili firmalara göndermektedirler. Ayrıca geçici depolama izni verilen firmalar; topladıkları kullanılmış kızartmalık yağ miktarını ve bitkisel atık yağ toplamaya yetkili firmalara sevk ettikleri miktarları gösteren bir tabloyu ve ulusal atık taşıma formlarının fotokopilerini ile birlikte her ayın sonunda Müdürlüğümüze bildirmektedirler. Ayrıca Đlgili Yönetmelik kapsamında; Belediye sınırları içindeki bitkisel atık yağ üreten otel, lokanta, yemek fabrikaları, sanayi mutfakları ve benzeri yerlerin denetlenmesi amacıyla Đlimiz Belediyelerinden çevre denetim birimini kuran Büyükşehir Belediyesi, Seyhan Belediyesi, Ceyhan Belediyesine yetki devri yapılmıştır. Yetki devri yapılan Belediyeler ilgi Yönetmelik kapsamında denetimlerini gerçekleştirerek her ayın sonunda yaptıkları çalışmalarla ilgili Bakanlığımıza ve Müdürlüğümüze bilgi vermektedirler. Kullanılmış kızartmalık yağ üreticileri ve geçici depolama alanlarından gelen ulusal atık taşıma formları Müdürlüğümüz tarafından değerlendirilmiş olup; Đlimizde 2008 yılında toplanan ve bitkisel atık yağ toplamaya yetkili firmalara sevk edilen kullanılmış kızartmalık yağ miktarı kg olduğu tespit edilmiştir. N.3.4 Pil ve Aküler Ömrü bitmiş piller ayrı toplanmakta olup TAP ile sözleşmesi bulunan Büyükşehir Belediyesine verilmektedir. Atık aküler Đl Müdürlüğümüzce geçici depolama izini verilmiş olan Pb Metal Kurşun, Kursan, Zeka Mühendislik, Toprak Hurda Metal adlı firmalar tarafından toplanmaktadır. N.3.5 Cips ve Diğer Yakma Fırınlarından Kaynaklanan Küller Đl sınırlarımız içerisinde bu tür yakma tesisleri bulunmamaktadır. N.3.6 Tarama Çamurları Sahil Güvenliğin talebi doğrultusunda, Karataş balıkçı barınağında DLH Đnşaat Genel Müdürlüğüne bağlı 8.Bölge Müdürlüğü tarafından yumuşak zeminde 16 Nisan Nisan 2005 tarihleri arasında aralıklarla tarama yapılmıştır. Taramanın toplamı m3 olup, bu miktarın 6500 m3 ü 2004 yılında, m3 ü 2005 yılında yapılmış olup taramadan çıkan (boşaltılan) madde Silt (ince kum) dir. N.3.7 Elektrik ve Elektronik Atıklar Đncirlik üssündeki bu tür atıklar Müdürlüğümüz gözetiminde A.B.D ye gönderilmektedir tarih ve sayılı Resmi Gazetede Elektrikli ve Elektronik Eşyalarda Bazı Zararlı Maddelerin Kullanımının Sınırlandırılmasına Dair Yönetmelik yayınlanmış olup MADDE

209 (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinden bir yıl sonra yürürlüğe girer. hükmü de dikkate alınarak bu yönetmelik kapsamında da gerekli çalışmalar yapılacaktır. N.3.8 Kullanım Ömrü Bitmiş Araçlar Kullanımı bitmiş bu tür atıkların geri kazanımı ile ilgili bir tesis bulunmamaktadır. N.4 Diğer Atıklar N.4.1 Ambalaj Atıkları tarih ve sayılı Resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği kapsamında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliğinin 6, 17,23 maddelerini kapsayan değişiklik Đl Çevre ve Orman Müdürlüklerine yapılan yetki devri çerçevesinde Adana il genelinde ambalaj üretimi, ambalajlara dolum yapan firmalar, Ambalaj Atığı Toplama Ayırma Tesisleri ve Ambalaj Atığı Geri Dönüşüm firmaları ile ilgili: -Firmaların isim, adres ve telefonları -Ambalaj üretimi yapan firmaların günlük ürettikleri ambalaj cins, miktarı ve ambalajların satıldığı yerler, -Ambalajlara dolum yapan firmaların ambalajlarının temin edildiği yerler -Ambalaj atıkları toplama-ayırma tesislerinde ayrılan atıkların cins ve miktarları, atıkların satıldığı yerler, -Ambalaj atıkları geri dönüşüm firmalarında geri dönüştürülen ambalaj atığı cins ve miktarı ve bu malzemelerin satıldığı firmalara ait bilgiler Çevre ve Orman Bakanlığının adresinde mevcuttur. Đl genelinde 200 m² den büyük 35 adet Süper market bulunmaktadır. Bu süpermarketlerde oluşturulan atık toplama noktalarında toplanan atıklar lisanslı toplama-ayırma tesislerine gönderilmektedir. N.4.2 Hayvan Kadavraları Kombinada 2008 yılı içinde çalışma yapılmamıştır. N.4.3 Mezbaha Atıkları Kombinada 2008 yılı içinde çalışma yapılmamıştır N.5 Atık Yönetimi Sanayiden kaynaklanan tehlikeli atıkların yönetimi için kaynakta atığın azaltılması çalışması yapılmakta ve üretim sonrası oluşan atıkların tesis sahası içinde geçici depolama alanlarında depolanması için gerekli izin verilemekte; daha sonra lisanslı araçlarla lisans almış geri dönüşüm/bertaraf tesislerine gönderilmesi denetlenmektedir. Ayrıca Đlimiz sınırları içinde iki adet (Meltem Kimya Teks. San. Đth. Đhr. ve Tic. Ltd. Şti. ve Can Kimyevi Maddeler Geri Kazanım Arıtma Bertaraf Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti.) tehlikeli atık geri kazanım tesisi bulunmaktadır. N.6 Katı Atıkların Miktar Ve Kompozisyonu Adana Büyükşehir Belediye sınırları içerisinde toplanan atık miktarları ve atıkların özellikleri aşağıdaki tablolarda verilmiştir. Tablo 109: Atık boşaltım miktarları OLUŞUM KAYNAĞI GÜNLÜK BOŞALTIM(ton/gün) 208

210 EVSEL ATIK 895 TĐCARĐ ATIK(Lokanta) 151 TĐCARĐ ATIK(Dükkân) 157 MARKET ATIĞI 45 KURUMSAL ATIK 32 CADDE SÜPRÜNTÜSÜ 150 PARK ATIĞI 20 DĐĞER ATIKLAR 50 TOPLAM 1500 Tablo 110: Atık kompozisyonu (%) KAYNAĞI EVSEL TĐCARĐ MARKET KURUM CADDE PARK ATIK DĐĞER KATEGORĐSĐ LOKANTA DÜKKÂN Mutfak Atığı Kâğıt Tekstil Ot ve Odun Plastik Deri ve Lastik Metal Şişe ve Cam Seramik ve Taş Muhtelif Toplam Görünür Özgül ağırlık Kaynak: Adana Đl Çevre ve Orman Müdürlüğü Çevre Yönetimi Şubesi Envanteri N.7. Katı Atıkların Biriktirilmesi, Toplanması, Taşınması ve Aktarma Merkezleri Đlimiz Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde ilçe belediyeleri tarafından toplanan katı atıklar Sofulu Çöp Döküm sahasında vahşi olarak depolanmaktadır. Büyükşehire bağlı merkez ilçe belediyeleri içerisinde sadece Seyhan ilçesinde aktarma istasyonu bulunmaktadır. Đlçe Belediyelerinde katı atık düzenli depolama iş termin planları devam etmektedir. Ormanlık alan ve içme suyu havzası içerisinde olmasından dolayı bazı ilçelerde problemler yaşanmaktadır. N.8 Atıkların Bertaraf Yöntemleri N.8.1 Katı Atıkların Depolanması Mevcut çöplük sahası, şehrin kuzeydoğu yönünde Büyükşehir Belediye sınırları dışında, Sofulu Belediyesi sınırları dâhilindedir. Büyükşehir Belediyesi tarafından söz konusu alanda yapılması planlanan Entegre Katı Atık Bertaraf Tesisi projesine ait 12 Haziran 2007 tarihli ÇED Olumlu kararı bulunmaktadır. Ancak, tesis henüz faaliyete geçmemiş olup, kamulaştırma çalışmaları devam etmektedir. N.8.2 Atıkların Yakılması tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Atıkların Ek Yakıt Olarak Kullanılmasında Uyulacak Genel Kurallar Hakkında Tebliğ gereğince genellikle çimento fabrikaları geri dönüşüm lisansı alarak atık yağları ek yakıt olarak kullanmaktadır. Ayrıca 209

211 bertaraf edilmesi gereken atıklar, yakma yöntemi kullanılmak suretiyle bertaraf işlemine tabi tutulmaktadır. N.8.3 Kompost Kompost tesisi mevcut değildir. N.9 Atıkların Geri Kazanımı ve Değerlendirilmesi Kent bazında Kamu Kuruluşlarının geri kazanma etkinliklerinin oldukça sınırlı olmasına karşın özel girişimcilerle kurulan çok ortaklı bir geri kazanım sistemi çok iyi örgütlenmiş ve çok etkin çalışmaktadır. Özellikle, geri kazanılabilir malzemenin eskicilerce üretim noktasında; çöp toplayıcılarınca da boşaltım noktalarında yapılan özel nitelikli toplama son derece etkindir. Toplam atığın % 5.9 unun bu yoldan geri kazanıldığı kabul edilmektedir. Sofulu depolama sahasında sayıları arasında değişen çöp ayırıcısı Adana Büyükşehir Belediyesine ve Özel yükleyiciye (müteahit) herhangi bir ödemede bulunmadan çalışmaktadır. Ayırıcılar saha içerisinde çalışmalarını elle ayıklayarak yapmaktadırlar. JĐCA ekibinin atık kompozisyon araştırma sonuçlarına göre Adana Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde belirlenen en yüksek oranda % 75.5 ile mutfak atıkları olmuştur. Mayıs 1995 yılı içinde yapılan kompost pazar araştırması da atıkların üretilmiş kompostta çok büyük bir talep olduğunu (yılda 3.7 milyon ton) göstermiştir. Özel sektör tarafından oldukça aktif bir geri dönüşüm sistemi kurulmuşsa da daha çok kayıt dışı çalışılmaktadır. Katı Atık Yönetiminde geri dönüşümü öncelikli konu kabul eden Çevre ve Orman Bakanlığı, kentsel atıkların % 90 oranında geri kazanımını hedeflemektedir. Bugünkü özel sektör geri dönüşüm uygulamalarında mutfak atıklarının yeri yok gibi dir. Ancak, daha ileri evrelere yönelebilmek için, gıda atıklarının da ele alınması gerekmektedir. Ayıklama tesisi mevcut olmadığından bu bağlamda, Adana-Mersin bölgesel katı atık yönetimi projesinin öncelikli hedeflerinden birisi de gereken bütçe sağlandığında bir ayrıştırma tesisi ve birde kompost tesisi inşaa edilmesidir. N.10 Atıkların Çevre Üzerindeki Etkileri Belediyelerin Katı Atık Yönetiminde, zaman zaman atık depolama sahasına bağlı sorunların çok ciddi boyutlar sergilediği görülebilmektedir. Hızlı kentleşme, mevcut atık depolama sahasının etrafında konutların halkalaşmasına yol açmaktadır. Sonradan gelmiş olmalarına rağmen çevre sakinleri kokuya, sineğe (diğer kemirgenler), toza vb. olumsuzluklara karşı şiddetli bir direniş gösterirler. Döküm sahası, atık oluşum odaklarından ekonomik bir mesafe içinde bulunduğu sürece, atık taşıma maliyeti yükselmeyecektir. Ancak, özellikle büyük şehirlerde, başta sakinlerin muhalefetine bağlı olarak, böyle yakın alanların bulunması nadirdir. Dolayısıyla da atıkların ve patojenlerin yayılması, doğrudan temas, koku, gaz, sızıntı suyu problemleri ortaya çıkmaktadır. Çöpün üst tabakasının bir kısmı, rüzgârla kolayca uçabilen hafif maddelerden oluşmuştur. Çöplük sahasına giren hayvanlar da atıkların yer değiştirmesi ve saha dışına taşınmasına neden olmaktadırlar. Ayrıca, sahada çöpün geri kazanılabilir kısmını ayırmakla uğraşan kişilerin, kendilerini veya etrafındaki insanları etkileyebilecek patojenik maddeleri taşıma riskleri bulunmaktadır. Sıcak bir iklime sahip Adana da mevcut sahada günlük olarak örtü çalışması yapılsa bile günlük boşaltım, yayma esnasında rüzgârın da yardımı ile estiği zamanlarda açığa çıkan koku, saha civarında yaşayan kişilerin en çok şikâyet ettiği konudur. Sofulu çöp döküm sahasındaki atıkların hacmi oldukça büyüktür ve çöplerin büyük bir kısmı organik maddelerden (%75.5evsel atık) oluşmaktadır. Dolayısıyla metan gazı oluşumu için yeterli miktarda ayrışabilir organik madde mevcuttur. Atık hacminin yüksek olduğu sahada yaygın ve patlama riskleri ile zeminde gaz hareketlerinin önlenebilmesi için gaz toplama bacaları inşa edilmiştir. 210

212 Yeraltı ve yüzeysel suların, sızıntı suyu tarafından kirletilmesi, bu suların içme ve sulama amaçlı kullanımını sınırlamaktadır. Bu bağlamda, proje kapsamında bir vadiye uzanan atık alanı talveginde 1228 m uzunluğunda, içi filtre malzemesi ile doldurulan betonarme kanal ve bunun mansabında, bürüt 400 tonluk sızıntı regülasyon havuzu ile motopomp sistemi inşa ve montaj edilmiştir. KAYNAKLAR Đl Çevre ve Orman Müdürlüğü Çalışmaları,

213 O.GÜRÜLTÜ VE TĐTREŞĐM O.1 Gürültü Doğaya özgü seslere karşı uyumlu olarak yaratılmış olan insan kulağı, Hz. arasındaki seslere karşı duyarlı olmakla birlikte bütün ses frekanslarını aynı şekilde algılayamaz. Đnsan kulağının en duyarlı olduğu frekans aralığı Hz leridir. Duyarlılığın en az olduğu bölge ise 16 Hz den aşağı ve Hz den yukarısıdır. 16 Hz den düşük olan seslere Vibrasyon denir. Bu sesler daha çok sarsıntı olarak hissedilir Hz den yüksek olan seslere ise Ultra-ses denir. Çevre ve Orman Bakanlığı ile Federal Almanya Çevre, Doğa Koruma ve Nükleer Güvenlik Bakanlığı ile Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimine ilişkin varılan anlaşma ile 21 ay sürecek olan Gürültü Eşleştirme Projesi başlamıştır. Projede Ankara, Adana, Đstanbul, Bursa ve Đzmir pilot iller olarak seçilmiş ve çalışmalar Mart 2006 yılı itibariyle başlamıştır. Adana pilot alan ziyaretleri Mayıs/26-27 Eylül 2006 tarihleri arasında gerçekleşmiş ve değişik tarihlerde de Ankara da Bakanlıkta çalıştaylar düzenlenmiştir.(çalıştaylar 2007 yılı içinde devam etmektedir.) Projede: -2002/49/EC direktifinin yürütülmesinden sorumlu ilgili bakanlıklar ve paydaşların sorumlulukları ve yetki alanları tanımlanacaktır. -Direktifin gerekliliklerine bağlı olarak çevresel gürültünün değerlendirilmesi, bunun gürültü haritalarında gösterilmesi, eylem planlarının hazırlanması ile kamuoyunun bilgilendirilmesi ve katılımının sağlanması olmak üzere gürültü kontrolüne yönelik seçilen 5 pilot bölgede çalışmalar yapılacaktır.(başlayan çalışmalar devam etmektedir.) Proje Hedeflerine aşağıda gösterilen 6 bileşen dâhilinde ulaşılacaktır. Bileşen 1-Envanter ve Veri Tabanı Bileşen 2-Pilot Bölgelerde Gürültü Haritalarının Hazırlanması Bileşen 3-Pilot Bölgelerde Eylem Planlarının Hazırlanması Bileşen 4-Uygulama için Master Plan Bileşen 5- AB Direktifinin Uyumlaştırılması Bileşen 6-Eğitim Söz konusu projenin en önemli aşaması olan uzmanlar tarafından verilen eğitimlerin uygulanabilirliğidir. Proje kapsamında hazırlanacak olan gürültü haritaları için gerekli olan bilgisayar ve yazılım programı %25 i Çevre ve Orman Bakanlığı diğer kısmı proje bütçesinden karşılanarak belediyelere hibe edilmiş ve pilot illerde ilgili kurum elemanlarının eğitim çalışmaları tamamlanmıştır.(bu kapsamda, Adana Büyükşehir Belediyesi koordinatörlüğünde 26 Şubat-02 Mart 2007 tarihleri arasında gürültü haritaları yazılım programları için 5 günlük eğitim çalışması yapılmıştır. Bölgemizde yapılan çalışmalar 22 Kasım 2006 yılında Çevre ve Orman Bakanlığında tüm uzmanlara anlatılmış olup, yazımız ekindeki CD içindedir. Rapor formatındaki başlıklara verilecek bilgiler proje süresi içinde ayrıntılı olarak şekillenecektir. O.1.1 Gürültü Kaynakları O Trafik Gürültüsü 2008 yılına ait ölçüm çalışmaları yoktur. O Endüstri Gürültüsü 212

214 2008 yılına ait ölçüm çalışmaları yoktur O Đnşaat Gürültüsü Đnşaat hafriyat gürültüsü sürekli olmadığından çevreye olan etkisi diğer gürültülere göre daha az rahatsız edicidir. Đnşaat gürültüsünden dolayı şikâyetler söz konusu olduğunda Đl Çevre ve Orman Müdürlüğünce denetim yapılmakta gerekli önlemlerin alınması sağlanmaktadır. Müdürlüğümüzde inşaat hafriyat çalışmalarından oluşan gürültü ölçümleri ile ilgili veriler bulunmamaktadır. O Yerleşim Alanlarında Oluşan Gürültüler Konuyla ilgili bilgi edinilememiştir. O Havaalanları Yakınlarında Oluşan Gürültü 2008 yılına ait ölçüm çalışmaları yapılmamıştır. O.1.2 Gürültü ile Mücadele tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliğine göre ilimizde Büyükşehir ve Büyükşehire bağlı Seyhan Belediyesi Bakanlığımız tarafından tam teşekküllü Çevre Birimi kurduğundan gürültü ile ilgili ölçüm denetim uygulamaları ile yetkilendirilmiştir. Yüreğir Belediyesi çevre birimi kurmadığından dolayı şikâyet ve denetim çalışmalarını Müdürlüğümüz Yüreğir ilçe sınırları dâhilinde yürütmektedir. O.1.3. Gürültünün Çevreye Olan Etkileri O Gürültünün Fiziksel Çevreye Etkileri Đlimizde ana caddeler üzerindeki konutlar trafik gürültüsünden etkilenmektedir. Bunun yanında meskenlerin altında bulunan ticarethanelerin merkez ve ilçelerde kurulan küçük sanayi sitelerine taşınması ile problemler ortadan kalkacaktır. O Gürültünün Sosyal Çevreye Olan Etkileri Gürültü kaynaklarına olan ekonomik bağımlılık, genelde ailesinin geçimini temin etmek amacıyla endüstri fabrikalarında çalışan işçilerde görülür. Bu işçiler bu yüksek gürültüye katlanmak zorundadır. Böyle bir fabrikada yapılan değişik ölçümlerde ortalama dba Lep değeri elde edilmiştir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bölge Müdürlüğü nün bu gibi endüstri tesislerindeki çalışma koşullarını belirleyici standartları, çalışanların kulaklık veya kask takma mecburiyetini zorunlu tutmaktadır. O.1.4 Gürültünün Đnsanlar Üzerine Olan Etkisi Bölümünün alt başlıklarının tümü aşağıda verilmiştir. O Fiziksel Etkisi O Fizyolojik Etkisi O Psikolojik Etkisi 213

215 O Performans Etkisi Teknik gelişmeler ve modern yaşam tarzı, özellikle artan taşıt trafiği gürültüyü ciddi bir çevre ve sağlık problemi haline getirmiştir. Gürültü zararlarını en başta, uyku bozuklukları ve günlük yaşamda konsantrasyon bozuklukları yaratarak gösterir. Hatta bazen konuşarak anlaşma bile güçleşir. Đnsan gürültüye alışamaz, dolayısıyla eğer gürültüye karşı bir önlem alınmaz ise insan sağlığı önemli ölçülerde tehdit edilir. Gürültünün insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini 4 ana başlık altında toplamak mümkündür: 1- Đşitme sistemi öğelerinin hasar görmesi olarak ortaya çıkan fiziksel etkiler, 2- Đş verimliliğinin ve üretkenliğin azalması ve gürültü etkisinde oluşan iletişim kopukluğunun getirdiği sorunlar ile ilgili etkiler, 3- Yorgunluk ve sinirlilik hali türünden psikolojik etkiler, 4- Vücudun fizyolojik davranışından oluşan değişiklikler Gürültü kaynağının azaltılması ve çevreye yaydığı gürültünün ortadan kaldırılması için çalışılmalıdır. Ancak bu önlemler de bazı hallerde yeterli olmayabilir. Kaynaktan yayılan gürültü insan sağlığını tehdit edecek seviyenin üstünde kaldığı zaman başka önlemlerde almak gerekir. Eğer gürültünün yayılması kaçınılmaz ise o halde gürültünün insan kulağına varması önlenmelidir. Bu amaca ulaşmak zor değildir. Bunun için öncelikle gürültünün kaynaklarını iyi tespit edip, etüdünün iyi yapılması gerekir. Ülkemizde ve ilimiz Adana da; gürültü kaynakları, karayolu taşıtları, havayolu taşıtları, demiryolu taşıtları, sanayi ve iş makineleri diye sınıflandırılabilir. Sanayi ve iş makineleri genellikle fabrika ve işyeri binası içindedirler. Bunlar belirli bir konuma sahiptir. Bu yüzden bu makinelerden çıkacak ses her zaman aşağı yukarı bellidir. Bu kaynakların ses düzeyi çok rahat bir şekilde ölçülebilir. Bununla beraber fabrikanın gürültüsünden kaçınmak için eğer planlama aşamasında ise fabrikalar mesken yerlerinden uzak yerlere kurulabilir. Eğer bu mümkün değilse, fabrikaların çevresi gürültü yalıtıcı duvarlar yapılarak gürültünün dışarı kaçması önlenir. Havayolu taşıtları normal seyir halindeyken çok yüksekte uçtuklarından gürültü açısından çevreye sadece iniş ve kalkış için yere yakın konumdayken zarar verirler. Bu gürültünün önlenmesi sadece yerleşim bölgelerini hava alanlarından uzakta tutmakla, daha doğrusu hava alanlarını şehir dışında kurmakla sağlanır. Dışarıda çalışmak zorunda olan iş makineleri taşınabilir oldukları için bu makinelerin bulunduğu ortamda gürültü koruması yapmak genelde uygun olmaz. Makinelerin sessiz çalışması, makinelerden çıkabilecek gürültünün çevreye zarar vermesi için çözüm olabilir. Bütün bu gürültü yayan araçlar içinde en etkili olanları demiryolu ve karayolları araçlarıdır. Bunlar insan hayatının kaçınılmaz bir parçasıdır ve bunlar bulunduğu ortamların içerisine kadar uzanırlar. Şimdiye kadar yapılan yollar herhangi bir gürültü önleyici önleme sahip değildirler. Bu kaynakların yaydığı gürültü düzeyinin belirlenmesi ve gerekli önlemlerin alınması oldukça kolaydır. Gürültü Kontrolü Yönetmeliği nde verilen değerler doğrultusunda, Türkiye de gürültü açısından sağlıklı yollar hemen hemen hiç yoktur. Olanlar ise şans eseri bu yönetmeliğe uygundur. Ancak yolların ıslahı yapılabilir. Bu aşamada en uygun çözüm gürültü perdeleri inşa etmektir. Gürültü Kontrolü Yönetmeliği ne göre de, Bayındırlık ve Đskân Bakanlığı, Ulaştırma Bakanlığı ve Belediyeler şehir içi ve şehir dışı yolları planlarken gürültü problemini de göz önüne alarak gürültüye hassas alanlardan yoğun yolları uzaklaştırmak, yerleşim bölgeleri içinden geçmesi zorunlu taşıt/saat den büyük kapasiteli yolların kodunu düşürerek yarma ve şevler içine almak, yol kaplamasını belirli yol kesimi için az gürültü yapacak türden seçmek, yol eğimini ayarlamak, kavşak, dönemeç ve sinyalizasyonu düzenleyerek, alt-üst geçitler yaparak trafiğin akışını sağlamak; dolayısıyla gürültüyü azaltmak, durakları uygun seçmek, yol kenarlarına gürültü perdeleri inşa etmek, yeni yollarla trafiği yerleşim bölgeleri dışına çekmek, ağır yük taşıtlarını belirli yollarda sınırlamak, hız sınırları koymak gibi kurallar da taşıtlardan kaynaklanan gürültüyü önleyecektir. 214

216 Sonuç olarak diyebiliriz ki; sanayileşme ile günlük yaşantımıza giren gürültü, önemli bir sağlık ve çevre sorunu olarak günümüzde karşımıza çıkmaktadır. Gürültünün zararlı etkilerinden korunmak için öncelikle halkımızın konu üzerinde eğitimi gereklidir. Yürürlükte olan Gürültü Kontrol Yönetmeliği nin, özellikle endüstriyel gürültü konusunda yapılacak yeniden düzenlemelerle uygulanabilirlik kazandırması ve toplumun yönetmelikte yer alan hususlar ile ilgili olarak bilgilendirilmesi gündemde öncelikle yer almalıdır. Trafik gürültüsünün karayolu taşıtlarında gürültü denetimi açısından alınacak teknik kapsamlı önlemler ve yerel Yönetimlerin kent içi ulaşımı düzenleme ve yönlendirmesi ile ilgili olarak alacağı tedbirlerle ve denetimlerle gürültünün azaltılması mümkündür. Çoğu uzun vadeli olarak görülmesi gereken önlemler kentin imar planlarının düzenlenmesi aşamasından başlatılmalı, kent planlamasında gürültü bir parametre olarak ele alınmalıdır. Bunun yanında, yerel yönetimler ve trafik düzenlemeleriyle ilgili birimlerin motorlu araçlardan yayılan gürültüyü ölçümlerle denetlemesi, gereksiz korna çalınması ile ilgili caydırıcı önlemler getirilmesi türünden tedbirler, kısa vadede alınması gerekli önlemler olarak görülmektedir. O.2 Titreşim Đlimizde titreşim kaynakları ve titreşime karşı madenler, fabrikalar, havaalanı ve harfiyat çalışmalarında herhangi bir tedbirin alındığına dair bilgi elde edilememiştir. KAYNAKLAR Adana Đl Çevre Durum Raporu,2007 Adana Đl Çevre Müdürlüğü Çalışmaları,2008 Oto Tamircileri Çevre Eğitim El Kitabı, Adana Çevre Koruma Vakfı Adana Büyükşehir Belediye Başkanlığı,

217 P. AFETLER P.1.2/P.1.3 /Heyelan ve Çığlar / Seller/ Adana Merkez Đlçe Adana Đli en büyük sel felaketini 1936 yılında geçirmiştir. Şehir, Tepebağ Mahallesi hariç ortalama yüz metreden fazla sel suları altında kalmıştır. Toros Dağlarından sürüklenen kaya blokları, tomruk ve benzeri malzemeler şehrin merkezi yerlerinde toplanmıştır. Bu selden sonra Belediye, ilk önlemi Demirköprü önünden başlayıp, Eski Vilayet binasının önünden geçecek şekilde Hadırlı (Mıdık semtine) köyüne kadar nehrin iki yanında; bahçelerle konutlar arasında set yaparak almıştır. Zamanla sel suları bu setti de geçmişse de fazla bir tahribata neden olmamıştır. Adana Merkez Đlçede Sel Afetine Maruz Mahalleler Seyhan Sol Sedde: Sarıçam deresi boyundaki mahalleler: Mutlu Mahallesi ve Köyü Dervişli Mahalllesi Kiremithane Mahallesi Sinanpaşa Mahallesi Cumhurriyet Mahallesi Yamaçlı Mahallesi Bu mahalleler fazla yağışlı zamanlarda Taşköprünün kuzey tarafından Seyhan Nehrine birleşen (Karşıyaka) Sarıçam deresinin taşkın sahası içerisinde kalırlar. Seyhan Sağ Sedde: Şehit Duran Mahallesinin bir kesimi Hürriyet Mahallesinin bir kesimi Akkapı Mahallesinin bir kesimi Bey ve Yenibey Mahallesinin bir kesimi Taşkın sularından birinci derecede etki altındaki mahallelerdir. Adana Merkez Köyler Seyhan Nehri Sol Sedde Seyhan Nehri Sağ Sedde 1- Taşçı Köyü 1- Mıdık Köyü 2- Irmak Başı Köyü 2- Hadıllı Köyü 3- Tabaklar Köyü 3- Camuzcu Köyü 4- Aydınlar Mahallesi 4- Yalmanlı Köyü 5- Koyuncu Köyü 6- Kayışlı Köyü 7- Çabutçu Köyü 8- Salmanbeyli Köyü 9- Dervişli Köyü 10-Mürseloğlu Köyü 11-Tarsus Ovasının Doğu kesimindeki köyler. 216

218 Köy yerleşim alanları olarak sağ sedde içerisindeki köyler DSĐ nin bakım ve takviyesini yaptığı sürekli kontrol altında bulundurduğu köylerdir. Sedde nin dışında tarla üzerine temelsiz yapılan % 95 kerpiç ve üzeri toprak dam olan bu köy evleri Seyhan Nehri su taşkını ve gerekse yer altı su seviyesinin yükselmesi ile yıkılma tehdidi altındadır. Nehir ağzı kolektörlerinin yeterli gelmemesi nedeni ile Adana Merkez Đlçelerin Reşatbey, Kuruköprü, Denizli, Narlıca, Cemalpaşa Mahalleleri ve Çifte Minare yöresini de kanalizasyon tepkisi altında bırakır. 1-Ceyhan Đlçesi Ceyhan Đçesi ve Đlçeye bağlı köylerde en sık görülen afet türü sel baskınıdır. Ceyhan Nehrinden kaynaklanan su baskınları DSĐ nin periyodik bakım çalışmaları sonucu en aza inmiştir. Ceyhan nehrinin sağına ve soluna sedde oluşturan DSĐ, sedde içini iskâna kapatmış ve bu bölgedeki bazı köyleri sedde dışına nakletmiştir. Bu güne kadar Ceyhan nehrinin taşkını sonucu su baskınına uğramış ve uğraması muhtemel yerler şunlardır. Ceyhan Sol Sedde Ceyhan Sağ Sedde Đnce tarla Köyü 1- Herekeli Köyü Cebre Köyü 2- Küçükkapılı Köyü Yeni Kent Köyü 3- Büyükkapılı Köyü Eski Kent Köyü 4- Abdioğlu Köyü Kösreli Beldesi 5- Büyükmangıt Köyü Kütüklü Köyü 6- Küçük Mangıt Köyü Belören Köyü 7- Mercimek Beldesi Esenler Köyü 8- K. Burhaniye Köyü Hamitbey Köyü 9- B.Burhaniye Köyü Hamitbey Bucağı 10-Yeşilbahçe Köyü Adapınarı Köyü 11- Đnceyer Köyü Ekinyazı Köyü 12-Sarıbahçe Köyü Elmagölü Köyü Dikilitaş Köyü Kayıkçılı Köyü 2-Feke Đlçesi Feke Đlçesi, gerek merkez ve gerekse köyleri topoğrafik olarak çok engebeli bir yerleşim yeridir. Topoğrafik eğim yaklaşık olarak %25-30 dur. Đlçede en çok rastlanılan doğal afet türü yer kaymasıdır (Heyelan). Asmaca çayının Merkez içerisinde kıyı oyulması meydana getirmesi ile Đlçenin Đslam ve Mansurlu Mahallelerine Heylan afetine maruz bırakmıştır. Oruçlar, Ormancık, Mansurlu, Olucak, Akolur, Kırıkuşağı, Kubatlı ve Kaleyüzü Köyleri sık sık heyelan afetine maruz kalmıştır. Bu köylerden bazılarının nakli yapılmış, bazıları ise Bakanlık Etütleri Programındadır. 3-Karaisalı Đlçesi Đlçede daha çok Heyelan (yer kayması) ve kaya düşmesi afetleri ile küçük çay yataklarında kurulu köylerde su baskınları görülmektedir. Sular arazide hiç beklemez. Küçükpınar, Kapıköyü, Demirçit (Abdulhadi) Kuzgunşah, Güvenç, Körüklü, Eğlence, Pirili Köyleri ile Gökkuyu nun Çetirevli Mahallesi Heyelan afetine maruz kalmış ve kalabilecek hassas yerlerdir. Ayas Mahallesi ve Çevlik Köyü su baskını ve kaya düşmesi, Etekli ve Ömerli Köyleride heyelan afetine maruz yerlerdir. 4-Karataş Đlçesi 217

219 Đlçenin Kuzeyinde bulunan Çukurova nın Güney kesimi Yüreğir Ovası olarak anılır. Bu ova köylerinden Karagöçer, Nalkulak, Damlapınarı, Adalı, Yerdelen, Hacıali Çiftliği köyü, Kadıköy köyleri şiddetli yağmur etkisi ile su baskınına maruzdur. Seyhan nehri sularının daha büyük ölçüde taşmasından dolayı Taşçı, Aydıncık, Deniz kuyusu, Yerdelen, Irmakbaşı, Karaahmetli, Yeni köy, Gümüşyazı, Yenimurat(Halk Köyü) Tabaklar köyleri sel afetine maruz köylerdir. Seyhan nehri sol sedde üzerinde bulunan bu köyler DSĐ nin sedde bakımı suretiyle önlem alınmaktadır. Geçmiş afet olayları ise; Toros dağlarına fazla yağan karın erimesi ve mevsim normallerini geçen yağışlarda buna eklenince sel (su baskını) afeti yatağını taşarak, doğuda Karataş Đlçesi, Kuzeyinde Yüreğir ve nehrin Batısında Tarsus ovaları sel suları altında kalır. 5- Kozan Đlçesi Đlçenin Malıhıdırlı, Karanebili ve Yanalerik köyleri yer kayması, Gökgöz, Işıklı, Gazi, Hacılar ve Dilek Kaya Köyleride su baskını afetine maruz kalmış yerlerdir. 6-Pozantı Đlçesi Toros Dağlarının arasında E-5 Devlet Karayolu kenarında kurulmuş bir ilçedir. Pozantı merkezinde ve köylerinde Seyhan nehrini besleyen Çakıt çayının taşkınına maruzdur. Bu Çayı besleyen derelerin geçtiği dağlık köylernde kaya düşmesi ve heyelan afetine rastlanılmaktadır. Đlçe merkezinde Cumhuriyet Mahallesi ve Belemedik, Hamidiye, Dağdibi köyleri heyelan afetine maruz kalmıştır. Bunlardan Belemedik köyü, Adana Merkez Yeşiloba (Sarıhuğlar) mevkiine nakil edilerek iskân sağlanmıştır Hamidiye ve Dağdibi köylerinde ise iskân için yer seçimi tamamlanmıştır. 7-Tufanbeyli Đlçesi Đlimizin en kuzey kesiminde dağlık alana kurulmuş olan bu Đlçe, kuzey komşumuz Kayseri iline ve Orta Anadoluya açılan bir kapıdır. Kaya düşmesi, heyelan ve su baskınına zaman zaman rastlanılsa da etkisi küçük olmuştur. Ancak Hanyeri ve Ayvat köylerinde önemli ölçüde su baskını ve kaya düşmesi afetleri yaşanmıştır. 8-Saimbeyli Đlçesi Tufanbeyli ve Feke ilçeleri gibi dağlık bir topoğrafyaya sahip ilçemizdir; Đlçe merkezinden Asmaca Çayı geçmektedir. Bu Çayın vadisinde kurulmuş olan ilçede heyelan, kaya düşmesi ve Asmaca Çayının taşkınına rastlanılmıştır. Şehrin kale cıvarındaki kayalar, Đmar ve Đskan Bakanlığı, Đl Đmar Müdürlüğü Afet Đşleri Şefliğince temizlenerek gerekli önlem alınmıştır. Kaya düşmesi yer kayması afetleri görülebilen ilçede Kandilli ve Tülü Köyleri baharla birlikte küçük Çayların taşkınına maruz kalmaktadır. 9-Yumurtalık Đlçesi Đlçenin Ayas Mahallesi su baskınına, Uzunkale Mahallesi ise heyelana maruzdur. Đlçenin Akdenize açık olması nedeniyle zaman zaman fırtına ve hortum afeti yaşanmaktadır. Deveciuşağı köyünün böyle bir fırtınanın etkisine maruz kalarak önemli hasara uğradığı bilinmektedir. P.1.4 Orman Ve Otlak Yangınları Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. P.1.5 Ormanlar Üzerinde Biyotik ve Abiyotik Faktörlerin Etkileri. 218

220 Tablo 111: Olağanüstü hâsılatın çeşidi ve eta miktarları Yangın Fırtına Böcek Mantar Diğer TOPLAM Đşletme Kar Zararı Yol ve Tesis Zararı Zararı Zararı Zararı Nedenler ZARAR Müdürlüğü M3 Ster M3 Ster M3 Ster M3 Ster M3 Ster M3 Ster M3 Ster M3 Ster Adana Feke Kozan Osmaniye Pos Pozantı Saimbeyli Yahyalı Kadirli Karaisalı TOPLAM NOT: Pos Orm. işl. Müd. Toplamı içerisinde 224 m3 Aladağlar Milli Parkı'na ait emval vardır. Yahyalı Orm. Đşl. Müd. Toplamı içerisinde 307 m3 Aladağlar Milli Parkı'na ait emval vardır. Kesme Nakil Bulundu rma Sarf Açma ve Yerleşme Đşgal Otlat ma Av Suçl arı Tablo 112 Suçun Nevi Adana Feke Kozan Osmaniye Saimbeyli Yahyalı Pos Pozantı Kadirli Karaisalı Toplam Faili Meçhul Toplam M^ Kental Suç Adedi M^ Kental Kamyon Traktör Suç Adedi MOTOR LU Diğer Motorsuz Suç Adedi M^ Kental Suç Adedi M^ Kental Suç Adedi Dekar M^ Kental Suç Adedi Dekar Suç Adedi Hayvan Adedi Suç Adedi Hayvan Adedi P.1.6 Fırtınalar Đlimizde zarar veren önemli fırtınalar görülmemiştir. P.2. Diğer Afetler 219

221 P.2.1. Radyoaktif Maddeler Đlimizde Radyoaktif Madde kullanımından kaynaklanan herhangi bir zarar oluşmamıştır. P.2.2. Denize Dökülen Petrol ve Diğer Tehlikeli Atıklar Đlimizde Gemilerden Atık Alınması ve Atıkların Kontrolü Yönetmeliği kapsamında Botaş, Toros Tarım, Đsken olmak üzere Bakanlığımızdan lisanslı 3 adet Atık kabul tesisi bulunmaktadır. Bunlar Kirli Balast, Sintine v.s.ile pis su ve çöp alabilmektedir. Ayrıca; Botaş, Toros Tarım, Đsken, BIL (Botaş Internatıonal Lımıted) adlı kıyı tesislerimiz 5312 Sayılı Kanun Çerçevesinde Deniz Çevresinin Petrol ve Diğer Zararlı Maddelerle Kirlenmesinde Acil Durumlarda Müdahele Planı hazırlatmış olup Bakanlığımızda onay safhasındadır. Đlimiz sınırları içerisinde denize petrol dökülmesi ve diğer tehlikeli atıklardan meydana gelen herhangi bir zarar olmamıştır. P.2.3. Tehlikeli Maddeler Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. P.3. Afetlerin Etkileri ve Yardım Tedbirleri Adana ilinin ve çevresindeki mikro-deprem aktivitesinin iyi takip edilmesi için yeterli sayıda GENĐŞ BANTLI DEPREM ĐSTASYONU nun ilimizde kurulması; Adana Valiliği ile Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Ulusal Deprem Đzleme Merkezi arasında yürütülen Turuncu (Orange-net) Ağ Projesi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Söz konusu proje kapsamında ilimizde 1) Ceyhan uydu iletişimli-geniş bantlı deprem istasyonu 2) Kozan uydu iletişimli-geniş bantlı deprem istasyonu 3) Karaisalı uydu iletişimli-geniş bantlı deprem istasyonu 4) Karataş uydu iletişimli-geniş bantlı deprem istasyonu Kurulması çalışmaları sonuçlandırılmış olup; deprem istasyonları faal hale getirilmiştir. Ayrıca, olası bir afet anında tüm ilçelerle haberleşmeleri temin eden sabit, araç ve el telsizlerinden oluşan, ilin tüm noktalarında haberleşmeyi ve ilçe kriz merkezlerinin telsiz donanımlarını sağlamak amacıyla 5 adet bölge aktarıcısı, 1 adet merkez kontrol birimi, 16 adet sabit merkez telsizi, 19 adet araç telsizi ve 105 adet el telsizinden oluşan geniş alan kaplama telsiz sistemi kurdurulmuş olup, faaliyete geçirilmiştir. P.3.1. Sivil Savunma Birimleri. Đlimizde bulunan kamu kurum ve kuruluşlarının çalışanlarından oluşturulan Đl Acil Kurtarma ve Yardım Birliği, Đzciler ve Gönüllü ekiplerin eğitimleri Đl Sivil Savunma Müdürlüğünce yaptırılmış olup; 2007 yılı eğitimleri planlanmıştır. P.3.2. Yangın Kontrol ve Önleme Tedbirleri Đlimiz ve Đlçelerinde bulunan kamu kurum ve kuruluşlarının olası yangınlardan korunması amacıyla 2002/4390 sayılı Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik hükümleri doğrultusunda gereken yangın önleme tedbirleri aldırılmıştır. P.3.3 Đlkyardım Servisleri 220

222 Tablo 113 ĐSTASYONUN ADI DURUM TĐPĐ TELSĐZ KODU KONUŞLANDIĞI YER Đl Ambulans K.K.Mrk.(Đdare) Faal Dr.Aygül Karakeçi S.O. Đl Ambulans K.K.Mrk. Faal MERKEZ Dr.Aygül Karakeçi S.O. ASCOM Faal Dr.Aygül Karakeçi S.O. Merkez 1 Nolu ASH Đst. Faal A Yeni Valilik Bahçesi Merkez 2 Nolu ASH Đst. Faal A Valilik Karşısı Merkez 3 Nolu ASH Đst. Faal A Ruh Sağlığı Hastanesi Merkez 4 Nolu ASH Đst. Faal A Seyhan Belediyesi Merkez 5 Nolu ASH Đst. Faal A Yeni Metal Sanayii Girişi Merkez 6 Nolu ASH Đst. Faal A Akıncılar Sağlık Ocağı Merkez 7 Nolu ASH Đst. G.Faal A Organize Sanayii Merkez 8 Nolu ASH Đst. Faal A Tekir Otoyol Şantiyesi Merkez 9 Nolu ASH Đst. Faal A Seyhan Uygulama Hastanesi Merkez 10 Nolu ASH Đst. Faal A YeşilYurt Mh. Mavi Blv. Girişi Merkez 11 Nolu ASH Đst. Faal A Yeni Baraj M. Göğüs H. Yanı Merkez 12 Nolu ASH Đst. Faal A Adana Devlet Hastanesi Merkez 13 Nolu ASH Đst. Faal A YeşilYurt Mh. Mavi Blv. Girişi Merkez 14 Nolu ASH Đst. Faal A Seyhan M. Regülatör Köp Civ Merkez 15 Nolu ASH Đst. Faal A Yeni Baraj M. Göğüs H. Yanı Ceyhan 1 Nolu ASH Đst. Faal A Ceyhan Sağlık Grup Bşk. Binası Ceyhan 2 Nolu ASH Đst. Faal A Ceyhan Sağlık Grup Bşk. Binası Feke 1 Nolu ASH Đst. Faal A Feke Merkez Sağlık Ocağı Đmamoğlu 1 Nolu ASH Đst. Faal A Đmamoğlu Devlet Hastanesi Karaisalı 1 Nolu ASH Đst. Faal B 7110 Karaisalı Devlet Hastanesi Karataş 1 Nolu ASH Đst. Faal A Karataş Merkez Sağlık Oc. Kozan 1 Nolu ASH Đst. Faal A Kozan Devlet Hastanesi Kozan 2 Nolu ASH Đst. Faal A Kozan Devlet Hastanesi Pozantı 1 Nolu ASH Đst. Faal A Pozantı Devlet Hastanesi Saimbeyli 1 Nolu ASH Đst. Faal A Tufanbeyli Caddesi Aladağ 1 Nolu ASH Đst. Faal A Aladağ Merkez Sağlık Oc Tufanbeyli 1 Nolu ASH Đst. Faal A Tufanbeyli Devlet Hastanesi Yumurtalık 1 Nolu ASH Đst Faal A Yumurtalık Merkez Sağlık Oc. Merkez 16 Nolu ASH Đst. Faal A Yeni Baraj M. Göğüs H. Yanı Merkez 17 Nolu ASH Đst. Faal A Yeni Baraj M. Göğüs H. Yanı Merkez 18 Nolu ASH Đst. Faal A Valilik Karşısı Merkez 19 Nolu ASH Đst. Faal A Akıncılar Sağlık Ocağı Merkez 20 Nolu ASH Đst. Faal A Valilik Karşısı TOPLAM ĐSTASAYON: 33 P.3.4 Afetzedeler ve Mültecilerin Yeniden Đskânı Đlimizde 2008 yılında yeniden isknı gerektirecek afet yaşanmamıştır. P.3.5 Tehlikeli Maddelerin Sınırlararası Taşınımı için Alınan Tedbirler Đlimiz sınırları içerisindeki Đncirlik Belediyesinde bulunan Đncirlik Hava Üssündeki belirli zamanlarda oluşan tehlikeli atıklar, Uluslararası BASEL Sözleşmesi ne göre Çevre ve Orman Bakanlığı ndan izin alınarak sınırlar ötesi taşınmakta ve kendi ülkelerindeki bertaraf tesislerinde bertaraf edilmektedir. Đncirlik hava üssünde toplanan atıklar özelliklerine göre uygun olarak ambalajlanmakta ve uygun konteynerlere yüklenmekte ve söz konusu konteynerler 10. Tanker Üs 221

223 Komutanlığı çevre sorumlusu. Đl Çevre ve Orman Müdürlüğü personeli, PSC Şirketi temsilcisi, Gümrük temsilcisi nezaretinde mühürlenerek lisanslı uygun araçlara yüklenmekte ve eskort eşliğinde Đzmir Limanına gönderilmektedir. Acil durumlar için araçlarda Acil Durum Malzemeleri ve talimatları bulunmaktadır. P.3.6 Afetler ve Büyük Endüstriyel Kazalar Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. KAYNAKLAR Đl Çevre Durum Raporu, 2007 Đl Çevre ve Orman Müdürlüğü, 2008 Büyükşehir Belediyesi,

224 R.SAĞLIK VE ÇEVRE R.1 Temel Sağlık Hizmetleri R.1.1 Sağlık Kurumlarının Dağılımı Sağlık kurumlarının dağılımı M.3.3 başlığında verilmiştir. R.1.2 Bulaşıcı Hastalıklar Tablo 114: Adana Đli Bildirimi Zorunlu Hastalık vakaları, 2008 Kuduz Riskli Temas 3002 Şark Çıbanı 140 Sifiliz 10 Kanlı Đshal 575 Boğmaca 2 Brucella 74 Hepatit A 229 Hepatit B 134 Tifo 3 Kabakulak 153 Kızamıkçık 2 R Đçme, Kullanma ve Sulama Suları Tablo 115: Đçme ve Kullanma Suları dağılımı, 2008 NEHĐR GÖL SU HAVUZU ĐÇME KULLANMA (ŞEBEKE SULAR KUYU DERE DENĐZ REZERVUAR SUYU) KAYNAK SARNIÇ TOPLAM SAYISI 142,98 1, ,061 6, ,387 ÖRNEK SAYISI , ,275 KĐMYASAL UYGUN DEĞĐL ÖRNEK SAYISI , ,558 FĐZĐKSEL UYGUN DEĞĐL BAKTERĐY ÖRNEK SAYISI , ,203 OLOJĐK UYGUN DEĞĐL , ,119 KLORLAMA SAYISI KONTROL SAYISI , ,344 YETERLĐ , ,044 KLOR YETERSĐZ , ,3 ISLAH EDĐLENLER R Denizler Konu ile ilgili bilgi edinilememiştir. R Zoonoz Hastalıklar Tablo 116: Đnsanlarda Görülen Zoonotik Hastalıklar, 2008 HASTALIĞIN ADI Kesin Vaka Olası Vaka Ölen Sayısı KUDUZ BRUSELLOSĐS

225 LEPTOSPĐROSĐS 1 ANTRAKS SALMONELLOSĐS 3 TÜBERKÜLOSĐS UYUZ CHLAMDĐOSĐS LĐSTERĐOSĐS Q HUMMASI SITMA 4 TOXOPLAZMA EKĐNOKOKKOSĐS 23 SĐSTĐSERKOZ DĐSTAMATOSĐS KALAZAR LEISHMANĐOSĐS 133 TRĐCHOMONĐASĐS 358 TENĐASĐS 243 ASCARĐDĐOSĐS TRĐŞĐNĐOSĐS SHĐGELLOSĐS TULERAMĐE R.1.3 Gıda Hijyeni Ülkemizdeki gıda üretim ve satış yerleri ile ilgili çalışmalar 1995 yılı Haziran sonuna kadar Belediye Başkanlıkları, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı teşkilatlarınca karmaşık bir biçimde yapılırken 28 Haziran 1995 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 560 sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair kanun Hükmündeki Kararname ile 7-Kasım 1995 tarih ve sayılı resmi gazetede yayınlanan 4128 sayılı kanunla bu konuda yeni düzenlemeler getirilmiştir. Buna göre gıda imal yerlerinin ruhsatlandırılması ve kontrolü Sağlık Bakanlığı Teşkilatına, gıda satış yerlerinin denetimi ise belediye sınırları içinde sağlık teşkilatı ve belediyelerin işbirliği ile yapılması, gıdaların üretim izinlerinin, tüm et kesim yerlerinin denetimi, ithalat ve ihracaat işlemleri Tarım ve Köyişleri Bakanlığı na bırakılmıştır. Sağlık Müdürlüğü olarak hizmette bir boşluk meydana gelmemesi için ilgili kurum yetkilileri ile birlikte toplantılar yapılmış farklı yorumlara çözüm getirilmiştir. Ayrıca Müdürlük olarak hizmet içi eğitim toplantıları yapılarak ilgili personelin eğitimi sağlanmıştır Sayılı Kanunla gıda satış yerleri ve buralarda satılan gıdaların denetimi Sağlık Bakanlığı Teşkilatına verilmiştir. 10 Temmuz 1996 Tarih ve Sayılı gıda üretimi ve satış yerleri hakkındaki yönetmeliğe göre gıda üretim yerlerine çalışma izni verilmektedir. Gıda Satışı ve Halk Sağlığı Đle Đlgili Diğer Yerler Tüm gıda üretim ve satış yerlerinin denetimleri ilçelerdeki sağlık ocakları tabipliklerince yapılmaktadır. Adana Merkez Sağlık Müdürlüğü bünyesinde Gıda ve Çevre Kontrol Şubesinde 224

226 oluşturulan bir ekiple, ayrıca merkez sağlık ocağı tabipliklerince gıda işletmelerinin kontrolü devam etmektedir. Gayri sıhhi müeseseler çevresinde bulunanlara fiziksel, ruhsal ve sosyal yönlerden az veya çok zarar veren veya vermesi muhtemel olan ve doğal kaynakların kirlenmesine neden olabilecek müesselerdir. Bu müesselerden; 560 Sayılı Kanun Hükmündeki Kararnameye göre gıda üretim yerleri Sağlık Bakanlığı teşkilatı, diğerlerinden Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde olanlar için Büyükşehir Belediyesi, Đlçe Belediyesi sınırları içinde bulunanlardan 1.Sınıf Gayri sıhhi müsselerle, patlayıcı yanıcı maddeler kullananlar hariç olmak üzere Đlçe Belediyeleri tarafından ruhsatlandırılır, diğerleri Sağlık Bakanlığı Teşkilatınca ruhsatlandırılmaktadır. Bilhassa 1995 yılı Haziran ayında yürürlüğe giren 560 sayılı kanun hükmündeki kararname ile gıda üretimi yapılan yerlerin gerek Gayri sıhhi müesseler yönünden ruhsatlandırılması, gerekse hijenik yönden denetlenmesi sağlık teşkilatına verildiğinden bu müesseler üzerinde titizlikle durulmaktadır. 10 Temmuz 1996 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlan Gıda Üretim ve Satış Yerleri Hakkında Yönetmelik le gıda üretim yerlerine çalışma izni verilmekte, gıda üretim, satış ve toplu tüketim yerleri denetlenmektedir. Okul Sağlığı Hizmetleri Okul Sağlığı Hizmetleri diğer hizmetlerle birlikte yürütülürken Bakanlığımızın bu husustaki genelgeleri doğrultusunda bu hizmetler daha ağırlıklı bir şekilde verilmeye başlanmıştır tarihinde toplanan Đl Umumi Hıfzıssıhha Meclisinde alınan kararla Đlimizde bulunan tüm sağlık ocakları ve Okul Müdürlükleri ile işbirliği halinde Okullarda sınıf hijyenliği, su depolarının bakımı, temizlenmesi, tuvaletlerin genel temizliği, kantin ve kantinde çalışanların temizliği ve kontrolü yapılması kararlaştırılmıştır yılında denetlenen resmi ve özel eğitim ve öğretim kurumu sayısı:972 R.1.4. Aşılama Çalışmaları R.1.5 Bebek Ölümleri 2008 yılına ait veriler hakkında bilgi edinilememiştir. R.1.6 Ölümlerin Hastalık, Yaş ve Cins Gruplarına Göre Dağılımı Tablo 117: Ölüm Sebebine Göre Dağılım, 2008 ÖLÜM SEBEBĐ ERKEK KADIN TOPLAM A1 KOLERA(000) A2 TĐFO(001) A3 PARATĐFO VE DĐĞER SALMONELLA ENFEKSĐYONLARI( ) A4 BASĐLLĐ VE AMĐPLĐ DĐZANTERĐ (004,006) A5 ENTERĐTĐS VE ĐSHAL ĐLE SEYREDEN DĐĞER HASTALIKLAR (008,009) A6 SOLUNUM SĐSTEMĐ TÜBERKÜLOZU ( ) A7 MENENJLERĐN VE MERKEZĐ SĐNĐR SĐSTEMĐNĐN TÜBERKÜLOZU(013) A8 BAĞIRSAKLAR, PERĐTON VE MEZANTER GANGLĐYONLARI TÜBERKÜLOZU(014) A9 KEMĐK VE EKLEM TÜBERKÜLOZU (015) A10 GEÇ ETKĐLERĐ DÂHĐL DĐĞER TÜBERKÜLOZ ŞEKĐLLERĐ( ) A11 VEBA(020) A12 ŞARBON(022) A13 BRÜSELLOZ VE MALTA HUMMASI(023) A14 LEPRA CÜZZAM(030) A15 DĐFTERĐ(032) A16 BOĞMACA(033) A17 STREPTOKOKSĐK ANJĐN VE KIZIL(034)

227 A18 YILANCIK(035) A19 MENENGOKOKSĐK ENFEKSĐYON-BULAŞICI MENENJĐT(036) A20 TETANOS(037) A21 A-GIDA ZEHĐRLENMESĐ BAKTERĐ-KAYNAKLI(005) A21 B-DĐĞER BAKTERĐ HASTALIKLARI(007,021,024,027,031,038,039) A22 AKUT POLĐEMYELĐT-AKUT ÇOCUK FELCĐ( ) A23 AKUT POLĐEMYELĐT GEÇ ETKĐLERĐ(044) A24 ÇĐÇEK(050) A25 KIZAMIK(055) A26 SARIHUMMA(060) A27 VĐRÜTĐK ANSEFALĐT( ) A28 ENFEKSĐYÖZ HEPATĐT-BULAŞICI SARILIK(070) A29 A-KUDUZ(071) A29 B-TRAHOM(076) A29 C-DĐĞER VĐRÜS HASTALIKLARI(045,046, ,056,057,061, , , ) A30 TĐFÜS VE DĐĞER RĐCKETSĐA HASTALIKLARI( ) A31 SITMA(034) A32 TRYPANOSOMĐASĐS(086,087) A33 HUMMA-Đ RACĐA-RELAPSĐNG FEVER(088) A34 DOĞUŞTAN GELME FRENGĐ(090) A35 ERKEN FRENGĐ SEMPTOMATĐK(091) A36 MERKEZĐ SĐNĐR SĐSTEMĐ FRENGĐSĐ (094) A37 FRENGĐNĐN DĐĞER ŞEKĐLLERĐ(092,093, ) A38 GONOKOK ENFEKSĐYONLARI(098) A39 BĐLHARZĐYAZĐS DĐĞER ŞEKĐLLERĐ(120) A40 HYDATĐDOSĐS(EKĐNOKOKOSĐS, KĐST VEYA TÜMÖR KAYNAKLI)(122) A41 FĐLARYA ENFEKSĐYONU-FĐL HASTALIĞI(125) A42 KANCALI KURT-ANKĐLOSTOMĐAZĐS(126) A43 TREMATOD VE CESTOD ENFEK, TRĐŞĐNLER VE DĐĞER BAĞIRSAK KURTLARI(121, 123, 124, ) A44 BÜTÜN DĐĞER ENFEKTĐF VE PARAZĐT HASTALIKLARI(085,089,099, , ) A45 AĞIZ BOŞLUĞU VE YUTAK-FARENKS-HABĐS URLARI( ) A46 ÖZAFAGUSUN HABĐS URU(150) A47 MĐDENĐN HABĐS URU(151) A48 REKTUM HARĐÇ BAĞIRSAĞIN HABĐS URU(152,153) A49 REKTUM VE REKTO-SĐGMOĐD BĐRLEŞME YERĐ HABĐS URLARI(154) A50 GIRTLAK-LARENKS HABĐS URU(161) A51 NEFES BORUSU-TRACHEA-BRONŞLAR VE AKCĐĞERĐN HABĐS URLARI(162) A52 KEMĐĞĐN HABĐS URU(170) A53 DERĐNĐN HABĐS URU(172,173) A54 MEMENĐN HABĐS URU(174) A55 UTERUS BOYNU-CERVĐX UTERĐ-HABĐS URU(180) A56 UTERUSUN DĐĞER HABĐS URLARI(181,182) A57 PROSTAT HABĐS URU(185) A58 BÜTÜN DĐĞER BELĐRTĐLMEYEN YERLERDEKĐ HABĐS URLAR( ,163,171,183,184,186,199) A59 LÖSEMĐ( ) A60 LENFATĐK VE KAN YAPICI-HEMATOPĐYETĐK-DOKUNUN DĐĞER URLARI( ,208,209) A61 SELĐM URLAR VE TABĐATI BELĐRTĐLMEYEN URLAR( ) A62 TOKSĐK OLMAYAN GUATR(240,241) A63 GUATRILI YA DA GUATRISIZ TĐROTOKSĐKOZ(242) A64 ŞEKERLĐ DĐABET-DĐABETES MELLĐTUS(250) A65 VĐTAMĐNSĐZLĐKLER VE DĐĞER BESLENME YETERSĐZLĐĞĐ( ) A66 ĐÇ SALGI BEZLERĐNĐN VE METOBOLĐZMANIN DĐĞER HASTALIKLARI( , , )

228 A67 ANEMĐLER ( ) A68 KAN VE KAN YAPICI ORGANLARIN DĐĞER HASTALIKLARI( ) A69 AKIL DÜZENSĐZLĐKLERĐ VE PSĐKOZLAR( ) A70 A-ALKOL ALIŞKANLIĞI(303) A70 B-ĐLAÇ ALIŞKANLIĞI(304) A70 C-SĐNĐR BOZUKLUĞU-NEVROZLAR-KĐŞĐLĐK BOZULUKLARI VE PSĐKOZA BAĞLI OLMAYAN DĐĞER HASTALIKLAR A71 ZEKÂ GERĐLĐĞĐ( ) A72 MENENJĐT(BULAŞICI VE PARAZĐTĐK KAYANAKLI OLMAYAN)(320) A73 MULTĐPLE SCLEROSĐS-BEYĐN VE OMURĐLĐĞĐN FĐBROTĐK HALĐ(340) A74 ELĐLEPSĐ-SARA(345) A75 ĐLTĐHAPLI GÖZ HASTALIKLARI( ) A76 KATARAKT(374) A77 GLOKOM-GÖZDE KARASU HASTALIĞI(375) A78 ORTA KULAK ĐLTĐHABI-MOSTOĐDĐTĐS( ) A79 SĐNĐS SĐSTEMĐ VE DUYU ORGANLARININ DĐĞER HASTALIKLARI A80 AKUT ROMATĐZMA( ) A81 KRONĐK ROMATĐZMAL KALP HASTALIĞI( ) A82 HĐPERTANSĐYON( ) A83 ĐSKEMĐK KALP HASTALIĞI( ) A84 KALBĐN DĐĞER HASTALIKLARI( ) A85 BEYĐN DAMARLARININ-SEREBRO VASKÜLER-KANAMA, TIKANMA, VB.HASTALIKLAR( ) A86 ARTER ARTERYOL VE KAPĐLLERLERĐN HASTALIKLARI( ) A87 VENA TROMBOZU VE ENBOLĐ( ) A88 DOLAŞIM SĐSTEMĐNĐN DĐĞER HASTALIKLARI( ) A89 SOLUNUM SĐSTEMĐNĐN AKUT ENFEKSĐYONLARI( ) A90 GRĐP ( ) A91 VĐRÜS PNÖMONĐSĐ(480) A92 DĐĞER PNÖMONĐ ŞEKĐLLERĐ( ) A93 BRONŞĐT, AMFĐZEM, ASTMA( ) A94 BADEMCĐKLERĐN VE ADENOĐDLERĐN HĐPERTROFĐSĐ(500) A95 AMPĐYEM VE AKCĐĞER ABSESĐ( ) A96 SOLUNUM SĐSTEMĐNĐN DĐĞER HASTALIKLARI( ,511,512, ) A97 DĐŞ VE DĐŞLERĐ DESTEKLEYEN DOKULARIN HASTALIKLARI( ) A98 MĐDE ÜLSERĐ( ) A99 GASTRĐT VE DUEDONĐT(535) A100 APANDĐSĐT( ) A101 BAĞIRSAK TIKANMASI VE FITIK( ,560) A102 KARACĐĞER SĐROZU(571) A103 SAFRA TAŞI VE KOLESĐSTĐT(574,575) A104 SĐNDĐRĐM SĐSTEMĐNĐN DĐĞER HASTALIKLARI( ,534,536,537, ,572,573,576,577) A105 AKUT NEFRĐT(580) A106 DĐĞER NEFRĐT VE NEFROZLAR( ) A107 BÖBREK ENFEKSĐYONLARI (PYELĐT, PYELONEFRĐT, PYELOSĐSTĐT VB.)(590) A108 ĐDRAR SĐSTEMĐ TAŞLARI( ) A109 PROSTAT HĐPERPLAZĐSĐ(600)(ERKEKLER ĐÇĐN) A110 MEME HASTALIKLARI(KRONĐK MEME KĐSTĐ VE MEMENĐN HĐPERTROFĐSĐ(610,611) A111 ÜRO-GENĐTAL SĐSTEMĐN DĐĞER HASTALIKLARI(591,593, , , ) A112 GEBELĐK VE LOHUSALIK TOKSEMĐLERĐ-ZEHĐRLENMELERĐ( ) A113 GEBELĐK VE DOĞURMA KANAMALARI(632, ) A114 TIBBĐ VE ADLĐ ENDĐKASYONLARLA YAPTIRILAN DÜŞÜK(640,641) A115 DĐĞER(SEPSĐS, KANAMA, PELVĐS YIRTIĞI NEDENĐ)VE BELĐRTĐLMEYEN DÜŞÜK(642,645) A116 A-LOHUSALIK HUMMASI-ATEŞĐ(670)

229 A116 B-DOĞUM VE DĐĞER LOHUSALIK ENFEKSĐYONLARI(FLEBĐT VE TROMBOSĐS)( ) A117 GEBELĐK, DOĞURMA VE LOHUSALIK HALĐNĐN DĐĞER KOMPLĐKASYONLARI A118 NORMAL VE KOMPLĐKASYONSUZ DOĞURMA(650) A119 DERĐ VE DERĐ ALTI DOKUSU ENFEKSĐYONLARI( ) A120 DERĐ DERĐ ALTI DOKUSUNUN DĐĞER HASTALIKLARI( ) A121 ARTERĐT VE SPONDĐLĐT (EKLEM-OMURGA ĐLTĐHABI)( ) A122 KAS ROMATĐZMASI VE BELĐRTĐLMEYEN ROMATĐZMA( ) A123 OSTEOMYELĐT VE PERĐYOSTĐT(720) A124 ANKĐLOZ VE SONRADAN OLMA KEMĐK-KAS BĐÇĐMSĐZLĐKLERĐ( ) A125 KEMĐK-KAS SĐSTEMĐ VE BAĞ DOKUSUNUN DĐĞER HASTALIKLARI( ) A126 SPĐNA BĐFĐDA(741) A127 KALBĐN DOĞUŞTAN GELME ANOMALĐLERĐ(746) A128 DOLAŞIM SĐSTEMĐNĐN DOĞUŞTAN GELME DĐĞER ANOMALĐLERĐ(747) A129 YARIK DAMAK VE YARIK DUDAK(749) A130 DOĞUŞTAN GELME BÜTÜN DĐĞER ANOMALĐLER( ) A131 DOĞUM TRAVMATĐZMASI VE GÜÇ DOĞUM( ) A132 PLACENTA VE KORDON AFETLERĐ( )(YENĐ DOĞAN BEBEKLER ĐÇĐN) A133 YENĐ DOĞANIN HEMOLĐTĐK HASTALIĞI( ) A134 BAŞKA YERLERE GĐRMEYEN ANOKSĐ VE HĐPOKSĐ(776) A135 DOĞUM ÖNCESĐ-PERĐNATAL-HASTALIK VE ÖLÜMLER A136 PSĐKOZDAN SÖZ EDĐLMEKSĐZĐN ĐHTĐYARLIK(794) A137 SEMTOMLAR VE ĐYĐCE TANIMLANMAYAN DĐĞER DURUMLAR( ,795,796) AE138 MOTORLU TAŞIT KAZALARI(E810-E823) AE139 DĐĞER TAŞIT KAZALARI(E800-E807,E825-E845) AE140 A-UYUŞTURUCU VE DĐĞER ĐLAÇLARLA OLAN KAZA SONUCU ZEHĐRLENMELER(E850-E859) AE140 B-DĐĞER SIVI VE KATI MADDELERLE OLAN KAZA SONUCU ZEHĐRLENMELER(E860-E869) AE140 C-GAZ VE BUHARLA OLAN KAZA SONUCU ZEHĐRLENMELER(E870-E877) AE141 KAZA SONUCU DÜŞMELER(E880-E887) AE142 YANGINLARIN NEDEN OLDUĞU KAZALAR(E890-E899) AE143 KAZA SONUCU SUDA BOĞULMA VE SUYA BATMA(E910) AE144 ATEŞLĐ SĐLAH MERMĐLERĐNĐN NEDEN OLDUĞU KAZALAR(E922) AE145 SANAYĐ VE ĐŞ KOLLARINDA MEYDANA GELEN KAZALAR(E916-E921,E923- E928) AE146 A-ŞÜPHELĐ HAYVAN ISIRIKLARI(E905-E906) AE146 B-BÜTÜN DĐĞER KAZALAR AE147 KENDĐNĐ ÖLDÜRME VE KENDĐ KENDĐNĐ YARALAMA (E960-E978) AE148 KASITLI VEYA ADLĐ MÜDAHHALE SONUCU ADAM ÖLDÜRME VEYA YARALAMA (E960-E978) AE149 KAZA SONUCU VE BĐLE BĐLE YAPILDIĞI TESPĐT EDĐLEMEYEN YARALANMA (E980-E989= AE150 HARP HAREKÂTININ NEDEN OLDUĞU YARALANMA(E99-E999) R.1.7 Aile Planlaması Çalışmaları Tablo 118 (2008) Yöntem Kullanan Kişi Sarf Edilen Malzeme Poliklinik Sayısı Sayısı Miktarı Hap Kondom Enjeksiyon RĐA

230 R.2 Çevre Kirliliği ve Zararlarından Oluşan Sağlık Riskleri R.2.1 Kentsel Hava Kirliliğinin insan sağlığı üzerine etkileri. Hayatın temel unsuru olan hava, insanlara solunum imkânı yarattığına göre, havadaki kirliliğin insan sağlığı yönünden önemi açıktır. Havanın taşıdığı karbon parçacıkları, ozon, karbonmonoksit, kükürtdioksit, doymamış hidrokarbonlar, aldehitler, kanserojen maddeler gibi kirleticiler, insanların solunum yollarını etkileyerek normal mekanizmasını bozar. Bronşlarda iltihaplara, daralmalara sebep olur, bu değişimler sonunda da kronik bronşit ve amfizem gibi rahatsızlıklar meydana gelir. R.2.2 Su Kirliliğinin Đnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Kirli su; içerisinde insan sağlığına zararlı, patojen mikroorganizmalar bulundurmaktadır. Kirli suyun çeşitli yollarla içme ve kullanma sularına karışması ve sulamada kullanılması sonucunda tifo, dizanteri, sarılık, kolera vb. bulaşıcı hastalıklara yol açmaktadır. R.2.3 Atıkların Đnsan Sağlığı Üzerine Etkileri 1. Toplum sağlığı ile ilgili Etkiler: Bir katı atık bileşeni özellikle uygun ısı şartları altında kısa sürede toksik duruma veya hastalık yapan organizmaların barındığı bir kaynağa dönüşebilir. Bu çevre sporları bakteriler, virüsler, haşereler ve diğer vektörler açısından da çok uygundur. Bu organizmaların sinek, sivrisinek, haşere ve kemiricilerle geniş kitlelere taşınması önemli bir sağlık tehlikesidir. 2. Yangın ve patlamalar: Đşlem görmemiş katı atıkların toplama öncesi ve sonrası depolanmaları sırasında yangın ve patlama tehlikesi, oldukça yüksektir. Zira katı atıklar içinde ufak bir kıvılcımla, mesela söndürülmemiş bir sigara izmaritiyle tutuşabilecek, kâğıt, plastik ve odun bileşenler mevcuttur. Ayrıca organik maddelerin bazıları parlama özelliğine sahip olmadıkları halde sıkışma neticesinde kendi kendilerine yanabilmektedir. Katı atıklar içinde organikler, özellikler aerobik bakterilerin etkisi ile hızla bozuldukları zaman, katı kütlesinin sıcaklığı hissedilir ölçüde yükselir. Dolayısı ile ısı kütle dışına aktarılamaz ve kendi kendine yanma başlar. Katı atık yığınlarındaki su muhtevasının yüksek olması hali aerobik parçalanmayı hızlandırıcı etkisi sebebiyle en az çok kuru şartlar kadar sakıncalıdır. Bu arada arazi doldurma sahalarında görülen yer altı yangınları da oldukça tehlikelidir. Patlayıcı maddelerin katı artık akımı karışması halinde, katı artık yığınlarında patlamaların olacağı açıktır. Ancak sakıncasız sanılabilen madde grupları da belirli koşullar altında patlamalara sebep olabilmektedir. Mesela büyük plastik kütleleri yakma tesislerinde tam olarak yanmayıp, pirolize uğramakta ve sonra piroliz gazları hava ile karışmak suretiyle patlayıcı karışımlar vermektedir. 3.Katı Atıklardan Gaz Çıkışı: Katı atıkların havasız ortamda bozulmaları sonucu başta metan olmak üzere karbondioksit, azot ve hidrojen sülfür gazları oluşmaktadır. Katı atıkların arazi doldurma yöntemi ile zararsızlaştırılması esnasında yeraltındaki katı artık yığınları havasız ortamda bozulmaya uğramaktadır. Oluşan gazlar ise en kısa yoldan yer üstüne çıkmaktadır. Bu gazlar bazı hallerde doldurma sahasına yakın evlerde metan zehirlenmelerine veya metan hava karışımlarının patlamaları gibi tehlikelere sebep olurlar. Bu bakımdan, arazi doldurma sahalarında tabanın gaz sızdırmazlığı yer altı havalandırması gibi tedbirlere dikkat edilmelidir. 4. Sızıntılar: 229

231 Organik artıkların bozulması sonucunda sıvı ürünlerde oluşur. Bu ürünlere genellikle sızıntı adı verilmektedir. Özellikle arazi doldurma sahalarında sıkışma sonucu artan basınç yağmur suları ve yüzey suları gerek katı atıkların bünyesinden ve gerekse temas ettikleri toprak katmanlarından aldıkları çeşitli gruplar sebebiyle oldukça kirlenmiştir. Dolayısıyla sızıntılar yer altı sularının korunması açısından önem taşımaktadır. Sızıntı sularının BOĐ (Biokimyasal Oksijen Đhtiyacı) değerleri mg/lt. ye kadar çıkabilmektedir ki bu değer normal kanalizasyon BOĐ değerlerinden 100 kat yüksektir. 5. Diğer Hususlar: Çeşitli iş kazaları ve yaralanmaların yanı sıra katı artık iş kolunda çalışanlarda çok değişik türde iş hastalıklarına özellikle bulaşıcı hastalıklara solunum yolu ve ağır yük kaldırma ile ilgili rahatsızlıklara sık sık rastlanmaktadır. Kısaca, katı artık toplama, taşıma ve zararlaştırma hizmetleri toplum sağılığı ve çevre korunması açılarından taşıdığı öneme karşılık çok ağır masraflar karşılığında gerçekleştirilebilen bir hizmettir. Bunlara ilaveten büyük kırık cam tabakalarının zararlı kimyasal maddelerin ve ilaçların yangına sebep olabilecek malzemelerin ağır yağların insektisid ve pestisitlerin ve bunların ambalajlarının toplama kaplarına atılması özelilikle çocuklar açısından çok sakıncalıdır. R.2.4 Gürültünün Đnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Kent gürültüsünü arttıran sebeplerin başında trafiğin yoğun olması, sürücülerin yersiz ve zamansız klakson çalmaları ve belediye hudutları içerisinde bulunan endüstri bölgelerinden çıkan gürültüler gelmektedir. Meskenlerde ise televizyon ve müzik aletlerinden çıkan yüksek sesler, zamansız yapılan bakım ve onarımlar ile bazı işyerlerinden kaynaklanan gürültüler insanların işitme sağlığını ve algılamasını olumsuz yönde etkilemekte, fizyolojik ve psikolojik dengesini bozmakta, iş verimini azaltmaktadır. Gürültünün insan sağlığı üzerine etkilerini 4 e ayırabiliriz. Fiziksel Etkileri: Geçici veya sürekli işitme bozuklukları Fizyolojik Etkileri: Kan basıncının artması Kan basıncının artması, dolaşım bozuklukları, solunumda hızlanma, kalp atışlarında yavaşlama, ani refleks Piskolojik Etkileri: Davranış bozuklukları, aşırı sinirlilik ve stres. Performans Etkileri: Đş veriminin düşmesi, konsantrasyon bozukluğu, hareketlerin yavaşlaması. Gürültüye maruz kalma süresi ve gürültünün şiddeti, insana vereceği zararı etkiler. Endüstri alanında yapılan araştırmalar göstermiştir ki; işyeri gürültüsü azaltıldığında işin zorluğu da azalmakta, verim yükselmekte ve iş kazaları azalmaktadır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı verilerine göre; meslek hastalıklarının %10'u, gürültü sonucu meydana gelen işitme kaybı olarak tespit edilmiştir. Meslek hastalıklarının pek çoğu tedavi edilebildiği halde, işitme kaybının tedavisi yapılamamaktadır. Tablo 119: Bazı Gürültü Türlerinin Desibel Dereceleri ve Psikolojik Etkileri Gürültü Türü Db Derecesi Psikolojik Etkisi Uzay Roketleri 170 Kulak ağrısı, sinir hücrelerinin bozulması Canavar Düdükleri 150 Kulak ağrısı, sinir hücrelerinin bozulması Kulak dayanma sınırı 140 Kulak ağrısı, sinir hücrelerinin bozulması Makineli delici 120 Sinirsel ve psikolojik bozukluklar (III. 230

232 Basamak) Motosiklet 110 Sinirsel ve psikolojik bozukluklar (III. Basamak) Kabare Müziği 100 Sinirsel ve psikolojik bozukluklar (III. Basamak) Metro gürültüsü 90 Psikolojik belirtiler (II. Basamak) Tehlikeli bölge 85 Psikolojik belirtiler (II. Basamak) Çalar Saat 80 Psikolojik belirtiler (II. Basamak) Telefon zili 70 Psikolojik belirtiler (II. Basamak) Đnsan sesi 60 Psikolojik belirtiler (I. Basamak) Uyku gürültüsü 30 Psikolojik belirtiler (I. Basamak) R.2.5 Pestisitlerin Đnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Tarımsal amaçla kullanılan ilaç ve gübreler toprak kirliliğine yol açmaktadır. Şöyle ki ilaçlanan ve gübrelenen toprağın kendine has biyolojik özellikleri ortadan kalkarken azot, fosfor, klor, demir vb. maddeler sulama suyu ile taban suyuna inmekte tekrar toprak yüzüne hareket ederek kalsiyum gibi maddelerle birleşerek taban taşları oluşturmaktadır. Ayrıca karbon-azot dengesi bozulmaktadır. R.2.6 Đyonize Radyosyondan Korunma Bu konuyla ilgili kaynak bulunamamıştır. R.2.7. Baz Đstasyonlarından Yayılan Radyasyonun Đnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Bu konuyla ilgili kaynak bulunamamıştır. KAYNAKLAR Đl Sağlık Müdürlüğü 2008 Đl Çevre Durum Raporu 2007 Đl Çevre ve Orman Müdürlüğü Çalışmaları

233 S. ÇEVRE EĞĐTĐMĐ S.1 Kamu Kuruluşlarının Çevre Eğitimi Đle Đlgili Faaliyetleri Çevre bilinci ve duyarlılığın geliştirilmesi için ilimizde çevre ile ilgili dernek, vakıf, gönüllü kuruluşlar, yaygın eğitim kurumları ile işbirliği içerisinde etkin çalışmalar yürütülmektedir. Öğrencilerin eğitimi için okullarda belli bir program dâhilinde eğitim yapılmakta, çevre ile ilgili konularda seminer, video, kaset, slayt gösterimi gibi faaliyetlerde bulunulmaktadır. Bu programlar dâhilinde öğrencilere doğayı, tarihi zenginlikleri koruma, yaşanan çevreyi daha güzel yaşanabilir durum getirme konularına ağırlık verilmektedir. Ayrıca Çevre ve Orman Bakanlığı ndan temin edilen videokasetler okullarda gösterilmekte, konu ile ilgili broşür ve afiş dağıtımı yapılmaktadır. Çeşitli dernek ve gönüllü kuruluşlar ile birlikte okul bahçelerine ağaçlandırma çalışmaları yapılmaktadır. Uygulamalı Çevre Eğitimi Projesi kapsamında Kamu Kurum ve Kuruluşlarının katılımıyla Atık Kâğıt Kampanyası düzenlenmekte ve toplanan atık kâğıtlardan elde edilen gelirlerle katılımcı okullara eğitim araç ve gereçleri temin edilmektedir. Dünya Çevre Günü ve Çevre Haftası, Orman, Sağlık, Turizm Haftaları gibi özel gün ve haftalarda, çevreyi tanıtıcı ve çevre kültürünü genişletici özel programlar hazırlanarak afiş, pankart, video gösterileri düzenlenmekte ve tanıtım yapılmaktadır. Bakanlığımız Ülkemizin çevre sorunlarının çözümlenmesine katkıda bulunmak, gönüllü kuruluşlarla koordinasyon ve işbirliğini sağlamak ve etkinliklerini arttırmak amacıyla bölgesel bazda toplantılar düzenlenmektedir. S.2 Çevre Đle Đlgili Gönüllü Kuruluşlar ve Faaliyetleri Adana Đlinde Faaliyet Gösteren Vakıf ve Dernekler - Adana Çevre Gönüllüleri Derneği / Ziyapaşa Bulv. Yüzme Havuzu Karşısı, Akasya Apt. 10/20 - Tüketiciyi ve Doğayı Koruma Derneği (TÜDOK) / Sabancı Merkez Cami Karşısı, Belediye Konservatura Đçi - Doğayı ve Hayvanları Koruma Koruma Derneği / Cemalpaşa Mah. 2.Sok. No:63 Asmakat Daire No:4 - Adana Turizm Derneği / Vali Yolu Vizon Apt. 1/4 - Çevre ve Tüketiciyi Koruma Derneği (ÇETKO) / Kurtuluş Mahallesi 3. sok. No:26 Güner Apt. Kat:2 Daire:8 - Soroptimist Kulüpleri Derneği / Atatürk Cad. Dura Apt. B.Blok 5/9 - Adana Foto. Amatörleri Dernek (AFAD) / Reşatbey Mah. Ordu Cad. 247/2 Sok. No:12/2 - Adana Çevre Koruma Vakfı / Vali Yolu Sümer Apt. Kat:2 Đlin Gelişimine Katkı Sağlayan Ve Valilik Koordinasyonunda Faaliyet Gösteren Vakıflar Güç Birliği Vakfı Adana ülkenin gelişmiş illeri arasında olabilecek büyük bir potansiyele sahip iken bugün istenilen gelişmeyi gösterememiştir. Gelecek yıllarda megapol olması beklenen ilin sorunlarını ortaya çıkarmak, sorunlara çözüm getirmek ve Adana yı gelişmiş iller kapsamına almak amacıyla kamu ve özel kesimde çeşitli kişi, kurum ve kuruluşları dönemin Adana Valisi Oğuz Kağan KÖKSAL tarihinde Güç Birliği Toplantıları adı altında bir toplantıya çağırmıştır. Bu toplantıya ilgi çok büyük olmuş, tam bir takım çalışması yapılmıştır. Bunu takip eden toplantılarda katılanların da görüşü alınarak vakıf kurulması kararlaştırılmıştır tarihinde vakıf kurucu üyelerinin görüşünü almak üzere bir toplantı yapılmış, önerilen görüşler doğrultusunda Vakıf Tesis Senedi son şeklini almış, daha sonra onaylanarak ilk genel kurul toplantısı tarihinde yapılmıştır. Vakıf Mütevelli Heyetini aşağıda sıralanan kişi, kurum ve kuruluşlar temsil etmektedir. 232

234 - Adana Valiliği Đl Özel Đdaresi - Üniversite (10 Öğretim Üyesi) - Ticaret Odası - Sanayi Odası - Ticaret Borsası - Adana Sanayici ve Đşadamları Derneği - Adana Genç Đşadamları Derneği - Müstakil Sanayici ve Đşadamları Derneği - Esnaf Dernekleri Birliği - Çukurova Gazeteciler Cemiyeti - Çukurova Tekstil ve Konfeksiyoncular Derneği - Sanayici, Tüccar, Đşadamı Ve Diğer Mesleklerden Oluşan 76 Gerçek Kişi Vakfın Amacı Adana nın ekonomik, kültürel ve sosyal potansiyelinin gelişmesine katkıda bulunmak, gelişmiş bir Adana gerçekleştirmektedir. Bu amaca ulaşabilmek için vakıf: - Đlin ticari ve sınaî potansiyelini çok daha iyi şekilde değerlendirir, - Turizm potansiyelinin gelişmesine yardımcı olur, - Devlet imkânlarından daha fazla yararlanması çalışmalarında bulunur, - Đlin gelişmesine yardımcı olacak kurum ve kuruluşlarla işbirliğinde bulunur, - Đl tanıtıcı toplantılar düzenler, - Đlin arzu edilen alanlarda genel ve bireysel potansiyelini ortaya koymak maksadıyla envanter çıkartır, - Kısa ve uzun vadede çalışmalarda bulunmaları için dalında uzman elemanlardan yararlanır, - Üniversite ile işbirliği yapar, - Đlin tanıtılması ile ilgili gerekli araç ve gereçleri temin eder, - Yurt içi ve yurt dışı amacını gerçekleştirmek için gerektiğinde borç alır, ipotek verir, gayrimenkul ve menkul varlıklar edinir, - Vakfın amacına ulaşabilmesini temin için maddi ve manevi destek temin eder, sosyal çalışmalarda bulunur, - Amacını gerçekleştirmek için yurt içinde ve yurt dışında bürolar açar, - Đli tanıtıcı konularda yarışmalar düzenler, sergi açar, burs verir, - Amacına yönelik maddi gelir sağlamak için şirket kurabilir, kurulmuş şirkete ortak olabilir. Vakıf amacına ulaşmak için tarihinde yapılan toplantıda aşağıdaki kurulları oluşturmuştur. Ekonomik Araştırmalar ve Proje Hazırlama Kurulu Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Kurulu Eğitim, Gençlik ve Spor Kurulu Çukurova Toplantıları Kurulu Tarımsal Araştırmalar Kurulu Yerel Yönetimler Kentsel Gelişim ve Turizm Kurulu Çevre Sağlığı Kurulu Parlementerlerle Koordinasyon ve Dış Đlişkiler Kurulu Mali Đşler ve Mali Kaynak Yaratma Kurulu Basın ve Halkla Đlişkiler Tanıtım ve Yayım Kurulu Vakfın Çalışmaları 233

235 Güneydoğudan Göçün Rehabilitasyonu ve Güney Adana Dinamik Adana Kalkınma Projesi (KADKAP) Bu proje Adana Valiliği, Üniversite, Sanayi Odası, Büyükşehir Belediyesi işbirliği ile başlatılmış olup, Ekonomik Araştırmalar Kurulu tarafından sürdürülmektedir. Eğitim Köyü Projesi Bu proje Eğitim, Gençlik ve Spor Kurulu tarafından yürütülmektedir. Projenin gerçekleştirilmesi için baraj gölü kıyısında m² lik alan üzerine anaokulu, ilköğretim okulu, özürlüler okulu, normal lise, Anadolu güzel sanatlar lisesi, bilgisayar meslek lisesi, merkezi kütüphane, bilgisayar eğitim merkezi, çok amaçlı salon, kapalı yüzme havuzu, kapalı spor salonu, merkezi laboratuarlar, futbol sahası, voleybol ve basketbol sahası, tenis kortları, trafik eğitim pisti ve kafeteryalardan oluşmaktadır. Adana 1.Tarım Şurası Adana Güçbirliği Vakfı bünyesinde kurulmuş olan Tarımsal Araştırmalar Kurulu, Ekim tarihleri arasında Adana Đli I. Tarım Şurası nı gerçekleştirmiştir. Tarım Şurası nın toplanmasının ana amaçları; Tarım sektörü ile ilgili olan tüm kesimleri aynı amaç doğrultusunda birlikte harekete yöneltmek, tarımsal sorunları ortaya çıkarmak, tartışmak ve çözüm üreterek öneriler ortaya koymaktır. Ulusal boyutta bir organizasyon olan I. Tarım Şurası, Devlet, Üniversite, Adana Güçbirliği Vakfı, Sanayici, Tüccar ve üreticilerin ortak emeği ile gerçekleştirilmiştir. Yerel Ekonomi Geliştirme Programı (YEG) Adana Valiliği koordinasyonunda hazırlanan bu çalışmada komiteye Valilik, Üniversite, Sanayi Odası, Ticaret Odası, Ticaret Borsası, Çiftçiler Birliği, KOSGEB, Halk Bankası, Çukurova Tekstil ve Konfeksiyoncular Derneği nde üyelerle çeşitli projeler hazırlanmış ve gerçekleşmesi için halkın talebine sunulmuştur. Bu projeler; Konfeksiyon (Đç ve dış pazarlar için pantolon ve gömlek) El Emeği Göz Nuru (Đç ve dış pazarlar için halı, kilim, heybe ve elişleri) Karides (Đç ve dış pazarlar için Jumbo karides üretimi) Kiraz Yetiştiriciliği (Đhraç edilecek kiraz üretimi) Et ve Et Ürünleri (Karkas et ve şarküteri ürünleri) Tarım Makinaları (Çeşitli tarım makinaları) Ekoteks (Ecobel verilmesi) Dış Ticaret ve Teknoloji Transferi (Danışmanlık) Sürekli Eğitim Merkezi (KOBĐ lere üretim, pazarlama, finansman, teknoloji gibi konularda danışmanlık, eğitim ve destek hizmetleri) Çevre Koruma Vakfı Vakfın amacı, insanın, insan sağlığının, çevrenin korunma ve iyileştirilmesi kırsal ve kentsel alanda arazinin doğal kaynaklarının en uygun şekilde korunması ve her türlü çevre kirliliğinin önlenmesi, doğal bitki ve hayvan sağlığı ile tarihi zenginliklerin korunması için madde ve manevi katkıda bulunmaktadır. Vakıf 01 Şubat 1991 yılında kurulmuştur. Vakıfca 2004 Yılında Yapılan Çalışmalar. Đl Çevre ve Orman Müdürlüğünün; atık su analiz laboratuarı, akaryakıt, büro giderleri, olağanüstü durumlarda kullanılması zorunlu olan afet telefonunun, hava kalitesi kontrol mobil aracına ait cihazların, büro bilgisayarlarının, hizmet araçlarının tamiri, Orman ve Dünya Çevre Günlerine ait etkinliklerin bütün giderleri karşılanmıştır. 234

236 Kolordu ya ait Mehmetçik Ormanının ağaçlandırmasına ait gider karşılanmıştır. 19 Mayıs Gençlik ve Spor Bayramında, öğrencilerin çevre kutlamalarına katkı amacıyla ayrıca esnaf odasının bu kutlamada kullanacakları 80. Yıl Cumhuriyet Logomuzun bulunduğu tişört ve şapkalar yaptırılıp dağıtılması sağlanmıştır. Deprem, çevre kirliliği gibi afetlerde kullanılmak üzere minibüs satın alınmış, her zaman valiliğimizde hazır bekletilmektedir. Kozan ilçemizde yatılı ilköğretim okuluna ait bahçenin ve Yumurtalık Đlçesindeki ağaçlandırma çalışmaları maddi yönden desteklenmiştir. Çevre ve Orman Bakanlığı nın ilimizde yapılmasını iştemiş olduğu Çevre Düzeni Planı bürosunun bütün ihtiyaçları karşılanmış ayrıca vakfımıza 3 eleman alınarak bu büroda çalıştırılmaktadır. Đskenderun Körfezi nde batan atık yüklü gemiden kaynaklanan sızıntının, bölgemiz denizinde kirlenmeye neden olup, olmadığının tespiti amacıyla alınan örneklerin analiz masrafları karşılanmıştır, Doğal Hayatı Koruma Derneği nin ilimizde başlatmış olduğu kedi ve köpeklerin toplatılması, aşılanması, barınakların yaptırılması ve ağaçlandırma hizmetleri ile ayrıca alanın korunması için çevre çiti yaptırılmış olup, köpek, kedilerin toplatılması ve yiyeceklerin getirilmesi için kullanılmak üzere otomobil temin edilerel (sağlık Müdürlüğünden) tamiratı yaptırılmış ve söz konusu derneğe teslim edilmiştir. Çevre ve Orman Bakanımızın ilimizi ziyareti sırasında verilen sunum dosyasının masrafı karşılanmıştır. Vakfın 2004 Yılı Öncesi Çalışmaları Çukurova Üniversitesi Çevre Sorunları Araştırma Müdürlüğü ile Büyükşehir Belediye Başkanlığına 1 er adet fabrika baca gazı analizörü alınması, Çevre Bakanlığınca işbirliği yapılarak merkez ve diğer büyük Đlçelere gürültü ölçüm cihazları ile Egzost gazı analizör cihazlarının alınması, Çevre bilincinin geliştirilmesi için Đl milli Eğitim Müdürlüğü ve Çukurova Üniversitesi ile işbirliğinin yapılması, Araç Egzost gazı ölçüm cihazlarının satın alınması, Đl Çevre Müdürlüğünün haberleşme ve her türlü demirbaş, tüketim malzemesi, akaryakıt vb. iki adet minibüs ile bazı çevre kirliliği araştırmasında kullanılan kimyevi maddelerin alınması, Karataş, Tuzla- Akyatağan bölgesinde 25 ha. Orman ve gölde yaban hayatının korunması için gözetleme kulesi, 250 çeşit kuşun gözetlenmesi açısından teleskop ve dürbün temin edilmesi, Orman teşkilatı ile işbirliği yapılmış yaş arasındaki anıt ağaçları koruma altına alınması için maddi imkân sağlanması, Çukurova Üniversitesi ile işbirliği yapılarak çevre sorunları konusunda uydu çalışmalarına ve Seyhan Nehri Kirliliği araştırmasına maddi destek sağlanması, Hıfzısıhha Enstitüsü Laboratuvarına cihaz satın alınması, Karaisalı Đlçesi Yerköprü Mesire yeri ıslahı çalışmalarının desteklenmesi, Ceyhan Yılankale çevresinin ağaçlandırılması ve kır kahvesinin yaptırılması, Hacı Sabancı Organize Sanayi Bölgesi girişindeki 4 hektarlık alanın ağaçlandırılması, Sivrisinek Mücadelesi için bazı Kaymakamlıklara maddi imkan sağlanması, Vilayet ağaçlandırma düzenlenmesine katkı sağlanması, Đl tarım Müdürlüğüne Đklimlendirme cihazı ile zirai mücadele ilaçlarının korunması amacıyla klima sistemlerinin kurulması, Valilik Makamına Çevre hizmetlerinde kullanılmak üzere iki adet binek otomobilin temin edilmesi, 235

237 Eğitim amacıyla oto tamir ustalarına ve oto sürücülerine, çıraklık okulu, endüstri meslek liselerine verilmek üzere çevre eğitim el kitabının bastırılması, Pozantı Đlçesi çöp depolama ile Ömerli köyüne kanalizasyon sisteminin kurulması için maddi destek sağlanması, Türkiye nin erozyon sorunu ve Adana nın yeri Kongresi düzenlenmiş ve kongre masraflarının karşılanması, Valiliğimizin düzenlediği Şehit Ailelerine Yardım Kermesi ne maddi destek sağlanması, Ç.Ü. Ziraat Fakültesinin kongresinin maddi olarak desteklenmesi, Adana Kocaeli ve Düzce depreminde vatandaşlarımıza yardımda bulunulması, Adana Đli Tarım Şurasına maddi destek sağlanması Yumurtalık Đlçesindeki Turizm Bakanlığına ait olan Eğitim ve dinlenme tesisinin arıtma ünitesinin ıslahı çalışmasına destek sağlanması, Aladağ Kaymakamlığının isteği üzerine çöp toplama bidonlarının temin edilmesi, 2000 yılı kış ayında Hayvanların Orman ve dağlarda aç kalmasından dolayı hayvan yeminin havadan atılarak ölümlerin önlenmesi ile ilgili çalışmaya destek sağlanması, Yumurtalık Kaymakamlığının yavru balıkların avlanmasını önlemek amacıyla mücadele projesinin desteklenmesi, Tufanbeyli Đlçesinde bulunan Comano Antik kentine Sosyal Tesilerine yaptırılması, Đl Çevre Müdürlüğünün talebi üzerine bazı okullarda atık kağıt toplama kaplarının yaptırılması, Dünya Küresel araçsız gün etkinliğinin desteklenmesi, Her yıl 5. Haziran Dünya Çevre Günü Etkinliklerinin desteklenmesi, Ceyhan Kaymakamlığı Ağaçlı Köyü Kanalizasyon sistemine destek sağlanması, Đlimizle ilgili Đngilizce ve Türkçe turizm kitabı ve haritasının bastırılması, Hatay ilindeki sel felaketi sonucu Hatay iline ve olası depremden sonra sivil savunmada kullanılmak üzere çöp konteynırlarının yaptırılması, Kozan Anavarza kalesi civarına çöp kapları ile Dilek Kaya Köyü tarihi konağı ıslah çalışmalarının desteklenmesi, Ulusal Eğitim Projesinin desteklenmesi, Đlimizde Çevre Bakanlığının düzenlediği Çevre ile ilgili Sivil Toplumların Kongresi ne maddi destek sağlanması, 15 Đlçemizde ağaç dikimlerinin hızlandırılması için Kaymakamlıklarımıza maddi imkân sağlanması, Đl Çevre ve Orman Müdürlüğünce hazırlığı yapılan Adana ili Hava Kalitesinin Korunması ile ilgili bilgisayar ağının geliştirilmesi otomatik kalibrasyon sistemi ve bilgilerin daha iyi saklanması için geliştirme ve uydu ile bağlantı kurma amacıyla GPS cihazları alımı ve kurulması çalışmalarına destek sağlanması, konularında çalışmalar yapılmıştır. KAYNAKLAR Çevre Koruma Vakfı Adana Đl Çevre Durum Raporu 2007 Adana Đl Çevre ve Orman Müdürlüğü Çalışmaları,

238 T. ÇEVRE YÖNETĐMĐ VE PLANLAMA T.1 Çevre Kirliliğinin ve Çevresel Tahribatın Önlenmesi Adana Ülkemizin nüfus sayısı bakımından beşinci büyük kentidir. Adana ili sınırları içerisinde düzenli bir çöp depolama sahasının olmaması en büyük çevre sorunlarından biridir. Çatalan yolu üzerinde Adana ya 5 km. mesafeli Büyük Sofulu Köyü 705,706,655, 123,131 parsellerinde kayıtlı m 2 lik alanda bulunan çöp sahasının, Katı Atıkların Kontrolü, Hava Kalitesini Korunması Yönetmelikleri ve çevre sağlığı açısından tehlike oluşturduğu tespit edilmiştir. Çöp alanında evsel nitelikli atıklar, sanayi atıkları, tehlikeli atıklar ve tıbbi atıklar karışık olarak dökülmektedir. Çöplerden sızan pis sular güney bölgesinde drenaj kanalına akmaktadır. Çöp sahasının sınır tespiti yapılmayıp etrafı çevrilmemiş olduğu, çöp sızıntı sularının bir havuzda toplanarak, havuzdan çıkan suların tekrar çöp sahasına verilmeyip drenaj kanallarına doğal dere vasıtası ile ulaştığı Ayrıca sahada yer yer yanmaların olduğu, etrafa pis kokuların yayıldığı bilinmektedir. Adana Sofulu Çöp Depo Alanı nında Çevre ve Orman Bakanlığınca hibe olarak Adana, Mersin Katı Atık Yönetim Planı ve Sahada rehabilitasyon çalışmaları Japon firması JICA ya yaptırılmıştır. Çöp dökülen alanın kabul edilebilir mesafe içerisinde tek uygun yer olduğu saptanmış ve alanın bir yandan rehabilitasyon diğer yandan da kullanımına devam edilmesi uygun görülmüş olup, iyileştirme yönünde çalışmalara devam edilmektedir. T.2 Doğal Kaynakların Ekolojik Dengeler Esas Alınarak Verimli Kullanımı, Korunması ve Geliştirilmesi Đlimiz sınırları içerisinde tarım arazileri yönünden çok zengin ve verimli topraklara sahiptir. Bu arazilerde çiftçilerimizin eğitimsiz olmaları nedeniyle bilinçsiz bir şekilde tarımsal mücadele ilaçları ve aşırı miktarda gübreleme yapılmaktadır. Tarım arazilerinin bu şekilde kullanılması ilerde tarımsal arazilerde çoraklaşma ve tuzlanmaya neden olmaktadır. Bu konuda çiftçilerimizin eğitilmesi gerekmektedir. Đlimizde tespit edilen önemli çevre sorunlarından biride su kirliliğidir. Endüstriyel atık sular, evsel nitelikli atık sular ve aşırı derecede kullanılan tarımsal zirai mücadele ilaçları ile gübreler olarak sayılabilir. Adana Büyükşehir Belediyesi tarafından evsel ve endüstriyel atıksular için yapılan atıksu arıtma tesislerinden Doğu Adana atıksu arıtma tesisi tarihinde hizmete girmiş olup, Batı Adana atıksu arıtma tesisinin de deneme çalışmaları tamamlanarak tarihinde devreye alınmıştır. Böylece Akdeniz in kirlenmesinde önemli bir sorun giderilmiş olmaktadır. Karataş Akyatan, Yumurtalık ve Hurmaboğazı deniz kaplumbağalarının üreme ve kışlama alanlarıdır. Akyatan Gölü, Su Kuşlarını Koruma Alanıdır. Akyatan da kumul hareketi nedeni ile Orman Bakanlığımız özel orman oluşturmuştur. Bu bölgenin denetimi Orman Bölge Müdürlüğü ile Çevre ve Orman Müdürlüğünce yapılmaktadır. Arıtılmayan evsel endüstriyel nitelikli atıksular nedeni ile Akyatan ve Akdeniz, kirlilikle karşı karşıyadır. Teknelerden ve gemilerden atılan çöpler sahillerimize yayılmaktadır. Yumurtalık sahilinde Toros Gübre Kimya A.Ş., Botaş Bölge Müdürlüğünün evsel nitelikli atık suları arıtılmış olarak denize deşarj edilmektedir. Đl Tarım Müdürlüğüne ait motorla 2 Đlçede Su Ürünleri Kontrolleri yapılmaktadır. Akyatan deniz kaplumbağaları üreme alanı ile ilgili aylık raporlar Karataş Đlçe Tarım Müdürlüğünce düzenli olarak Đl Çevre ve Orman Müdürlüğü ne bildirilmektedir. Akyatan Gölü ile deniz arasında dalyan mevcuttur. Gölde kaçak avlanma yapılmaktadır. Ramsar Sözleşmesi ne göre Seyhan ve Ceyhan Deltaları (A) sınıfı sulak alan ilan edilmiştir. Kaplumbağaların üreme alanlarında sürekli bir denetim mevcut değildir. Đlimizde Çatalan Barajından sağlanmaktadır. Çukurova nın tarımsal zenginliği nedeni ile aşırı miktarda zirai mücadele ilaçlar ve gübreler kullanılmaktadır. Bu durum yer altı su kaynaklarının kirlenmesine neden olmaktadır. Đlimiz sınırları içerisinde bulunan imara açık olmayan yerlerde ekilir tarım alanlarına konut ve fabrikalar yapılmaktadır. Belediyelerce ÇED Raporu istenmeden yapı kullanma belgesi ve inşaat 237

239 izni verilmektedir. Çevrenin ve ekilir tarım arazilerinin korunması esastır. Yeni kurulmakta olan sanayi tesislerinin Organize Sanayi Bölgelerine yapılması ve taşınmasının sağlanmasıyla tarım arazilerinin ve yerleşim yerlerinin hava kalitesinin korunmasına yardımcı olacaktır. Tapu Kadastro Müdürlüklerince satışı yapılan arazilerin amacına uygun kullanılmasının sağlanması için taahhütname istenmelidir. T.3 Ekonomik ve Sosyal Faaliyetlerin, Sonuçlarının Çevrenin Taşıma Kapasitesini Aşmayacak Biçimde Planlanması Yumurtalık ve Karataş ilçeleri yaz aylarında yoğun nüfus artışına sahne olmaktadır. Belediyelerin elinde yeterli sayı ve kapasitede vidanjör olmaması nedeniyle fosseptik temizliğinde yetersizlik görülmektedir. Fosseptiğin döküldüğü yerlerden zemin geçirgen olduğu için kirlilik yine denize taşınmaktadır. Bu nedenle her iki Đlçe Belediyesinin (Yumurtalık Đlçesinde kısmi arıtma mevcut) bir an önce altyapılarını tamamlayarak arıtma tesislerini devreye almaları gerekmektedir. Đlimizde hızlı şehirleşme, yapılaşma sonucunda sanayi kuruluşları, çeşitli iş yerleri şehrin içerisinde kalmıştır. Yeni kurulan sanayi kuruluşları ise Organize sanayi Bölgesinde yer olmasına rağmen tarım alanları üzerine kurulmaktadır. Bu tip fabrikalar yada işletmeler ÇED Yönetmeliğine tabii faaliyetlere giriyorsa ÇED Önemsiz Kararı veya ÇED Olumlu Belgesi almadan elektrik, su, telefon gibi altyapı hizmetlerin verilmemesi gereklidir. Đlimizde bulunan sanayi tesislerinin atık suları ASKĐ kanalizasyonu vasıtasıyla veya direkt olarak DSĐ drenaj kanalına ve Seyhan Nehrine arıtılmadan deşarj edilmektedir. Fabrikaları kendine uygun olan sektör bazında arıtma tesisi yapmalı, sonuç olarak da Büyükşehir Belediyesi nihai arıtma tesisini gerçekleştirmelidir. Bu işlemler yapılırken DSĐ drenaj kanalına atık su verilmemelidir. Bununla ilgili Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği gün ve sayılı Resmi Gazetede yürürlüğe girmiştir. Bu yönetmelikten doğan yükümlülüklerin yerine getirilmesi için özel kanun çıkarılmalıdır. T.4 Çevrenin Đnsan-Psikososyal Đhtiyaçlarıyla Uyumunun Sağlanması Đlimizde göç oldukça fazla olmaktadır. On ve daha fazla hanelerden oluşan büyük çoğunluğu Adana nın gecekondu ve kenar semtlerinde yaşamaktadır. Gecekondulaşma şehrin güneyinde bulunan 1.sınıf sulanabilir tarım arazilerine doğru ilerlemektedir. Ayrıca Seyhan Baraj Gölü çevresindeki imarsız hızlı bir yapılaşma mevcuttur. Bu durum gölün kirlenmesine neden olmaktadır. Seyhan Baraj Gölü ne ilave kuşaklama kanalının çekilmesi gerekmektedir. Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, sayılı Resmi Gazetede tarihinde yürürlüğe girmiş olmasına rağmen Đlimizde katı atıkların depolandığı saha günün teknolojik koşullarına uygun değildir. Çöplükten sızan sular toprağa karışarak telafisi mümkün olmayan zararlar meydana getirmektedir. Katı atıkların depolanması ve taşınması hususunda yetkili olan belediyelere yaptırım uygulanması gerekmektedir. Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, Sayılı Resmi Gazetede tarihinde yürürlüğe girmiş ve bununla ilgili sanayi kuruluşlarının bu yönetmelik hükümlerine uyması ve eğitilmesi istenmektedir. Zararlı Kimyasal Madde ve Ürünlerin Kontrolü Yönetmeliği, Resmi Gazetede sayılı tarihinde yürürlüğe girmiştir. Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği, sayılı Resmi Gazete tarihinde yürürlüğe girmiş olmasına rağmen sanayi kuruluşları SO2 nin en yüksek olduğu sıvı yakıtı kullanmaktadırlar. Emisyon Đzin Belgesi nin konulan bir süre içerisinde ilgili sanayi kuruluşu tarafından alınma mecburiyeti getirilmelidir. Kükürdün desülfürizasyonu için rafinerilere bu konuda talimat verilmelidir. Emisyon Đzin Belgesini Đl Çevre ve Orman Müdürlükleri vermeli ve takip etmelidir. Gürültü Kontrolü Yönetmeliği, sayılı Resmi Gazetede tarihinde yürürlüğe girmiştir. Đlimiz sınırları içerisinde bar, pavyon, gazino, düğün salonları, umuma açık eğlence yerlerinin (Canlı cansız müzik yayını yapan yerler) tamamından gürültü ölçme izleme ve kontrol monitörü cihazının taktırılması, yüksek olan gürültü için işlem Polis Vazife ve Selahiyetleri 238

240 Kanununa göre yapılmalıdır. Bununla ilgili kanuni düzenlemeleri Polis Jandarma bazında gerçekleştirmelidir. Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, sayılı Resmi Gazetede tarihinde yürürlüğe girmiştir. Sofulu Çöp Depo Alanında bulunan katı atık depolama yerinde tıbbi atık için özel bölme yoktur. Evsel atıklar ve tıbbi atıklar aynı araçla taşınarak genel çöplüğe dökülmektedir. Đlimiz sınırları içerisinde bulunan sağlık ocakları, jinekologlar, kulak burun boğaz mütehassısları, patolojik, bakteriyolojik, sistolojik laboratuarlarında özel geçici atık depoları yoktur. Tıp Fakültesi ve Askeri Hastane de tıbbi atıklar için günün koşullarına ve teknolojisine uygun olarak bir yakma fırını olmalıdır. Büyükşehir Belediyesinin yapmakla yükümlü olduğu yakma fırınının bir an önce devreye alınması özel filtreli katı atık depolarının bir an önce yapılarak faaliyete geçirilmesi gerekmektedir. Kurulması düşünülen çöp fabrikası için Organize Sanayi Bölgesi içerisinde fabrika yeri olarak 300 dönümlük yer ayrılmıştır. Günlük kg.lık civar illerle beraber çöp çıkacağı tahmin edilmektedir. 300 milyon dolara yap işlet devret sistemi ile kurulması düşünülen bu fabrikada 45 MW gücünde elektrik üretilecektir. Üretilecek elektrik, ulusal elektrik şebekesine bağlanacaktır. Đtalyan firması tarafından yapılacak olan fabrikaya gelecek katı atıklarının organik maddelerinin fazla olacağı tahmin edilmektedir. Organize Sanayi Bölgesine kurulması için her hangi bir somut hareket yoktur. Bu projenin gerçekleşmesi çöp sorununun çözümü için önem taşımaktadır. Çöp depolama alanı ve tıbbi atık yakma fırını dünya standartlarına uygun olarak yapılmalıdır. Çatalan Baraj Gölü koruma altına alınmalı 2000 m². ye kadar yapılaşma önlenmelidir. T.5. Çevre Duyarlı Arazi Kullanım Planlaması Konu ilgili yeterli bilgi edinilememiştir. T.6. Çevresel Etki Değerlendirmesi Tablo 120: ÇED Olumlu/Olumsuz Kararı Verilen Faaliyetler Listesi, 2008 Faaliyetin Karar Faaliyet Sahibi Faaliyet Konusu Karar No Mevkii Tarihi ADANA Feke ADANA Ceyhan ADANA Yüreğir ADANA Yumurtalık Sugözü ADANA Kozan - Aladağ AKKUR ENERJĐ A.Ş. AKDENĐZ GEMĐ ĐNŞA SAN. TĐC. A.Ş. RAYVAG VAGON SAN. VE TĐC. A.Ş. AYAS ENERJĐ ÜRETĐM VE TĐCERET A.Ş. BEREKET ENERJĐ ÜRETĐM A.Ş. FEKE BARAJI VE HĐDROELEKTRĐK SANTRALI AKDENĐZ TERSANE PROJESĐ VAGON BAKIM ONARIM VE ĐMALAT TESĐSĐ AYAS ENERJĐ SANTRALI GÖKTAŞ ENERJĐ PROJESĐ Sektör Enerji Ulaşım Kıyı Sanayi Enerji Enerji Tablo 121: ÇED Gereklidir/Gerekli Değildir Kararı Verilen Faaliyetler Listesi, 2008 Faaliyetin Mevkii Đlçesi Faaliyet Sahibi Faaliyet Konusu Kurtkulağı Köyü sınırları CEYHAN içinde hektar Geçitli Köyü ER: YÜREĞĐR Sicil: ha lık alan Kaşlıca Köyü ER: YÜREĞĐR Sicil: ha lık alan Üç Oluk ve Soğukoluk ALADAĞ Mevkileri (ĐR:74807) Hamdilli Beldesi Adatepe Mevkinde Bulunan AR: CEYHAN Nolu II. Grup (Doğaltaş- Mermer) Arama Ruhsatlı Toplam ha lık Canoğulları Đnş Tah. San. Ve Tic. Ltd. Şti Mustafa Metin Đsmailoğulları Petrol ve Ürünleri Tic. Ltd. şti. Türkkrom Enerji Mad. Elek. Üretim Petrol Đnş. Sağlık End. Tic. Ltd. Şti. Salih Çimenli 239 Bazalt Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi Kalker Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi Kalker Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi IV. Grup Krom Madeni Ocağı II. Grup Maden (Dogaltaş- Mermer) Ocağı ve Konkasör Tesisi Belge Tarihi Karar No Sektör Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden

241 6.60 ha lık Kısmı Yamanlı Köyü, Kazıklı Mevki Akkapı Mahallesi, Karaçalılık Mevkii 1039 Ada, Parsel Çandık ile Duraluşağı Köyleri Arası Deli Çay Dere Yatağı 9.65 ha lık Alan Adana HACI SABANCI Organize Sanayi Bölgesi 127 Ada 2. Parsel Çamdere Köyü sınırları içerisinde (AR: ruhsat nolu, 6000 m² lik alan) Arılıtaş Mevkii (Toplam 6000m² lik alan Arılıtaş Mevkiinde bulunan AR: nolu II. Grup (Doğaltaş- Mermer) Arama Ruhsatlı Toplam hektarlık sahanın 10,00 hektarlık kısmı H.S.O.S.B. 127 ada. 14 nolu parsel Sarıhamzalı Köyü, 2648 ada, 4 nolu parsel Kıcak Köyü sınırları içerisinde (ĐR.7060 ruhsat nolu 5,9706 hektar) H.S.O.S.B. 151 Ada, 6 nolu parsel Soğukoluk Mevkii ĐR:6589 TUFANBEYLĐ SEYHAN KOZAN YÜREĞĐR Enerjisa Enerji Üretim A:Ş Garip Tavukçuluk Gıda ve Yem San. A.Ş DSĐ Genel Müdürlüğü, VI. Bölge Müdürlüğü Đlmer Döküm ve Yedek Parça San. Tic. Ltd. Şti. 240 Tufanbeyli Termik Santrali, Termik Santrale Yakıt Sağlayan Maden Sahaları ve Kireçtaşı Sahaları Kapasite Artırımı Petrol Maden Piliç (Tavuk) Kesimhanesi Tarım Gıda P Geçirimli ve Beton Agrega Malzeme Alanı Petrol Maden Dökümhane Tesisi Sanayi KOZAN Hayrettin KAMUZ Çinko Madeni Ocağı CEYHAN Yunus GÜRTAŞ Konkasör Tesisi CEYHAN YÜREĞĐR SEYHAN Yunus GÜRTAŞ Teknopak Mikro Dalga Kutu Amb. San. Tic Ltd. Şti. Advansa-SASA Polyester Sanayi A.Ş. II. Grup Maden (Dogaltaş- Mermer) Ocağı Mikrodalga Ofset Kutu Đmalatı Đlave Kontinü (CP7) Polyester Polimer ile Đlave Conjugate Elyaf Üretim Tesisleri Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Sanayi Sanayi ALADAĞ Mikro Maden San. ve Tic. A.Ş. Krom Madeni Ocağı YÜREĞĐR Çamlıbel Köyü ĐR:27686 POZANTI ĐR:6583 Ruhsat nolu alanda bulunan 4 Ocağa ait toplam 94926m² lik alan Ceyhan yolu üzeri 10.km. 45 sok. No:9 Kocaveliler Köyü Eğribük Mevkii (Ruhsat No: 79) Zeytinli Mahallesi 887 nolu parsel Mersin Yolu üzeri 16. km Araplar Köyü Mevkii, Dönkasan Fabrikası Arksı, 14 pafta, 456 parsel Yakapınar Beldesi, H.S.O.S.B. Atatürk Bulvarı No:56 Dokuztekne Köyü, ĐR:1453 Nolu Saha, 0,2922 ha. Meltem Kimya ve Tekstil San. Đth. Đhr. Ve Tic. Ltd. Şti. Pet (Polyester ) Cips Üretim Tesisi ALADAĞ Mikro Maden San. A.Ş. Krom Ocağı Mert Mad. Trz. Nak. Gıda. Paz. Taah. Tic. Ve San. Ltd.Şti. Krom Madeni Ocağı ALADAĞ Mikro Maden San. ve Tic. A.Ş. Krom Madeni Ocağı YÜREĞĐR KARAĐSALI SEYHAN SEYHAN Ünlü Döküm Sanayi Ticaret ve Đmalat Paz. Ltd.Şti. Metin KOCA Akyem Adana Yem Yağ Biodizel Tarım ve San. Tic. AŞ Eykim Tekstil Kimya San. ve Tic. Ltd. Şti. Çelik Sfero, Pik ve Paslanmaz Döküm Đşleri Kum-Çakıl Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi Damızlık Yumurta Üretim Tesisi Konfeksiyon Ürünleri Yıkama ve Taşlama Tesisi Petrol Maden Atık - Kimya Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Sanayi Petrol Maden Tarım Gıda Sanayi YÜREĞĐR Bakırlar Tekstil San. Ve Tic. A.Ş Đplik Boyama Tesisi Sanayi CEYHAN Rende Oreks Madencilik Đth. Đhr.San. ve Tic.Ltd. Şti. Sarıhamzalı Köyü SEYHAN Temsa San. Tic. A.Ş. Taşpınar Köyü sınırları içersinde(ar: ruhsat nolu ha lık alan Çakırlar Mahallesi Güneybatısı (Ruhsat No: ) Çakırlar Mahallesi Sınırları Đçinde (AR: ruhsat TUFANBEYLĐ ALADAĞ Zafer-Han Đnş. Elkt. Mad. San. Ve Tic. Ltd: Şti. Okyanus Madencilik San. ve Tic. A.Ş. Devir Yedigöze Elektrik Üretim ve Ticaret A.Ş. Kırma Eleme Tesisi Otobüs, Minibüs, Kamyon, Kamyonet Üretimi Kapasite Artırımı Kalker Ocağı ve Konkasör Tesisi Petrol Maden Sanayi II. Grup Kalker Ocağı ALADAĞ Dedeman Madencilik San. Ve Tic. A.Ş. Kalker Ocağı Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden

242 nolu 21,12 hektarlık alan Polatpınar Köyü AR: Ruhsat Nolu 18,85 ha. Arılıtaş Mevkii AR: nolu II. Grup Maden Ruhsatı içerisinde toplam 99,17 ha'lık alanın 10,418 m²'lik Kullanım Alanı Taşpınar Köyü AR: Ruhsat Nolu 17,99 ha'lık Alan Kurtkulağı Köyü sınırları içerisinde (ĐR:75119 ruhsat nolu 22,32 hektarlık alan.) Çorak Köyü(ĐR:70871) TUFANBEYLĐ Zafer-Han Đnş. Elkt. Mad. San. Ve Tic. Ltd: Şti. 241 Kalker Ocağı ve Konkasör Tesisi CEYHAN Yunus GÜRTAŞ Konkasör Tesisi TUFANBEYLĐ CEYHAN SAĐMBEYLĐ Zafer-Han Đnş. Elkt. Mad.San. ve Tic.Ltd. Şti. Hasan Can Mad. Đnş. Dan dan. ve Tic. Ltd. Şti Oksit Mad.Taş. Đnş. Pet. Gıda Turz. San ve Tic.Ltd. Şti. Kalker Ocağı ve Konkasör Tesisi Kalker Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi Demir Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi Gökbez Köyü Armutoğlu Yaylası Mevkiinde Kardelen Madencilik Petr. Turz. Nak. Bulunan ĐR:24431 ruhsat POZANTI Gıda. Teks. Đnş. Taah. Tic.San Ltd.Şti. nolu toplam 752,55 ha'lık Krom Maden Ocağı alanın 3205 m²'lik kısmı Darılık Köyü Sınırları içerisinde (37001 No'lu Maden (krom)đşletme SERT-SA Mad.Nak. Đnş. Pet Đhr. Đth. Ruhsatı Đçerisinde ALADAĞ Turz. Tic. Ve San. Ltd.Şti. toplam 1754,12 ha'lık Krom Ocağı alanın 23,5 ha'lık Kullanım Alanı) Güzelim Köyü Sınırları Đçerisinde (ĐR:7229No'lu IV. Grup Maden (Kuvarsit) Đşletme Kuvarsit Ocağı ve Kırma- TUFANBEYLĐ Özkoyuncu Demir Mad. Tic.Ltd. Şti. Ruhsatı Đçerisinde Eleme Tesisi Toplam 1641,27 ha'lık Alanın 24 ha'lık Kullanım Alanı) Uluçınar Köyü, Kirişli Mevkii(ER: ) ALADAĞ Okyanus Madencilik San. ve Tic. A.Ş. Çimento Kili Ocağı Uluçınar Köyü, Kirişli Mevkii(R.NO:74880) ALADAĞ Okyanus Madencilik San. ve Tic. A.Ş. Çimento Kili Ocağı Kanalüstü mahallesi sınırları içerisinde 4679ada 11 parselde Bozkurtlar Đnşaat Malzemeleri Sanayi Toplam 4ha 8059m²sinde SEYHAN ve Ticaret Ltd. Şti toplu Konutlar,1.860,80 Adonis Toplu Konutları m²'sinde ise shopping Center Abdioğlu Belediyesi, Esenler Köyü, Söçer Gıda Mad.San. ve Tic Kum Çakıl Silis, Kil Kumu ve Kaolen AR: (IV. grup) YÜREĞĐR ve Maden Ocakları Đşl. Paz. Ltd. Şti. Ocağı (1850 ha'lık Sahanın ,4564 ha'lık Kısmı) Akpınar Köyü sınırları içerisinde AR Toplam ha alanın Bozdoğan Mad.Đnş. Nak. San. ve Bazalt Ocağı ve Konkasör CEYHAN ha'lık kısmında Tic.Ltd. Şti. tesisi Bazalt Ocağı ve Konköser Kurtkulağı Köyü'nde Bulunan, AR: nolu II. Grup (Kalker) Arama Ruhsatlı toplam 92,75 ha'lık sahanın 24,49 ha'lık kısmı Gerdibi Köyü (Ruhsatta Karaisalı Đlçesi, Gerdibi Köyü ĐR:2071 no'lu ruhsat sahası içerisinde) sınırları içerisinde (Tesis alanı;36735m², pasa döküm alanı: m²). CEYHAN ALADAĞ Bozdoğan Mad.Đnş. Nak. San. ve Tic.Ltd. Şti. CVK Krom Maden San. ve Tic. A.Ş. II. Grup maden (Kalker) Ocağı ve Konkasör Tesisi Krom Cevheri Zenginleştirme (Konsantre) Tesisi Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Belemedik Köyü POZANTI Bereket Enerji Üretim A.Ş. Toros HES Enerji Kuyuluk Köyü, AR: (II. Grup) (91,5 ha'lık sahanın 9,9327 ha'lık Kısmı) KOZAN Koztaş Mad. A.Ş. Kalker Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi Turizm - Konut Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden

243 Dokuztekne Köyü Sınırları içerisinde AR: No'lu II. Grup Maden (Dogaltaş- Mermer)Ruhsatı içerisinde Toplam 84,83 ha'lık alanın 23,96 ha'lık kullanım Alanı) Taşpınar Köyü Mevkii AR No'lu II. Grup Maden (Doğaltaş- Mermer) Ruhsatı içerisinde Toplam 100 ha'lık Alanın 18 ha'lık Kullanım Alanı) Eski Kabasakal Köyü (ĐR:75170) Çulluuşağı Köyü sınrları içerisinde ER: erişim numaralı, AR: IV. Grup Arama Ruhsatlı toplam 1127,34 ha'lık sahanın 24,78 ha'lık kısmı. Çamlıbel Köyü sınırları içerisinde toplam 1.914,22 ha'lık alanın m²'lık kısmında Jig ve Kırma-Eleme Tesisi ve m²'lik kısmında ise Stoklama Ünitesi Şambayadı Köyü sınırları içerisinde toplam m²'lik Alanın ,93 m²'lik kısmında Seyhan Đlçe Belediyesi tarafından açılıp işletmesi planlanan I(a) Grubu Maden (stabilize) Ocağı Altıkara Köyü Nolu Ruhsat sahası içerisinde toplam ha'lık alanın ha'lık kısmında II.Grup Maden (Doğaltaş- Mermer) Ocağı Sarıhamzalı Köyü,2648 Ada,4 nolu parsel Pirili Köyü, Damkaşlı Mevkii Yılankale Köyü Kokartepe Mevkiinde ĐR:72477 no'lu II. Grup Maden (Dogaltaş- Mermer) Ruhsatı Đçerisinde Toplam 2,35 ha'lık Alanın Tamamı Kullanım Alanı) Pirili Köyü Naipler- Duman mevkii Sınırları Đçerisinde Bulunan 1093 no'lu Parsel Yeni Mahalle Turgut Özal Bulvarı no:70 Gündoğan Köyü, AR: ,5 ha'lık sahanın 24,98 ha'lık Kısmı Hacı Sabancı Organize Sanayi Bölgesi 127 Ada 20 Parsel Selampınarı Mah. Hacıbelen Mevkii ĐR: 8181 No'lu II. Grup CEYHAN TUFANBEYLĐ KOZAN KOZAN POZANTI SEYHAN CEYHAN SEYHAN KARAĐSALI CEYHAN Yunus GÜRTAŞ Zafer-Han Đnş. Elkt. Mad.San. ve Tic.Ltd. Şti. Gözde Madencilik Hazır Beton Đnş. Nak. Đth. Đhr. Tic. Ve San. Ltd. Şti. Đş Mad. Tur. Đnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti. NE-SA Đnş. Mad. Đth. Đhr. Tic. Ve San. A.Ş. Seyhan Đlçesi Belediye Başkanlığı Hasan Can Madencilik Đnş. San. ve Tic. Ltd.Şti. Advansa-SASA Polyester Sanayi A.Ş. Ayzek gıda Tarım Bilgisayar Yazılım Tic.Paz. Đml. Đth. Đhr. Ltd. Şti. Ceyhan Belediyesi 242 Kalker Ocağı ve Stok Sahası Kalker Ocağı ve Konkasör Tesisi II. Grup Maden (Kalker) Ocağı ve Konkasör Tesisi Çinko-Kurşun Madeni Đşletmesi Jig ve Kırma-Eleme Tesisi ve Stoklama Ünitesi I(a). Grubu Maden (Stabilize) ocağı II. Grup Maden (Doğaltaş- Mermer)Ocağı Đlave Kontinü(CP7) Polyester Polimer Đle Đlave Conjugate Elyaf Üretim Tesisler Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Atık - Kimya Zeytinyağı Üretim Tesisi Tarım Gıda II. Grup Maden (Kalker) Ocağı Petrol Maden KARAĐSALI Abdullah SEZENBAY Zeytinyağı Üretim Tesisi Tarım- Gıda KARAĐSALI CEYHAN YÜREĞĐR Karaisalı Namdar Çırçır nakliyat Toprak Mahsulleri Đth. Đhr. San. ve Tic. Ltd.Şti. Tüsan Yapı San. A.Ş. Fixa Yapı Kimyasalları San. Tic. Ltd. Şti. Kaksan Karaisalı Kireç san. ve Tic. A.Ş. Zeytinyağı Üretim Tesisi Tarım Gıda II. Grup Maden(Kalker Ocağı) ve Konkasör Tesisi Yapı Kimyasalları üretimi ve Bitüm Esaslı Yalıtım Malzemeli ve Sıvı Harç Katkı Maddeler Depolama Tesisi Kalker Ocağı Kapasite Artırımı Petrol Maden Sanayi Petrol Maden

244 Maden(Kalker) Ruhsatı 50 Hektarlıl Alanın 23,90 Hektarlık Kısmı Karşıyaka Mah. Tapuda 780 ada 8 parsel, ada 1 parsel, ada 1 parsel, ada 1 parsel, toplam m2 alan. Karaisalı(Ruhsatta Aladağ ilçesi kayıtlı) Etekli Köyü Mevkii AR: No'lu IV. Grup Maden Ruhsatı 2615,70 hektarlık alanın 24,59 hektarlık kısmı. Azizli Köyü 9,63 Ha. lık Ocak ve 400 m2 lik Konkasör Tesisi Yürekli Köyü Ceyhan Karayolu 14.Km. Yassıçalı Köyü Dartepe Mevkii Karayolları Ceyhan bakımevi Sahası Adana Đli, Yüreğir Đlçesi, Suluca Beldesi, Organize Sanayi Bölgesi 2. cadde No:6 Darılık Köyü, AR: ,5988 Ha'lık alan Posyağbasan Köyü Köşkerli Mah. Akpınar Köyü Yumurtalık Serbest Bölgesi 9/1F Parsel H.S.O.S.B. Atatürk Bulvarı No:53 Yakapınar/Yüreğir Adatepe Köyü sınırları içerisinde AR: ruhsat nolu toplam hektarlık sahanın hektarlık kısmı Gündoğan Köyü Sırkıntı Dağı Mevkii AR: No'lu II. Grup Maden (Kalker) Ruhsatı 74,25 hektarlık alanın 24,98 hektarlık kısmı Darılık Köyü, AR: ,254 M²'lik alan Uluçınar Köyü Gündoğan Köyü mevkiinde ĐR: nolu ruhsat sahasında ha.'lık kısmı. Doruk Köyü yakınındaki AR: ruhsat nolu toplam 80 hektarlık sahanın 10 hektarlık kısmı. Adana Đli, Karaisalı Đlçesi, Kapıkaya Köyü8Arapali Köyü) Kapıkaya Köyü Đncirli Mevkii 527 nolu parsel ( m2) Gündoğan Köyü Azganlıtepe Mevkii Adana 035-A2 Paftasında ĐR: No'lu II. Grup Maden(Doğaltaş- YÜREĞĐR Serka Turizm A.Ş. Turistik Otel KARAĐSALI CEYHAN YÜREĞĐR PTS Petrol Nak. Turzm. Đnş. ve Mad. Ltd. Şti. Fıstıksan Erdoğanlar Fıstık san. ve Tic.A. Ş. Feyz Çelik Konstrüksiyon Galvaniz Đş Mak. inş. Taah. Tic.San. A.Ş. 243 IV. Grup Maden (Krom) Ocağı II. Grup (Doğaltaş- Mermer)Maden Ocağı ve konkasör Tesisi Çelik Konstrüksiyon ve Galvanizleme Tesisi Kapasite Artışı Turizm Konut Petrol Maden Petrol Maden Sanayi KOZAN Karayolları 5. Bölge Müdürlüğü Asfalt Plent Tesisi CEYHAN Karayolları 5. Bölge Müdürlüğü Asfalt Plent Tesisi Yüreğir Koneks Boya ve Kimya Mad. Madeni. Yağ. Đnş. Pls. Turz. Seyh. San. Tic. Ltd. Şti. Petrol Maden Petrol Maden Boya Üretim Tesisi Atık Kimya Aladağ Pınar Madencilik ve Turizm A.Ş IV. Grup Krom Ocağı ALADAĞ CEYHAN CEYHAN YÜREĞĐR CEYHAN CEYHAN Çeltik Ticaret Madencilik ve San. Ltd. Şti. Đba Đnş. Turizm Enerji Doğalgaz Tic.San. Ltd.Şti. Koruma Klor Alkali San. ve Tic. A.Ş. Amut Petrol Ürünleri ve Kimyevi Maddeler Üretim Đth. Đhr. San. ve Tic. Ltd. Şti. Recai Hakan ŞEN Nur Kireç San. Tic. ve Paz. Ltd. Şti. Krom Konsantre Tesisi kapasite Artışı Kireçtaşı Ocağı ve Konkasör Tesisi Sodyum Hidroksit (Sud Kostik) Depolama Tesisi Kapasite Artışı Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Atık - Kimya Madeni Yağ Üretim Tesisi Atık Kimya Kalker Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi II. Grup Maden(Kalker) Ocağı ve Konkasör Tesisi ALADAĞ Pınar Madencilik ve Turizm A.Ş Krom Konsantre Tesisi ĐMAMOĞLU CEYHAN CEYHAN KARAĐSALI KARAĐSALI Ceyhan Yedigöze Elektrik Üretim ve Ticaret AŞ Alçım Madencilik Yapı Malz. San. ve Tic. Ltd. Şti. Total Enerji Doğalgaz Đnş. Nak. Mad. Tar. Hayv. Turz. Teks. Gıda San. ve Tic.Ltd. Şti. Erşan Madencilik Taah. Day. Tük. Mal. Mad. Đth. Đhr. San. ve Tic. Ltd. Şti. Geçioğlu Kum Çakıl Nak. Mad.Đnş. Taah. San. ve Tic.Ltd. Şti Recep ATAKAŞ Kum Çakıl Ocağı II. Grup Maden(Kalker) Ocağı ve Konkasör Tesisi Kireçtaşı Ocağı ve Konkasör Tesisi Konkasör Tesisi Kuvarsit Madeni Kırma- Eleme Yıkama Tesisi II. Grup Maden (Kalker) Ocağı ve Konkasör Tesisi Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden

245 Mermer) Ruhsatı Đçerisinde Toplam 80,56 Hektarlık Alanın 24,99 Hektarlık Kullanım Alanı Ömerli Köyü Ardıçlı Mevkii 3,71 ha. lık alan Yüreğir Đlçesi ĐR: ,47 Ha'lık alan H.S.O.S.B. 110 ada, 6 nolu parsel Adana Đlçesi, Ceyhan Đlçesi, Belveren Köyü, Ruhsat sahası içersinde yer alıyor. HSOSB Atatürk Bulv. No:41 Yumurtalık Serbest Bölgesi 9/1F Parsel Yumurtalık Serbest Bölgesi 9/1 C Parsel. Çelemli Köyü, ĐR: Ha'lık alan Đncirlik Köyü (ĐR: ruhsat nolu hektar ) sınırları içerisinde Đncirlik Köyü sınırları içerinde bulunan ĐR: nolu II. Grup (Kalker) Maden Đşletme Ruhsatlı toplam 99,49 hektarlık sahanın 24,32 hektar lik kısmı. Darılık Köyü Kızılyüksek Tepe Yukarızambil Yaylası Mevkiinde ĐR:6313 ruhsat nolu alanda Adana Đli, Yüreğir Đlçesi, Đncirlik Köyü, Đncirlik Köyü, ĐR: Ruhsat Nolu Saha Adana Đli, Aladağ Đlçesi, Darılık Köyü, ĐR:6313 nolu saha Akarca Köyü Mevkiinde (5280 m2) Adana Đli, Pozantı Đlçesi, Belemedik Köyü Mücavirinde, Adana Đl Merkezine, 123 km. Pozantı Đlçe Merkezinin Güneydoğusunda 15. km. uzaklıkta bulunan Belemedik Köyü Yöresi Đstiklal Mahallesi 1486 Ada 86 Pafta 150 Parsel Hançakırı Köyü AR: ER: HSOSB 101 Ada 34. Parsel Adana Đli yüreğir Đlçesi Vayvaylı Köyü IR: Adana Đli Yüreğir Đlçesi Büyükgökvelioğlu Köyü IR: POZANTI Yüreğir Yüreğir Karayolları Genel Müdürlüğü Karayolları 6.Bölge Müdürlüğü Remak Madencilik Đnş. Taah. Ve Tic. Ltd. Şti. Güney Çelik Hasır ve Demir Mamülleri San. Tic. AŞ 244 Bazalt Ocağı Kalker Ocağı Soğuk Çekme, Nervür ve Düz kangal çelik çubuk, yüksek ve düşük karbonlu çelik tel, etriye çiroz, çivi üretimi ve galvaniz tesisi kapasite artışı Petrol Maden Petrol Maden Sanayi CEYHAN CYS Yapı Đnş. Mad. San. ve Tic. A.Ş. Kırma Eleme Tesisi Petrol Maden YÜREĞĐR Fermetal Döküm San. A.Ş. Dökümhane Tesisi Sanayi CEYHAN CEYHAN YÜREĞĐR YÜREĞĐR YÜREĞĐR Koruma Klor Alkali San. ve Tic. A.Ş. Likit Kimya Sanayi ve Ticaret A.Ş. Remak Madencilik Đnş. Taah. Ve Tic. Ltd. Şti. Adana Çimento Sanayi T.A.Ş. Adana Çimento Sanayi T.A.Ş. Kostik ve Asetik Asit Depolama Tesisi Kapasite Artışı Asetik Asit, Kostik ve DOP Depolama Tesisi Kapasite Artışı Kırma Eleme Tesisi II. Grup Maden (Kalker) Ocağı II. Grup Maden (Kalker) Ocağı Atık Kimya Atık Kimya ALADAĞ Eti Krom A.Ş. Krom Konsantre Tesisi Yüreğir Aladağ Adana Çimento Sanayi T.A.Ş. Eti Krom A.Ş. Kalker (II. Gurup Maden Ocağı) tesisi IV. Gurup Maden Krom Ocağı KOZAN Đkiz Đnşaat Turizm ve Ticaret Ltd. Şti. Konkasör Tesisi POZANTI DSĐ. Genel Müdürlüğü DSĐ VI. Bölge Müdürlüğü Çakıt Çayı Belemedik Heyelan Islah Projesi SEYHAN Aytekin Elektronik ve Ticaret A.Ş. Aytekin King Plaza Otel KOZAN Yakup ARMUTLU Krom Madeni Ocağı YÜREĞĐR YÜREĞĐR YÜREĞĐR Şimşek Tekstil Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. Remak Madencilik Đnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti. Akdeniz Pet. Đnş. Taah. ve Tic. San. A.Ş. Đplik ve Kumaş Boyama Seri Çözgü Ünitesi ve Apre ünitesi Kapasite Artışı Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Petrol Maden Turizm Konut Petrol Maden Sanayi Kalket-Dolamit Ocağı Çimento Hammaddesi Petrol Maden Petrol Maden

246 Adana Đli Ceyhan Đlçesi Yılankale Köyü Kokartepe Mevkii Aşılıarmutlar Mevkii ĐR:6581 Nolu Krom Sahası CEYHAN Ceyhan Belediyesi Konkasör Tesisi ALADAĞ Öz-doğa Maden ve Tic. Ltd. Şti. IV. Grup Maden (Krom) Açık Ocak Đşletmesi Petrol Maden Petrol Maden KAYNAKLAR Çevre Durum Raporu 2007 Đl Çevre ve Orman Müdürlüğü Çalışmaları