YUSUFELİ BARAJI VE HES

Transkript

1 TÜRKİYE CUMHURİYETİ ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ EMLAK VE KAMULAŞTIRMA DAİRESİ BAŞKANLIĞI YUSUFELİ BARAJI VE HES YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI YÖNETİCİ ÖZETİ Çevre Danışmanlık Ltd. Şti. Temmuz 2006 (Rev B), Ankara

2 YÖNETİCİ ÖZETİ İÇİNDEKİLER LİSTESİ Sayfa YUSUFELİ PROJESİ YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI HAKKINDA 2 YYEP STRATEJİSİ 2 1. PROJENİN TANIMI 4 2. PROJENİN ETKİLERİNİN KAPSAMI 5 3. YENİDEN YERLEŞİMİN MİNİMİZE EDİLMESİ YASAL ÇERÇEVE SOSYO-EKONOMİK ARAŞTIRMA VE NÜFUS TESPİTİ Nüfus ve Hanelerin Özellikleri Evlerin ve Altyapının Özellikleri Baraj Yapımından Kaynaklı Algılanan Risk Yeniden Yerleşimden Sonraki Algılar YENİDEN YERLEŞİM ALANLARI Kentsel Yeniden Yerleşim Kırsal Yeniden Yerleşim TAZMİN, HAK SAHİPLİĞİ VE GELİR RESTORASYONU Tazmin ve Gelir Restorasyonu Stratejileri Yaklaşımı Doğrudan Yöntemler Doğrudan Yöntemlerin Açıklaması Hak Sahipliği Gelir Restorasyonu için Dolaylı Yöntemler Kalkınma Projeleri KURUMSAL DÜZENLEMELER VE UYGULAMA PROGRAMI KATILIM VE DANIŞMANLIK PLANI ŞİKAYET VE MEMNUNİYETSİZLİKLERİN GİDERİLMESİ PROSEDÜRÜ İZLEME VE DEĞERLENDIRME MALİYETLER VE BÜTÇE Yeniden Yerleşim ile İlgili Maliyet Tahmini Yaklaşımı Kamulaştırma Maliyetleri (Maliyet Kalemleri A,B,C,D ve E) Yeniden Yerleşim Maliyetleri (Maliyet Kalemleri F,G,H,I,J,K,L,M,ve N ) Gelir Restorasyonu Maliyetleri (Maliyet Kalemi K) 42 Tablolar Listesi Sayfa Tablo 1. Yusufeli Proje sinden Dolayı Su Altında Kalacak Yerleşim Yerleri ve 6 Kamulaştırılacak Alanlar Tablo 2. Risk Taşıyan Gelir Kaynakları ve İlgili Restorasyon Yöntemleri 22 Tablo 3. Bilgilendirme ve Danışma Faaliyetlerinin Özeti 33 Tablo 4. YYEP Genel Bütçesi 43 Şekiller Listesi Sayfa Şekil 1. Yusufeli Proje Alanı 8 Şekil 2. Yeniden Yerleşim Birimi 29 Şekil 3. Kamulaştırma ve Yeniden Yerleşim Akım Şeması 31 Şekil 4. Şikayet Başvurusu ve Dağerlendirilmesi Süreci için Akış Şeması 37 YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.1 / 44

3 YUSUFELİ PROJESİ YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI HAKKINDA Yusufeli projesi Yeniden Yerleşim Eylem Planı (YYEP) çalışmaları Haziran 2004 de başlatılmıştır. Aralık 2004 te de saha çalışmaları başlamış ve 17 Mayıs 2005 te tamamlanmıştır. YYEP çalışmaları kapsamında; önceden yapılan tüm çalışmalar incelenmiş, halkın katılımı toplantısı, köy bilgilendirme toplantıları, halk toplantıları/forumları, hanehalkı ve köy/mahalle düzeyindeki anketler, odak grup toplantıları ve paydaşlarla yapılan gayriresmi görüşmeler yapılmıştır. Buradan elde edilen veriler uluslararası mevzuat ile kamulaştırma ve yeniden yerleşim mevzuatı göz önüne alınarak değerlendirilmiş ve YYEP raporu geliştirilmiştir. Buna ek olarak, Yusufeli Projesi YYEP inin ulusal mevzuatla uyum içinde olmasının yanı sıra, proje için uluslararası finans kurumlarından finansman sağlanacağı göz önünde bulundurularak, uygulanabilir uluslararası standartları da karşılaması öngörülmüştür. Yusufeli Projesi YYEP raporu, OD 4.30 un yerine geçen OP 4.12 de özetlendiği şekliyle Dünya Bankası nın zorunlu yeniden yerleşim ile ilgili kriterlerine göre, ve özellikle IFC nin Yeniden Yerleşim Eylem Planı Hazırlanması için El Kitabı kılavuzluğu altında hazırlanmıştır. YYEP STRATEJİSİ Yeniden Yerleşim Eylem Planının (YYEP) amacı; projeden etkilenen insanların (PEİ lerin) taşınmaz kayıplarının tazmin edilmesinin ve gerekiyorsa PEİ lerin yeniden iskan edilmelerinin ve yaşam şartlarının iyileştirilmesinin projeye özel bir çerçevede planlanması ve geliştirilmesidir. Projeden etkilenen insanların, kazançlarını veya yaşam standartlarını iyileştirmek için yapacakları çalışmalar desteklenecek veya en azından yeniden yerleşim ya da proje uygulamasının başlamasından önceki seviyelerini yüksek olan lehinde muhafaza edebilmeleri sağlanacaktır. YYEP raporu kapsamında yapılan analizler hane bazında ve yerleşim bazında yapılmıştır. Böylece, YYEP hem Türk mevzuatı hem de uluslararası finans kuruluşlarının gerekleri (Dünya Bankası standartları) çerçevesinde geliştirilmiştir. İhtiyati tedbir politikaları, Türk yeniden yerleşim çerçevesi yeterli gelmediği takdirde, Türk yeniden yerleşim çerçevelerinin ve projeye özgün mekanizmaların geliştirilmesi/önerilmesi anlamında devreye girmektedir. Yusufeli Projesi için yürütülen YYEP çalışmalarının stratejisi aşağıda belirtilen ana konuları esas alır. Bu konular YYEP nin bütün aşamalarında göz önünde bulundurulmuştur. Halkın Bilgilendirilmesi, Katılımı ve Danışmanlık - Yeniden Yerleşim planlamasının bütün aşamalarında PEİ lerin katılımı teşvik edilmiştir. YYEP çalışmaları sırasında halka güvenilir bilgi verilmiş ve kitapçıklar ve broşürlerin yayımlanması, toplantılarda haritaların sergilenmesi, anket yapılması konularında ilgili paydaşlara danışılmıştır. Sivil Toplum Kuruluşlarının (STK ların) Katılımı - Yerel ve ilgili STK larla irtibatta bulunulmuş ve YYEP çalışmaları sırasında onlara danışılmıştır. İzleme ve şikayet mekanizmaları gibi konularda STK ların görüşleri YYEP hazırlıklarında göz önünde bulundurulmuştur. Hassas Gruplar ve Sosyal Cinsiyetlerle İlgili Konular - Saha çalışmalarından yola çıkılarak hassas gruplar belirlenmiş (kilit bilgilendirici ve hane halkı anketleri, forum/odak grup toplantıları) ve PEİ lerin yaşam standartlarını iyileştirme çalışmalarında bu gruplara öncelik verilmiştir. Halkı bilgilendirme ve danışma çalışmalarında özellikle kadınlar göz önünde bulundurulmuştur. Bölüm 9 da açıklandığı gibi, kadınlar için ayrı forum/odak grup toplantıları yapılmış ve böylece YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.2 / 44

4 gelir iyileştirme için projeye özel mekanizmaların geliştirilmesinde kadınların görüşleri ve öncelikleri göz önünde bulundurulmuştur. Yerel Mevzuat ve Uluslararası Mevzuatlar Arasındaki Farkları Kapatmak-Yerel mevzuat ve uluslararası mevzuatlar arasındaki açık noktaları kapatmak için projeye özel mekanizmalar incelenmiş ve bu boşlukları kapatmak için proje özelinde yeni mekanizmalar geliştirilmiştir. Gerçekçi ve güvenilir olmak için, daha önce yeniden yerleşim yardımında kullanılmasa bile ilgili devlet politikalarında belirtilen araçlar da kullanılmıştır. Bunlardan en önemlisi uygun durumlar için çok uygun koşullarla kredi sağlamaktır. Diğerleri ise, yeşil kart başvuruları (ücretsiz sağlık hizmeti sağlamak için), Valilik ve Kaymakamlıklardan sağlanan sosyal ve dayanışma fonları, devlet kurumları ve Devlet Planlama Teşkilatı nın (DPT) mevcut fonlarının proje alanı için kullanımıdır. Süreklilik - Gelir iyileştirmesi ve rehabilitasyonu gibi YYEP bileşenleri sürekliliği sağlayacak şekilde tasarlanmıştır. İş Olanakları, Gelir Restorasyonu ve Rehabilitasyonu - Hem kısa dönem hem de uzun dönem için iş olanakları sağlamaya öncelik verilmiş ve bunun için önlemler geliştirilmiştir. Bu bağlamda, yardım kaynakları incelenmiş ve ilgili devlet kuruluşları ve STK lara danışılmıştır. Yusufeli Projesi ile ilgili yeniden yerleşim konularını koordine eden ve halkın yatırım aktivitelerini planlayan ana kuruluş olan DPT nin desteği çok önemlidir. Bu dikkate alınırsa, DPT sorumluluğu altında yürütülen Doğu Karadeniz Bölgesi Gelişme Planı (DOKAP) çok önemli bir araç olarak görülmektedir. Buna ek olarak, Artvin İli Türkiye deki gelişmede öncelikli bölgeler listesindedir. Bu durumun gelir restorasyonu ve rehabilitasyonu için sağlayacağı avantajlar hazırlanan YYEP de araştırılmıştır. Yoksullaşma Riski Analizi -Yeniden yerleşimden doğan yoksullaşma riskleri belirlenmiş ve uluslara örneklere göre incelenmiştir. Bu riskleri azaltmak için gerekli önlemler geliştirilmiştir. PEİ lerin Yeniden Yerleşim Tercihleri - PEİ lerin yeniden yerleşim tercihleri belirlenmiş ve YYEP planlamasında göz önünde bulundurulmuştur. Analizler, Doğruluk ve Saydamlık - Mevcut durumun analizinde ve projenin etkilerinin değerlendirilmesinde, durumu doğru göstermek için mevcut olan veriler kullanılmıştır. Değişik kaynaklardan gelen verilerin kontrolü yapılmıştır (devlet istatistikleri, projeye özel arazi çalışmalarının istatistikleri ve sosyo-ekonomik anketlerin sonuçları dahil). Elde edilen bilgiler ve danışmanlık çalışmalarının sonuçları ve paydaşlarla yapılan görüşmeler kaydedilmiş ve YYEP hazırlıkları süresince iletişim kanalları açık bırakılmıştır. YYEP Uygulama Çizelgesi ve Kamulaştırma Tazminatı - Kamulaştırma tazminatı, PEİ lerin mülkiyetlerini yenilemek için gerekli bedelle en azından aynı değerde olmalıdır ve bu da kamulaştırma parasının hesaplanmasında göz önünde bulundurulmuştur. Ayrıca, kamulaştırma ve yeniden yerleşim aktivitelerinin proje inşaatı programına bağlı olarak uygulanması gerekmektedir. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.3 / 44

5 1. PROJENİN TANIMI Yusufeli Barajı ve Hidroelektrik Santrali Projesi (Yusufeli Projesi), Türkiye nin kuzeybatısında, Çoruh Nehri üzerinde yer almaktadır. Yusufeli barajı Artvin il merkezinin 40 km. güneybatısında ve Yusufeli ilçe merkezinde yaklaşık 10 km. kadar akış aşağısındadır. Çoruh nehri, Erzurum ovasının kuzeyinde yükselen en önemli su kaynaklarından birisidir ve Gürcistan da Batum yakınlarından Karadeniz e kadar uzanır. Türkiye topraklarında yaklaşık 390 km ve Gürcistan da da 20 km kadar akış göstermektedir.yusufeli baraj aksı Oltu ve Çoruh nehirlerinin birleştiği noktanın 800 m akış aşağısında konumlanmıştır. Yusufeli Projesi ni de kapsayan Çoruh Nehri hidroelektrik gelişme master planı 1982 de hazırlanmıştır. Yusufeli Projesi ni de kapsayan Çoruh Nehri hidroelektrik gelişme mastır planı 1982 de hazırlanmıştır. Çoruh üzerindeki Hidroelektrik projeleri 3 grup olarak planlanmıştır ki bunlar, aşağı Çoruh ta bulanan, işletilmekte olan Muratlı ile inşası süren Borçka ve Deriner barajları ve hidroelektrik santralleridir. Yusufeli Projesi ve akış aşağısındaki Artvin Projesi için fizibilite raporu 1986 da JICA tarafından tamamlanmıştır ve 1990 da EPDC konsorsiyumu tarafından son haline getirilmiştir. Yusufeli Baraj ve HES Projesi, 1997 yılında Enerji ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı tarafından yatırım programı kapsamına alınmıştır ve Devlet su işleri (DSI) sahipliğinde ile uluslararası bir konsorsiyum 1 tarafından inşa edilmesi planlanmıştır. Projenin gerçekleştirilebilmesi için gerekli finansman uluslararası finans kaynaklarından sağlanacaktır. Türkiye Elektrik Üretim Anonim Şirketi (EUAŞ) Türkiye deki tüm hidroelektrik santrallerinin sorumlusudur ve DSİ barajın inşasından sonra söz konusu hidroelektrik santralini işletilmesi için EUAŞ a verecektir. Yusufeli projesi 1990 yılında tamamlanan tasarım doğrultusunda kaya dolgu olarak nehir yatağından itibaren 223 m yüksekliğinde 710 m su kotunda inşa edilecektir ve 540 MW lık yeraltı tipi güç merkezi ve şalt sahası olacaktır. Yusufeli Rezervuarı ile su altında kalacak ana yol ağının yerini alacak iki relokasyon yolu (Artvin-Bayburt Yolu relokasyon kesiminin 55 km si; Artvin-Erzurum Yolu relokasyon kesiminin 31 km si) proje kapsamına dahildir. Proje planına göre, inşaat çalışmalarının yaklaşık 7.5 yıl (88 ay) sürmesi öngörülmektedir. Su tutma inşaatın yedinci yılının başında (inşaatın başlamasından 76 ay sonra) başlayacaktır. Her biri 180 MW lık üç ünite (3 180 MW) işletmeye alınacak olup; birinci ünite 83. ayda, ikinci ünite 86. ayda ve üçüncü ünite 88. ayda devreye alınacaktır. Yusufeli Projesi nin ekonomik ömrünü, baraj ve hidroelektrik santral projelerinin genelinde olduğu gibi rezervuarın sediman ile dolması tayin edecektir. Projenin ekonomik ömrünün, gerekli ekipman bakımı ve yenilemesi yapılarak, 200 yıl olacağı beklenmektedir. 1 KONSORSIYUM: DOGUŞ Inşaat ve Ticaret A.Ş. (Türkiye), ALSTOM (İsviçre, Fransa and Brezilya), COYNE & BELLIER (Fransa) ve DOLSAR Muhendislik (Türkiye) YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.4 / 44

6 2. PROJENİN ETKİLERİNİN KAPSAMI Yusufeli Projesi Çoruh Nehri nin kollarıyla birlikte (Barhal, Oltu ve Tortum) 60 km. uzunluğundaki bir bölümünü kapsamaktadır ve Yusufeli ilçe merkeziyle, 19 köyünü tamamen ya da kısmen etkilemektedir. (Şekil 1) Doğrudan etkilenen yerleşim merkezleri, baraj inşası (inşaat alanları, malzeme alanları ve kamp tesisleri) ve baraj gölü oluşumu yüzünden fiziksel kayıplar yaşayan alanlardır. Dolaylı olarak etkilenen merkezler ise yeni bir yerleşim alanı inşası, yolların yeniden düzenlenmesi ve elektrik nakil hatlarını da içeren çalışmalar yüzünden etki altında kalanlardır. Yusufeli Projesinden doğrudan etkilenecek olan Yusufeli ilçe merkezi ve 19 köy Tablo 1. de verilmiştir. Yürütülen YYEP araştırmalarının (2005) sonuçlarına göre, 12,124 kişilik bir nüfus ile 3,031 hane doğrudan etkilenen yerleşim merkezlerinde yaşamaktadır. Baraj inşaatından etkilenen tüm yerleşimler ve relokasyon yolları da rezeruardan etkilenecektir. Etkilenen yerleşimlerin kamulaştırma öncelikleri aşağıda verilmiştir. A Tip Öncelik: İnşaat işleri için kamulaştırması öncelikli olan alanlar (örnek, baraj aksı, kamp tesisleri, malzeme sahaları, servis yolları, batardo su seviyesi) B Tip Öncelik: kamulaştırılması. İnşaat planına göre relokasyon yollarının yapımı için alanların C Tip Öncelik: Yeniden yerleşim yerlerine öncelik vererek, su tutmasından önce kamulaştırılacak alanlar (yıllık planlara göre en düşük yükseklikten en yükseğe kadar) 2005 YYEP çalışmaları sırasında,anket yapılan hanelerden Küplüce Köyü sınırları içerisinde mülkiyeti olan bazıları, Özgüven ve Yüksekoba Köylerinde yerleşmiş olarak gösterilmeyi talep etmişlerdir. (Yusufeli Rezervuar alanı Özgüven ve Yüksekoba Köyleri sınırları içinde kalmamaktadır. Bu iki köy Yusufeli Rezervuar alanından oldukça uzakta olup, rezervuar sınırlarıyla köyler arasında yaklaşık 25 km lik bir mesafe bulunmaktadır). YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.5 / 44

7 Tablo 1. Yusufeli Proje sinden Dolayı Su Altında Kalacak Yerleşim Yerleri ve Kamulaştırılacak Alanlar No Su Altında Kalma Kamulaştırma Yerleşim Durumu Yeri Arazi ve Merkez Sebep Öncelik Civarı 1 Yusufeli Tamamen Tamamen Su seviyesi C İlçesi 2 Kınalıçam Tamamen Tamamen Kamp tesisleri ve malzeme A, C sahaları su seviyesi 3 Yeniköy Tamamen Tamamen Malzeme sahası ve batardo A seviyesi 4 Irmakyanı Tamamen Tamamen Batardo seviyesi A 5 Çevreli Tamamen Kısmen Su seviyesi ve yollar B, C 6 Çeltikdüzü Tamamen Kısmen Su seviyesi C 7 Tekkale Tamamen Kısmen Su seviyesi C 8 İşhan Kısmen İdari kamp, işletme binası, şalt A sahası alanı, malzeme sahası 9 Morkaya Kısmen Malzeme sahası ve su A, C seviyesi 10 Arpacık Kısmen Malzeme sahası ve su A, C seviyesi 11 Darıca Kısmen Malzeme sahası ve su A, C seviyesi 12 Bahçeli Kısmen Su seviyesi ve yollar B, C 13 Çıralı Kısmen Su seviyesi ve yollar B, C 14 Dereiçi Kısmen Su seviyesi ve yollar B, C 15 Kılıçkaya Kısmen Su seviyesi ve yollar B, C 16 Alanbaşı Kısmen Su seviyesi C 17 Bostancı Kısmen Su seviyesi C 18 Küplüce** Kısmen Su seviyesi C 19 Sebzeciler Baraj alanı, betonarme yapılar A 20 Pamukçular Malzeme sahası A YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.6 / 44

8 Fiziksel etkilere ek olarak, projeden dolayı oluşan fiziksel kayıplar ile yakından ilişkili olan ve gelir kaybına neden olabilecek ana sosyoekonomik etkiler de göz önüne alınmıştır. Bunlar ev kayıpları, gelir sağlanan mülkün kaybedilmesi gibi kayıplardır. (örneğin; tarım arazileri, meyve bahçeleri, dükkanlar vb.) Hassas gruplar, yaşlı barındıran haneler, fakirlik sınırının altında yaşayan haneler, hane reisi kadın olan haneler ve engeli barındıran haneler olarak belirlenmiştir. Hassas grup tanımına giren her hane diğer hak sahipliği durumlarına bakılmaksızın (iskan ve kamulaştırmaya hak sahibi olsun ya da olmasın) bütün devlet yardımlarına (sağlık kontrolü, bakım evin hizmetleri gibi), kamu binalarına, inşaat safhası faydalarına, ek kredilere, dolaylı iyileştirmelere, eğitim ve yardımlara ve devlet tarafından taahhüt edilen proje özelindeki tüm kalkınma projelerine hak sahibidir. Söz konusu hassas gruplar arasından yaşlı ve engelli barındıran hanelerin sağlık harcamaları toplum merkezleri tarafından karşılanacak ve bu gruba giren haneler için rehabilitasyon ve bakım merkezleri kurulacaktır. Fakirlik sınırının altında gelir elde ederek yaşayan haneler için ise, çalışabilecek durumda olanlar inşaat safhasında baraj inşaatında istihdam edilecektir. Bunun yanında sağlık yardımları ve beceri kazandırıcı eğitimler sağlanacak ve ürettikleri mallar için pazarlar ve kermesler kurulacaktır. Ayrıca toplum merkezleri özellikle bölgedeki kadın hane reislerini destekleyecektir. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.7 / 44

9 Şekil 1. Yusufeli Proje Alanı YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 8 / 44

10 YYEP çalışmalarında Yusufeli Projesi nedeniyle ikincil etkilerle karşılaşma ihtimali olan yerleşim merkezleri de hesaba katılmıştır. (Yusufeli İlçesi nin 42 adet köyü) Ancak yeni ilçe merkezi mevcut merkeze çok yakın olacağı için ve yeniden düzenlenen yollar su tutma işleminden önce tamamlanacağı için bu yerleşim birimleri üzerindeki etkiler büyük olamayacaktır. Kamu/Kültür Malları Üzerindeki Etkiler Yusufeli baraj gölü, iki ana karayolunun ve köylere bağlantı yollarından bazılarının (Artvin- Erzurum ve Artvin-Bayburt karayolları) belli kısımlarını su altında bırakacaktır. Proje kapsamında, bu etkinin tazmini için su altında kalacak yolların yerine 31 km uzunluğunda Artvin-Erzurum relokasyon yolu ve 55 km uzunluğunda Artvin-Bayburt relokasyon yolu su tumadan önce inşa edilecektir. Yansıtıcılar ve Sakut Dersi yeni ilçe merkezi olarak belirlenmiştir. Bu alan mevcut Yusufeli İlçe Merkezine oldukça yakın olmakla beraber, ilçenin merkezinde olmasından dolayı mevcut ilçe ile aynı işlevlere sahip olacaktır. Barhal Vadisi nin doğu ve batı kısımlarını birleştirecek bir köprü (sonraki kısımlarda Yansıtıcılar köprüsü olarak geçecektir) yapılması planlanmıştır. Bu köprü sayesinde, baraj gölünün doğu tarafından yeni ilçe merkezine ulaşım yolun köprünün olmadığı haline kıyasla 17 km kısalacaktır. Vadideki mevcut iletim hatları Yusufeli Projesini de kapsayan Aşağı ve Orta Çoruh projelerinin uygulanmasıyla birlikte kaybedilecektir. Tüm köy bağlantılarını içeren yeni iletim hatları; bu tesislerin planlanması, inşaatı ve işletilmesinden sorumlu kurum olan Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ) tarafından yapılacaktır. Proje alanında yapılması planlan ana 380 kv iletim hatlarının %90 ı tamamlanmıştır. Borçka-Yusufeli ile Yusufeli-Oltu arasında yapılması planlanan 154 kv lik İletim hattının ihalesi ise hali hazurda verilmiştir. İlçe merkezi olması sebebiyle Yusufeli nde projeden kaynaklı ortak mal kaybı oldukça fazladır. Kısmen etkilenen köylerde ise kaybedilen ortak mallar çoğunlukla mera statüsündeki arazilerdir. Yusufeli rezervuarı ile birlikte su altında kalacak alan içinde bulunan kayıtlı (Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından kaydedilmiş) tek tarihi eser Tekkale Kalesidir. Baraj gölü alanında yer alan tarihi eserler su tutma işleminden önce taşınacaktır. Özel Mülklerin Kaybı Projeden etkilenen yerleşim birimlerinde haneler binalarını ya da arazilerini, yahut her ikisini birden kaybetmektedir. Etkilerin her bir hane için önemi, kayıpların tipine ve büyüklüğüne bağlı olarak değişmektedir. Hane bazında etkiler, ayrıca kamulaştırma tazminatına hak sahipliği için de temel oluşturacaktır. Haneler için aşağıda sunulan durumlar oluşabilmektedir. Bütün fiziksel mallar (tüm taşınmazlar) ve gelir etkilenmektedir, Evler ve birleşik mülkler etkilenmiş ancak araziler etkilenmemiştir, Araziler etkilenmiş ancak evler ile yapılar etkilenmemiştir Fiziksel yapılar etkilenmemiş ancak gelir etkilenmiştir. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.9 / 44

11 3. YENİDEN YERLEŞİMİN MİNİMİZE EDİLMESİ Planlama Süresince Projenin planlama aşamasında yeniden yerleşimin minimizasyonu için yapılan çalışmalar ve projenin uygulaması esnasında bu amaçla göz önünde bulundurulacak hususlar ele alınmaktadır. Proje Alanı Aternatifleri: Yusufeli Barajı ve HES Projesi, Çoruh Havzası Hidroelektrik Gelişme Planı kapsamındaki bir projedir. Plan çalışmaları ve bunu takip eden çalışmalarda Çoruh Nehri nin gelişimi için çeşitli alternatifler değerlendirilmiş ve sonuç olarak Çoruh Nehri üzerinde birbirini takip eden 10 hidroelektrik projesinin gerçekleştirilmesi planlanmıştır. Bu projelerden; Muratlı Projesi Haziran 2005 de işletmeye alınmış olup, Borçka ve Deriner projeleri hala inşaat halindedir ve fiziksel olarak sırasıyla %90 ve %75 i tamamlanmıştır. Oltu Nehri, Çoruh Nehri nin ana koluna karıştıktan sonra Çoruh Nehri nin drenaj alanı 1.9 kat artmaktadır. Bu nedenle Çoruh Gelişme Planı nda, Deriner den sonra ikinci büyük baraj olan Yusufeli Barajı nın Oltu ve Çoruh nehirlerinin birleşme noktasından 800 m aşağı akış yönüne inşa edilmesi planlanmıştır. Yusufeli Baraj sahasının 19 km aşağı akış yönünde bulunan Artvin Barajı, Yusufeli ve Deriner projeleri arasında kalan düşüyü kullanmak amacıyla planlanmıştır. Yusufeli Projesi için alternatif baraj alanının konumu, önerilen yer seçimi öncesi, 1986 yılında yapılan fizibilite çalışmalarında göz önünde bulundurulmuştur. Yusufeli İlçe Merkezi nin su altında kalmaması için orta Çoruh üzerinde kurulacak alternatif bir plan da gözden geçirilmiştir. Bu düzen 3-baraj planı diye adlandırılır. Bu değerlendirmelerin sonucunda 2-baraj planının daha avantajlı olacağı kararına varılmıştır. ÇED kapsamında yapılan çalışmalarda, söz konusu karşılaştırma yapılmış ve ek kriter ile tamamlanmıştır. Ayrıca, enerji üretimi, baraj ve HES in yatırm maliyetleri, su altında kalan alan ve özellikleri, arazi kullanımı üzerine etkisi ve yeniden yerleşim gereksinimi, gerekli olan ikincil yapılar (iletim hatları ve relokasyon yolları) ve bütün alternatiflerin yeniden yerleşim ve kamulaştrıma maliyetleri gibi sonuçlara dayanan değerlendirmeler yapılmıştır. Sonuç olarak, 1986 yılındaki fizibilite çalışmasında genel olarak inşaat maliyetleri, depolama kapasitesi ve bugünün geçerliliği ile ekonomik olarak uygulanabilirliğine dayanarak, karar 2 baraj alternatifi üzerinde olmuştur. Bundan ötürü, yatırım maliyetlerindeki fark ve uzun dönemli enerji fatdaları 2-baraj alternatifi lehinedir. 2-Baraj alternatifini kayıpları ve yeniden yerleşim gereksinimi 3-baraj laternatifine göre daha fazla olsa da, yatırım maliyetlerinden elde edilecek tasarrufun ve uzun dönemli enerji gelirinin kullanılabilmesi için, karşılaştrımada yatırım maliyetinin yaklaşık %10 u, yeniden yerleşimin sonuçlarının tazmini ve iyileştirilmesi için hesaplanmıştır. Son olarak günümüz bakış açısından 3-baraj alternatifi planlanan ve uygulamaya hazırlık aşamasında kayda değer yol kat etmiş Çoruh Kaskadı ile uyumlu olmayacaktır. Alternatif Proje Büyüklükleri: Su seviyesinin 4 farklı durumu için karşılaştırma çalışmaları yürütülmüştür: 690 m, 700 m, 710 m ve 720 m. Alternatif su tutma seviyelerinin bazıları karşılaştırıldığında 720 m su seviyesi için 36 km 2 lik bir alan, 710 m için 32.4 km 2 lik alan, ve 690 m için 25.7 km 2 lik alanın su altında kalacağı anlaşılmıştır. Tekkale kalesi, Hamzat 1 and Hamzat 2 şapelleri, bütün su seviyelerinde su altında kalacak tarihi yapılardır. Tekkale kalesi 670 m ile 697 m rakım arasındadır. Bu eserlerin relokasyonu su tutumundan önce gerçekleştirilecektir. DSİ, bu kale ile 2 şapelin relokasyonu için bir bütçe ayırmıştır. Alternatiflerin hepsinde Yusufeli ilçe merkezinin su altında kalması kaçınılmazdır. Farklı su seviyeleri için etkilenen köy sayısı değişmekte ancak bu değişim çok küçük bir oranda olmaktadır. Su altında kalacak alan, orman alanları, tarım arazileri, binaların sayıları, etkilenene köyler ve etkin tutma kapasitesi değerlendirilmiş ve karşılaştırılmıştır. 710 m su seviyesi, ekonomik ve teknik fizibilite çalışmaları sonucunda belirlenmiştir. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.10 / 44

12 Uygulama Süresince İnşaatın uygulanma safhasında planlama aşamasında öngörülenden fazla yeniden yerleşim ihtiyacına yol açmamak için gerekli önlemler alınacak, sosyoekonomik ve ekonomik etkiler göz önünde bulundurulacaktır. İhtiyaç duyulmayacak proje üniteleri (inşaat şantiyesi, malzeme sahaları bir sahanın sınırlı bir kesimi hariç-, depolama sahaları vb.) için seçilen alanlar, ariyet sahaları hariç, oluşacak rezervuarın altında kalacak şekilde planlanmıştır. Aynı yaklaşım ile, relokasyon yolarının tahsisi de (Artvin-Bayburt) yeniden yerleşimi azaltacak şekilde tasarlanacaktır. Projenin uygulanma aşamasında yeniden yerleşim ihtiyacının minimize edilmesinin bir diğer yolu, yeniden yerleşim alanlarının uygun şekilde seçilmesi ve hazırlanmasıdır. Ev sahibi nüfusla ilgili herhangi bir kamulaştırma ve yeniden yerleşim riskini en aza indirmek amacıyla alternatif yeniden yerleşim alanları belirlenirken alandaki sahiplilik durumuna özel bir önem verilmiştir. Ancak, kentsel yeniden yerleşim alanı Temmuz 2005 de, Yansıtıcılar ve Sakut Deresi mevkiinde (bundan sonra Yansıtıcılar diye bahsedilecektir) seçilmiştir. Bu alandaki çoğu arazinin sahibi devlettir ve bu alanlarda kimse yaşamamaktadır. Bu alanın sadece 1.2 hektarı (174.5 ha olan toplam alanın %0.7 i) tarım arazisidir (yonca) 4. YASAL ÇERÇEVE Türkiye de kamulaştırma işlerini (devlet tarafından kamu yararı için arazi ve mülk edinimi ) ve yeniden yerleşim faaliyetleri için temel kanunlar: Kanun No (4 Kasım 1983) ve 4650 (24 Nisan 2001) numaralı Kamulaştırma Kanunu ve eklemeleridir. Kanun No (21 Haziran 1934) numaralı İskan Kanunu ve eklemeleridir. Yukarıda verilen mevzuat gereği süreç, baraj projelerinde Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı kamu yararı gereği kamulaştırma işlemini onaylamasıyla başlamaktadır. Projenin ihale işlemlerinin, kadastro işlerinin tamamlanmasının ve mal sahiplerinin belirlenmesinin ardından söz konusu proje ve kamulaştırma gereklilikleriyle ilgili etkilenen insanlar bilgilendirilir. Kamulaştırma planlarının hazırlanmasının ardından, Kamulaştırma Kanunu na göre özel mülklerin (konut, arazi vb.) kamulaştırılması için proje sahibi bünyesinde kıymet takdiri ve uzlaşma komisyonları kurulur. En az üç uzmandan oluşan kıymet takdiri komisyonu, kamulaştırma alanındaki mülkler için birim ve taban fiyatlarını belirler. Kıymet Takdir Komisyonu adı verilen bu komisyonun üyeleri kamulaştırmada rol alacak kurumların bünyesinden kişilerden oluşmaktadır. Komisyon kıymet tespiti için konuyla ilgili uzman kişi, kurum veya kuruluşlardan rapor alabilir, Sanayi ve Ticaret Odalarından, mahalli emlak alım satım bürolarından alınacak bilgilerden faydalanabilir böylece taşınmazın tam ikame bedeline ulaşması sağlanır. Kıymet takdir sürecinin tamamlanmasının ardından, taşınmazın kamulaştırma bedeli üzerine pazarlık edilir. Taşınmazın değeri üzerinde anlaşmaya varılması halinde en geç 45 gün içinde, mal sahibi DSİ adına tapuda ferağ verir ve kamulaştırma bedeli ödenir. Taşınmaz sahibi bu bedele razı olmaz ise mahkemeye gidebilir. Bu durumda mahkeme taşınmazın yeniden değerlenmesine hüküm verebilir. Akabinde bedelde anlaşılır ise kamulaştırma bedeli taşınmaz sahibine bu yazının tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde ödenir. Böylece taşınmaz idareye kaydedilerek bu süreç sonuçlandırılır. Bu süreçteki mahkeme giderleri DSI tarafından ödenmektedir. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.11 / 44

13 Bu arada, BAİB memurları etkilenen alana giderek insanları iskan süreci hakkında bilgilendirir. Daha sonra BAİB, etkilenen kişilerin basit bir sosyoekonomik çalışma ile durumlarını ortaya koymak için sahiplik ve kazanç durumlarını araştırır. Kendi imkanları ile iskan tercih eden kişiler istedikleri yere gitmekte özgürdürler. BAİB in yanı sıra söz konusu bölge valisinin iskan sürecindeki kilit rolü de belirtilmelidir. Taşınmaz malları tamamen kamulaştırılan aileler, taşınmaz malları kısmen kamulaştırılıp yerlerini terk etmek zorunda kalan aileler, iskan planlama etütlerinin başladığı bütçe yılı başlangıcından en az üç yıl önce kamulaştırma sahasında yerleşmiş olup da taşınmaz malı olmayanlar; devlet eliyle iskan edilebilirler. Mevzuatta iki çeşit iskan gözetilmiştir ki bunlar, kırsal ve kentsel iskandır. Yeniden yerleşim hakkına sahip aileler; ev, çiftlik yapıları, arazi, hayvancılık ve tarım yapmak için kredi ve gübre ile tarım ilaçları gibi ürün üretimini teşvik edici ekipman ve girdi edinme hakkına sahiptir. 5. SOSYO-EKONOMİK ARAŞTIRMA VE NÜFUS TESPİTİ 5.1. Nüfus ve Hanelerin Özellikleri YYEP süresince çalışma sahasında 3,031 hane ile görüşülmüştür. (951 hane Yusufeli İlçe Merkezinde ve 2,080 hane 19 köyde) Bu hanelerin toplam nüfusu 12,124 dır (3,875 Yusufeli İlçe Merkezinde ve 8,249 hane 19 köyde) Bu hanelerin özellikleri aşağıda verilmiştir. Hane Halkı Büyüklüğü : Araştırılan nüfusun bugün itibariyle aynı hanede yaşayan kişiler baz alınarak hesaplanan ortalama hane halkı büyüklüğü 4 olarak tespit edilmiştir. Türkiye de ki hane halkı büyüklüğü ortalamasının 4.5 olduğu göz önüne alındığında bu durum araştırılan bölge ortalamasının ülke ortalamasından az olduğunu göstermektedir. Yaş Dağılımı: Nüfusun yaklaşık %22 si 14 yaş altındadır. Bu alandaki halkın %65.3 lük bir kısmı da yaş arasında olup, ekonomik bakımdan aktif nüfus olarak tanımlanmaktadır. İşgücü olarak değerlendirilmeyen yaşlı kimseler ise, araştırılan nüfusun %13 lük bir kısmıdır. 15 yaş altı nüfus Yusufeli İlçe Merkezinde göreli olarak daha fazladır. Eğitim: İncelenen projeden etkilenen bölgede yaşayan bireylerin %11.3 ü okur yazar değildir (15 yaşından büyük olup ta okuyup yazamayan kişiler). Bu oran ulusal düzeyin çok az altındadır. (%13.0) PEİ lerin %5.7 si ya sadece okuryazar ya da ilkokul terk düzeyindedir. İlkokul öğrencileri ve mezunlarının toplamı ise %44.2 düzeyindedir. Bu oran lise için ise %12.1 dir. İki yıllık yüksekokul öğrenci ve mezunları nüfusun %2 sini oluştururken, %2.4 üniversite mezonu, %2 si de halen üniversiteye devam etmektedir. Yüksek lisans veya doktora derecesine sahip olanların oranı %1 in altındadır. Bu tablo ilçe merkezinde yer alan, okuryazar olmayanların oranı %6.4 olan, haneler açısından biraz daha olumlu bir sonuca işaret etmektedir. Köylerdekine kıyasla onların yarısından biraz daha fazla bir rakamı tablodan görmekteyiz. %27.4 ü ilkokul, %18.2 si lise mezunu olan ilçe merkezinde rakam, köylerdekinin iki katından fazladır. Umulduğu gibi Yusufeli İlçe merkezinde ki eğitim oranı köylerde yaşayanlara kıyasla daha yüksek çıkmıştır. Gelir Kaynakları ve Gelir Düzeyi: Bölgede hanelerin birden çok gelir kaynağı olduğu görülmüştür. Halkın yaklaşık dörtte biri tarımsal faaliyetlerle uğraştığı için, incelenen bölgede en sık karşılaşılan gelir kaynağı da yine tarım olmuştur. Halkın beşte birinin temel gelir kaynağı ise emekli aylıklarıdır. %14 ü maaş karşılığı çalışanlardan oluşurken, %5.9 u da ticaretle geçinmektedir. Belirli bir ücret karşılığı işçi olarak çalışanların oranı ise %5.8 dir. Hayvancılık yapanlar nüfusun %4.1 ine karşılık gelmektedir. %3.8 i devlet, %1.3 ü ise akrabalarının yardımıyla geçimini sağlamaktadır. Ayrıca, %3.6 lık bir kısım mevsimlik işlerde YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.12 / 44

14 çalışırken, arazisini kiralayarak geçinenlerin oranı da % 2.5 tir. Arıcılık bölge halkının %1.5 inin geçim kaynağıyken, diğer yollardan geçimini sağlayanların oranı da %1 den ibarettir. Bölgedeki temel ekonomik faaliyetin tarım sektörüne dayandığı göz önüne alınırsa, temel gelir kaynağının da yine tarıma dayalı olacağı gayet açıktır. Emekli aylığıyla geçinenlerin yüksek yüzdesi emekli olmadan önce ücret veya maaş karşılığı çalışmış olanların yoğunluğuna işaret etmektedir. En yüksek gelir miktarını yaratan gelir kaynakları bu bahsedilenlerden farklı olup, Şekil 7.1 de görüldüğü üzere ticaret, kümes hayvanları satışı, ücretler ve kira gelirleridir. Ticaretten elde edilen ortalama gelir yılda 10,000 USD nin üzerindedir. Bu gelir kaynağını yılda 8,000 USD lik bir değerle kümes hayvanları satışı takip etmekte, üçüncü ve dördüncü sırada ise yıllık 6,000 USD den fazla bir kazançla ücretler ve kira gelirleri yer almaktadır. Diğerler kaynaklar yılda 4,000 USD den çok daha az miktarda gelir üretmektedir. Kümes hayvancılığı toplam gelirin yaklaşık %10 unu oluşturmakta ve PEİ lerin %1 inden azının geçim kaynağını oluşturmaktadır. İlçe merkezinde yaşayan insanların gelirleri köyde yaşayanlardan daha fazladır. (9,000 USD civarında hane başı gelir) Köylerin gelirleri ortalama olarak 6,000 USD olarak belirlenmiştir. Yusufeli ilçesinde maaşlardan gelir elde eden hane sayısı köylerdekine ve projeden etkilenen tüm alana oranla daha yüksektir. Öte yandan emekli aylıklarından gelir elde eden hanelerin sayısı köylerde ve Yusufeli İlçe merkezinde yakındır. Beklenildiği üzere ticaret, ilçe merkezindeki önemli gelir kaynakları arasında yer almaktadır. Böylece tarım getirisi daha az olsa da köylerdeki en önemli gelir kaynağı olmaktadır. Köyler arasından Arpacık en yüksek gelir ortlamasına sahip köy olarak karşımıza çıkmaktadır. (Hane başına ortalama 6,800 USD yıllık) Bu ortalama çalışma sahasının ortalamasından yüksektir. Ortalam olarak bakıldığında Arpacığın gelir düzeyi en düşük gelirdüzeyine sahip olan Alanbaşı nın (Hane başına ortalama 3,300 USD yıllık) gelir düzeyinin iki katından fazladır. Kadınlar esnaf ve zanaatkarlık gibi ticari faaliyetlerde daha az aktif olup çoğunlukla tarımsal faaliyetlerde çalışmaktadır. Aynı şekilde devlet memuru ve işçi olarak çalışan kadın sayısı da erkeklere göre oldukça azdır Araştırma sonuçlarının analizine göre proje alanındaki hanelerin ortalama yıllık gideri 6,350 USD civarındadır. Harcama miktarı, USD civarındaki yıllık gelirle karşılaştırıldığında, hane başına yıllık 550 USD lik küçük bir tasarrufun yapılabildiği görülmektedir. Dolayısıyla, bölgede yaşayan PEİ lerin gelirleri en azından proje öncesindeki durumlarını koruyacak şekilde restore edilmezse, bu insanlar harcamalarını karşılayamama ve yoksullaşma riski altındadırlar. Gıda tüketimi: Gıda tüketim masrafları toplumun refah seviyesinin bir göstergesidir. Refah toplumları gelirlerinden yiyecek tüketimine ayırdıkları pay fakir toplumlardan daha azdır. Fakir toplumlar gelirlerinin %40 dan fazlasının gıda tüketimi olarak harcarlar. Etkilene bölgedeki hanelerin ortalama gıda tüketimleri %32 çıkmıştır (Yusufeli için %25) Söz konusu orandan (%40) yüksek gıda harcaması olan köyler ise Dereiçi, Yusufeli, Bahçeli, Kınalıçam, Bostancı, Çeltikdüzü, ve Arpacık tır. Meslek: Araştırma bölgesinde ev kadınlığı ve öğrencilik dışında genel olarak en yaygın meslek çiftçiliktir, ancak Yusufeli bölgesinde bu devlet memurluğu ve köylerde de çiftçilik olarak değişmektedir. İkinci meslek içinse, her bölgede çiftçilik en yaygınıdır. Ayrıca, hem köylerde hem de bölge merkezinde yaşayan hatırı sayılır bir kısmın emekliler olduğunu da gösteriyor. Bu yüzden, söz konusu kişililer geçinmek için sadece tarım ve ticaret gibi gelir getiren faaliyetlerine bağlı değillerdir. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.13 / 44

15 Yusufeli bölge merkezinde işsizlik oranı %11.4 iken etkilenen köylerde %13.6 dır. DİE nin verilerine göre, Türkiye deki işsizlik oranı %11.5 dir. Bu kırsal ve kentsel alanlar arasındaki işsizlik dağılımına göre yüksek bir işsizlik oranıdır. Projeden etkilenen bölgesindeki yüksek işsizlik oranı tarımsal alanın oldukça kısıtlı olmasına rağmen neden hemen hemen her bireyin çiftçilikle uğraşmasını açıklamaktadır. Bu yüzden gelir restorasyonunda (iyileştirmesinde) öncelik ve ağırlık tarıma verilmiştir. Sosyal Güvenlik: Türkiyede çoğunlukla sosyal güvenlik planları sağlık sigortası sağlamaktadır. PEİ'lerin %17 sinin hiç bir sosyal güvencesi yoktur. %16.7 si ki bunların çoğunlunu emekli devlet memurları oluşturur, emekli sandığına bağlıdır. PEİ lerin büyük kısmı (%30) devlet ve özel sektör işçileri için olan Sosyal Sigortalar Kurumu na (SSK) bağlıdır. SSK ya benzeyen BAĞKUR dan yararlananlar genellikle işverenlerdir ve araştırma nüfusunun yaklaşık %14 ünü oluştururlar. Öte yandan özel sigorta proje alanında yaygın değildir. Mal Varlğı: Evler en önemli mal varlığı olarak görünmektedir ve kaybının hane üyeleri için önemli sonuçları olacaktır. Ev sahipliği Yusufeli nde %70, köylerde de %91 dir. Öte yandan, Yusufeli bölgesinde yaşanların %11 i kiralık evlerde yaşarken, ev kiralamak köylerde neredeyse sıfırdır. Kalanlar ise tapu kaydı olmayan babalarında kalana evlerde yaşamaktadırlar. Yusufeli nde en azından insanların yüzde beşi (daha rahat görülmesi için yüzde 5 ten yüksek olanlar gri renkte belirtilmiştir) bir ahıra ve samanlığa (%40.6), ahıra (%14.4), tahıl ambarına (%13.4), depoya (%6.8) ve tandıra (%5.9) sahiplerdir. Bazı PEİ ler bu mallara sahip değillerdir ama bu malları kiralamaktadırlar. Kiralanmış mallarda en yüksek yüzdelere sahip olanlar ahır+samanlık, depo, ahır, işyeri, tahıl ambarı ve kümes/odunluktur. Bütün bunlar, gelir sağladığı için PEİ lerin refahıyla doğrudan bağlantılıdır. Köylerde genellikle sahip olunan mallar ahır+samanlık, ahır, tahıl ambarı, tuvalet, banyo (dışarıda) ve tandırdır, bununla beraber en sık kiralanan mallarsa ahır, ahır+samanlık, tuvalet, banyo (dışarıda), tandır, tahıl ambarı, kümes/odunluk ve değirmendir. Ancak, insanların bir kısmı ahır+samanlık, ahır, tahıl ambarı, tuvalet, banyo (dışarıda) ve tandır gibi malları kira vermeden kullanmaktadırlar. Projeden etkilenen insanların geçimleri için, en önemli toprak çeşidi sulu tarım toprağıdır. Projeden etkilenen alanda, hane başına ortalama sulanmış toprak 0.62 ha/hane olarak bulunmuştur. Bu ortalamanın üzerinde hane başına ortalama sulu toprağa sahip olan yerleşimler Alanbaşı, Arpacık, Bostancı, Çeltikdüzü, Çevreli, Darıca ve Tekkale köyleridir. Yeniköy 0.32 ha/hane ile haneye en az miktarda toprağa sahip olandır. Sulu toprak açısından, Alanbaşı, Bostancı, Çeltikdüzü, Çıralı, Darıca, İşhan, Pamukçular, Yeniköy, 0.24 ha/hane ile proje bölgesi ortalaması üzerinde oranlara sahip yerleşim yerleridir. Projeden etkilenen alanda ortalama hane başı ev arsası büyüklüğü 0.06 ha (600 m 2 ) dır. Haneye ait ev arsası büyüklüğü ortalamasından büyük olan yerleşim yerleri Alanbaşı, Arpacık, Bostancı, Çeltikdüzü, İşhan ve Pamukçular dır. Tasarruflar: Hane reislerinin büyük bölümünün (%87.4) tasarruf edebilecek kadar kazanmadığı görülmektedir. Buna ek olarak, %1.1 i döviz alarak, %1.4 ü altın alarak, %3.1 faiz almak için parasını bankaya yatırarak ve %2.6 sı gayrimenkul alarak tasarruflarını değerlendirmektedir. Hayvan Varlığı: Yeniden yerleşim alanları çiftlik hayvanlarının yetiştirmek için uygun özellikler gösteren ahırlara ve otlatabilecekleri açık alanlara sahip olduğu sürece, haneler hayvanlarını beraberlerinde götürebileceklerinden PEİ lerin çiftlik hayvanları yeniden yerleşimden dolayı kaybedilmeyecektir. Proje alanında yetiştirilen toplam sığır sayısı 5,598 dir, bunun içinde koyun sayısı 2,189, keçi sayısı 1,692, hindi sayısı 7 ve geri kalan diğer hayvanların sayısı 4,049 dur. Sebzeciler ve Arpacık dışında hane başına ortalama sığır sayısı birden yüksektir. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.14 / 44

16 1,000 den fazla hayvana sahip olan köyler Çevreli, Çeltikdüzü, İşhan, Kılıçkaya ve Kınalıçam dır ve ayrıca Yusufeli ilçesi hatırı sayılır miktarda çiftlik hayvanı barındırmaktadır. Geri kalan köyler ise 1,000 hayvandan azına sahiptirler. Listede en az olan Sebzecilerde toplam hayvan sayısı 37 dir Evlerin ve Altyapının Özellikleri Proje alanı için ortalama ev büyüklüğü yaklaşık 104 metrekaredir. Çeltikdüzü, Tekkale, Kınalıçam ve Irmakyanı köylerindeki evler ortalamadan büyüktür. Projeden etkilenen alanda evlerin %22 sinin bahçeleri yoktur. Bahçeleri olan evler için bahçelerin ortalama büyüklüğü 30 metrekaredir. Etkilenen bölgede, Yusufeli ndeki evlerin büyük çoğunluğunun (%95.1) düzgün bir mutfağı varken köylerdeki evlerin %78.1 inin mutfağı vardır. Benzer olarak köylere (%65.5) oranda Yusufeli ndeki evlerin (%93.3) yüksek bir yüzdesinin banyosu vardır. Ancak tuvaletler açısından Yusufeli ve köyler arasında hatırı sayılır bir fark vardır. Yusufeli bölgesindeki evlerin %87.7 sinin evin içinde tuvaleti varken köy evlerinin %67.2 sinin evin dışında tuvaleti vardır. Etkilenen bölgede tüm köyler için elektrik kullanımı vardır. Yusufeli nde (%90.3) köylerde (%53.2) olduğundan daha yaygındır. Odun hem köylerde hanelerin %32.4 ünün, Yusufeli nde hanelerin sadece %5.3 ünün ısıtma için kullandığı en yaygın ikinci araçtır. Kömür ısıtmada üçüncü alternatifi teşkil eder; köylerdeki hanelerin %13.6 sı ve Yusufeli ndeyse %4.2 sı ısıtma için kömür kullanmaktadır. Bölgede hanelerin yaklaşık %40 nının kanalizasyon sistemi vardır. Hanelerin bir diğer %1 i için belediyeler ayrı ayrı yerleşim yerlerinde düzenli olarak kanalizasyonu boşaltmaya yardım etmektedir. Hanelerin %59 u için ise kanalizasyon sistemi yoktur. Yusufeli ve Kılıçkaya dışında diğer yerleşim birimlerindeki evlerin hiç birinin çöp toplama sistemi yoktur. Vahşi depolama konut birimlerinin çoğunda yaygındır Baraj Yapımından Kaynaklı Algılanan Risk Toprak refah için en önemli etkendir. Bölgenin dağlık toparafyasından kaynaklı olarak toprak azdır ve doğal olarakta çok değerlidir. Sahip oldukları küçük parselleri elde edebilmek için insanlar büyük toprak taşıma ve teraslama gibi faaliyetler için büyük çaba harcamışlardır. İkinci olası risk ise Toplumsal Çözülmedir. Geçimlik ekonominin de devam ettirilebilmesi hanelerin geçimleri ve ilişkilerinin devamı için önemlidir. Onların gözünde bu sahip oldukları en önemli varlıktır ve bu anlamda bütün maddi risklerden önce sosyal düzeni kaybetmeyi en önemli risk olarak belirtmişlerdir. Üçüncü risk ise, baraj inşaatından sonra oluşan yer değiştirme ve arazi kaybından dolayı ekonomik olarak kötüye gidişattır Yeniden Yerleşimden Sonraki Algılar Diğer kategorisi dışarıda bırakıldığında PEİ lerin %20 si tarım işlerinde, %17 si inşaat, %15 i idari, %11 i endüstri ve %10 u hizmet sektörü işlerinde çalışmak istemektedir. Bu işlerdeki beceri seviyesi incelendiğinde çoğunluk tercih ettikleri alanda kendilerini yüksek derecede yetenekli görmektedirler, %25 kendilerini orta seviyede yetenekli görmektedirler. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.15 / 44

17 Hane reislerine ayrıca yeniden yerleşimden sonra Yusufeli nin gelişim süreci bağlamında bir eğitim ve danışmanlık almayı bekleyip beklemedikleri sorulmuştur. Yaklaşık %70 i olumlu yanıt verirken %30 u olumsuz yanıt vermiştir. En çok tercih edilen mesleki program olan bilgisayar eğitimini, arıcılık, yabancı dil, balıkçılık ve kaptanlık takip etmektedir. Gelirlerini arttırmak için kooperatif kurma ve katılma hakkında soru sorulduğunda hane reislerinin %55.5 i olumlu, %35.7 si olumsuz yanıt vermiştir ve %8 i değişir demiştir. 6. YENİDEN YERLEŞİM ALANLARI YYEP in en önemli hedeflerinden birisi de PEİ lerin görüşlerini, fikirlerini ve yeniden yerleşim tercihlerini, karar verme sürecinde göz önüne almaktır. PEİ lerin yeniden yerleşim seçenekleri, yeniden yerleşim alanlarının seçilmesinde önemli bir bilgi kaynağı görevini görmektedir. Mümkün olan kırsal yeniden yerleşim alanlarının belirlenmesinde, bu YYEP Raporu nda, PEİ lerin görüşleri ve seçimleri şiddetle hesaba katılmıştır Kentsel Yeniden Yerleşim Yusufeli ilçesi, coğrafi olarak oldukça sarp ve kayalık bir alanda bulunmaktadır. Bu coğrafi yapı, ulaşımı aşırı derecede güçleştirmektedir. Bu durumdan dolayı, Yusufeli nin yerine geçecek yeni ilçe merkezinin yeri, büyük bir öneme sahiptir. Alternatifler yeniden değerlendirip karşılaştırılırken, yörede yaşayan insanların ifade etmiş oldukları ihtiyaç ve tercihlere öncelik verilmiş ve bu kapsamda merkezin mevcut konumuna yakın ve merkezi konumda olmasına öncelik verilerek bu kriteri karşılayan alternatifler üzerinde daha ileri çalışmalar yapılmıştır. Teknik çalışmalar sonucunda yansıtıcılar mevkii yeni ilçe merkezi olarak belrlenmiştir. Bu alan mevcur Yusufeli İlçe Merkezine 1 km daha yakın olmakla bereaber, ilçenin merkezinde olmasından olmasından dolayı mevcut ilçe ile aynı işlevlere sahip olacaktır. Yansıtıcıların eski ilçe merkezine çok olması burad yaşayan ve iskan edilecek halka uzağa gitmiş hissi yaşatmayacaktır. Yusufeli Yeni İlçesi Merkezinin, bahse konu Yansıtıcılar ve Sakut Deresi Mevkii ne taşınması için Bakanlar Kurulu Kararı 25 Nisan 2006 tarihinde Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yansıtıcılar, Yusufeli nin şimdiki mevkisine çok yakındır ve planlanan rezervuarın 3 km lik bir kıyı şeridi boyunca uzanmaktadır. Deniz seviyesinden 900 m yüksekliğe kadar yerleşim için kullanılabilecek olan dağ etekleri, kıyıya paralel bulunmaktadır. Topoğrafya, orta kısımlarda, ırmağın etrafında bir amfi tiyatro şekli alır ve merkezi bir nokta oluşturur. Bu doğal merkez, şehir planlaması için olumlu bir öğe oluşturmakta ve kuzey-güney yönünde uzanan bitişik tepeler, gelişim için dengeli bir yayılma olanağı sağlamaktadır. Topoğrafya göz önüne alındığında, bölgede hemen hiç düz alan yoktur. Bun nedenle ortalama %30-%35 lik ve daha az eğime sahip alanlar 1. derece yerleşim yerleri olarak düşünülürken, % lik bir eğime sahip olan alanlar 2. derece yerleşim yeri olarak kabul edilmiştir. %50 den fazla eğime sahip alanlar, yerleşime uygun olmayan alan olarak sınıflandırılmıştır.güneş ışığı alıyor olmasından dolayı %35 ve daha az eğimli alanlardan çoğu yerleşime uygundur. Bu alanlar, 10,000 kişilik hedef nüfus için yeterli miktarda yerleşim yeri sağlamaktadır. Ayrıca, yöredeki insanların taleplerinden dolayı düşünülen ve Artvin-Bayburt Relokasyon Yolunun ve üncü km lerini birleştirecek olan ek köprünün Barhal Irmağı nda kurulması planlanılmaktadır. Yansıtıcılar ın seçilmesi durumunda, ulaşımdaki değişimin en aza indirilmesi açısından köprü son derece işlevsel olacaktır. Bu köprü, (Çoruh ve Oltu YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.16 / 44

18 Nehirleri üzerinde) havzanın kuzey tarafındaki yerleşimler ve yeni ilçe merkezi arasındaki doğrudan bağlantıyı yeniden kuracaktır. Uygulama süresince aşağıdaki faaliyetler gerçekleştirilecektir. 1/5,000 ve 1/1,000 ölçekli bir ana plan ve bir yerleşim planı hazırlanacaktır. Mimari planlar topoğrafik yapıya uygun olacak ve yerel mimari, mümkün olduğunca göz önünde bulundurulacaktır. Yerleşim alanının yaklaşık %75 i, ev ve yollardan oluşacaktır. Bu nedenle, ikamet alanlarının ve konut dizaynlarının bölgenin toplumsal ve kültürel yapısına uygun olması gerekmektedir. Yerleşimler, ayrıca, tarımsal üretime de izin verecek şekilde planlanacaktır. Bu amaçla, ilçenin merkezinde yoğun yerleşimler tercih edilebilirken (yaklaşık hektar başına 150 veya daha fazla kişi, 2-3 katlı apartmanlar, ortak mülkiyet olarak yeşil alan ve bahçeler), çevre kesimlerde kırsal meskenler kurulacaktır (yaklaşık hektar başına 80 kişi, bir ya da iki katlı evler). Toplumsal sürdürebilirlik için, geleneksel mimari ayrıntılı bir şekilde incelenecek ve bölgeye özgü mimari tasarımlar yapılacak. Şekil 6.2 de gösterildiği gibi, bölgedeki evlerden bazıları, taş veya beton yapılı ve üst kısımlarındaki serenderlerle yöreye has bir özelliğe sahiptir. Yeniden yerleşim evlerinde mümkün olduğunca benzer bir mimari tercih edilecek ve inşaat işlerinde projeden etkilenen bölgeden PEİ ler istihdam edilecektir. Kentsel yeniden yerleşim alanının seçimine ilişkin koordinasyon ve planlama faaliyetlerinin en önemlilerinden birisi Haziran 2006 da Yusufeli nde yapılmıştır. DSİ nin girişimiyle, 7-9 Haziran 2006 tarihinde Bayındırlık ve İskan Bakanlığı nın liderliğinde Yusufeli İlçe Merkezi nde bir koordinasyon toplantısı yapılmıştır. İlgili tüm kuruluşların temsilcileri (Yusufeli İlçe Kaymakamı, BAİB Afet İşleri Genel Müdürü, Yusufeli Belediye Başkanı, BAİB Teknik Araştırma ve Yürütme Genel Müdürü, Toplu Konut İdaresi, DSİ Genel Müdürü ve DSİ Artvin Bölge Müdürü) toplantıda yer almış ve Yusufeli İlçesi nin yeniden yerleşiminin planlaması ve yürütülmesinde yer alacak kuruluşların sorumluluklarına karar verilmiştir. Ayrıca, 7-9 Haziran 2006 tarihlerinde yapılan toplantılarda planlama faaliyetleri, alanın denetlenmesi (Yansıtıcılar ve Sakut Deresi Alanı için), Yusufeli nde ilgili paydaşlarla karşılıklı görüş alış verişi ve kuruluşların sorumluluklarının belirlenmesi ve ileride yürütülecek çalışmalar ve görüşülmüş ve karara bağlanmıştır. Buna ek olarak, DSİ Genel Müdürü nün başkanlığında 7 Temmuz 2006 tarihinde Ankara da yapılan üst düzey koordinasyon toplantısında tüm ilgili kurum ve kuruluş temsilcilerinin katılımıyla Yusufeli Yeni İlçe Merkezi hakkında görev paylaşımları tekrar görüşülmüş ve yapılacak çalışmaların YYEP ekinde verilen iş ve zamanlama planı çerçevesinde yapılması kararı alınmıştır Kırsal Yeniden Yerleşim PEİ lerin, kırsal yeniden yerleşim seçeneklerini öğrenmek için, halkın katılımı ve bilgilendirilmesi faaliyetleri kapsamında köy bilgilendirme toplantıları, forumlar, odak grup toplantıları ve anket çalışmaları, YYEP çalışmaları sırasında projeden etkilenen yerlerde yapılmıştır. Anketler, köy bilgilndirme toplantıları/forumları sırasında uygulanmış ve aşağıda sunulan konular hakkında (kapsam bununla sınırlı değildir) halkın görüşü sorulmuştur (Ek F.6). YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.17 / 44

19 Bütün köylülerle beraber toplu halde yeniden yerleşmek mi istersiniz, yoksa kendi olanaklarınızla kendi seçeceğiniz yere mi yerleşmek istersiniz? Ne tip bir yeniden yerleşim istersiniz? Nereden yerleştirilmeyi isterdiniz? Yol, su ve elektrik sağlandığı takdirde köyünüzün üst kotlarına yarleşmeyi tercih eder miydiniz? Kırsal yeniden yerleşim yeri alternarifleri belirlernirken YYEP süresince, halkın istekleri doğrultusunda genel olarak köye yakın üst kotlar belirlenmiştir. Yeniden yerleşim seçimi yapılırken, yapılan köy bilgilendirme toplantılarda halk tarafından ortaya konulan konular ve öneriler dikkate alınmış ve bu kapsamda seçilen alternatifin kalkınma potansiyeli, kaynakları ve alanların uygunluğu üzerine teknik çalışmalar yapılmıştır. Teknik çalışmalar uygunluk değerlendirmeleri olarak gözönüne alınmış ve topografya, toprak, sulama, sosyal irdeleme, kaynak uygunluğu ve yer değerlendirmeleri yapılmıştır. Ancak daha önemlisi yeni yerleşim alanları için PEİ lerin fikirbirliği içerside olmasıdır. Bu kapsamda, PEİ lerin, yapmış oldukları öneri ve yorumlarla birlikte belli teknik özellikler (yükseklik, eğim, toprak kullanımı kapasitesi vb.,) göz önüne alınarak 24 alternatif kırsal yeniden yerleşim alanı belirlenmiştir. Katılım ve danışmanlık yaklaşımı yer seçim kesinleştikten sonra da devam edecektir. Bu amaç doğrultusundaki çalışmalar, BİAB tarafından yürütülecek olan teknik çalışmalar ile birlikte sürdürülecektir. Kırsal yeniden yerleşim alanının seçim sürecinde en önemli adım 2006 da Artvin Valiliği ve DSİ tarafından atılmıştır (Mart 2006). DSİ, Artvin Valiliği ni bilgilendirerek kırsal yeniden yerleşim alanlarının belirlenmesi ve seçilmesi çalışmalarını başlatmış ve Valilik tarafından istenen mevcut verileri sağlamıştır. Sürecin başlatılması için, DSİ, YYEP Raporu ndan alternatif kırsal yeniden yerleşim alanlarına ilişkin çıkarımlar yapıp, bunları yerel kuruluşlara sağlamıştır. Kırsal yeniden yerleşim alanlarını seçilmesi çalışmaları sırasında (ilgili yetkililerce), yukarıda belirtilen halkın istekleri doğrultusunda belirlenen 24 alternatif alan ve PEİ lerin seçimleri göz önüne alınmıştır. Bu alan seçimi sürecine ilişkin danışma faaliyetleri, PEİ lerle danışma toplantıları biçiminde yer almıştır (köylerde ve Yusufeli ilçesinde).sonuç olarak PEİ lerin tercihleri yerleşime uygun bulunmuştur. Yakın Zamanda Gerçekleştirilen Koordinasyon Faaliyetlerine İlişkin Adımlar Yeniden yerleşim konularıyla ilgili olarak, Yusufeli Projesiyle ilgili bir yüksek düzey bir koordinasyon toplantısı, DSİ Genel Müdürü nün başkanlığında 7 Temmuz 2006 da yapılmıştır. Bu toplantıda sorumlu kuruluşlar açık olarak belirlenmiştir. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.18 / 44

20 7. TAZMİN, HAK SAHİPLİĞİ VE GELİR RESTORASYONU 7.1. Tazmin ve Gelir Restorasyonu Stratejileri Yaklaşımı Türk mevzuatına göre, muhtemel tazmin açıklarını telafi edebilmek ve proje özelinde mekanizmaları geliştirip bunların nasıl yönlendirileceği konusunu aydınlatmak için, yaklaşım adım adım ele alınmıştır. Yaklaşımın basamakları aşağıdaki gibidir: Mevzuatta bulunan ve geçmiş projelerde tecrübe edilmiş bütün standart devlet destekleri YYEP ye dahil edilmiştir Genel destekler proje özel durumun gerekliliklerine göre belirlenmiş ve ilgili kurumlar YYEP ye dahil edilmiştir. Bazı ilave projeye özel yöntemler geliştirilmiş ve doğrudan, dolaylı yöntemler ve kalkınma projeleri olarak gruplandırılmışlardır. Ayrıca, gelir restorasyonu için alınacak önlemler türüne göre doğrudan önlemler, dolaylı önlemler ve kalkınma projeleri ve programları olarak tanımlanmıştır. Bu kategoriler içinde yer alan çalışmalar aşağıda sunulmaktadır. Doğrudan Yöntemler Kaybedilecek taşınmazların kamulaştırma değerlerinin ödenmesi Devlet eliyle kentsel iskan sağlanması Devlet eliyle kırsal iskan sağlanması Devlet tarafından yapılacak iskan yardımları İnşaat aşaması faydaları Ek Krediler Dolaylı Yöntemler Yeniden yerleşim boyunca PEİ lerin ilgi ve ihtiyaçlarını desteklemek için uygun kurumsal düzenlemelerin yürütülmesi (örneğin Yerel Halk İskan Komitesi, İskan Dairesi gibi) Toplu ve bireysel düzeyde bilgilendirme ve danışma süreci Mesleki eğitim kursları İş üstünde eğitim, sektörle ilgili bakanlıklar tarafından üstlenilen pilot projeler Çocukların eğitiminin teşvik edilmesi Kooperatiflerin kurulması için destek sağlanması ve pazarlama faaliyetlerinin desteklenmesi Bölge için kalkınma projeleri ve programları Artvin İli nin kalkınmada öncelikli bölge olması Sosyal Riski Azaltma Projesi (SRAP) finanse edilen sektörel projeler Kurumsal kapasite artırımı projeleri (SRAP ya da AB destekli REC tarafından finanse edilen) Bölgesel/sektörel projeler tarafından finanse edilebilir diğer programlar (KOSGEB, DOKAP, EU, GEF vb.) YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.19 / 44

21 7.2. Doğrudan Yöntemler Doğrudan Yöntemlerin Açıklaması Kamulaştırma Tazmini: Türk Kamulaştırma Yasası na göre, malları projeden etkilenecek olan tüm hak sahipleri kamulaştırmadan faydalanabilirler. Her türlü taşınmazın kamulaştırma bedeli tam ikame bedeli üzerinden verilmektedir. Böylece kayıplar tam olarak tazmin edilmiş olur. Örneğin kiracılar gibi gelir elde edilen taşınmazın kaybı sonucu ortay çıkacak gelir kaybı için kanuni bir karşılık ve nakit ödeme yoktur. Bu gibi kayıplar devlet eliyle iskan durumunda ele alınabilmektedir. Devlet Eliyle İskan: Devlet eliyle iskan çerçevesinde, gereken ve ihtiyaç olan kapital kıymetleri (arazi, ev, ticari yapılar, işletme maliyetleri gibi) iskandan faydalanacaklara sağlanır. Aynı zamanda, iskandan faydalanacak olanlar (malları ve hayvanlarıyla birlikte) yeniden yerleşim alanlarına taşınırlar veya taşınma maliyetleri hükümet tarafından ödenir ve kendilerine taşınmak için yeterli zaman verilir. Buna ek olarak, iskana tabi olanların taşınması sırasında, bu kişilerin günlük harcamaları için de bir ödeme yapılır. Bu tür iskan seçeneğinin faydalarında örnek vermek gerekirse, Kırsal iskan seçildiği takdirde toprak sahibi olabilmek ve kentsel iskan seçildiğinde ise iş yeri ve ev sahibi olabilmektir. PEİ lere sağlanan arazi, en az asgari ücrete eşdeğer geliri sağlayacak büyüklükte olacaktır. Eğer bu arazi sağlanamazsa, PEİ lere asgari ücreti sağlamaya yönelik yeterli büyüklükte arazi satın almalarına yetecek kadar kredi sağlanacaktır. Ancak bu destek asgari ücretten az kazanan PEİ ler için avantajlı iken daha fazla kazananlar için dezavantaj olabilmektedir. Bunun için ise aşağıda proje özel mekanizmalar sağlanmıştır. Devlet Kredileri ve Destekleri: Devlet eliyle iskanı tercih eden sosyal ve ekonomik olarak dezavantajlı PEİ lere, kamulaştırma sahasından ayrılmalarıyla birlikte kendilerine BAİB tarafından karşılıksız yardımlar sağlanacaktır. Bu yardım, yeniden yerleşimden yararlanan bir kişinin kendi geçimini kazanmaya başlamasına kadar devam edecektir. Yeşil Kart, Sağlık Bakanlığı tarafından, hiçbir geliri olmayan veya geliri belli bir seviyenin altında olan (net asgari ücretin üçte birinden daha az gelire sahip olan) vatandaşlara ücretsiz olarak sağlık hizmetlerinden faydalanmaları için verilir. BAİB tarafından, yeniden yerleşime tabi olanların tarım veya hayvancılıkla uğraşabilmeleri için başlangıçta gereken yatırım maliyetlerini (hayvan, tohum veya ekipman alımı gibi) ve bu yatırımların işletilmesiyle ortaya çıkacak harcamaların karşılanmasını sağlayan krediler PEİ lere tahsis edilecektir. Bu krediler %10 veya daha düşük faiz oranı ile verilecektir. Yatırım maliyetleri fonları 2 yıl sonra ödenmeye başlanılıp, 7 yıl içerisinde geri ödenecektir. İşletme kredileri, bir yılın sonunda geri ödenmelidir, fakat bu fonlar birbirini izleyen üç yıl için alınabilir. PEİ ler, bu kredilerden yararlanabilmek için yeni yerleşim alanlarına yerleştikten sonra başvuracaklardır. Kaymakamlık ve İlçe Tarım Müdürlüğü bu uygulamalara rehberlik edecek ve krediler BAİB tarafından sağlanacaktır. İnşaat Aşaması Yararları: İnşaat aşamasında PEİ lere, projenin müteahhidi Konsorsiyum tarafından, iş fırsatları sağlanacaktır. İnşaat aşamasında çalışacak olan işçilerin proje alanından seçilmeleri (yetenekleri ve konsorsiyum tarafından sağlanacak eğitimler baz alınarak) konsorsiyumun standart uygulamalarındandır. Konsorsiyum yaklaşık 500 kişiyi istihdam edeceğini taahüt etmektedir. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.20 / 44

22 Mevcut durumda, Kaymakamlık ve yerel eğitim kuruluşları, baraj inşaatında çalışacak olan PEİ lerin eğitim programlarıyla ilgili sorumlulukları üstlenmektedir. PEİ ler için düzenlenecek olan bu eğitim programları içerisinde iş makineleri operatörlüğü, kaynak ve kaynak teknikleri ile çelik ve beton işleri üzerine programlar olacak ve bu eğitimlerin sonunda katılımcılar belgelendirileceklerdir. Ekstra Krediler: Yeniden yerleşime hak kazanan, fakat kayıpları tam olarak tazmin edilemeyen haneler (geliri asgari ücretten fazla olanlar için), mevcut durumdaki tarımsal gelirleri, asgari ücretten daha fazla olan grubu oluşturur. Devlet tarafından sağlanan olanaklar ile mevcut gelir seviyeleri arasındaki farkın tazmin edilebilmesi için bu PEİ lere bir devlet bankası olan Ziraat Bankası tarafından ek krediler sağlanacaktır. Bu ödenekler devlet tarafından sağlanan ödeneklere benzer biçimde (ilk 5 yıl geri ödeme zorunluluğu olmayan 20 yıllık bir ödeme süreci), BAİB tarafından yetki verilmesiyle kullanılacaktır. Ne kadar krediye ihtiyaç olduğunu hesaplanırken, kredi borçlarının taksitler halinde geri ödenmesiyle birlikte önceki gelir düzeyinin sürdürülebilmesi hesaba katılmış ve hesaplamalar ona göre yapılmıştır. Devlet, gelirini ticari faaliyetlerden sağlayan ancak kamulaştırmaya ya da yeniden yerleşime hak sahibi olamayan haneler için bir yardım sağlamayacaktır. Bununla birlikte, bu haneler Halk Bankası ndan %15 faiz oranı (mevcut %21 yerine) ile, ilk 5 yıl geri ödeme zorunluluğu olmayan ve ödemelerin yıllık olarak yapıldığı krediler talep edebilirler. Hak sahibi olamayan bu haneler için söz konusu bu ödeneklerin miktarı ayrıca hesaplanmış olup, YYEP bütçesinde de verilmektedir. Genel olarak gelir restorasyonu yönteleri Tablo.2. de sunulmuştur. YYEP raporunda PEİ lerin iskan önecesi (ex-ante) ve iskan sonrası (ex-post) gelir düzeylerinin karşılaştırıldığı senaryolar örneklenmiştir. Böylece, ilave kredi kullanan PEİ nin gelirinin restore edilebildiği eski geliri ile karşılaştırıldığında görülmüştür. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.21 / 44

23 Tablo.2. Risk Taşıyan Gelir Kaynakları ve İlgili Restorasyon Yöntemleri Risk Taşıyan Gelirler Gelir Kaynağı Tarım Ticaret Ormancılık Hayvancılık Sezonluk işler Türkiye Mevzuatına Göre Mekanizmalar Hanelerin Tarım arazisi sahibi Sahiplik Durumu Kamulaştırmaya Hak Sahibi Hanelerin Hak Sahipliği Durumu Kamulaştırmaya Hak Sahibi Tarım arazine sahip olmayan Kamulaştırmaya Hak Sahibi Değil Yeniden Yerleşime Hak Sahibi Dükkan sahibi Hak Sahibi Değil Kamulaştırmaya Hak Sahibi Hak Sahibi Değil Yeniden Yerleşime Hak Sahibi Dükkan sahibi olmayan Kamulaştırmaya Hak Sahibi Değil Yeniden Yerleşime Hak Sahibi Hak Sahibi Değil Hak Sahibi Değil Ormana yakınlık Meraların kullanımı Uygun Değil Uygun Değil İş imkanının kaybı Uygun Değil Devlet Desteği İkame maliyetinde kamulaştırma bedeli PEİ lere asgari ücretin yıllık toplamının eş değerini sağlayacak arsa ya da krediler 1 Hanelerin isteği üzerine verilecek donatım kredileri 3 PEİ lere asgari ücretin yıllık toplamının eş değerini sağlayacak arsa ya da krediler 1 Hanelerin isteği üzerine verilecek donatım kredileri 3 İkame maliyetinde kamulaştırma bedeli Hanelerin isteği üzerine verilecek krediler 4 Hanelerin isteği üzerine verilecek krediler 4 Ormana yakın bir alana yeniden yerleştirilme Meraya yakın bir alana yeniden yerleştirilme Ahır, samanlık ve besicilik için destek sağlanması veya bunlarla ilgili krediler 1 verilmesi YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 22/44

24 Tablo.2. Risk Taşıyan Gelir Kaynakları ve İlgili Restorasyon Yöntemleri Risk Taşıyan Gelirler Gelir Kaynağı Tarım Ticaret Ormancılık Hayvancılık Sezonluk işler Projeye Özel Mekanizmalar Emek Faktörü Gerekli iş gücü toplu iskan ile sağlanacaktır. PEİ ler eğitim ve danışmanlık hizmetleri ile toplu iskana teşvik edilecektir. Gerekli iş gücü toplu iskan ile sağlanacaktır. Sermaye Faktörü Girişimci Faktörü Mevcut geliri asgari ücretten fazla olan haneler için sağlanacak fazladan krediler 2 Mevcut geliri asgari ücretten fazla olan haneler için sağlanacak fazladan krediler 2 PEİ leri karlı olan alternatif tarım ürünleri için teşvik edilecektir. (bkz. Ek N) Yeni girişimcilerin yaratılmasında eğitim ve danışmanlığın kritik bir önemi olacaktır. Yeni girişimcilerin yaratılmasında eğitim ve danışmanlığın kritik bir önemi olacaktır. Hanelerin isteği üzerine verilecek krediler 4 Doğal Kaynak Faktörü Tarımsal faaliyetler için en önemli üretim faktörü doğal kaynakların varlığıdır. Diğer faktörler olsa bile doğal kaynak yok ise tarımsal faaliyetten bahsedilemez. Bu faktörü sağlamak için projeden etkilenen insanlara yeterli toprağın(doğal kayak) sağlanması için (Ek.N) gelir restorasyonu yönetim planı diğer sektörlere göre daha kapsamlı bir biçimde hazırlanmıştır. Uygun Değil Uygun Değil Pazar Faktörü Diğer Yeni yerleşim yerlerinin pazar potansiyelini koruyabilmek için, PEİ ler toplu halde iskan edileceklerdir. Bunun yanında, yeniden yapılacak olan altyapı, geçiş yollarının ve yeni köprülerin yapılması yeni pazarlara ulaşılmasını sağlayacaktır. Ayrıca karlı faaliyetler incelenmiş ve bunlar için pazarlama stratejileri geliştirilmiştir.(bkz. Ek.N) Meslek, hak ve mal sahipliği durumlarına bakılmaksızın etkilenen alandan, etkilenen 500 kişi konsorsiyum tarafından Yusufeli Barajında istihdam edilecektir yıllık geri ödeme süresi olan, ilk beş yıl boyunca geri ödeme zorunluluğu olmayan, faizsiz kredi 2 Türkiye Ziraat Bankası tarafından verilen, 20 yıllık geri ödeme süresi olan, ilk beş yıl boyunca geri ödeme zorunluluğu olmayan, faizsiz kredi 3 7 yıllık geri ödeme süresi olan, ilk üç yıl boyunca geri ödeme zorunluluğu olmayan, son dört yıl boyunca yapılacak yıllık ödemelerinin faizi %10 olan kredi 4 Türkiye Halk Bankası tarafından verilen, 5 yıllık geri ödeme süresi olan, yıllık ödemelerinin faizi %15 olan kredi YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 23/44

25 Hak Sahipliği Türk Mevzuatına Göre Kamulaştırma ve Yeniden Yerleşim için Hak Sahipliği Yusufeli Projesinde, 2,278 hanenin fiziksel olarak etkilendiği belirlenmiştir ve bunlardan 82 tanesinin (bunların 44 adedi devlet memurudur) kamulaştırılacak hiç bir malı (arsa veya yapı) olmadığı, gelirinin asgari ücretin altında olduğu, veya orada 3 yıldan az bir süredir yörede oturduğu, veya Türk İskan Yasa sına göre aile olarak görülmeği için Türk Mevzuatlarına göre kamulaştırma ve iskana hakkı bulunmamaktadır. Evini veya yapısını kaybeden, arazisini kaybetmeyen hanelerin sayısı 570 dir (3,031 hanenin %18.8 i). Bu hanelerden 328 tanesi mal sahibi ve 242 tanesi kiracı veya kullanıcıdır. Arazisini, evini ve ilgili yapılarını kaybeden hanelerin sayısı 1,228 dir (3,031 hanenin %40.5 i). Bu hanelerden 1,143 ü mal sahibi ve 85 u kiracıdır. Sadece arazisini kaybedip evini veya yapılarını kaybetmeyen hanelerin sayısı 848 dir. Bu hanelerden 739 tanesi mal sahibi ve 109 tanesi kiracıdır (3,031 hanenin %28.0 i) Kiracı ve kullanıcı grubunda olanlar (arazi veya mülkiyet sahibi olmayan ve fiziksel veya ekonomik olarak yer değiştiren), 436 hanedir, ve bu haneler yeniden yerleşime hak sahibidir. Arazi veya mülkiyet sahibi olmayan ve fiziksel veya ekonomik olarak yer değiştiren, fakat kamulaştırma ve yeniden yerleşime hak kazanmayan hane sayısı 82 dir (3,031 hanenin %2.7 si). Devlet memuru haneler (44 hane, in %1.5 i) her nereye taşınırsa taşınsınlar devlet memurluğu statüleri sürecek ve devlet tarafından sağlanan haklardan yararlanmaya devam edeceklerdir. Memur hane reisleri devlet tarafından taşınmak istedikleri yerlere tayin edileceklerdir. Buna ek olarak, bu haneler yeniden yerleşimle ilgili devlet desteklerinden de faydalanabileceklerdir (örneğin, taşınma harcırahı, eğitim, danışmanlık vb.,). Diğer 38 hane ise a)kamulaştırılacak alanda arazi veya yapısı olmayan b)proje alanında 3 seneden daha az yaşamış olanlar ve c) iskan kanununa göre aile sayılmayan bireyler. Gelir Kayıplarının Özeti ve Bu Kayıpların Tazmini için Gereken Ödenek Miktarları Yusufeli projesinden dolayı risk altındaki gelirler, tarım, ticaret, hayvancılık ve ormancılık ile mevsimlik işlerdir. Projeden etkilenen tüm yerleşim birimlerindeki toplam gelir 21 milyon USD dir (3,031 hane için). Gelir kaynağını kaybetme tehlikesi olan hane sayısı 1,268 dir (6,600,000 USD). Bu hanelerden, 132 tanesi mal sahibi değildir (devlet eliyle iskan hakkı olan 122 hane ve iskan hakkına sahibi olmayan 10 hane) ve krediye ihtiyaç duyacaklardır. Bu kredi, devlet yardımı (yeniden yerleşim kapsamında yer alan) veya gelir restorasyonu için ilave/ek kredi şeklinde olabilir. Devlet, standart yeniden yerleşim paketi kapsamında, hak sahibi olan PEİ lere gerekli tesisleri ya da eş değer miktardaki krediyi sağlayacaktır ve bu 132 haneden sadece 14 ünün projeden önceki yaşam standartlarına geri dönebilmek için ek krediye (devletin önlemleri kapsamında verilen krediye ek olarak verilen) ihtiyacı olacaktır. Kredi tutarları, proje öncesi gelir düzeyinin sürdürülebilmesine ek olarak, kredi borçlarının taksitler halinde geri ödenmesi için gerekli tutarlar dikkate alınarak hesaplanmaktadır. Devlet yardımlarından ve kredilerden faydalanma hakkı olmayan bir hane ile tarımsal gelirleri asgari ücretten fazla olan 13 hane ek kredilere ihtiyaç duymaktadır. Geri kalan 118 hanenin tarımdan elde ettiği gelir asgari ücretin altındadır dolayısıyla devlet önlemleriyle restorasyonunun sağlanması mümkündür. İhtiyaç duyulan ilave/ek kredilerin toplamı yaklaşık 775,000 USD dir. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.24 / 44

26 32 Yusufeli ndeki ve 6 (3 tanesi Çevreli de, 1 tanesi Çıralı da, 1 tanesi Kılıçkaya da ve 1 tane de Tekkale de olmak üzere) hak sahibi olmayan hane vardır. Bunlarda 11 hane hak sahibi olan haneler gibi Halk Bank ticari kredileri ile desteklenecektir. 11 hanenin kredi tutarı 211,000 USD olup genel bütçede maliyet kalemi K.1. e dahil edilmiştir. Hak sahibi olmayan hanelerden 1 tanesi tarım kredisi ile desteklenecek ve bu kredinin tutarı yukarıda verilen 775,000 USD ye dahil edilmiştir. Kalan 26 hanenin, 15 i inşaatta istihdam edilecektir. Kalan ise gerektiği takdirde bakım evine (Huzurevi) yerleştirilerek 30 yıl boyunca bakımları sağlanacak ve bunun tutarı da (Maliyet Kalemi K.3 te dahil edilen) 660,000 USD olacaktır Gelir Restorasyonu için Dolaylı Yöntemler Toplum Güçlendirme Merkezi : En az izleme çalışmalarının sonuna kadar (11 yıl) işlevini sürdürecek olan bu komite(ler) iskan çalışmalarına (gelir restorasyonu faaliyetleri de dahil olmak üzere) katılımı sağlamak amacıyla kurulmaktadır. Tarımsal ve ticari kooperatifler ile halkın hangi tür tarımsal desteğe ihtiyaç duyduğuna ilişkin kararların alınması kolaylaşacak ve birlikte hareket edilmesi daha rahat çözüme ulaşılmasını sağlayacaktır. Bölgede tarım ve ticaret kooperatiflerinin kurulması Kaymakamlık ve yerel iskan komiteleri tarafından organize edilecektir. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı (TKİB) tarımsal üretime ilişkin kooperatiflerin kurması için destek ve fon sağlamaktadır. TKİB, İl Müdürlüğü tarafından seracılık, yeni sulama teknikleri, yem ile hayvancılık (PEİ lere yeterince mera sağlanamadığı durumlarda), gibi konularda gerekli durumlarda eğitim sağlanacaktır. Ayrıca, Artvin Valiliği ilgili kurumların desteğiyle mesleki eğitim sağlayacaktır. Valilik şimdiden PEİ lerin baraj inşaatında çalışabilmeleri için inşaata yönelik meslek kursları vermeye başlamıştır. Proje etki alanında çocukların okumasını teşvik etmek amacıyla Milli Eğitim Bakanlığı ve Kaymakamlık çocuklarını ekonomik sebeplerle okula (Türkiye de ilköğretim zorunlu olduğu için burada ortaöğretimden bahsedilmektedir) gönderemeyen ailelere destek sağlayacaktır. Bu destek temel olarak ortaöğretim için okul bulunmayan yerleşimlerde çocukların Yusufeli veya yakındaki bir okula ulaşımlarını sağlamak şeklinde olacaktır. Bu amaçla çocukların ulaşım masrafları karşılanacaktır. Bu çalışma iskan süreciyle başlayacak ve 15 yıl süresince devam edecektir. Tarımsal Gelişme: Projeden etkilenen alanda gerçekleştirilecek tarımsal gelişim faaliyetleri aşağıda verilmiştir. Tüm yeni kırsal yeniden yerleşim alanlarına sulama için kaynak sağlanacaktır. TKİB yeni tarım yöntemlerinin uygulanması için eğitim sağlayacak, gerekli olması halinde toprağın veriminin artması için ayni veya nakdi olarak (tohum, gübre vb.) kredi ile gerekli girdileri sağlayacaktır. TKİB alan araştırması yapacak ve PEİ lere yetiştirebilecekleri en uygun ve yüksek kar getirecek ürünler konusunda danışmanlık ve eğitim sağlayacaktır. Alandaki mevcut tarım uygulamaları ve arazilerin büyüklüğü organik tarım için çok uygun olduğu üzere TKİB, PEİ lerin sertifika almasını teşvik edecektir. TKİB yörede tarımsal kooperatiflerin kurulmasını da teşvik edecektir. Söz konusu kooperatifler organik üretim, depolama, taşıma pazarlama gibi konularda çalışmaya teşvik edilecektir. Yusufeli ve köyleri için ayrıntılı gelir restorasyonu planı Ek.N de sunulmuştur. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.25 / 44

27 Çiftlik ve Kümes Hayvancılığındaki Gelişme: Projeden etkilenen alanda gerçekleştirilecek Çiftlik ve Kümes Hayvancılığındaki gelişim faaliyetler aşağıda verilmiştir. Devlet eliyle kırsal iskanı (yeniden yerleşim) tercih eden her haneye uygun bir ahır verilecektir. Devlet eliyle iskanı (yeniden yerleşim) ve devlet eliyle kredili iskanı seçenlere, BAİB, donatım ve işletme kredileri sağlayacaktır. TKİB, gerekli eğitimleri ve ayni ve/veya nakdi olarak kültür hayvanı, yem bitkisi tohumu, gübre gibi girdileri sağlayacaktır. TKİB ve Yusufeli Kaymakamlığı, ilgili köylüler ile beraber mera alanlarının (taş toplama ve gübreleme gibi) geliştirilmesine yönelik projeler gerçekleştireceklerdir. Ormancılık: Ormandan gelir elde eden insanlar ormanlık alana yakın bir yere yeniden yerleştirilebilirler. Ayrıca, erozyonu önleme amacıyla proje alanında ÇOB tarafından ağaçlandırma çalışması yapılacaktır. Bu ağaçlandırma çalışmalarında PEİ ler görevlendirilecektir. Turizm: Yusufeli Kaymakamlığı ile Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından ekoturizm ve kültür turizmiyle ilgili eğitim ve uygulama projeleri düzenlenecektir. İlçe Kaymakamlığı reklam amaçlı bir turizm kataloğu hazırlayacaktır. Turistik tesisler ve organizasyonlar kurmak amacıyla Türkiye Halk Bankası tarafından kredi sağlanacaktır. Turistik kooperatiflerin ve derneklerin kurulması teşvik edilecektir. Arıcılığın Geliştirilmesi: Kirlilikten uzak dağlık alanlarıyla Yusufeli arıcılık için önemli bir potansiyel oluşturmaktadır. Arıcılık eğitimler aracılığıyla geliştirilebilir ve teşvik edilebilir. Balıkçılığın Geliştirilmesi: Yusufeli Barajı söz konusu olduğunda doğal üretimin su kalitesi ve su seviyesinin değişken olmasından dolayı sınırlı olması beklenmektedir. İşletimden dolayı değişkenlik gösterecek olan su seviyesi bentosla beslenen balıkların beslenme kaynaklarının fakirleşmesine sebep olacaktır. Bentik balıklar için uygun habitatlar sığ su kaynakları ile sınırlıdır. Rezervuarın morfolojisi geniş su kütlelerinde yapılabilecek herhangi bir balıkçılık tekniğinin uygulanmasına imkan tanımamaktadır. Bu sebeple baraj gölünde sadece balık çiftçiliği (ör: yüzen kafeslerde, günlük olarak besleyerek yetiştirme) yapılması uygundur. El Sanatları: Evlerde yapılan dantel işlerinin yanı sıra yukarıda bahsedilen geleneksel el sanatları da gelir restorasyonu için önemli bir potansiyel arz etmektedir. Bahsedilen el sanatlarının ekonomik kalkınmaya katkıda bulunmasını sağlamak amacıyla aşağıda bahsedilen önlemler alınacaktır. El sanatlarının yapımı ve pazarlanması ile ilgili kadın organizasyonlarının kurulması teşvik edilecektir. Bu organizasyonlar sayesinde yörede el sanatlarının sürekliliği sağlanacaktır. TKİB, DSİ ve alanda kurulacak kadın organizasyonları tarafından yukarıda bahsedilen el sanatlarının satışı için uygun pazarlar belirlenecektir. El sanatı ürünleri turistik yörelerde ya da Ankara, İzmir, İstanbul gibi büyük şehirlerde satılabileceği gibi yurtdışına da pazarlanabilir. İlçe Kaymakamlığı bu ürünlerin sergilenmesi ve satışı için bir sergi tedarik edecektir. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.26 / 44

28 Sektör Değiştirmek İsteyenler için Destek: Saha çalışmalarına göre, köylerde bulunan hanelerin çoğunluğu kentsel yeniden yerleşim istemektedir (devlet eliyle ya da kendi imkanlarıyla). Bu nedenle, bu hanelerin gelir getiren faaliyetlerinde yeniden yerleşim sonrasında değişiklikler olacaktır. Eğitim programları insanları üretken sektörlere yönelterek yörenin ekonomik olarak kalkınmasını sağlayacak ve bu strateji gelir restorasyonu için faydalı olacaktır. 7.4 Kalkınma Projeleri Kalkınmayla yönelik projeler ile ilgili bölgede yapılan faaliyetler ve bu faaliyetlere PEİ lerin katılımları yerel yeniden yerleşim komitesi ve Yusufeli Kaymakamlığı tarafından yürütülecektir. İskan Dairesi bu faaliyetlerin başlatılmasında da yer alacaktır ve söz konusu faaliyetler yeniden yerleşim sürecinde başlayacaktır. Bölgedeki sosyo-ekonomik durumu geliştirmeye yarayan kalkınma programları PEİ lerin uzun vadeli yaşam standartlarını iyileştirmek için kullanılacaktır. Kaynaklardan bir tanesi de Dünya Bankasının desteği ile Başbakanlık tarafından yürütülen Sosyal Riski Azaltma Projesi dir (SRAP). SRAP Türkiye deki mikro kredili projelere kredi ve destek sağlar. KOSGEB girişimcilere çeşitli krediler ve ayni yardım sağlar. Bunlar; Danışma programları (11,000 USD ye kadar), Girişimcilik Desteği (37,000 USD ye kadar), ve İnsan kaynakları desteği. Buna benzer bir program da Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) da vardır. AB hibe programları kapsamında, TKİB tarafından yönetilmekte olan, bölgenin kalkınmasına yönelik projelere verilecek miktar mevcuttur. Ekilebilir ürün üreticileri, esnaf ve yatırımcılar bu hibeden faydalanabilirler. Bu tip hibe, ürünlerin ara alımlarında, ithalat, ihracat rejimlerinin geliştirilmesinde kullanılabildiği gibi, üreticilere de direk hibe biçiminde de verilmektedir. Bir başka hibe ise Arıcılara Yardım başlığı altındadır. Buna ek olarak, tarım, ormancılık gibi kalkınma ile bağlantılı konularla ilgili diğer hibe programları da mevcuttur. Dünya Bankasını ele alırsak, bu kuruluş kalkınma ile ilgili proje geliştirir ve aynı zamanda finanse eder. Örneğin, Küçük Hibeler (SMGP) STK lara ve diğer toplumsal kuruluşlara sağladığı birkaç hibe programından bir tanesidir. Çoğu hibeler AB Doları arasında değişip, 15,000 AB Dolarına kadar çıkabilir. Benzer sosyal ve ekonomik amaçları olan, DPT ye bağlı bir alt proje de Doğu Karadeniz Bölgesel Geliştirme Planıdır (DOKAP). Böylece, DPT bu fonları gerekli kredi ve bölgede proje geliştirmek için kullanacaktır, bu da Yusufeli Proje sinden dolayı PEİ lerin gelirlerini iyileştirmede kullanılacaktır. Burada ilk adım SRAP ve REC gibi kuruluşların destekleri ile STK ların yardımlarının kullanılmasıyla koopertafilerin ve meslek odalarının kurulmalarının desteklenmesi olacaktır. Bu tür kurumsal güçlendirmeler mesleki becerinin ve eğitimlerin artmasına ve yeni iş alanlarının açılmasına imkan tanıyacaktır. Bölgedeki ekonomik gelişmeyi sağlamak için, özel şirketlerin bölgeye olan ilgilerini çekmek çok önemlidir (imalat ve hizmet sektörlerinin geliştirilmesi). Teşvik ile birlikte İş olanakları sağlandığı zaman, iş, çalışma alanları, ürün çeşitliliği artacak, bu da bölgenin kalkınmasında önemli bir rol oynayacaktır. Özel şirketlerin dikkatini çeken ana sektörler tarım, gıda işleme, inşaat malzemeleri, enerji üretimi ve iletimi, madencilik, tekstil, sulama sistemleri, ve turizm ve eğlencedir. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.27 / 44

29 8. KURUMSAL DÜZENLEMELER VE UYGULAMA PROGRAMI Türk Devleti tarafından Yusufeli Projesi için yapılacak kamulaştırma ve yeniden yerleşim sürecine özel bir önem verilmektedir. Bu nedenle, projeye özel mekanizmalar için kurumlar kurulmuş ve var olanlarda koordine edilerek görevlendirilmiştir. Türkiye de Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) doğrudan Başbakanlık altında çalışmaktadır. DPT, tüm kamu kurumlarını ulusal kalkınma hedeflerine ulaşma yönünde koordine etme yetkisine sahiptir. Yeniden Yerleşim Koordinasyon Yüksek Komisyonu (YYKK), DPT tarafından yetkilendirilmektedir. Sosyal Sektörler ve Koordinasyon Genel Müdürlüğü Yusufeli Projesi YYEP in uygulanmasını koordine etmektedir. YYKK, DSİ nin yardımıyla tüm gelir iyileştirme önlemlerinin uygulanmasını koordine eden yetkili organdır. Bu komisyon; DSİ (yeniden yerleşim koordinatörü), Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı, Çevre ve Orman Bakanlığı, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Karayolları Genel Müdürlüğü, İller Bankası Genel Müdürlüğü, Hazine Müsteşarlığı, Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü, Artvin Valiliği ve Artvin deki diğer yerel kuruluş temsilcilerinden oluşmaktadır. İlgili kamu kurumlarının ve süreçlerin uyumsuzluğundan kaynaklanan güçlüklerin üstesinden gelmek için, DSİ ve Bayındırlık Bakanlığı nın temsilcileri tarafından, Devlet Planlama Teşkilatı nın (DPT) koordinasyonunda ve Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğü Sekreterliği nde çalışacak BAİB ve Valilik yetkilililerince oluşturulacak projeye özel olarak Yeniden Yerleşim Birimi kurulacaktır. Bu birim izleme, şikayetelrin alınması yoluyla koordinasyonu sağlayarak gerekli faaliyetlerin bölgede gerçekleştirilmesini sağlayacaktır. Ayrıca, ilgili kurumları bilgilendirerek uygulama boyunca bu kurumlara rehberlik edecektir. Bu bağlamda, ilgili faaliyetlerin zamanlaması ve gerekli bütçe büyüklüğünü bu kurum belirleyecktir. Bu birim yeniden yerleşimin doğru zamanlama ile ve başarılı bir şekilde uygulanabilmesinde planlama ve koordinasyon merci olarak hareket edecektir. Yeniden yerleşim birimi DSİ tarafından Yusufeli ilçesinde kurulacak olan Proje Ofisinde yer alacaktır. Bu birim başlıca, yeniden yerleşim koordinatörü, bir yeniden yerleşim alanı müdürü, iki yeniden yerleşim bölge müdürü, bir teknik destek birimi ve yeniden yerleşim görevlilerinden oluşur. Yeniden yerleşim birimi Yeniden Yerleşim Koordinasyon Komisyonu, Şikayet ve Memnuniyetsizliklerin Giderilmesi Komitesi, Geçim Kaynaklarını İyileştirme, Yerel Yeniden Yerleşim Komisyonu ve Toplum Yeniden Yerleşim Komitesi ile yakın iletişim ve işbirliği içerisinde olacak olup, halkın katılım ve danışma planının uygulanmasında başlıca sorumlu merci olacaktır. (Tablo 2.) YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.28 / 44

30 Yeniden Yerleşim Koordinasyon Komisyonu Yeniden Yerleşim Uygulamalarında bir role sahip olan, DPT yönetimdeki Yeniden Yerleşim Koordinasyon Komisyonu, devlet kurumlarının tamamından oluşmaktadır. Gerekli hallerde Komisyon, komisyon toplantılarına ilgili STK ve PEİ lerin temsilcilerini de çağıracaktır. Şikayet Çözüm Komitesi Şikayet Çözüm Komitesi, uygulayıcı ve onay verici kurumlardan ve de etkilenen grupların temsilcilerinden oluşmaktadır. Şikayet Çözüm Komitesi, şikayet giderilmesi mekanizmasında adaleti sağlamak için dengeleyici görevi görecektir Yerel Yeniden Yerleşim Komisyonu Yerel Yeniden Yerleşim Komisyonu il düzeyinde oluşturulacak ve vali tarafından yönetilecektir. Yeniden Yerleşim Komisyonu nun temel görevi, hak sahibi olanların tespitidir. YENİDEN YERLEŞİM BİRİMİ Yeniden Yerleşim Koordinatörü Yeniden yerleşim faaliyetleri DSİ Genel Müdürlüğü Emlak ve Kamulaştırma Dairesi nden yetkili bir kişi tarafından koordine edilecektir. Koordinatör Yeniden Yerleşim Birimi içindeki ilgili kamu kurumları arasındaki üst düzey koordinasyonu sağlayacaktır. Koordinatör, yeniden yerleşimin daha üst koordinasyonlarında da yer alacaktır. Yeniden Yerleşim İlçe Müdürü Yeniden Yerleşim İlçe Müdürü DSİ 26. Bölge Müdürlüğü nden yetkili bir kişi olacaktır. Müdür yerel düzeyde koordinasyonu sağlayacak ve verimli izleme, halkın katılımı ve şikayet giderilmesi mekanizmalarını sağlamak için grupları kontrol edecektir. SAHA TAKIMI Gelir Kaynaklarını İyileştirme Komitesi (GKIK) Yeniden Yerleşim Yetkilisi GKIK, Yeniden Yerleşim Biriminin Ankara daki kuruluş toplantısı sırasında YYKK tarafından yetkilendirilecektir; ancak söz konusu komite faaliyetlerini Yusufeli nde sürdürecektir. Geçim Kaynaklarını İyileştirme Komitesi; BAİB, DSİ, ÇOB, TKİB, Kaymakamlıklar ve Valiliklerde bu tür faaliyetlerde tecrübesi olan uzmanlardan oluşacaktır. Yeniden Yerleşim Yetkilileri, DSİ 26. Bölge Müdürlüğü ve BİB İl Müdürlüğü nün yetkili iki çalışanı olacaktır. Yeniden Yerleşim Yetkilileri halkın katılımı ve halka danışma faaliyetlerini yönetmek, köy toplantılarını gerçekleştirmek ve teknik destek birimi ile yeniden yerleşim memurlarının denetimini sağlamaktan sorumludur. Teknik Destek Birimi Yeniden Yerleşim Memurları Teknik Destek Birimi DSİ nin 2 ve BİB in 1 teknik uzmanından oluşacaktır. Bu birimin temel görevi, ilgili kurum ve STK lara teknik destek sağlamak ve gerektiği durumlarda teknik çalışmaları üstlenmek (şikayet giderilmesi, izleme vb. çalışmalar için). Halk Yeniden Yerleşim Komitesi(leri) Halk Yeniden Yerleşim Komiteleri muhtarlardan, ihtiyar heyetinden, farklı çıkar gruplarının ve hassas grupların temsilcilerinden oluşacaktır. Bu komitelerin kurulmasının desteklenmesindeki temel amaç, PEİ ler ile Yeniden Yerleşim Birimi arasındaki iletişimi arttırmaktır. Şekil 2. Yeniden Yerleşim Birimi YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 29/ 44

31 Sözleşme şartlarına göre inşaat safhası, ilk kamulaştırma faaliyetlerinin bitiminden sonra başlayacak ve 88 ay (yaklaşık yedi buçuk yıl) sürecektir. Nehir derivasyonu, inşaatın başlamasını takip eden 24 ayın sonunda, derivasyon tünelleri inşaatının ve batardoların tamamlanmasını müteakip etkin hale gelecektir. Su tutma, inşaat başlangıcından 76 ay (yaklaşık altı buçuk yıl) sonradır. Kamulaştırma ve yeniden yerleşim süreci 3 aşamada gerçekleştirilecektir: I. Aşama; proje planlama ve tasarım aşamasının bitiminden başlayıp baraj yapımı için (gerekli) batardo ve diğer destek tesislerinin inşasının tamamlanmasına kadar olan zamanı kapsar (yaklaşık 24 ay). I. Aşamada etkilenecek toplam alan miktarı hektar olup bunun hektarını yerel halka ait kamulaştırılacak alan oluşturmaktadır. Bu alanda ayrıca bir sera, bir petrol istasyonu, küçük bir cami ve bir lokanta gibi kamulaştırılacak binalar bulunmaktadır. II. Aşama, I. Aşama kapsamında olmayan su altında kalacak araziler ve relokasyon yollarını kapsar ve nehir derivasyonu ile rezervuarda su tutulması arasındaki periyodu oluşturur. Bu aşamadaki toplam etkilenen alan 2,987 ha ve bu alanın 653 hektarı özel mülkiyetten doğan kamulaştırmaya konu olacaktır. III. Aşamada, kamulaştırma konusu, proje bileşenleri nedeniyle su altında kalmayan ya da kaybolmayan ancak geriye kalan mücavir alanlar ile ilgilidir. Projeyle ilgili II. Aşamadaki kamulaştırma sürecinin tamamlanmasından sonra, DSİ, PEİ lere, projenin sosyoekonomik yapıya etkisi yüzünden kendi arazilerinin de kamulaştırılması gerektiğini bir şekilde düşünüyorlarsa başvuru yapmaları yönünde duyuru yapar. Bu aşama yaklaşık 12 ay sürecektir. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.30 / 44

32 1. Aşama (24 ay) 2. Aşama (51 ay) 3. Aşama (12 ay) YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI DSİ * BAİB ** Kamulaştırma Plan ve Listelerinin Hazırlanması Hazırlık Çalışmaları Kentsel Alan Seçimi 1. Aşama Kamulaştırma (Baraj inşaat alanı, geçiş ve varyant yolları, şalt sahası, malzeme sahası, en düşük su seviyesinden batardo yüksekliğine kadar olan alanlar) Yeniden Yerleşim Duyuruları ve Başvuruların Alınması İncelemeler ve Hak sahipliği Kırsal Alan Seçimi 2. Aşama Kamulaştırma (Maksimum su yüksekliğine kadar olan alanlar) Danışmanlık Faaliyetleri (Yeniden Yerleşim Birimi) Yeniden Yerleşim Alanının İhalesi ve İnşaatı Hak Sahibi Ailelerin Yeniden Yerleşim Alanına Taşınması 3. Aşama Kamulaştırma (Su altında kalmayan ya da diğer proje bileşenleri nedeniyle alınmayan, geriye kalan ve mücavir alanlar) Kırsal Yeniden Yerleşim Projelerinin Hazırlanması Rehabilitasyon Faaliyetleri Üst Kotlara Taşınma İzleme Batardo İnşaatı (Derivasyon İşleri) Maksimum su seviyesine kadar su tutma 1. Aşama : Batardo inşaatının tamamlanması 2. Aşama : Maksimum su seviyesine kadar su tutma NOTLAR: 3. Aşama : Geriye kalan ve bitişik mülkler * DSİ : Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 1. Şekilde belirtilen süreler tahmini değerlerdir. ** BAİB : Bayındırlık ve İskan Bakanlığı 2. Yukarıdaki çizim ölçekli değildir. Şekil 3. Kamulaştırma ve Yeniden Yerleşim Akım Şeması YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 31/ 44

33 9. KATILIM VE DANIŞMANLIK PLANI Yeniden yerleşim eylem planı çalışmalarında projeden etkilenen halkın ve diğer proje paydaşlarının karar mekanizmalarına katılımı büyük önem taşımaktadır. Etkin bir katılım ise ancak gerekli bilgilendirmenin sağlanmasıyla elde edilebilir. Bu nedenle, Yusufeli Projesi nde aktif bir katılımın sağlanabilmesi için hem hazırlık hem de uygulama aşamalarını kapsayan bir bilgilendirme ve danışmanlık planı hazırlanmıştır. Bilgilendirme ve danışmanlık faaliyetleri Haziran 2004 de paydaşların katıldığı toplantılarla başlamış ve bilgilendirme ofisinin açılışı ile bilgilendirme toplantılarının başlamasıyla güçlendirilmiştir. Dört ay boyunca (ENCON tarafından) hizmet veren proje bilgilendirme ofisi (PBO), 17 Ocak 2005 te açılmıştır. Bir bilgilendirme müdürü ve bir bilgilendirme memuru PBO da danışmanlık hizmetlerini yerine getirmiş ve yüz yüze görüşmeler ve telefon konuşmaları aracılığıyla bilgi vermiştir. Ofiste, proje bilgilendirme kitapçığı, haritalar ve video sunumu gibi bilgilendirme araçları kullanılmıştır. Alan araştırması kapsamında, Halkın Katılımı Toplantıları, Bilgilendirme Toplantıları, Forumlar, Hanehalkı ve Köy/Mahalle Düzeyinde uygulanan Anketler, Odak Grup Toplantıları, çocuklara yönelik resim ve kompozisyon yarışması ve çeşitli paydaşlarla gerçekleştirilen gayri resmi toplantılar gerçekleştirilmiştir. Araştırmaların temel amacı hem proje alanındaki mevcut koşullarla ilgili, hem de araştırma yapılan nüfusun kendilerinin mevcut durumları, projenin getireceği değişiklikler ve riskler ve bu değişikliklerle başa çıkabilmeleri için ne tür yardımlara gereksinimleri olacağı ile ilgili görüş ve algıları hakkında temel bilgiyi elde etmektir. Çalışmalar sırasında, yerel medya çok ilgili davranmış ve bilgilendirme ofisini ziyaret etmek suretiyle faaliyetler hakkında düzenli bilgi almıştır. Haberler Yusufeli Gazetesi (Antalya Ekspres in eki), Yusufeli Haber Çoruh un Sesi (aylık olarak yayınlanmaktadır) ve Türkiye Gazetesi Karadeniz baskısında (günlük gazete) yayınlanmıştır. İletişim kanalları ve hedef paydaşlar Tablo 3 de özetlenmiştir. Uygulama aşaması sırasında, bilgilendirme ve danışmalık faaliyetleri DSİ, BİB ve Artvin Valiliği temsilcilerinden oluşan Yeniden Yerleşim Birimi tarafından yürütülecektir. Yeniden Yerleşim Birimi, faaliyetlerini projenin kilit paydaşlarından oluşacak Yeniden Yerleşim Koordinasyon Yüksek Komisyonu (YYKK) ile koordineli bir şekilde yürütecektir. Bunlara ek olarak, PEİ lerin ve hassas grupların daha etkin bir şekilde katılımlarının sağlanabilmesi için köylerde ve ilçe merkezinde yeniden yerleşim komiteleri kurulacaktır. Köy/mahalle muhtarları, ihtiyar heyetleri ve ilgili farklı grupların temsilcilerinden (hassas gruplar, STK lar, seyyar satıcılar gibi dolaylı olarak etkilenen kişiler, vb.) oluşacak bu komiteler Yeniden Yerleşim Birimi ve PEİ ler arasında bir iletişim kanalı olarak çalışacak ve PEİ lerin gereksinimleri ve öncelikleri hakkında Yeniden Yerleşim Birimini bilgilendirecektir. YYEP raporu DSİ 26. Bölge Müdürlüğü, Yusufeli nde bulunan Proje Ofisi ve Artvin Valiliği nde kamuya açılacaktır. Bununla birlikte, ilçe merkezinde ve köylerde bir dizi bilgi alışverişi toplantıları düzenlenecektir. Bilgilendirme ve danışma faaliyetleri, yeniden yerleşim süreci boyunca sürüdürülecektir. Yeniden Yerleşim Biriminin yer aldığı proje ofisi, PEİ lere sürekli bilgi ve danışmanlık sağlayan başlıca araçlardan biri olacaktır. Yeniden yerleşim memurları esas olarak bilgilendirme/danışmanlık ve şikayet çözüm süreçlerinin yürütülmesinden sorumlu olacaktır. Kadınların da memurlarla iletişim içinde olmalarını sağlamak için memurlardan en az iki tanesi kadın olacaktır. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.32 / 44

34 Tablo 3. Bilgilendirme ve Danışma Faaliyetlerinin Özeti Bilgilendirme ve Danışmanlık Araçları Açıklama Ana Amaç Hedeflenen Paydaş(lar) Proje Bilgilendirme Ofisi ve projeye tahsis edilmiş bir telefon hattı Halkın Katılımı Toplantısı Köy Bilgilendirme Toplantıları Köy Toplantıları (Forumlar) (Erkek ve kadınlarla ayrı ayrı yapılmıştır) Odak Grup Toplantıları Resim ve kompozisyon yarışması Proje Bilgilendirme Ofisi 17.Ocak.2005 tarihinde Yusufeli ilçesi kaymakamlık binasında açılmıştır. Faaliyetler dört ay boyunca Encon tarafından yürütülmüş daha sonra ofis DSİ Bölge Müdürlüğüne teslim edilmiştir. Toplamda 938 kişi ofisi ziyaret etmiştir. Yusufeli ilçe merkezinde 8.Şubat.2005 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Yaklaşık kişi ve yerel temsilcilerin çoğu toplantıya katılmıştır. 19 köy bilgilendirme toplantısı yapılmıştır. Bu toplantılara toplamda 1000 e yakın kişi katılmıştır. 7 adet köyde kadınlar ve erkeklerle ayrı ayrı olmak üzere toplam 14 adet köy toplantısı yapılmıştır. Kadınlarla yapılan toplantılara erkek gözlemcilerin katılmasına izin verilmemiştir. Bu toplantılara katılım tatmin edici düzeyde olmuştur. İlçe merkezinde kadınlar, gençler ve STK larla üç adet odak grup toplantısı yapılmıştır. Yarışmaya 99 resim ve 25 komposizyon katılmıştır. Bilgilendirme & Danışma Etkilenen insanları hakları ve sorumlulukları hakkında tamamen bilgilendirmek PEİ lerin yeniden yerleşim eylem planlamasına katılımını arttırmak Tüm paydaşlar için zamanında ve doğru bilgi sağlamak Bilgilendirme & Danışma Projenin doğrudan ve dolaylı etkilerini belirlemek Paydaşların projeyle ilgili konulardaki görüşlerini araştırmak PEİ lerin ihtiyaç ve öncelikleri hakkında bilgi elde etmek Hane anketleri yoluyla pek çok insandan kısa zamanda elde edilen bilgilerin sağlamasını yapma fırsatı elde etmek Halka danışma Çocukların duygu ve düşünceleri hakkında bilgi toplamak PEİ ler Yerel devlet temsilcileri Devlet kurumları İlgilenen STK lar Medya PEİ ler ve özellikle hassas gruplar İlgilenen STK lar Çocuklar YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon : B Sf.33 / 44

35 Tablo 3. Bilgilendirme ve Danışma Faaliyetlerinin Özeti (devamı) Bilgilendirme ve Danışma Araçları Açıklama Ana Amaç Hedeflenen Paydaş(lar) Resmi ve Gayrıresmi Paydaş Toplantıları ve Görüşmeleri Anketler Sosyo-ekonomik Anket, Fiziksel varlıkların envanteri, Arazi varlıklarının envanteri Kilit Bilgilendirici Anket Hem Yusufeli nde hem de Ankara da devlet kurumları, siyasi parti liderleri, ilgili STK lar ve PEİ lerle çeşitli resmi ve gayrıresmi görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Kısmen ya da tamamıyla su altında kalan köylerde toplamda 3031 adet haneye anket yapılmıştır. Doğrudan etkilenen 19 köyde toplam 16 anket yapılmıştır. Diğer 3 köyle ise telefon aracılığıyla görüşülmüş ve hassas gruplar ve projenin etkileri hakkındaki bilgiler bu yolla alınmıştır. Projeden dolaylı olarak etkilenen 42 köyden (ilçe merkezinin yerinin değişmesinden etkilenmiş olabilirler) 30 tanesine anket uygulanmıştır. 12 köyün muhtarıyla da (PBO ya gelemeyen köy muhtarları) telefonla görüşülmüş ve projenin etkileri hakkındaki fikirleri alınmıştır. Yusufeli ilçe merkezinin 5 adet mahallesinden 4 ünde mahalle muhtarlarıyla anket yapılmış, bir muhtarla ise telefon görüşmesi gerçekleştirilmiştir. Bilgilendirme ve Danışma Yeniden yerleşim planlama çalışmaları hakkında bilgi vermek Yerel halkın sosyal yaşamları ve projeye yaklaşımları hakkında daha derin bilgi elde etmek Paydaşların proje hakkındaki görüşleriyle ilgili bilgi toplamak Danışma Sosyo-ekonomik veri elde etmenin yanı sıra bu anketler; Projenin doğrudan ve dolaylı etkilerinin belirlemek, Paydaşların proje ve proje bileşenleriyle ilgili fikirlerinin araştırmak, PEİ lerin ihtiyaç ve önceliklerini tespit etmek amacıyla da tasarlanmıştır. Köyler ve sosyal imkanlar hakkında ayrıntılı bilgi alabilmenin yanı sıra söz konusu anketler; Köylerin ihtiyaç ve öncelikleri hakkında bilgi elde etmek, Hassas grupları belirlemek, Kalkınma faaliyetleri ve fırsatları hakkında kilit bilgilendirici kişilerin görüşlerinin almak amacıyla da tasarlanmıştır. PEİ ler Devlet kurumları İlgili STK lar Siyasi partiler Medya PEİ ler Doğrudan etkilenen köyler Doğrudan etkilenmeyen diğer yerleşim birimleri PEİ ler ve özellikle hassas gruplar YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon : B Sf.34 / 44

36 Tablo 3. Bilgilendirme ve Danışma Faaliyetlerinin Özeti (devamı) Bilgilendirme ve Danışma Araçları Açıklama Ana Amaç Hedeflenen Paydaş(lar) Tebliğ Mektupları Seyyar Satıcı Anketleri Ev sahibi nüfus araştırması 15 Seyyar satıcı anketi yapılmıştır. Danışma Seyyar satıcıların projeden nasıl etkilendiklerine dair bilgi toplamak Projenin olumsuz etkilerini azaltmaya yönelik önlemlerle ilgili fikir danışmak İlçe merkezi için yeniden yerleşim yeri olarak seçilen Yansıtıcılar da ev sahibi nüfus olmadığı için bu araştırma yapılmamıştır. Ev sahibi nüfusun bulunması halinde söz konusu araştırma kırsal yeniden yerleşim yerlerinde uygulanacaktır. 14 STK ya ve diğer şehirlere göç etmiş olan toplam 79 kişiye yeniden yerleşim çalışmaları hakkında tebliğ mektupları gönderilmiş ve sürece katılımları istenmiştir. Danışma Projenin ev sahibi nüfus üzerindeki etkileri hakkında bilgi elde etmek Yeniden yerleşimden doğabilecek olası sosyal bütünleşme problemlerini tanımlanmak Yeniden yerleşen nüfusla ev sahibi nüfusun ekonomik bütünleşmesini sağlamak için gelir kaynaklarını iyileştirme amacıyla önlemler geliştirmek Bilgilendirme ve Danışma İnsanları proje hakkında bilgilendirmek ve göç eden insanların fikirleri hakkında yazışmalar yoluyla bilgi edinmek STK ları proje hakkında bilgilendirmek ve görüşlerini almak. Kamulaştırma için hak sahibi olmayan ancak ulaşım yollarında meydana gelecek değişikliklerden etkilenme ihtimali bulunan seyyar satıcılar Ev sahibi nüfus Alandan göç eden insanlar İlgili STK lar YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon : B Sf.35 / 44

37 10. ŞİKAYET VE MEMNUNİYETSİZLİKLERİN GİDERİLMESİ PROSEDÜRÜ Şikayet çözüm mekanizması, Devlet Su İşleri (DSİ) ile Bayındırlık ve İskan Bakanlığı (BAİB) tarafından kurulan İskan Dairesi ile Şikayet Çözüm Komitesi ve Yeniden Yerleşim Koordinasyon Komitesi tarafından yürütülecektir. Yeniden Yerleşim Koordinasyon Komitesi, Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) tarafından idare edilecektir ve YYEP nin yürütülmesi için üst seviyede koordinasyon sağlayacaktır. Olağan toplantıların yanı sıra bu komisyon gerektiğinde ilgili Sivil Toplum Kuruluşları ve/veya projeden etkilenen kişiler komisyon toplantılarına çağrılacaktır. Yeniden Yerleşim Koordinasyon Komitesi nin kararları, yeniden yerleşim sürecinde yer alan tüm yerel ve ulusal ofisleri bağlayıcı nitelikte olacaktır. Kamulaştırma, iskan ve inşaat faaliyetleri ile ilgili tüm şikayet ve memnuniyetsizlikler projenin en başından sonuna kadar göz önünde tutulup çözüme kavuşturulacaktır. Özellikle kamulaştırma sürecinde taşınmazın ikame bedeli şikayet ve memnuniyetsizliklerin en başında gelmektedir. Kamulaştırma ile ilgili şikayetler konusundaki (kamulaştırma değerleri ve zilyetlik gibi) anlaşmazlıklar uzlaşma ile sonuçlanmazsa, DSİ, projeden etkilenen kişiler adına mahkemeye başvuracaktır. Bu süreç içinde müşteki PEİ ler şikayet ve memnuniyetsizliklerin giderilmesi komitesine başvurabilir ve buradaki uzmanlardan taşınmazının ikame bedeli ile ilgili görüş alabilir. Bu bağlamda, tüm mağduriyet ve şikayetler, projenin bütün aşamalarında kayıt altına alınacak ve işlenecektir. Proje ofisinde çalışan yeniden yerleşim görevlileri bütün şikayetleri alacaktır. Bu süreç Şekil 4 te gösterilmektedir ve paydaşlar şikayet mekanizması konusunda bilgilendirileceklerdir. Şikayet ve Memnuniyetsizlikleri giderme mekanizmasında adil durumu sağlama merci olarak görev yapar. Şikayet Çözüm Komitesi; DSİ, BAİB, Artvin Valiliği, Yusufeli Kaymakamlığı, Yusufeli Belediyesi, Yusufeli Tarım Derneği, Kılıçkaya Kültür Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği, İnşaat Mühendisleri ve Çevre Mühendisleri Odası temsilcilerini kapsayacaktır. Gerekli görüldüğü durumlarda Konsorsiyum toplantılara katılması için çağrılacaktır. Şikayet Çözüm Komitesi ne bu enstitü ve kurumların dahil olmasındaki amaç, problem çözme aşamasına yerel otoritelerin ve kurumların katılmasını sağlamaktır. Böylece bu enstitü ve kurumlar proje ile PEİ ler arasında bir denge sağlayacak, şikayet çözüm mekanizmasının doğruluğu ve şeffaflığına katkıda bulunacaktır. Komitenin kararları tüm yerel uygulama ofisleri için bağlayıcı olacaktır. Komite ayda iki kere düzeltici/önleyici faaliyetler konusunda önerilerde bulunmak amacıyla toplanacaktır. Gerektiğinde bu toplantılara katılımcılar, ilgili hükümet yetkilileri ve/veya üçüncü şahıslar da davet edilecektir. Ayrıca komite, İskan Dairesi tarafından hazırlanan raporlara dayanarak mağduriyet mekanizmasını izleyecek ve gerektiğinde bölge müdürüne ve/veya idarecilere iyileştirme olanakları konusunda öneride bulunacaktır. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.36 / 44

38 Yeniden yerleşim görevlileri, yeniden yerleşim bölge idarecileri ve teknik destek biriminin gözetiminde şikayetleri çözümlerler. Şikayet Başvuru Sahibi Çözüm Yeniden Yerleşim Görevlileri Yeniden Yerleşim Bölge İdarecileri Teknik Destek Birimi Şikayetçi eğer düzeltici faaliyetlerden tatmin olmazsa, konuyu şikayetin giderilmesi komitesine götürülebilir. Yeniden yerleşim bölge idarecileri, komitenin, sorunların çözümü için harekete geçmesi gerektiğine karar verebilir. Bölge idarecileri ve müdürleri şikayetlerin giderilmesi amacıyla ilgili kurumlarla danışmanlık ve koordinasyon faaliyetlerini yürütür. Şikayetin Giderilmesi Komitesi Yeniden Yerleşim Bölge Müdürleri Şikayetlerin/problemler in giderilmesinin üst düzeydeki kurumlarla koordinasyon gerektirdiği durumlarda, bölge müdürü koordinatöre bilgilendirir. Şikayetlerin/problemlerin giderilmesinin ortak sorumluluk gerektirdiği durumlarda, koordinatör bunu yeniden yerleşim koordinasyon komitesinin gündemine taşır Yeniden Yerleşim Koordinatörü Yeniden Yerleşim Koordinasyon Komitesi İlgili organizasyonlarla üst düzeyde danışmanlık ve koordinasyon Şekil 4. Şikayet Başvurusu ve Dağerlendirilmesi Süreci için Akış Şeması YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.37 / 44

39 11. İZLEME VE DEĞERLENDIRME En az 11 yıl boyunca (7 yıl YYEP uygulama aşaması, 4 yıl yeniden yerleşim sonrası) inşaat, kamulaştırma, yeniden yerleşim faaliyetleri ile yeniden yerleşim sonrası sosyoekonomik durumun izlemesi ve değerlendirilmesi yapılacaktır. Yeniden yerleşimin ilerleyişi, kamulaştırma bedellerinin ödenmesi, halkın bilgilendirilmesi ve katılımı çalışmalarının verimliliği ve PEİ lerin gelir restorasyonu Yeniden Yerleşim Birimi tarafından sürekli olarak izlenecektir. İzleme ve değerlendirme çalışmaları üç şekilde yapılacaktır: Performans İzleme (İç İzleme): Performans izleme yeniden yerleşim eylem çalışmalarının uygulaması sırasında DSİ nin kendisinin ve diğer kurumların verimliliğini ölçmek için yapacağı/yaptıracağı iç değerlendirmedir. Performans değerlendirmesinin amacı YYEP de belirtilen faaliyetlerin ve hedeflerin zamanında ve istenilen düzeyde gerçekleşip gerçekleşmediğini izlemek, gerçekleşmemesi halinde gerekli düzeltici/önleyici faaliyetleri uygulamaya koymaktır. Performans izleme (iç izleme) YYEP faaliyetlerinin proje uygulamasındaki faaliyetlerle senkronize olup olmadığını ortaya koyacaktır. Performans izleme, devlet eliyle yeniden yerleşim talep etmiş olanların, kendi olanaklarıyla iskan isteyen grubun (kendi tercihlerine bağlı olarak) ve yeniden yerleşim çalışmalarında görev alanların izlenmesini kapsayacaktır. Etki İzleme (Dış İzleme): Etki izleme faaliyetleri bağımsız bir gözlemci tarafından yürütülecektir. Etki izlemenin temel amacı, baraj yapımı sonrasında kısa ve uzun dönemde oluşabilecek sosyal etkiler ile yeniden yerleşim uygulaması sırasında ve sonrasında oluşabilecek olumsuzlukların engellenmesi için alınan önlemlerin etkinliğinin tespit edilmesidir. Bu bağlamda, yer değiştirme öncesi durum ile yeniden yerleşim sonrasında oluşacak durum arasındaki değişimin kıyaslaması yapılacaktır (sağlık ve eğitim koşullarındaki değişimler ile sosyoekonomik ve kültürel değişimler). YYEP nin amacı, PEİ lerin yaşam standartlarının iyileştirilmesi, veya en azından yeniden yerleşim öncesindeki durumlarının muhafaza edilmesini sağlamaktır. Etki izlemede bu hedefin sağlanıp sağlanamadığı kontrol edilecek, eksiklikler tespit edilecek, düzeltici ve önleyici faaliyetler oluşturulacak ve geri besleme ile bunlar YYEP e yansıtılacaktır. Nihai Denetim (Tamamlama Denetimi): Nihai denetim, YYEP sonucunun Dünya Bankası zorunlu yeniden yerleşim politikasına uygunluğunun nihai dış değerlendirmesidir. YYEP nin bir parçası olan nihai denetim, proje sponsoru DSİ nin YYEP de verilen taahhütlere uyduğunu tasdik etmek amacıyla gerçekleştirilecektir. Tatmin edici bir tamamlama denetimi, proje sponsorunun yeniden yerleşim süreciyle ilgili yükümlülüklerinin sona erdiği anlamına gelecektir. Yusufeli Projesi Yeniden Yerleşim Eylem Planı için bir dış kuruluş bağımsız gözlemci olarak tamamlama denetimini yapacaktır. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.38 / 44

40 12. MALİYETLER VE BÜTÇE Yeniden yerleşim faaliyetleri ile ilgili bütün maliyetler detaylı şekilde hesaplanmış ve YYEP bütçesine dahil edilmiştir. Arazilerin ve fiziksel varlıkların tazminine ve yeniden yerleşimin maliyetlerine ilişkin gerçekçi bir değerlendirme, bütçe için yeterli tahsisin yapılmasına hizmet edecektir. Kamulaştırma, yeniden yerleşim ve diğer ilgili giderler kalemler halinde hesaplanmıştır. İskan olanaklarının nakit değerleri Amerikan Doları ile gösterilmiştir. İlgili maliyetlerin belirlenmesinde, yapılan saha çalışmasından elde edilen hanehalkı beyanları, arazi ve mülk envanterleri, BİB ve DSİ den alınan birim fiyatlar göz önünde bulundurulmuştur. Maliyetlerin tahmininde, Türkiye Cumhuriyeti Devleti nin belirlediği (kanunlar yoluyla) ve benzer durumlarda uygulanmış birim fiyatlar, istatistiki yöntemler ve geçmiş deneyimler kullanılmış ve böylelikle bütçe oluşturulmuştur. İskan edilecek hanelere sağlanacak olan harcırahlar, gelir restorasyonu maliyetleri ve izleme maliyetleri gibi diğer maliyetler de yeniden yerleşim maliyetlerine dahil edilmiştir. Kapsamlı and anlaşılabilir maliyet kalemleri ve bunlar ile ilgil olacak kurumlar belirlenmiştir. Bunun yanında, ilgili devlet kurumlarının ilgili faaliyetleri için gerekli finasnaman Maliye Bakanlığınca sağlanacaktır Yeniden Yerleşim ile İlgili Maliyet Tahmini Yaklaşımı 1. Kamulaştırma Maliyet Kalemleri A. Araziler için Kamulaştırma Maliyetleri A.1. Ev Arsası (binasız) A.2-A.8. Tarım alanları (Sulu ve kuru alanlar, Meyvelik, Bağ, Sebze Bahçesi, Özel Kavaklık ve diğer benzer araziler) A.9. Devlet Arazisi olan Meralar(Ot Bedeli) B. Yapılar için Kamulaştırma Maliyetleri B.1. Evler (Arsa dahil), Ahır/Samanlık, Dükkan (Arsa dahil), diğer (kulübe, ambar, kiler vb.) B.2. Yıpranma Payı(Amortisman) Maliyeti C. Ortak Mülklerin Kamulaştırma Maliyeti D. Mücavir Taşınmazların Kamulaştırma Maliyetleri E. Kadastro Çalışmaları ve Kamulaştırma Planlarının Hazırlanması E.1. Kadastro Çalışmaları E.2. Kamulaştırma Planlarının Hazırlanması Kamulaştırma için Beklenmeyen Maliyetler ([A+B+C+D+E]*0,15) 2. Yeniden Yerleşim Maliyet Kalemleri F. Kentsel Yeniden Yerleşim Maliyetleri F.1. Kentsel Yeniden Yerleşim Alanı için İmar Planlaması F.2. Kentsel Yeniden Yerleşim Alanının Hazırlanması F.3. Ortak Mülklerin ve Altyapının İnşası F.4. Konut ve İşyerlerinin İnşası F.5. Kentsel Yeniden Yerleşim Yeri Seçimi Maliyeti YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.39 / 44

41 G. Kırsal Yeniden Yerleşim Maliyetleri G.1. Kırsal Yeniden Yerleşim Alanı(ları) için İmar Planlaması G.2. Kırsal Yeniden Yerleşim Alanının(larının) Hazırlanması G.3. Ortak Mülklerin ve Altyapının İnşası G.4. Konutların İnşası G.5. Kısmen Etkilenen Köylerde Su altında Kalan Ortak Mülklerin İnşası G.6. Kırsal Yeniden Yerleşim Yeri Seçimi Maliyeti H. Tarihi Varlıkların Taşınma Maliyetleri I. Ulaşım ve Taşınma Harcırahı Maliyetleri J. Karşılıksız İskan Yardımları Maliyetleri K. Gelir Restorasyonu Faaliyetleri K.1. Krediler K.2. Sığınma ve Bakım Evlerinin Kurulması K.3. Haksahibi Olmayanlar için Gelir Restorasyonu K.4. Kooperatiflerin Kurulması K.5. Danışma Ofislerinin Kurulması K.6. Eğitim K.7. Çocukların Okullara Taşınması K.8.Tarımsal Gelişim Maliyet Kalemi L. Yeniden Yerleşim Bölgesine Ek Köprü İnşası M. İzleme Maliyetleri Yeniden Yerleşim için Beklenmeyen Maliyetler ([F+G+H+I+J+K+L+M]*0,15) N. Diğer Maliyetler Maliyetler aşağıdaki maddeler kullanılarak hesaplanmıştır; Arazi ve fiziksel varlık envanteri sonuçları, Saha araştırmasında anketlere verilen cevaplar, BİB ve DSİ birim fiyatları, İstatistiki yöntemler, Geçmiş deneyimler ve piyasa fiyatları, Türkiye de kabul görmüş genel uygulamalar. Güvenilir bir YYEP bütçesi elde edebilmek için, maliyetler herbir maliyet kalemi için aşağıda açıklanan ilgili yöntem kullanılarak hesaplanmıştır. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.40 / 44

42 12.2. Kamulaştırma Maliyetleri (Maliyet Kalemleri A,B,C,D ve E) Projeden dolayı kaybedilecek olan arsaların büyüklükleri, saha çalışmalarının sonuçlarından elde edilmiş ve yapıların kamulaştırma fiyatların dahil edilerek tam ikame bedelinde bir kamulaştırma bedeli bulunmuştur. Tarım alanları net gelir yaklaşımı kullanılarak değerlendirilmiştir. Meraların kaybından dolayı TKİB ye ödenecek olan ot bedelinin hesaplanması için DSİ nin birim fiyatı kullanılmıştır. Yapıların kamulaştrıma bedelleirnin hesaplama metodolojisi bu binaların piyasa değerlerini esas almaktadır. Böylelikle alınan kamulaştırma bedeli ile söz konusu binanın emsalinin alınanbilmesi sağlanmıştır. Altyapı ve kau binalarının kamulaştırlmasında resmi birim fiyatlar kullanımlmıştır. Mücavir mülklerin kamulaştırma bedellerinin tahmininde DSİ nin önceki tecrübelerinden ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) uygulamaları kullanılarak hazırlanan arazi kullanım haritalarından faydalanılmıştır. Ayrıca DSİ nin önceki uygulamaları ve benzer projelerden de yaralanılmıştır. Arazi,yapı,kamu mülkleri ve mücavir mülklerin ayrıntılı kamulaştırma maliyetleri kalemler halinde Tablo 4 de sunulmuştur Yeniden Yerleşim Maliyetleri (Maliyet Kalemleri F,G,H,I,J,K,L,M,ve N ) Etkin bir yeniden yerleşim planlaması için yeniden yerleşim faaliyetlerinin maliyet kalemleri tüm yönleri ile açıklanmıştır. Yeniden yerleşim maliyetleri, alan hazırlığı, altyapı inşası, gerekli ortak kullanım mülklerinin yeniden inşası maliyetlerinden oluşmaktadır. Bununla birlikte, harcırahlar, taşınma maliyetleri, gelir restorasyonu, izleme maliyetleri de yeniden yerleşim maliyetleri içerisinde ayrıntılandırılmıştır. Yeniden yerleşim maliyetlerinin hesaplanmasında en önemli gösterge hanelerin yeniden yerleşim tercihleridir. Saha çalışmalarının sonuçlarından elde edilen veriler yeniden yerleşim maliyetlerinin hesaplanmasında kullanılmıştır. Relokasyon yollarının ve iletim hatlarının inşasına dair maliyetler ise diğer maliyet kalemleri olarak barajın inşaat maliyetlerince kapsanmıştır. Relokasyon yolları inşa maliyetleri sözleşme gereği Yusufeli Projesinin inşaat bütçesinden karşılanan maliyetlerdir. İletim hatlarının inşası ve işletilmesi ise TEİAŞ ın sorumluluğu altındadır ve proje ile ilgili iletim hatları (380 kv) şu anda inşa halindedir. Tarihi varlıkların taşınması için halihazırda tahsis edilen bütçe Tablo 4. de verilmiştir. Ayrıca yaş, cinsiyet ve ekonomik göreli olarak hassas olan PEİ ler için BAİB geri ödemesiz krediler sağlamaktadır. Bu karşılıklar da Tablo 4 te sunulmuştur. Ayrıca belirtmekte yarar vardır ki, yeniden yerleşim maliyetleri hesaplamalarına baz teşkil eden bilgiler, saha çalışmalarında PEİ lerin verdiği beyanlara dayandırılmıştır. PEİ lerin beyanlarına göre (saha çalışmasında anketlere verilen cevaplar), 312 hanenin yeni Yusufeli için devlet eliyle kentsel iskanı seçtiği belirlenmiştir (devlet eliyle iskanı ve kredili iskanı içerir). Devlet eliyle iskan ya da kendi imkanları ile iskan konusunda karasız olan hanelerden 94 ü kentsel iskanı tercih etmektedir. Bu haneler de dahil edilerek bütçe için göz önünde bulundurulacak hane sayısı 406 olarak alınmıştır. Bunun yanında, kırsal iskan için 414 hane göz önüne alınmıştır. Böylece, maliyet hesaplamalarında en yüksek sayıda PEİ nin kapsanabilmesi sağlanmıştır. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.41 / 44

43 12.4. Gelir Restorasyonu Maliyetleri (Maliyet Kalemi K) Gelir restorasyonu önlemleri, yer değişiminden dolayı kayıp riski olan gelirler (ve gelir kaynakları) için geliştirilmiştir. Bu yöntemler mevzuata göre hak sahipliği durumlarına bakılmaksızın bütün PEİ ler için hazırlanmıştır. Söz konusu proje özel yöntemler için belirlenen maliyetler YYEP genel bütçesine eklenmiştir. Doğrudan yöntem olarak gereken krediler hesaplanmış ve Tablo 4 de sunulmuştur. Bunun yanında, dolaylı yönetm olarak görebileceğimiz diğer krediler de açıklanmış ve tutarları hesaplanmıştır. Bu yöntemler: BAİB, yeni Yusufeli ilçesinde yaşlı ve bakıma ihtiyaç duyan PEİ ler için bir bakım ve sığınma evi (huzurevi) kuracaktır. Kooperatiflerin kurulması üretimin ve ürünlerin (özellikle tarımsal ürünler) pazarlanmasının geliştirilmesi için önemli bir araçtır. Kooperatiflerin kurulması uzun vadeli gelir restorasyonu için önemli bir yöntem olacaktır. SRAP, KOSGEB, AB ve DOKAP programları kooperatiflerin kurulması ile ilgili giderlerin karşılanması için kullanılabilir. Bu bağlamda iki kooperatif Yusufeli nde ve üçü de Küplüce, Çevreli ve İşhan köylerinde kurulacaktır. Danışma hizmetleri bütün PEİ ler için sağlanacaktır. Bu hizmetler iskan dairesi (proje ofisi) aracılığıyla yeniden yerleşim süresince ve sonrasında izleme faaliyetleri (yaklaşık 11 yıl) devam ederken sağlanacaktır. Danışma hizmetleri ile özellikle kadın, çocuk ve yaşlılar olmak üzere tüm PEİ lere kamulaştırma ve yeniden yerleşim süreçleri hakkında bilgi sağlanacak ve PEİ lerin soruları, talepleri ve yorumları alınacaktır. Dolaylı gelir iyileştirme yöntemlerinden eğitim faaliyetleri en önemli faaliyetleridendir. Dolaylı önlemler içerisinde eğitim en önemli faaliyetlerdendir. Uzun vadede gelir restorasyonundan en iyi sonucu alabilmek için, kalkınma stratejilerinin önemli bir bileşeni olarak yürütülmelidir. TKİB il müdürlüklerinin bütçesinden standart eğitimler sunmaktadır. Konuları hayvancılık, seracılık, yeni sulama yöntemleri vb. olan eğitimler yeniden yerleşimcilere TKİB il müdürlüğü tarafından (Bakanlık uzmanlarınca) verilir. Bu eğitimler, bu tür faaliyetlere ihtiyaç ve talep görüldüğü sürece devam edecektir. Öğretimi desteklemek için, maddi imkansızlıklar sebebiyle çocuklarının okula gönderemeyen ailelere Milli Eğitim Bakanlığı ve yerel yönetimler tarafından destek verilecektir. Bu destek ortaokulu olmayan köylerden Yusufeli ndeki ortaokullara ulaşımın sağlanması ile yapılacaktır. Bu destek yeniden yerleşimin başlaması ile başlayacak ve 15 yıl sürecektir. İzleme Maliyetleri (Maliyet Kalemi M) ve Beklenmeyen Maliyetler İzleme maliyetleri iç ve dış izleme olarak ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Beklenmeyen maliyetler ise, DSİ nin önceki benzer projelerine dayanılarak toplam maliyetin %15 u olarak alınmıştır. Kamulaştırma faaliyetleri ve yeniden yerleşim faaliyetleri maliyet kalemleri için ayrı ayrı ([A+B+C+D+E]*0,15) ve ([F+G+H+I+J+K+L+M]*0,15) olmak üzere beklenmedik maliyetleri için ihtiyat kalemi ayrılmıştır. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf.42 / 44

44 Tablo 4. YYEP Genel Bütçesi 1) KAMULAŞTIRMA KALEMLERİ MALİYET (USD) KAYNAK A. Araziler 93,473,416 DSİ A.1. Ev Arsası (binasız) 9,665,926 A.2. Sulu Arazi 23,868,021 A.3. Kuru Arazi 5,401,220 A.4. Meyvelik 20,096,824 A.5. Bağ 2,898,033 A.6. Sebze Bahçesi 20,802,562 A.7. Kavaklık 4,439,696 A.8. Diğer 3,151,134 A.9. Ot Bedeli (Meralar) 3,150,000 B. Yapılar B.1. Konutlar (arsalarıyla birlikte) B.2. Ahır/Samanlık B.3. Dükkanlar (arsalarıyla birlikte) B.3. Diğer (kulübe,ambar,kiler vb.) B.4. İkame Maliyeti Farkı C. Ortak Mülklerin Kamulaştırması D. Mücavir Taşınmazlar E. Kadastro çalışmaları ve Kamulaştırma Planları E.1. Kadastro çalışmaları E.2. Kamulaştırma Planlarının Hazırlanması 51,734,416 DSİ 30,106,415 8,699, ,982 5,679,951 6,576,111 5,336,500 DSİ İlgili Kurum 2,258,165 23,451,104 DSİ / TKGM 261, ,000 Beklenmeyen Maliyetler ( [A+B+C+D+E] * 0.15 ) 22,989,600 DSİ KAMULAŞTIRMA TOPLAMI (A+B+C+D+E) 176,253,601 Doküman Adı: YUSUFELİ BARAJI VE HES PROJESİ Dok. Kodu: ENC - YSF - YYP - 01 Yönetici Özeti YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 43 / 44

45 Tablo 4. YYEP Genel Bütçesi (Devamı) 2) YENİDEN YERLEŞİM KALEMLERİ MALİYET (USD) KAYNAK F) Kentsel Yeniden Yerleşim 32,929,028 BİB F.1. İmar Planlaması 112,898 F.2. Alan Hazırlığı 16,975,480 F.3. Ortak Mülklerin ve Altyapının İnşası 4,784,250 F.4. Konutların ve Ticari Binaların İnşası 10,786,900 F.5. Kentsel Yeniden Yerleşim Yeri Seçimi 272,500 G) Kırsal Yeniden Yerleşim 21,087,385 BİB G.1. İmar Planlaması 228,885 G.2. Alan Hazırlığı 3,069,600 G.3. Ortak Mülklerin ve Altyapının İnşası 2,102,500 G.4. Konutların 16,560,000 G.5. Kısmen Etkilenen Köylerdeki Ortak Mülklerin İnşası 324,000 G.6. Kırsal Yeniden Yerleşim Yeri Seçimi 812,500 H) Tarihi Varlıkların Taşınması 240,000 DSİ I) Ulaşım ve Taşınma Harcırahı Maliyetleri 105,500 BİB J) Krediler ve Finansal Yardımlar 360,672 BİB K) Gelir Restorasyonu Maliyetleri 6,222,928 SRAP, DOKAP, AB Formları, KOSGEB K.1. Krediler 2,815,308 BİB, Türkiye Halk Bankası, Ziraat Bankası K.2. Sığınma Bakım Evlerinin Kurulması 610,000 BİB, SB K.3. Haksahibi Olamayan Hanelerin Gelir Rehabilitasyonu 879,060 BİB, Türkiye Halk Bankası, Ziraat Bankası K.4. Kooperatiflerin Kurulması 500,000 TKİB, SRAP, KOSGEB K.5. Danışma Ofislerinin Kurulması 220,000 DSİ, BİB K.6. Eğitim 218,560 SRAP, TKİB, TKB, ÇOB K.7. Çocukların Okullara Taşınması 150,000 MEB ve Valilikler K.8 Tarımsal Gelişim Planı 830,000 L) Yeniden Yerleşim Bölgesine Ek Köprü inşası 13,000,000 DSİ M) İzleme Maliyetleri 2,420,000 DSİ Beklenmeyen Maliyetler ( [F+G+H+I+J+K+L+M+N] * 0.15 ) 11,756,342 DSİ YENİDEN YERLEŞİM TOPLAMI (F+G+H+I+J+K+L+M+N) 90,131,955 GENEL TOPLAM (1+2) 266,385,556 Doküman Adı: YUSUFELİ BARAJI VE HES PROJESİ Dok. Kodu: ENC - YSF - YYP - 01 Yönetici Özeti YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 44 / 44