YARGITAY HUKUK GENEL KURULU

Transkript

1 YARGITAY HUKUK GENEL KURULU E: 2005/4-240 K: 2004/240 T: YARGITAY KAMULAfiTIRMASIZ EL ATMA EL ATAN DAREN N KAMULAfiTIRMADAN TEK YANLI VAZGEÇMES KAMULAfiTIRMA BEDEL N N ADES NDE FA Z N BAfiLANGICI (2942 SK) Özet: Davac idarenin kamulaflt rmadan vazgeçildi ine iliflkin olarak çekti i ihtarname daval ya tarihinde tebli edilmifl, bu ihtar n tebli inden itibaren 15 günlük sürenin bitimi olan tarihinde daval kamulaflt rma bedelini iade etmemifl, temerrüde düflürülmüfltür. Bu nedenle, temerrüt faizi daval n n temerrüde düflürüldü ü tarihinden itibaren hesaplanmal - d r. Taraflar aras ndaki "Alacak" davas ndan dolay yap lan yarg lama sonunda; Pendik 3. Asliye Hukuk Mahkemesince davan n k smen kabulüne dair verilen gün ve 2002/760 E, 890 K. say l karar n incelenmesi davac ve daval vekilleri taraf ndan istenilmesi üzerine, Yarg - tay 5. Hukuk Dairesinin gün ve 3018 E, 6988 K. say l ilam ile; (...Dava, idarenin kamulaflt rmadan tek tarafl olarak vazgeçmesi nedeniyle daval ya ödenen çekiflmesiz bedelin temerrüt tarihinden itibaren faizi ile birlikte tahsili istemine iliflkindir. Mahkemece dava aç ld ktan sonra, çekiflmesiz bedel davac idareye ödendi inden, davan n konusu kalmad ndan karar tertibine yer olmad - na karar verilmifl, hüküm faiz yönünden davac idare vekilince ve vazgeçme karann n iptali için aç lan davan n derdest olmas nedeni ile de daval vekilince temyiz edilmifltir. Vazgeçmenin fleklen yasaya uygunlu u bu davada da incelendi inden daval vekilinin temyiz itiraz yerinde de ildir. Davac idare vekilinin temyizine gelince; Kamulaflt rmadan vazgeçen idarenin yat rd ve iadesini istedi i bedele, mal sahibini temerrüde düflürdü ü 15/5/2002 tarihi ile ödeme tarihi

2 1256 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 80 Say : 3 Y l 2006 aras ndaki süre için faize hükmedilmesi gerekirken, daha sonra bedel art rma davas ndan vazgeçme nedeni ile reddi karar n n, kesinleflti i tarihten itibaren faize hükmedilmesi, do ru görülmemifltir...) gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yap lan yarg lama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmifltir. TEMY Z EDEN: Davac ve daval vekilleri HUKUK GENEL KURULU KAPARI Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme karar n n süresinde temyiz edildi i anlafl ld ktan ve dosyadaki ka tlar okunduktan sonra gere i görüflüldü: Dava, davac idarenin kamulaflt rmadan vazgeçmesi nedeniyle daval ya ödedi i bedelin temerrüt tarihinden itibaren faizi ile birlikte tahsili istemine iliflkindir. Davac Arsa Ofisi Genel Müdürlü ü, davaya konu 1648 parsel say l tafl nmaz n, Bakanl n tarih, 105/176 say l kamulaflt rma oluruna dayan larak kamulaflt r ld n, daval n n tapu kayd n kendi r - zas yla davac idareye devretti ini, takdir edilen kamulaflt rma bedeli TL nin daval ya ödendi ini; daval n n kamulaflt rma bedelinin art r lmas davas açt n, daval ya ödenmifl bulunan kamulaflt rma bedelinin temerrüt tarihinden itibaren Devlet alacaklar na uygulanan faizi ile birlikte tahsiliyle, davac idareye ödenmesine karar verilmesini talep ve dava etmifltir. Daval cevap dilekçesiyle, tafl nmaz ndan yararlanamad n, 2942 say l Kanunun 21. maddesi uyar nca kamulaflt rmadan vazgeçme nedeniyle kusuru bulunmad ndan kendisinden faiz istenmesinin yasal olmad n ; kamulaflt rma bedelinin art r lmas davas açt n, kamulaflt rmadan vazgeçme nedeniyle konusuz kald ndan reddedildi ini; dava flartlar oluflmad ndan davan n reddine karar verilmesini savunmufltur. Yerel mahkemece, kamulaflt rma bedelinin art r lmas davas n n reddine iliflkin karar n kesinleflti i tarihten itibaren faize hükmedilmesi gerekti inden TL temerrüt faizine hükmedilmifl, hüküm Özel Dairece yukar da yaz l gerekçeyle bozulmufltur. Daval, dava aç ld ktan sonra tarihli oturumda, kamulaflt rma bedelini davac idareye ödedi ini ileri sürmüfl, ödeme yapt na iliflkin tarihli, T. Garanti Bankas Kurtköy fiubesinden verilen dekontu ibraz etmifl, Arsa Ofisi Genel Müdürlü ü hesab na kamulaflt rma bedeli olan TL nin yat r ld anlafl lm flt r. Daval FÖ taraf ndan aç lan kamulaflt rma bedelinin art r lmas na iliflkin Pendik 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2002/417 Esas say l davas, daval idarenin kamulaflt rmadan vazgeçmesi nedeniyle reddedilmifl, taraflarca temyiz edilmeyerek tarihinde kesinleflmifltir.

3 Yarg tay Kararlar 1257 Uyuflmazl k, kamulaflt rmadan vazgeçilmesi nedeniyle daval ya ödenmifl bulunan çekiflmesiz bedelin faizinin davac idarenin gönderdi i ihtarname ile daval n n temerrüde düflürüldü ü tarihinden itibaren mi, yoksa bedel artir m davas n n reddine iliflkin karar n n kesinleflti i tarihinden itibaren mi hesaplanaca noktas nda toplanmaktad r. Özel Dairece, daval vekilinin temyiz itirazlar yerinde görülmeyerek reddedilmifl, davac n n temyiz itirazlan bak m ndan "kamulaflt rmadan vazgeçen idarenin yat rd ve iadesini istedi i bedele mal sahibini temerrüde düflürdü ü tarihi ile ödeme tarihi aras ndaki süre için faize hükmedilmesi gerekirken, daha sonra bedel art rma davas ndan vazgeçme nedeni ile reddi karar n n kesinleflti i tarihten itibaren faize hükmedilmesi do ru görülmemifltir" gerekçesiyle bozma hükmü kurulmufltur. An lan bozmaya karfl karar düzeltme yoluna gidilmedi inden hüküm daval yönünden kesinleflmifltir. Davac taraf bozmaya uyulmas n, daval taraf ise direnme karar verilmesini istemifl, Mahkemece bedel art r m davas n n reddine iliflkin karar n kesinleflme tarihinden, ihtilafs z bedelin iade tarihine kadar hesaplanan TL temerrüt faizinin daval dan al n p davac idareye verilmesi suretiyle davan n k smen kabulü, fazlaya iliflkin dava taleplerinin-reddi yönünde direnme karar verilmifltir. Bu durumda, davac taraf n temyiz talebi kabul edilerek verilmifl olan bozma karar nda temyiz talebi reddedilerek hakk ndaki hüküm kesinleflti inden daval - taraf n direnme karar n temyize hakk bulunmad ndan temyiz iste i reddedilmelidir. Dava idarenin kamulaflt rmadan vazgeçildi ine iliflkin olarak çekti i ihtarname daval ya tarihinde tebli edilmifl, bu ihtar n tebli- inden itibaren 15 günlük sürenin bitimi olan tarihinde daval kamulaflt rma bedelini iade etmemifl, temerrüde düflürülmüfltür. Bu nedenle temerrüt faizi daval n n temerrüde düflürüldü ü tarihinden itibaren hesaplanmal d r, gerek bozma karar nda, gerekse yukar da gösterilen nedenlerle -direnme karar n n bozulmas gerekir. SONUÇ: l) Daval vekilinin direnme karar n temyiz etmeye hakk bulunmad ndan temyiz iste inin REDD NE, 2) Davac idare vekilinin temyiz itirazlar n n kabulüyle direnme karar n n Özel Daire bozma karar nda ve yukar da gösterilen nedenlerden dolay HUMK un 429. maddesi uyar nca BOZULMASINA, istek halinde temyiz peflin harçlar n n geri verilmesine, günü oyçoklu uyla karar verildi.

4 1258 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 80 Say : 3 Y l 2006 YARGITAY HUKUK GENEL KURULU E: 2004/3-718 K: 2004/644 T: K RA PARASININ ARTTIRILMASI SÖZLEfiME KOfiULU HTAR GÖNDERME ZORUNLULU UNUN OLMAMASI Özet: Kira sözleflmesi düzenlenirken, ilerdeki y llar n kira bedelini belirleyecek art fl kural getirilmifl ise, taraflar n söz konusu kurala uymalar zorunludur. Sözleflmede art fl kural n n varl halinde kiralayan, ihtar çekmeye gerek kalmaks - z n o kira dönemi içinde dava açarak kiran n artt r lmas hakk na sahiptir. Kiralayan n kira paralar n çekincesiz olarak almas, o dönem için dava açarak kira paras n artt rma hakk n etkilemez. Taraflar aras ndaki "Kira Tespiti" davas ndan dolay yap lan yarg lama sonunda; Bursa 4. Sulh Hukuk Mahkemesince davan n reddine dair verilen gün ve 2003/ say l karar n incelenmesi Davac vekili taraf ndan istenilmesi üzerine, Yarg tay 3. Hukuk Dairesinin gün ve 2004/ say l ilam ile ; (...Davada, tarihinden bafllayan döneme iliflkin kira paras - n n tespiti istenmifltir. Mahkemece, kira tespit davalar n n her zaman aç labilece i, sözleflmede yer alan art fl koflulu nedeniyle ihtara gerek olmad, ancak; davac n n yeni dönem bafllang c ndan itibaren dava tarihine kadar, daval n n ödedi- i miktar al rken herhangi bir itirazda bulunmayarak daval ile z mni olarak anlaflt n ve kira paras n n bu miktara göre belirlendi ini, aradan uzun süre geçtikten sonra art r m istenmesinin hakk n kötüye kullan lmas oldu u ve MK daki iyiniyet kural yla ba daflmayaca, hakk n kötüye kullan lmas n n hukukça korunamayaca gerekçe gösterilerek davan n reddine karar verilmifltir. Taraflar aras ndaki bafllang ç tarihli kira sözleflmesinin özel flartlar n n 1.maddesinde " TO'nun belirledi i y ll k Toptan Eflya Fiyat Endeksindeki art fl oran ndan az olmayacak flekilde" kira paras n n art r laca kararlaflt r lm flt r. Böyle bir flart, gün ve 19/10 say l Yarg tay çtihad Birlefltirme Karar nda an lan ihtar n hukuksal önemini ortadan kald rmaktad r. Dava konusu olayda y l kira bedelinin tespiti istenilmektedir. Bu durumda tarih ve 1992/3-479 esas, 1992/616 say l

5 Yarg tay Kararlar 1259 Yarg tay Hukuk Genel Kurulu Karar na göre dönem bitimine (davada tarihine) kadar dava aç l p kira paras n n tespiti istenebilir ki, olayda dava tarihi olmakla dava dönem içinde aç lm flt r. Yukar da belirtilen hususlar dikkate al nmaks z n mahkemece uzun süre kira paras itirazs z al nd ktan sonra dava aç lmas n n iyiniyet kurallar yla ba daflmayaca gerekçesiyle davan n reddine karar verilmesi do ru görülmemifltir. Bu itibarla yukar da aç klanan esaslar gözönünde tutulmaks z n yaz - l flekilde hüküm tesisi isabetsizdir...) Gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle,yeniden yap lan yarg lama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmifltir. TEMY Z EDEN: Davac vekili HUKUK GENEL KURULU KARARI Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme karar n n süresinde temyiz edildi i anlafl ld ktan ve dosyadaki ka tlar okunduktan sonra gere i görüflüldü: Dava, kira tespiti istemine iliflkindir. A. Davac isteminin özeti: Davac kiralayan/malik Limited fiirket vekili tarihli dava dilekçesinde: daval n n, taraflar aras nda akdedilen ve tarihinde bafllay p kendili inden yenilenmek suretiyle devam ede gelen kira sözleflmesi nedeniyle müvekkili flirkete ait dükkanda kirac oldu unu, mecurun döneminde geçerli ayl k kira paras n n dava konusu edilmeksizin daval /kirac taraf ndan TL olarak ödendi ini, dönemine ait geçerli ayl k kira paras - n n ise endeks uygulanmas suretiyle en az % 45.9 oran nda bir art flla ,-TL. olmas gerekirken, daval /kirac n n bu art r m yapmayarak ayl k kira paras n TL olarak ödedi ini, akdin özel maddelerinde yer alan kira paras n n art r m na iliflkin flart gere i mecurun tarihinden geçerli ayl k kira paras n n dönemine münhas r olmak üzere ,-TL olmas gerekti ini, ifadeyle, kira bedelinin bu miktar üzerinden tespitini istemifltir. B. Daval cevab n n özeti: Daval kirac vekili cevap dilekçesinde; kira tespit davas n n kira döneminin bafllamas ndan 15 gün önce aç lmas gerekti ini, buna göre tarihinde bafllayan,kira dönemine iliflkin kira tespit davas - n n ise tarihinde aç ld n, süresinde aç lmayan davan n reddini; tarihinde bafllayan yeni kira döneminde taraflarca kararlaflt r lan kira bedellerinin müvekkillince davac tarafa düzenli olarak

6 1260 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 80 Say : 3 Y l 2006 ödenip ve ödenen kira bedelleri ile ilgili olarak davac yan n herhangi bir ihtiraz kay t ileri sürmedi ini, bunun ödenen ayl k kira bedellerini kabul anlam na geldi ini, davac n n önce kira bedellerini kabul edip, ard ndan dava açmas n n hakk n kötüye kullan lmas oldu unu, rayiç kira bedeli üzerinden ödeme yap ld n,davan n reddini savunmufltur. Daval vekili ilk celse: "Davac vekili 10 ayl k kira ücretini benimsemifl ve ödemelerimizi kabul etmifltir, bu nedenle 10 ay sonra dava aç lmas hakk n kötüye kullan lmas d r, kabul etmiyoruz" fleklinde beyanda bulunmufltur. C. Yerel mahkeme karar : Yerel Mahkeme: ".. Daval tarihinden itibaren dava aç ld tarihe kadar kira ücretini makbuz karfl l nda davac tarafa ödedi ini ve bu yönde kendilerine herhangi bir uyar da bulun'utmad n, makbuzlara da kira ücretinin sözleflmeye uygun olarak ödenmedi i konusunda bir itiraz yaz lmad n ileri sürmüfltür. Nitekim davac taraf da dava tarihine kadar kira ücretlerini daval n n ödedi ini kabul ettiklerini ve kendilerine makbuz karfl l ödenen bu kira ücretlerinin sözleflme koflullar na uygun olarak ödenmedi i konusunda itiraz yap lmad n kabul etmifltir. Bunun anlam fludur; davac taraf yeni dönem bafllang c ndan itibaren dava tarihine kadar daval n n ödedi i kira miktar n al rken herhangi bir itirazda bulunmayarak kabul etti ine göre kira miktar ile ilgili daval ile z mni olarak anlaflm fl olmaktad r. Yani yeni dönemin kira ücreti uzun süre ödeme uygulamas na ve z mni olarak belirlenen ve itiraz edilmeyen miktara göre yeni dönemde belirlenmifl olmaktad r. Bu durumda benimsenen ve kabul edilen daval taraf n ödedi i kira ücretinin yeniden aradan uzun bir süre geçtikten sonra art r lmas n istemek hakk n kötüye kullan lmas d r.davac, kira söz/eflmesi koflullar na uygun olarak daval n n kira ücretini art r ml bir flekilde ödemedi ini gördü ünde bunu kira ücretini al rken makbuz üzerine yazarak itiraz n belirtmeli ve noksan kira ücretini bu koflulla kabul etti ini aç klamal idi. Davac bu yönde bir davran fl göstermedi ine göre, dava konusu yerin tarihinden itibaren ayl k kira ücretinin daval n n ödedi i tutar üzerinden benimsedi ini kabul etmek gerekir. Dolay s yla dava tarihine kadar ses ç karmayan davac n n geçmifle de yürürlü olacak flekilde yeniden kira ücretini belirleme iste i iyi niyet kurallar ile de ba daflmaz. Dolay s yla hakk n kötüye kullan lmas hukukça da korunamayaca- ndan aç lan dava yersizdir. Gerekçesiyle iste in reddine karar vermifltir. D. Temyiz evresi, bozma ve direnme kararlar n n özeti: Davac vekilinin temyizi üzerine Özel Daire; yukar da bafll k k sm nda aç klanan gerekçeyle hükmün bozulmas na karar vermifl; bozma ilam ve duruflma günü taraflara tebli edilmifl; davac vekili bozmaya uyulmas n, daval vekili önceki kararda srar edilmesini istemifltir.

7 Yarg tay Kararlar 1261 Mahkeme yukar da aç klanan gerekçelere ek olarak "Yine Yüksek Yarg tay' n çeflitli kararlar nda da vurgulad gibi kiralayan n kirac n n davran fllar na ve isteklerine uzun süre ses ç karmamas onun isteklerini ve davran fllar n benimsedi i anlam na gelmektedir. Dolay s yla bu davada da davac n n taraflar aras ndaki sözleflmenin kira ücreti ile ilgili özel maddesini yeni dönemde uygulamak istemedikleri ve bu düzenlemenin aksine aralar nda oturup konuflarak yeni dönemin kira ücretini belirledikleri ortadad r. Bu yüzden den itibaren dava konusu yerin ayl k kira ücretinin TL olarak ödenmesi davac taraf n kabulü ile kesinlik kazand ndan ve daval da davac n n kabul etti i bu paray dava tarihine kadar ödedi inden art k bu durumda davac n n yeniden den geçerli olmak üzere ayl k kira ücretinin de ifltirildi i apaç k olan sözleflme hükümlerine göre belirlenmesini isteme hakk yoktur. Bu yüzden aç lan dava yersizdir. Dava hakk olmayan davac n n davas n n reddi uygun görülmüfltür ve bu görüflte de mahkememiz srar etmeyi yine uygun bulmufltur." fadelerine de yer vererek önceki karar nda direnmifltir. Direnme hükmünü davac /kiralayan vekili temyize getirmektedir. E. Maddi olay: Taraflar aras ndaki bafllang ç bitifl tarihli kira sözleflmesinde y ll k kira bedeli TL, ayl k kira bedeli TL olarak belirlenmifl olup; arkas nda matbu olarak 11 madde s ralanm fl; hususi flartlar bafll alt nda ise ; "iliflikte ekli Gökçen San.ve Tic. Ltd. fiti'nin özel mukavele hükümleri geçerli olmak kayd yla" ifadelerine yer verilmifltir. Bu sözleflmeye ekli befl sahifeden ibaret kira anlaflmas bafll kl sözleflme ayn dönem için yap lm flt r. Umumi flartlar 4 madde halinde gösterildikten sonra Özel flartlar 37 madde halinde s ralanm flt r. Özel fiartlar 1. maddede aynen; "l. Kira bedeli kontratoda belirtildi i rakkamda ve belirtilen süre için geçerlidir. 1-a maddesi: süre sonunda MS. mecuru tekrar kiraya verip vermemekte serbesttir. 1-b maddesi: Kira süresi tarihlerine münhas r 18 ayd r. fl bu 18 ayl k kira süresi geçerli olacak kira paras aç s ndan ile tarihlerine münhas r iki ayr döneme ayr lm fl olup; döneminin geçerli ayl k kira paras TL dir. (KDV hariç) döneminde geçerli ayl k kira paras ise TL.dir (KDVhariç) olacakt r. Kira akdi kira süresi sonras nda 6570 say l yasan n 11. maddesi hükmü gere i kendili inden yenilendi i takdirde kira paras nda her y l herhangi bir ihtara gerek kalmaks z n art r m yap lacakt r.

8 1262 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 80 Say : 3 Y l 2006 Bu art r m miktar TO'nun belirledi i y ll k toptan eflya fiyat genel endeksindeki art fl oran ndan az olamaz. 1-c maddesi: kirac bu flekilde bulunacak rakamla kiraya devam edip etmemekte karar verecek ve yaz ile bildirecektir. (1-a mad) 1-d maddesi: anlaflma olmamas halinde kirac en geç mukavele hitam nda mecuru tahliye edece ini flimdiden taahhüt eder. 1-e maddesi: tahliye etmemesi halinde her geçen ay için o günkü kiran n 10 mislini ayl k olarak ödemek zorundad r. 1-f maddesi: her mukavele hitam nda bu fiyat tespiti usulünün uygulanaca n kirac flimdiden itirazs z kabul eder. MS bu uygulamalar yap p yapmamakta veya arzu etti i dönemde talep edip uygulamakta serbesttir. 1-g maddesi: Kirac 20 ayl k kira süresi için geçerli olarak belirlenen ve ödemeyi kabul etti i kira paras na her ne sebeple olursa olsun itiraz etmeyece ini, belirlenen ifl bu ayl k kira paralar n kendi serbest iradesiyle ve hiçbir maddi manevi tazyik alt nda kalmaks z n kabul ederek ödemeyi taahhüt etti ini, bu nedenle kira paras n n miktar ile herhangi bir dava açmayaca n, bu husustaki dava haklar ndan flimdiden feragat etti ini kabul ve taahhüt eder hükümlerine yer verilmifltir. Daval kirac tarihinde bafllayan kira döneminde ayl k kira paras n kiralayana TL olarak ödemifl; kiralayan taraf ndan kira tespiti istemli eldeki dava tarihinde aç lm flt r. F. Gerekçe: Davac kiralayan Limited flirket taraf ndan, ayn zamanda maliki de oldu u dükkan daval tarafa iflyeri olarak kullan lmak üzere tarihinde 18 ay süreyle kiralanm fl; sözleflme takip eden döneminde yenilenerek sürdürülmüfl; eldeki dava ise kira dönemine ait kira bedelinin tespitine yönelik olarak tarihinde aç lm flt r. Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuflmazl k; taraflar aras nda tarihinde bafllayarak devam ede gelen kira sözleflmesinin özel flartlar bölümünde yer alan art fl koflulunun tarihinde bafllayan yeni dönemde de ihtara gerek kalmaks - z n uygulanmas n n gerekip gerekmedi i; kiralayan/davac limited flirketin tarihinden itibaren 10 ay boyunca daval n n yat rd kira bedelini hiçbir ihtirazi kay t koymadan makbuz karfl l almas n n, taraflar aras nda z mnen sözlü yeni bir sözleflmenin akdedildi i ve kira bedelinin bu rakam üzerinden kabul edildi i anlam na gelip gelmeyece i, noktalar nda toplanmaktad r. Hemen belirtilmelidir ki, birden çok y l kapsayan kira sözleflmelerinde her bir y l n kira bedeli aç kça gösterilmifl veya miktar n n aç kça belirlenmesini sa layacak art fl kural getirilmifl ise, getirilen bu art fl kural na taraflar n, "sözleflmeye ba l l k kural gere i uymalar zorunludur.

9 Yarg tay Kararlar 1263 Zira, art fl kural konulmakla her kira dönemi için kirac n n ödeyece- i kira bedelinin taraflarca kolayl kla belirlenmesi olanakl hale getirilmifltir. Sözleflmede art fl kural n n varl halinde kiralayan, ihtar çekmeye gerek kalmaks z n o kira dönemi içinde kira paras n n tespiti istemiyle mahkemeye dava açmak hakk na sahiptir ve kiralayan n bu döneme iliflkin kira paralar n kirac dan ihtirazi kay ts z alm fl olmas da do mufl ve varl n sürdüren bu dava açma hakk n n yitirilmesine neden olmaz. Somut olayda, maddi olaya iliflkin aç klamalarda aynen yer verildi i üzere kira sözleflmesinde ilk kira dönemine ait kira bedeli ayr nt s yla gösterilmifl; sonraki y llarda bu miktara hangi oran n uygulanaca ise yine sözleflmenin özel flartlar nda aç kça ; "Kira akdi kira süresi sonras nda 6570 say l yasan n 11. maddesi hükmü gere i kendili inden yenilendi i takdirde kira paras nda her y l - herhangi bir ihtara gerek kalmaks z n- art r m yap laca,.bu art r m miktar n n TO'nun belirledi i y ll k toptan eflya fiyat genel endeksindeki art fl oran ndan az olamayaca " fleklinde kararlaflt r lm flt r. Davac /kiralayan taraf ndan, kira paras n n art r m na iliflkin ifl bu flarta dayan larak kiralanan n tarihinden geçerli ayl k kira paras n n dönemine özgü olmak üzere ,- lira oldu unun tespiti istenilmektedir. Yukar da aç klanan ilkeler karfl s nda kiralayan n, ihtar çekmesine gerek kalmaks z n kira dönemi içinde tarihine kadar dava açarak kiran n hükmen saptanmas n isteme hakk bulunmas na göre, tarihinde aç lan eldeki davan n dönem içinde aç ld n n kabulü gerekir. Kirac n n kiray art rarak ödemede bulunmas ve kiralayan n da bunu hiçbir kay t ve koflul ileri sürmeden kabul etmifl olmas, do mufl ve varl n sürdüren bu dava açma hakk n n yitirilmesine neden olmayaca- gibi taraflar aras nda yeni flartlarla akdedilmifl bir kira sözleflmesinin varl n kabule de yeterli de ildir. Mahkemece bu yönler göz ard edilerek, kiran n hükmen saptanmas iste inin kabulü yerine, yasal olmayan gerekçelerle davan n reddine karar verilmifl olmas usule ve yasaya ayk r d r. Direnme karar bu nedenle bozulmal d r. SONUÇ: Davac vekilinin temyiz itirazlar n n kabulü ile, direnme karar n n yukar da ve Özel Daire bozma karar nda gösterilen nedenlerden dolay HUMK un 429. Maddesi gere ince BOZULMASINA, istek halinde temyiz peflin harc n n geri verilmesine, gününde oybirli i ile karar verildi.

10 1264 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 80 Say : 3 Y l 2006 YARGITAY HUKUK GENEL KURULU E: 2005/1-19 K: 2005/42 T: MUR S MUVAZAASI H LE VE MUVAZAA ARASINDAK FARK Özet: Muris muvazaas ; niteli i itibariyle nisbi (mevsuf-vas fl ) muvazaa türüdür. Yani, miras b rakan gerçekten sözleflme yapmak ve tapulu tafl nmaz n devretmek istemektedir. Ancak, mirasç ya da mirasç lar n miras hakk ndan yoksun b rakmak için esas amac n gözleyerek, gerçekte ba fllamak istedi i tapulu tafl nmaz n tapuda yapt k smi iradesini sat fl veya ölünceye kadar bakma sözleflmesi do rultusunda aç klamak suretiyle devretmektedir. Somut olaya bak ld nda; dava dilekçesindeki (sat fl veya hibe yolu ile kand rmak suretiyle yerleri geçmifltir ), ( hileli bir flekilde mirasç lardan habersiz, mirasç lardan mal kaç rmak amac yla sat fl ifllemi yap lm flt r ) fleklindeki beyanlar, davan n muris muvazaas hukuki sebebine dayand r ld n gösterdi inden direnme karar yerindedir di- er temyiz sebeplerinin incelenmesi yönünden Y.arg tay 1. HD ye gönderilmesi gerekir. Taraflar aras ndaki "Tapu ptali ve Tescil" davas ndan dolay yap - lan yarg lama sonunda; Bursa Asliye 5. Hukuk Mahkemesince davan n kabulüne dair verilen gün ve 2001/460 E. 2003/406 K. say l karar n incelenmesi taraf vekilleri taraf ndan istenilmesi üzerine, Yarg tay 1. Hukuk Dairesinin gün ve 2003/ say l ilam ile; (... Dava, tapu iptali ve tescil iste ine iliflkindir. Mahkemece, davan n kabulüne karar verilmifltir. Dava dilekçesinin içeri inden ve iddian n ileri sürülüfl biçiminden; davac n n daval ile birlikte yaflayan miras b rakan n ileri yaflta kand r lmaya müsait bulunmas ndan yararlanan daval n n, miras b rakan kand rarak murise ait 7 parça tafl nmazdan 627 parsel say l olan sat fl yolu ile di- erlerini ise ölünceye kadar bak m akt ile ad na intikalini sa lad n belirterek, iptal ve tescil iste inde bulundu u anlafl lmaktad r. Aç klanan bu olgulardan davada tarih V2 say l nançlar Birlefltirme Karar ile

11 Yarg tay Kararlar 1265 düzenlenen muris muvazaas hukuksal nedenine de il, hile hukuksal nedenine dayan ld görülmektedir. Bilindi i üzere;hile, genel olarak bir kimseyi irade beyan nda bulunmaya, özellikle sözleflme yapmaya sevketmek için onda kasten hatal bir kan uyand rmak veya esasen var olan hatal bir kan y koruma yahut devam n sa lamak fleklinde tan mlan r. Hata da yan lma hilede yan ltma söz konusudur. BK n n 28/1 maddesinde aç kland üzere taraflardan biri di- er taraf n kas tl aldatmas yia sözleflme yapmaya yöneltilmiflse hata esasl olmasa bile aldat lan taraf için sözleflme ba lay c say lamaz. De inilen koflullar n varl halinde aldat lan taraf hakk n kullanmak suretiyle hukuki iliflkiyi geçmifle etkili (makable flamil) olarak oradan kald rabilir ve verdi i fleyi geri isteyebilir. Öte yandan, hile her türlü delille isbat edilebilece i gibi iptal hakk n n kullan lmas hiçbir flekle ba l de ildir. Hilenin ö renildi i tarihten itibaren bir y ll k hak düflürücü süre içerisinde karfl tarafa yöneltilecek bir irade aç klamas, defi yahut dava yoluyla da kullan labilir. Hal böyle olunca, yukar da de inilen ilkeler gözetilmek suretiyle gerekli araflt rma ve incelemenin yap lmas, sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, yan lg l tevsif ile hüküm kurulmas do ru de ildir...) Gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yap lan yarg lama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmifltir. TEMY Z EDEN : Daval vekili HUKUK GENEL KURULU KARARI Hukuk Genel Kurulu'nca incelenerek direnme karar n n süresinde temyiz edildi i anlafl ld ktan ve dosyadaki ka tlar okunduktan sonra gere i görüflüldü: Dava, tapu iptali ve tescil istemine iliflkindir. Davac, babas muris AÖ ad na kay tl davaya konu tafl nmazlar n, sat fl ve hibe yolu ile kand rmak suretiyle amcas n n o lu olan daval üzerine geçirildi ini, ifllem yap l rken 80 yafllar ndaki murise doktor raporu da al nmad n, hileli bir flekilde mirasç lardan mallar kaç rmak amac ile sat fl ifllemi yap ld n ileri sürerek, daval ad na olan tapu Kayd n n iptali ile AÖ mirasç lar ad na tesciline karar verilmesini istemifltir. Yerel mahkemece; muris ile daval aras ndaki devir ifllemlerinde gerçek amac n yasal mirasç lar mirastan mahrum etmeye yönelik oldu u kan s na var ld, dolay s yla davan n muvazaa hukuksal nedenine dayal olarak aç ld kabul edilip, bu yönden araflt rma yap l p, sonuçta davan n kabulüne karar verildi i anlafl lmaktad r. Özel Dairece, dava dilekçesinin içeri inden ve iddian n ileri sürülüfl biçiminden; davada muris muvazaas hukuksal nedenine de il, hile hu-

12 1266 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 80 Say : 3 Y l 2006 kuksal nedenine dayan ld, mahkemece yap lan hukuki nitelendirmenin (tavsifin) yanl fl oldu u kanaatine var larak, hile ile ilgili araflt rma ve inceleme yap l p, sonucuna göre karar verilmesi gerekti i düflüncesi ile karar bozulmufltur. Burada öncelikle muvazaa ve hile kavramlar n n aç klanmas nda yarar vard r. Muvazaa; k saca, taraflar n üçüncü kiflileri aldatmak amac yla ve fakat gerçek iradelerine uymayan aralar nda hüküm ve sonuç meydana getirmeyen bir görünüfl yaratmak hususunda anlaflmalar fleklinde tan mlanabilir. Muris muvazaas ise; niteli i itibariyle nispi (mevsuf- vas fl ) muvazaa türüdür.söz konusu muvazaada miras b rakan, gerçekten sözleflme yapmak ve tapulu tafl nmaz n devretmek istemektedir. Ancak, mirasç ya da mirasç lar n miras hakk ndan yoksun b rakmak için esas amac n gizleyerek, gerçekte ba fllamak istedi i tapulu tafl nmaz n tapuda yapt - resmi iradesini sat fl veya ölünceye kadar bakma sözleflmesi do rultusunda aç klamak suretiyle devretmektedir. Bu durumda, yerleflmifl Yarg tay çtihatlar nda ve tarih ve V2 say l nançlar Birlefltirme Karar nda aç kland üzere; görünürdeki sözleflme taraflar n gerçek iradelerine uymad ndan, gizli ba fl sözleflmesi de Türk Medeni Kanunu'nun 706 (Türk Kanunu Medenisi'nin 634) Borçlar Kanunu'nun 213 ve Tapu Kanunu'nun 26. maddelerinde öngörülen flekil koflullar ndan yoksun bulundu undan, sakl pay sahibi olsun veya olmas n miras hakk çi nenen tüm mirasç lar dava açarak, resmi sözleflmenin muvazaa nedeniyle geçersizli inin tespitini ve buna dayan - larak oluflturulan tapu kayd n n iptalini isteyebilirler. Öte yandan hile ise; genel olarak bir kimseyi irade beyan nda bulunmaya ve özellikle sözleflme yapmaya sevketmek için onda kasten hatal bir kan uyand rmak veya esasen var olan hatal bir kan y koruma yahut devam n sa lamak fleklinde tan mlanabilir. Hata da yan lma, hile de karfl dakini yan ltma söz konusudur. BK m.28/1 de aç kland üzere taraflardan biri di er taraf n kas tl aldatmas ile sözleflme yapmaya yöneltilmiflse hata esasl olmasa bile, aldat lan taraf için sözleflme ba lay c say lmaz. De inilen koflullar n varl halinde, aldat lan taraf hukuki iliflkinin geçmifle etkili olarak ortadan kald r lmas n ve verdikleri fleyleri geri isteyebilir. Bu genel aç klamalar n fl nda somut olaya bak ld nda; davac dava dilekçesinin 1. paragraf nda "...sat fl veya hibe yolu ile kand rmak suretiyle yerleri geçirmifltir..." 3. paragraf nda, "... hileli bir flekilde mirasç lardan habersiz, mirasç lardan mal kaç rmak amac yla sat fl ifllemi yap lm flt r..." denmifl olup, bu ifadeler bütünlük içerisinde de erlendirildi inde muvazaa hukuksal nedenine dayan ld aç k bir biçimde görülmektedir. Öte yandan, davac vekilince yarg lama aflamalar nda verilen

13 Yarg tay Kararlar 1267 tarihli, tarihli dilekçelerde de çok aç k bir biçimde, muvazaa hukuksal nedenine dayan ld belirgindir. Kald ki, daval taraf da bunu bu flekilde yorumlam fl ve cevap dilekçesinde, "... mal kaç rma ve muvazaa..."n n söz konusu olmad n ifade etmifltir. Bu noktada, olaylar ortaya koymak taraflar n uygulanacak kanun hükmünü bulmak, di er bir anlat mla olaylar n hukuki sebebini tayin etmek, kanunlar kendili inden (re'sen) uygulamakla görevli olan hakimin görevidir (HUMK m. 76). Hal böyle olunca; gerek dava dilekçesindeki anlat mlardan, gerekse tüm dosya kapsam ndan, davan n gerçek sebebi ve temelinin muris muvazaas na dayal oldu u sonucuna var lm flt r. Bu nedenle direnme karar bu yönü ile yerinde görülmüfltür. Ne var ki, Özel Dairece iflin esas na yönelik inceleme yap lmad ndan, muris muvazaas n n koflullar ve kan tlan p kan tlanmad yönünden dosyan n incelenmesi için Özel dairesine gönderilmelidir. SONUÇ: Yukar da gösterilen nedenlerle direnme karar yerinde ise de, iflin esas na iliflkin temyiz itirazlar n n incelenmesi için dosyan n YAR- GITAY l. HUKUK DA RES NE GÖNDER LMES NE, gününde oyçoklu u ile karar verildi.

14 1268 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 80 Say : 3 Y l 2006 YARGITAY HUKUK GENEL KURULU E: 2005/1-116 K: 2005/135 T: HAZ NEN N ECR M S LDE DAVA HAKKI VE YARGI YER ECR M S L N HUKUKSAL ÇER HAZ NEN N SEÇ ML K DAVA HAKKI Özet: Uyuflmazl k, Hazine taraf ndan 2886 Say l Kanunun 75. Maddesine göre ecrimisil tespit edilmeksizin ve ihbarname gönderilmeden do rudan fuzuli flagil aleyhine dava aç l p aç lamayaca d r Say l Kanunda özel bir düzenleme bulunmad gibi TC Anayasas n n 36 ve 13. Maddesi hükümleri gözetildi inde Hazinenin dava hakk n n bulundu unun kabulü gerekir. Bu sebeplerle Hukuk Genel Kurulunca da benimsenen, ecrimisil iste i yönünden de gerekli araflt rma ve soruflturma yap larak var lacak sonuca göre karar verilmesi gerekti ine de inen Özel Daire bozma karar na uyulmas gerekir. Taraflar aras ndaki "Meni Müdahale, Kal, Ecrimisil davas ndan dolay yap lan yarg lama sonunda; Menderes Asliye Hukuk Mahkemesince davan n men'i müdahale ve kal isteminin kabulüne, ecrimisil isteminin görev yönünden reddine dair verilen gün ve 2002/56 E. 2003/85 K. say l karar n incelenmesi davac vekili taraf ndan istenilmesi üzerine, Yarg tay 1. Hukuk Dairesinin gün ve 2003/ say l ilam ile; (...Dava, el atman n önlenmesi, y k m, ecrimisil istemine iliflkindir. Mahkemece, di er isteklerin kabulüne, ecrimisil istemi bak m ndan mahkemenin görevsizli ine karar verilmifltir. Dosya içeri inden, toplanan delillerden, kayden davac ya ait çapl tafl nmaza daval n n hakl ve geçerli bir neden olmaks z n elatt anlafl lmaktad r. Davac Hazine haks z kullan m bedeli olarak ecrimisil isteminde bulunmufltur. Hazinenin bu istemi, haks z eylem niteli indeki müdahale nedeniyle haks z fiil tazminat niteli indedir. Öyle ise, de inilen istek yönünden adli yarg görevlidir. Hal böyle iken, Hazinenin iste inin idari iflleme dayal oldu u düflüncesiyle talebin görev yönünden reddi do ru de ildir...)

15 Yarg tay Kararlar 1269 Gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yap lan yarg lama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmifltir. TEMY Z EDEN: Davac vekili HUKUK GENEL KURULU KARARI Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme karar n n süresinde temyiz edildi i anlafl ld ktan ve dosyadaki kâ tlar okunduktan sonra gere i görüflüldü: Dava, elatman n önlenmesi, y k m ve ecrimisil istemine iliflkindir. A-Davac isteminin özeti; Davac Hazine, 2385 Ada, 2 Parsel say l, Jandarma Genel Komutanl na tahsisli tafl nmaza daval n n kaçak konut infla etmek suretiyle el att n ileri sürerek, el atman n önlenmesi, y - k m ve ecrimisile karar verilmesini talep etmifltir. B-Daval n n cevab n n özeti; Daval, tapu kayd n n beyanlar hanesinde dava konusu tafl nmaz n kendisine ait oldu una dair flerh bulundu unu, bu nedenle davan n reddi gerekti ini savunmufltur. C-Yerel Mahkeme karar n n özeti; Mahkeme "Elatman n önlenmesi ve y k m isteklerinin kabulüne, ecrimisil istemine iliflkin davada ise, 2886 say l Yasan n 75. maddesi uyar nca iflin idari yarg y ilgilendirdi inden söz edilerek mahkemenin görevsizli ine" karar vermifltir. D-Temyiz evresi, bozma ve direnme; Hüküm davac vekilinin temyizi üzerine Özel Dairece yukar da aç klanan nedenle bozulmufl, yerel mahkemece önceki kararda direnilmifltir. E-Maddi olay; Davac ya ait binan n bulundu u dava konusu 2385 Ada, 2 Parsel say l tafl nmaz Hazine ad na tapuda kay tl olup, Jandarma hizmet binas yap lmak üzere tahsis edilmifltir. F-Gerekçe; Bilindi i gibi, gerek ö retide ve gerekse yarg sal uygulamalarda ifade edildi i üzere ecrimisil, di er bir deyiflle iflgal tazminat, hak sahibinin kötü niyetli zilyetten isteyebilece i bir tazminat olup, tarih 22/4 say l nançlar Birlefltirme Karar nda "...fuzuli iflgalin kiraya benzetilemeyece i; haks z bir eylem say lmas gerekti i... bir zarar meydana gelirse bunun tazmin ettirilece i,...medeni Kanunun (eski) 908. maddesi anlam nda zilyedin faydalanmas ndan do an bir istem oldu- u..." vurgulanm flt r. Ecrimisil, haks z iflgal nedeniyle tazminat olarak nitelendirilen özel bir zarar giderim biçimi olmas nedeniyle, en az kira geliri karfl l zarard r. a) Haks z iflgalden do an normal kullanma sonucu eskime fleklindeki olumlu zarar, b) Kullanmadan do an olumlu zarar, c) Malik yada zilyedin yoksun kald fayda (olumsuz zarar) ecrimisilin kapsam n belirler. Haks z iflgal, haks z eylem niteli indedir.

16 1270 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 80 Say : 3 Y l 2006 Yarg tay' n ilgili tüm Daireleri ve Hukuk Genel Kurulu, kararlar nda özetlenen bu ilkeleri esas alm fllard r. Bu durumda ecrimisilin tahsili için genel mahkemelerde genel hükümlere göre dava aç labilece inde kuflku bulunmamaktad r. Eldeki davada Hazinenin davac olmas nedeniyle, olay n tarihinde yürürlü e giren 2886 say l Devlet hale Kanununun 75 inci maddesi aç s ndan irdelenmesine gelince; An lan maddede, "Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu alt nda bulunan mallar n gerçek ve tüzel kiflilerce iflgali üzerine fuzuli fla ilden bu Kanunun 9. maddesinde ki yerlerden (Ticaret Odas, Sanayi Odas, borsa veya bilirkiflilerden) sorulmak suretiyle 13. maddede gösterilen komisyonca (ilgili idare memurunun baflkanl nda en az bir uzman veya maliye memuru) takdir ve tespit edilerek ecrimisil istenece i, ecrimisil talep edilebilmesi için Hazinenin iflgalden dolay bir zarara u ram fl olmas n n gerekmedi i ve fuzuli flagilin kusurunun aranmayaca, ecrimisilin fuzuli flagil taraf ndan r zaen ödenmemesi halinde 6183 say l Amme Alacaklar n n Tahsil Usulü Hakk nda Kanun hükümlerine göre tahsil olunaca, iflgal edilen tafl nmaz n, idarenin talebi üzerine bulundu u yer mülkiye amirince en geç 15 gün içinde tahliye ettirilerek idareye teslim edilece i' hükmü öngörülmüfltür. Uyuflmazl k Mahkemesinin tarih 2/1 say l ilke karar nda da "2886 say l Devlet hale Kanununun 75. maddesi uyar nca, fuzuli fla ilden istenecek ecrimisilin belirlenmesi ve istenmesi üzerine aç lacak davalar n çözüm yerinin, ecrimisilin belirlenmesi ve iflgalciden istenilmesi ifllemlerinin idari niteli i nedeniyle idari yarg yeri oldu u aç klanm flt r. Yarg tay Hukuk Genel Kurulundaki görüflmeler s ras nda olay n dava aç s ndan incelenmesinde; davac Hazinenin dava açamayaca, dava açmakta hukuki yarar bulunmad ileri sürülmüfl, ço unluk afla daki gerekçeyle bu görüfle kat lmam flt r. Gerçekten de; 2886 say l Kanunun 75. maddesine göre Hazinece ecrimisil ihbarnamesinin düzenlenip tebli i iflleminden sonra, ihbarnamenin iptali, ecrimisil gerekip gerekmedi i veya fazla talep edildi i iddias na dayal ifllem ve davalar n idari nitelikte bulundu u, çözüm yerinin idari yarg oldu u kuflkusuzdur. Uyuflmazl k, Hazine taraf ndan 2886 say l Kanunun 75. maddesine göre ecrimisil tespit edilmeksizin ecrimisil ihbarnamesi gönderme yolu tercih edilmeden do rudan do ruya genel hükümlere göre genel mahkemelerde Hazine taraf ndan fuzuli flagile karfl dava aç l p aç lamayaca, an lan maddenin Hazinenin seçimlik hakk n ortadan kald r p kald rmad noktas ndad r. Bilindi i gibi, dava hakk Anayasa ile güvence alt na al nm flt r. Anayasam z n gün 4709 say l Kanun ile de iflik 36. maddesinde "Herkes, meflru vas ta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg mercileri önünde davac veya daval olarak iddia ve savunma ile adil yarg lanma

17 Yarg tay Kararlar 1271 hakk na sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaç namaz Yine Anayasan n gün 4709 say l Kanun ile de iflik 13. maddesinde "Temel hak ve hürriyetler özlerine dokunulmaks z n yaln zca Anayasan n ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba l olarak ve ancak kanunla s n rlanabilir. Bu s n rlamalar Anayasan n sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk r olamaz" hükümleri bulunmaktad r. Konu bir temel hakk n kullan lmas ile ilgilidir say l Kanunun 75 ve di er maddelerinde ecrimisil ihbarnamesinin tebli inden önce veya 2886 say l Kanunun hiç uygulanmad hallerde Genel Mahkemelerde ecrimisil davas n n aç lamayaca konusunda Kanun ile konulmufl s n rlay c bir hüküm bulunmad ndan, TC Anayasas n n 36 ve 13. madde hükümleri de gözetildi inde somut olay n özelli i itibariyle davac Hazinenin dava hakk n n bulundu unun kabulü zorunludur. Ecrimisil istemi iki flekilde düzenlenmifltir say l Devlet hale Kanununun 75. maddesi ile ecrimisil alaca için hazineye özel bir tespit, tahsil ve tahliye imkan tan nm fl olup, hazine isterse 75. madde uyar nca tespit etti i ecrimisili ihtarname veya ihbarname ile fuzuli flagile tebli edip, r zaen ödenmemesi halinde 6183 say l Kanun hükümlerine göre tahsil edebilir, tafl nmaz n bulundu u yer mülkiye amirince fuzuli flagili tahliye ettirebilir. Ancak bu durumda, ortada idari bir ifllem söz konusu olaca ndan, idari ifllemin iptali talebi idari yarg da görülür. 2-Hazine dilerse seçimlik hakk n kullanarak 2886 say l Kanunun 75. maddesinde sözü edilen komisyonu oluflturmadan ihbarname veya ihtarname düzenlemeden ve bunu flagile tebli etmeden yani idari bir ifllem yapmadan do rudan do ruya genel mahkemede, genel hükümlere göre el atman n önlenmesi, y k m ve ecrimisil istemine iliflkin dava açabilir. Somut olayda oldu u gibi Hazine seçimlik hakk n dava yolu ile kullanm fl ise hakim gerekli araflt rma ve soruflturmay yaparak sonucuna göre karar vermek zorundad r. Mülkiyet uyuflmazl klar na iliflkin davalarda genel mahkemelerce verilen el atman n önlenmesi, y k m ve ecrimisil kararlar icra dairelerince infaz edilerek tahsil yoluna gidilecektir. Hazinenin ecrimisil alaca bir kamu alaca ise de, bu alacak kamu iliflkisinden (hukukundan) de il haks z eylemden kaynaklanan haks z iflgal tazminat d r. Nitekim, 6183 Say l Kanunun 1. maddesinde kanun koyucu ayn düflünceyi benimsemek suretiyle "Devlet, vilayet hususi idareleri ve belediyelerin akitten, haks z fiil ve haks z iktisaptan do an alacaklar n n bu kanun kapsam nda olmad n " aç kça belirtmifltir. Öte yandan, 2886 say l Kanunun 75. maddesi ile getirilen bu imkan n bir zorunluluk olarak yorumlanmas do ru de ildir. Hazinenin ecrimisil isteyebilmesi için genel mahkemeye dava açma zorunda olmamas,

18 1272 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 80 Say : 3 Y l 2006 bu konuda idari ifllem düzenleme ve böylece sorunun idari yarg da çözümlenmesi zorunlulu u olarak düflünülmemelidir. Somut olayda, sadece ecrimisil iste i yer almam fl onun yan nda, el atman n önlenmesi ve y k m iste iyle birlikte haks z eylemden kaynaklanan bir tazminat istenmifltir. Hazine seçimlik hakk n kullanarak do rudan do ruya genel mahkemeye dava açm flt r. Esasen, Hazineyi bu olanaktan al koyan bir yasal hüküm de bulunmamaktad r. Yasa koyucu baflka türlü düflünseydi, 2886 say l Kanunun 75. maddesinde, ecrimisilin genel yarg yolu ile takip ve dava edilemeyece ini de düzenlerdi. Di er taraftan, haks z eylemden kaynaklanan bir alaca n dava edilmesinde hukuksal yarar n varl tart fl lamaz bir gerçektir. Özellikle, el atman n önlenmesi ve y k m ya da baflka bir dava ile ecrimisil istenmesi halinde, ecrimisille ilgili davay idari yarg ya göndermek; genel mahkemedeki davalar bekletici sorun saymak, ecrimisilin tahsilinin uzunca bir süre sürüncemede kalmas sonucunu do urur. Hazinenin hukuksal yarar ecrimisilin di er isteklerle birlikte sonuca ba lanmas ndad r. Nitekim, Hukuk Genel Kurulu da 2886 say l Kanunun y l nda yürürlü e girmesinden sonra intikal eden ifllerde, ecrimisil taleplerinin ihbarname ya da ihtarname flart na ba l olmad n, Hazinenin befl y ll k süreye iliflkin olarak ecrimisil isteyebilece ini karara ba lam fl, görev hususuna de inmemifltir (H.G.K tarih 1985/3-150 E, 1986/347 K ve H.G.K tarih 1984/3-154 E, 1985/913 K). Kald ki, dari Yarg lama Usulü Kanununun 2. maddesi darenin ifllem ve eylemlerine karfl aç lan davalar dari Yarg kapsam na alm flt r. darenin flah slar aleyhine açt davalar ise bu kapsama girmemektedir. Eldeki davada idari anlamda al nm fl bir karar yap lm fl idari bir ifllem ya da eylem bulunmad gibi, komisyon da oluflturulmam flt r. Mahkemece, bu husus gözetilmeksizin ecrimisil isteminde idari yarg n n görevli oldu undan söz edilerek, görevsizlik karar verilmifl olmas yerinde görülmemifl olup, bu husus Hukuk Genel Kurulunun tarih 2004/1-120 E, 96 K., tarih 2004/1-294 Esas, 2004/320 K., tarih 2004/1-534 E. 549 K. say l kararlar nda da aynen benimsenerek ecrimisil isteminde de adli yarg n n görevli oldu u aç kça vurgulanm flt r. Tüm bu nedenlerle Hukuk Genel Kurulu'nca da benimsenen, ecrimisil iste i yönünden de gerekli -araflt rma- ve soruflturma yap larak has l olacak sonuca göre-karar verilmesi gerekti ine de inen Özel Daire bozma karar na uyulmas gerekirken, mahkemece önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya ayk r d r. Bu nedenle direnme karar bozulmal d r. SONUÇ: Davac vekilinin temyiz itirazlar n n kabulü ile direnme karar n n yukar da ve Özel Daire bozma karar nda gösterilen nedenlerden dolay HUMK un 429. maddesi gere ince BOZULMASINA, gününde oyçoklu u ile karar verdi.

19 Yarg tay Kararlar 1273 YARGITAY HUKUK GENEL KURULU E: 2005/9-318 K: 2005/327 T: KIDEM TAZM NATINDA H ZMETLER N B RLEfiT R LMES N N KOfiULLARI (1475 SK m. 14/4) Özet: flçinin k dem tazminat hesaplan rken, geçmifl dönemlerdeki hizmetlerinin birlefltirilmesi için hizmet sözleflmesinin k - dem tazminat ödenmesini gerektirecek flekilde sona ermesi gerekir. flçinin istifas yla sona ermifl olan hizmet dönemi için birlefltirme söz konusu olamaz. Taraflar aras ndaki "K dem Tazminat davas ndan dolay yap lan yarg lama sonunda; Kayseri fl Mahkemesince davan n kabulüne dair verilen gün ve 2003/ say l karar n incelenmesi daval vekili taraf ndan istenilmesi üzerine, Yarg tay 9. Hukuk Dairesinin gün ve 2004/ say l ilam ile, (...Davac daval ya ait iflyerinde çal flmaya bafllamadan önce Sümerbank Kayseri Pamuklu Sanayi bünyesinde hizmet akü' ile çal flt tarihleri aras ndaki çal flman n k dem tazminat hesab nda nazara al nmas gerekti ini iddia ederek k dem tazminat isteminde bulunmufltur. Mahkemece istek gibi karar verilmifltir. Dosya içerisinde mevcut Sümerbank Kayseri Pamuklu Sanayi Müessesesi taraf ndan davac ya yaz lan ve davac taraf ndan dosyaya ibraz edilen tarihli yaz da davac n n iflyerlerinden tarihinde kendi iste iyle ayr ld bildirilmifltir Say l fl Yasas n n 14/4 maddesi gere ince de iflik kamu kurulufllar nda geçen hizmet sürelerinin birlefltirilebilmesi için hizmet akdinin k - dem tazminat ödenmesini gerektirecek flekilde sona ermesi gerekir. Davac - n n Sümerbank iflyerinden istifa ederek ayr ld anlafl ld ndan Sümerbank'ta geçen çal flma döneminin k dem tazminat hesab nda nazara al nmas mümkün de ildir. Bu sebeplerle davan n reddi gerekirken yaz l flekilde kabulü bozmay gerektirmifltir...) Gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yap lan yarg lama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmifltir. TEMY Z EDEN: Daval vekili HUKUK GENEL KURULU KARARI Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme karar n n süresinde temyiz edildi i anlafl ld ktan ve dosyadaki ka tlar okunduktan sonra gere i görüflüldü:

20 1274 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 80 Say : 3 Y l 2006 Taraflar n karfl l kl iddia ve savunmalar na, dosyadaki tutanak ve kan tlara, bozma karar nda aç klanan gerektirici nedenlere göre, Hukuk Genel Kurulu'nca da benimsenen Özel Daire Bozma karar na uyulmak gerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya ayk r d r. Bu nedenle direnme karar bozulmal d r. SONUÇ: Daval vekilinin temyiz itirazlar n n kabulü ile, direnme karar n n Özel Daire bozma karar nda gösterilen nedenlerden dolay HUMK un 429. Maddesi gere ince BOZULMASINA, gününde oybirli- i ile karar verildi. YARGITAY HUKUK GENEL KURULU E: 2005/ K: 2005/365 T: TAK PTEN SONRA DAVADAN ÖNCE YAPILAN ÖDEMELER CRA NKAR TAZM NATI Özet: Borçlunun icra takibinden sonra, fakat davadan önce yapm fl oldu u ödemeler gözetilerek alacakl n n talep edece i miktar bulunmal ve icra inkar tazminat na da alacakl n n talep edebilece i bu miktar üzerinden hükmolunmal d r. Taraflar aras ndaki " tiraz n ptali ve nkar Tazminat davas ndan dolay yap lan yarg lama sonunda; Kad köy Asliye 3. Ticaret Mahkemesince davan n k smen kabulüne dair verilen 25/4/2000 gün ve 1999/951 E.; 2000/341 K. say l karar n incelenmesi taraf vekilleri taraf ndan istenilmesi üzerine, Yarg tay 19. Hukuk Dairesinin 26/2/2001 gün ve 2000/6318 E., 2001/1541 K. say l ilam ile; (...Davac vekili, daval SY'ye di er daval n n kefaleti ile kulland r lan kredinin ödenmemesi üzerine hesab n kat edilerek ihtarname keflide olundu unu alaca n tahsili için bafllat lan icra takibine itiraz edildi ini iddia ederek itiraz n iptalini talep ve dava etmifltir. Daval lar savunmalar nda, icra takibinden sonra ancak davadan önce borcun TL. ödendi ini beyan ederek davan n reddini istemifllerdir. Mahkemece, takipten sonra davadan önce yap lan ödemenin icrada dikkate al naca gerekçesiyle davan n k smen kabulüne karar verilmifl, hüküm taraf vekillerince temyiz edilmifltir.

21 Yarg tay Kararlar Dosyadaki yaz lara, karar n dayand delillerle gerektirici sebeplere ve özellikle davac n n tüm, daval lar n afla daki bendin kapsam d fl nda kalan di er temyiz itirazlar n n reddi gerekmifltir. 2) cra takibinden sonra davadan önce, daval lar n ve tarihlerinde ödemede bulunduklar nda taraflar aras nda çekiflme yoktur. Bu durumda mahkemece bu ödemeler gözetilerek davac bankan n dava tarihi ile talep edebilece i alacak miktar bulunmal ve icra inkar tazminat na da davac n n dava tarihi ile talep edebilece i alacak tutar üzerinden hükmolunmak gerekirken, yaz l flekilde hüküm kurulmas do ru görülmemifltir...) gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yap lan yarg lama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmifltir. TEMY Z EDEN: Daval lar vekili HUKUK GENEL KURULU KARARI Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme karar n n süresinde temyiz edildi i anlafl ld ktan ve dosyadaki kâ tlar okunduktan sonra gere i görüflüldü: Taraflar n karfl l kl iddia ve savunmalar na, dosyadaki tutanak ve kan tlara, bozma karar nda aç klanan gerektirici nedenlere göre, Hukuk Genel Kurulu'nca da benimsenen Özel Daire bozma karar na uyulmak gerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya ayk r d r. Bu nedenle direnme karar bozulmal d r. SONUÇ: Daval lar vekilinin temyiz itirazlar n n kabulü ile, direnme karar n n Özel Daire bozma karar nda gösterilen nedenlerden dolay HUMK un 429. maddesi gere ince BOZULMASINA, istek halinde temyiz peflin harc n n geri verilmesine 8/6/2005 gününde yap lan ikinci görüflmede oyçoklu u ile karar verildi. KARfiI OY YAZISI Dava, icra takibine itiraz n iptali, takibin devam ve icra inkar tazminat istemine iliflkindir. Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuflmazl k, itirazdan sonra, ancak itiraz n iptali davas aç lmas ndan önce cra dosyas na borçlu taraf ndan k smi ödeme yap lmas halinde K n n 67/f.2 maddesinde düzenlenen icra inkar tazminat n n icra takip tarihindeki toplam alacak tutar üzerinden mi yoksa k smi ödeme düflülerek dava tarihine göre belirlenecek bakiye alacak üzerinden mi hükmedilece i noktas nda toplanmaktad r." K.n n 67. maddesinde düzenlenmifl olan itiraz n iptali davas talepnamede öne sürülen alacak kalemleri gözetilerek alacak tutar n n takip tarihi itibariyle belirlenece i ve itirazla duran takibi harekete 'geçirmeye yönelik bir dava oldu u kuflkusuzdur. Bu davan n genel hükümlere tabi bir dava olmas, ispat hukuku kurallar yönünden olup, dava sonucunda verilen karar n kesin hükmün neticelerini do uracak olmas da itiraz n iptali davas n n yukar da aç klanan niteli ini de ifltiremez. Bu itibarla her da-

22 1276 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 80 Say : 3 Y l 2006 van n aç ld tarihteki flartlara göre görülüp sonuçland r laca kural n n, itizar n iptali davalar nda takip tarihindeki alacakl l k durumu olarak kabulü gerekti inde tereddüt gösterilmemelidir. Esasen bu durum, itiraz n iptali davas nda tahsile yönelik de il de, itiraz n iptali ile takibin devam na dair karar verilmekte olmas ile de sabit bulunmaktad r. K n n 67/f.2 maddesinde "bu davada borçlunun itiraz n n haks zl na karar verilirse borçlu hükmolunan fleyin tahammülüne göre red veya hükmolunan mebla n yüzde k rk ndan afla olmamak üzere uygun bir tazminata mahkum edilir" fleklindeki düzenlemede yer alan "hükmolunan mebla " takip tarihi itibariyle borçlunun itiraz nda haks z ç kt miktar olarak kabul etmek bu davalar n mahiyetinden ve sonuçlar ndan kaynaklanmakta olup, itirazdan sonra icraya yap lan bir ödeme varsa, bunun K n n 12. maddesi gere ince icra dairesince infaz aflamas nda dikkate al naca tabii bulunmaktad r. Bu aç klamalardan sonra inkar tazminat na iliflkin çekiflmeye dönüldü ünde, öncelikle yasada öngörülen inkar tazminat n n mahiyeti ve düzenleme amac üzerinde durulmak gerekmektedir. cra-inkar tazminat n n icra takibine karfl borçlunun keyfi ve haks z itirazlar n n bir yapt r mla önlenmesine yönelik oldu u doktrin ve uygulama taraf ndan görüfl birli i ile kabul edilen bir husustur. Nitekim bu durum, icra-inkar tazminat n n %15'ten %40'a ç kar lmas na iliflkin yasal de ifliklik gerekçesinde "özellikle borçlular taraf ndan süre kazanmak kast yla takibe karfl yap lan haks z itirazlar önlemek ve alacakl y da yapaca takip de daha dikkatli davranmaya yöneltmek amac " gözetildi inin belirtilmifl olmas ndan da aç kça anlafl lmaktad r. Bu itibarla gerek itiraz n iptali davalar n n yukar da aç klanan niteli i ve gerekse icra inkar tazminat n n amac n n birlikte de erlendirilmesinden var lan sonuca göre, icra inkar tazminat n n takip tarihindeki koflullara göre haks z ç k lan tutar üzerinden hükmedilmesi gerekti i, itirazdan sonra yap lan ödemelerin infaz aflamas nda gözönünde tutulaca görüflüyle, usul ve yasaya uygun bulunan direnme karar n n onanmas görüflünde oldu umuzdan say n ço unlu un aksi yöndeki kanaatine kat lm yoruz.

23 Yarg tay Kararlar 1277 YARGITAY HUKUK GENEL KURULU E: 2005/ K: 2005/390 T: HAKSIZ TAHR K KOCASINI ÖLDÜREN EfiE DUL VE YET M AYLI I BA LANAMAYACA I M RASTAN YOKSUNLUK NEDEN (506 SK m. 65, 66, 68; TMK m. 578; 5434 SK m. 77) Özet: A r tahrik sonucu da olsa, kocas - n kasten öldüren efle ölüm ayl ba lanamaz. Türk Medeni Kanununda say lan mirastan yoksunluk nedenleri ve Emekli Sand Kanunda yer alan dul ve yetim ayl ba lanmas na olanak vermeyen nedenler birlikte de erlendirildi inde; Hiç kimsenin kendi kusurundan yararlanamayaca ilkesinin sosyal güvenlik hukuku alan nda da geçerli oldu u sonucuna var l r. Taraflar aras ndaki "Tespit davas ndan dolay yap lan yarg lama sonunda; A. 1. fl Mahkemesince davan n reddine dair verilen gün ve 2003/ say l karar n incelenmesi davac vekili taraf ndan istenilmesi üzerine, Yarg tay 10. Hukuk Dairesinin gün ve 2004/ say l ilam ile, (...Dava sonucu itibarîyle; davac ya, Sosyal Sigortalar Kurumundan yafll l k ayl almakta iken vefat eden efli üzerinden ayn Kurumca ölüm ayl ba lanmas gerekti inin tespiti ile aksine Kurum iflleminin iptali istemine iliflkindir. Davada uyuflmazl k konusu olan husus ise; 506 say l Kanuna tâbi pasif sigortal nikâhl eflini kasden öldüren davac ya, ayn Kanun kapsam nda eflinden dolay ölüm ayl ba lan p ba lanamayaca, bir baflka anlat mla murisi sigortal y kasden öldüren davac n n bu nedenle mirastan yoksun b rak lmas n n; Sosyal Sigortalar Kanununda düzenlenen sosyal sigorta haklar kapsam nda, ölüm sigortas ndan efl olarak hak sahipli i s - fat n kazanmas nda önleyici nitelik tafl y p tafl mad konusundad r. Bu yönde; öncelikle, 506 say l Kanundaki sosyal sigorta haklar ndan bu ba lamda ölüm sigortas yard mlar ndan olan ölüm ayl ndan yararlanmada "mirasç " de il "hak sahibi" s fat önem tafl maktad r. Türk Medeni Kanunun 578. maddesi hükmünde; "murisin kasten ve haks z yere öldürülmesi veya öldürmeye teflebbüs edilmesi" mirastan yoksunluk nedenleri aras nda öngörülmüflse de, Medeni Kanun; muris ile mi-

24 1278 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 80 Say : 3 Y l 2006 rasç iliflkilerini bu ikisi ile s n rl biçimde ve murisin mal varl aç s ndan düzenlenmektedir. Öte yandan, 506 Say l Kanun kapsam nda; sosyal sigorta yard mlar ndan yararlanacak hak sahiplerinin kimler oldu u, hak sahiplerinin gelir yada ayl k ba lanmas hakk ndan yararlanmalar n önleyen ve ilerde bu yararlanmay kald ran nedenler, an lan Kanunun emredici nitelikteki ilgili maddelerinde s n rl ve say l biçimde ayr ayr düzenlenmifltir. Hâl böyle olunca da; 506 Say l Kanun kapsam nda, sosyal sigorta yard mlar ndan yararlanma koflullar n (hak sahipli ine iliflkin olanlar da dahil olmak üzere) tafl yanlar bak m ndan, miras hukukuna göre miras reddetmenin mirasç l ktan ç kar lman n, hak sahipli i niteli ini etkilemeyece i aç kt r. Kald ki, "Kiflilerin sosyal güvenlik hakk ndan yoksun b rak lmamas " Sosyal Güvenlik Hukukunun temel ilkelerinden olup, bu ilke; anayasal niteli i ve insan yaflam na iliflkin bulundu u gözetildi inde, "hiç kimsenin kendi kusurundan yararlanamayaca " ilkesine karfl belirli bir üstünlük ve uygulama önceli ine sahiptir. Davada somutlaflan olayda da; davac, Sosyal Sigortalar Kurumundan yafll l k ayl almakta olan nikâhl eflini maruz kald a r tahrik sonucu kasden öldürmüfltür. 506 say l Kanun kapsam nda ölüm sigortas yard mlar ndan bu ba lamda ölüm ayl ndan yararlanma koflullar ayn Kanunun 65 ve devam ndaki madde hükümlerinde s n rl ve say l biçimde öngörülmüfl olup, sigortal n n ölümü ile dul kalan kad n efle ölüm ayl ba lanabilmesinin koflulu; sigortal ile aralar nda yasal bir evlili in mevcut olmas d r. Dul efle ba lanan ölüm ayl n n devam içinde tekrar evlenmemesi gerekli ve yeterlidir. Bu yönde; Medeni Kanunun 578. maddesi hükmünde s ralanan mirastan yoksunluk nedenlerinin, 506 say l Kanun kapsam nda ölüm ayl na hak kazanmay önleyici nitelik tafl d klar ndan söz etmek mümkün de ildir. Hâl böyle olunca da, davac efl yönünden ölüm ayl na hak kazanma konusunda; ölen sigortal ya iliflkin koflullar yan nda 506 Say l Kanunun 68. maddesi hükmünde hak sahipli ine iliflkin olarak öngörülen koflullar nda gerçekleflmifl bulunmas nedeniyle ve yine yukar da aç klanan hukukî esaslar çerçevesinde davan n kabulü gerekirken yaz l biçimde hüküm kurulmas usul ve yasaya ayk r olup bozma nedenidir. O hâlde, davac vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazlar kabul edilmeli ve hüküm bozulmal d r...) Gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yap lan yarg lama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmifltir, TEMY Z EDEN: Davac vekili

25 Yarg tay Kararlar 1279 HUKUK GENEL KURULU KARARI Hukuk Genel Kurulu'nca incelenerek direnme karar n n süresinde temyiz edildi i anlafl ld ktan ve dosyadaki ka tlar okunduktan sonra gere i görüflüldü: A-Davac n n isteminin özeti; Davac vekili, ölen eflinden dolay davac ya ba lanan ölüm ayl n n, eflini öldürmüfl oldu u nedenle kesilerek ödenen ayl klar n iadesinin istenmesine karfl n, öldürme olay n n sigortal n n a r tahriki nedeniyle meydana geldi ini belirterek; "... davac ya, eflinden ötürü 506 say l Kanunun 66/A maddesi uyar nca ölüm ayl ba lanmas gerekti inin tespitine ve o tarihten itibaren ödenmemifl ayl klar n iadesine karar verilmesini" istemektedir B-Daval n n cevab n n özeti; Daval vekili, davac ya eflini öldürdü- ünü beyan etmemesi nedeniyle ayl k ba lanmas na karfl n, eflini kasten öldürdü ünün anlafl lmas üzerine bu ayl n kesilerek, iadesinin istendi- ini, eflini kasten öldüren davac n n hak sahibi olamayaca, bu nedenle de Kurum iflleminin hukuka uygun oldu unu savunmaktad r. C-Yerel Mahkemenin karar n n özeti; Yerel mahkemece, davac n n kocas n kasten öldürdü ü, bu durumda davac n n hak sahibi olamayaca, Kurumca mevzuat çerçevesinde yürütülen ifllemlerin hukuka uygun oldu u gerekçesi ile "davan n reddine"karar verilmifltir. D-Temyiz evresi Bozma ve direnme; Hüküm, davac vekilinin temyizi üzerine Özel Dairece yukar ya aynen al nan gerekçeyle bozulmufl, yerel mahkeme bu bozmaya karfl özetle "davac, her ne kadar üzerine at l suçu a r tahrik alt nda ifllemiflse de, kanunlarca suç say lan adam öldürme eylemi sonucu hak elde etmesi, ister Anayasam zdaki sosyal devlet ilkesine, isterse sosyal güvenlik hukukunun genel ilkelerine dayand r larak aç klanmaya çal fl ls n, yaflam hakk n n en temel hak olmas ve hiç kimsenin kendi kusurundan yararlanamayaca ilkeleri karfl s nda savunulamayaca n, 506 say l Kanunda hak sahibi eflin sigortal y kasten öldürdü ü durumlarda ölüm ayl ba lan p ba lanmayaca konusunda yasal bir boflluk bulundu unu, bu bofllu un doldurulurken, sosyal güvenlik hukukunun genel ilkelerinin yan nda hakkaniyet ve iyi niyet kurallar da göz önünde bulundurulmas n n gerekti ini..." belirterek direnme karar vermifltir. E-Maddi Olay: Davac, yafll l k ayl almakta olan eflini, ceza mahkemesi karar nda saptand üzere a r tahrik sonucu kasten öldürmüfl olup, davac efle ba lanan ölüm ayl bu durumun fark edilmesi üzerine kesilmifltir. F-Gerekçe; Ölüm sigortas ndan hak sahiplerine ayl k ba lanabilmesi için 506 say l Kanunun 66. maddesinde sigortal ya iliflkin belirtilen belli süre sigortal olma ve prim ödeme koflullar n n gerçekleflmesi yan nda, 68. madde ile bu ayl ktan yararlanacaklar için bir tak m olumlu ve olumsuz koflullar aranmaktad r.

26 1280 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 80 Say : 3 Y l 2006 Yerel mahkeme ile Yüksek Daire aras ndaki uyuflmazl k; dul eflin ölüm ayl alabilmesi için sigortal n n ölümü, prim gün say s ve sigortal l k süresi d fl nda baflka koflullar n da gerekip gerekmedi i, di er bir ifadeyle sigortal eflini kasten öldüren davac ya ölüm ayl ba lan p ba lanmayaca noktalar nda toplanmaktad r. 506 say l Sosyal Sigortalar Kanununun ölüm sigortas kolundan efl ve çocuklara ayl k ba lanmas n düzenleyen 68. maddesi hükmü "Ölen sigortal n n ayl k ba lanmas na hak kazanan kimselerine afla daki hükümlere göre ayl k ba lan r" ifadesine yer verdikten sonra, efl ve çocuklar n flahs nda aranan di er koflullar s ralanm fl, bu kapsamda da dul efle ölüm sigortas kolundan ayl k ba lanaca ve bu ayl n tekrar evlenme ile sona erece i belirtilmifltir. Bu noktada çözümlenmesi gereken, ayl a "hak kazanma" olgusunun, eflini kasten öldüren davac efl yarar na gerçekleflip gerçekleflmedi- idir. Bu konuda, 506 say l Sosyal Sigortalar Kanunu ayr bir düzenleme öngörmemifl olup, bu nedenle sorunun çözümünde genel hükümlerden yararlan lmas gerekmifltir. Konuya aç kl k getirebilmek için mirasç l kla ilgili Medeni Kanun hakamleri ve sosyal güvenlik mevzuat n n hak kazanma olgusuna yaklafl mlar n n irdelenmesi gerekmektedrir. Mirastan yoksunluk sebeplerini düzenleyen Türk Medeni Kanunun 578. maddesi (eski 520. madde) miras b rakan kasten ve hukuka ayk r olarak öldüren veya öldürmeye teflebbüs edenlerin mirasç olamayacaklar gibi; ölüme ba l tasarrufla herhangi bir hak da edinemeyeceklerini hükme ba lam flt r say l Emekli Sand Kanunun Dul ve Yetim Ayl n n Ba lanmayaca halleri düzenleyen 77. maddesi hükmünde de; Afla da yaz l hallerde dul ve yetimlere ayl k ba lanmaz: a) Kendisinden ayl k ba lanacak ifltirakçiyi veya emekli, adi malüllük vazife malüllü ü ayl al n ; Kasten ve haks z yere öldüren veya öldürmeye teflebbüs edenlere veya bu kanun gere ince adi malül say lacak hale getirenlere; düzenlemesine yer verilmifltir. Türk medeni kanununun 578. maddesinde say lan mirastan yoksunluk nedenleri ve bu düzenlemeye koflut bulunan 5434 say l kanunun 77. maddesi sosyal güvenlik hukuku alan nda da evrensel hukuk ilkeleri aras nda yer alan "hiç kimsenin kendi kusurundan yararlanamayaca ' ilkesinin gözetilmesini zorunlu k lmakta, sigortal n n kasten öldürülmesi halinde, 506 say l Kanunun 68. maddesinde öncelikle aranan "ölüm ayl na hak kazanma" olgusunun gerçekleflmedi i sonucunu ortaya koymaktad r. Aksine düflünce, yasa koyucunun temel kavramlar yönünden sosyal güvenlik kurumlar aras nda farkl l k yaratmak istedi i sonucunu ortaya koyacakt r ki, bu durumda buna iliflkin düzenlemeye yasa metninde aç kça yer verilmifl olmas gerekirdi.

27 Yarg tay Kararlar 1281 Yukar da aç klanan yasal ve maddi olgular karfl s nda, delillerin de- erlendirilmesinde bir isabetsizlik bulunmamas na göre, usul ve yasaya uygun bulunan direnme karar n n onanmas gerekir. SONUÇ: Davac vekilinin temyiz itirazlar n n reddi ile direnme karar n n yukar da aç klanan gerekçelerle ONANMASINA ve gerekli temyiz ilam harc peflin al nm fl oldu undan baflkaca harç al nmas na mahal olmad na gününde oyçoklu u ile karar verildi. KARfiI OY GEREKÇES Uyuflmazl k, davac n n sigortal eflini a r tahrikle öldürmesi nedeniyle ölüm ayl na hak kazan p kazanamayaca noktas nda toplanmaktad r. Uyuflmazl kta birinci derecede dayan lan yasal dayanak Sosyal Sigortalar Kanunun 66 maddesidir. Söz konusu madde ölüm sigortas ndan ayl k ba lama koflullar n vermektedir. Bu koflullar aras nda eflini öldüren hakk nda bir düzenleme bulunmamaktad r. Bu durumda ortada bir kanun bofllu u bulunmaktad r. Kanun bofllu unun bilinçli b rak l p b rak lmad ya da kanun bofllu unun yarg ç taraf ndan nas l doldurulaca konusuna girmeden önce uyuflmazl n hangi hukuk zemininde çözülece i araflt r lacakt r. Kanaatimizce sorun bir sosyal güvenlik sorunudur. Beveridge raporuyla toplumun bireyi olmak s fat sosyal güvenlik için yeterli kabul edilmektedir Anayasas n n 60. maddesinde herkesin sosyal güvenlik hakk na sahip oldu u vurgulanm flt r. Keza nsan Haklar Evrensel Bildirisinin 22. maddesi "Her Kiflinin toplumun üyesi olarak, sosyal güvenlik hakk na sahip oldu u "ilkesini koymufltur. 104 say l Sözleflme, Avrupa Sosyal fiart Avrupa Sosyal Güvenlik Kodu ve Avrupa Sosyal Güvenlik Sözleflmesi söz konusu ilkeyi gelifltirici rol oynamas sonucu SOSYAL GÜVENL N ÇA DAfi E L M do rultusunda temel bir insanl k hakk olarak belirlenmifltir. kinci bir hukuk kayna olarak yararlan lan miras hukuku, kiflinin mal varl ile ilgili özel hukuk iliflkilerini düzenleyen hukuk alan d r. Sosyal Güvenlik Hukukununda Devlet olumlu edim yüklenmesi nedeniyle taraft r. Miras Hukukunda ise Devletin do rudan bir edim yükümlülü ü bulunmamaktad r. Taraf de ildir. Kifli özgürlü ü esast r. Kimse kendi kusurundan yararlanamaz ilkesi hukukun bir genel ilkesidir. Özellikle hukuki bir özdeyifl bir mant k ilkesidir. Kanun bofllu u doldurmada kullan lan bir yöntemdir. Ancak bu yap l rken yarg ç, ÇEL fik S Z KURAL KOYMA L- KES N SARSMAMALIDIR. Baflka bir anlat mla Kanunun ana yap s n bozmamal d r. kinci sorun Kanun koyucu kanun bofllu unu bilinçli mi b rakm flt r. 506 say l Kanunun birinci maddesi Kanunun amac n belirlemifltir. Buna göre; " fl Kazalar yla meslek hastal klar, hastal k, anal k, malûllük, yafll l k ve ölüm hallerinde bu kanunda yaz l flartlarla sosyal sigorta yard mlar sa lan r" 506 say l Kanunun 66.maddesinde uyuflmazl davac aleyhine çözecek bir koflul yoktur. Kanun koyucu söz konusu kanunun bir çok maddesinde 26,27 vs. kas d ve kusurdan söz etmifltir. Dolay s yla bir hakk n k s tlanamayaca na veya ortadan kald r lmas na

28 1282 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 80 Say : 3 Y l 2006 iliflkin birçok madde düzenlemifltir. fiu durumda yasa koyucunun söz konusu bofllu u bilinçli b rakt daha do ru düflüncedir. Ölüm olay n n yaflama haklar n ortadan kald rd do rudur. Bunun karfl - l ceza hukukunun konusudur. Sosyal güvenlik hakk ise ba ms z bir hukuk alan d r. nsan hedefler. htiyaç halindeki herkesi kapsamal d r. Kald ki somut olayda davac eflini ölüm ayl almak için öldürmemifltir. A r tahrik alt nda öldürmüfltür. Miras Hukukunun ve hukukun genel kurallar n n uygulama alan bulunmamaktad r. Baflka bir anlat mla K NC DERECEDE HU- KUK KAYNA INA DOAYANILAMAZ düflüncesiyle yüksek özel dairenin davac n n ölüm ayl n hak edece i görüflüne kat lmaktay m. YARGITAY HUKUK GENEL KURULU E: 2005/4-468 K: 2005/514 T: fi KAYET HAKKININ N TEL VE SINIRLARI HUKUKA UYGUNLUK KAVRAMI (Anayasa m. 12,17; MK m.24,24/a; BK m.49 ) Özet: fiikayeti hakl gösterecek olan baz belirti ve olgular n zay f da olsa varl halinde,flikayet hakk n n hukuka uygun olarak yerinde kullan ld kabul edilmelidir. fiikayetin hak arama özgürlü ü s n rlar afl larak kullan lmas halinde ise, flikayet edilenin kiflilik de erlerine sald r oluflturuldu u sonucuna var lmal d r. Hiçbir kan t ve belirtiye dayan lmadan, salt tahmin üzerine suçlama yap l rsa, flikayet hakk n n hukuka uygun olarak kullan lmad kabul edilmelidir. Taraflar aras ndaki "Manevi Tazminat davas ndan dolay yap lan yarg lama sonunda; Bursa Asliye 5. Hukuk Mahkemesince davan n reddine dair verilen gün ve 1998/479 E. 1999/427 K. say l karar n incelenmesi davac vekili taraf ndan istenilmesi üzerine, Yarg tay 4. Hukuk Dairesinin gün ve 2000/ say l ilam ile; (.Davac, daval taraf ndan haks z olarak flikayet edildi ini bu yüzden kiflilik haklar n n zarar gördü ünü iddia etmek suretiyle manevi tazminat isteminde bulunmufltur. Mahkemece istem reddedilmifltir. Karar davac taraf ndan temyiz edilmifltir.

29 Yarg tay Kararlar 1283 fiikayet hakk, di er bir deyimle hak arama özgürlü ü; Anayasa'n n Haklar n Korunmas ile ilgili Hükümler bafll alt nda ve 36. maddesinde; herkesin meflru vas ta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg mercileri önünde davac veya daval olarak iddia ve savunma hakk na sahip oldu- u flekli ile yer alm flt r. Bu düzenlenifl biçimi itibariyle kiflinin hak arama özgürlü ünün güvence alt na al nd görülmektedir. flte bundan dolay d r ki kifli, gerek yarg mercileri önünde ve gerekse yetkili kurum ve kurulufllara baflvurmak suretiyle kendisine zarar veren kiflilere karfl, haklar n n korunmas n, bunun sonucu olarak da zarar veren hakk nda yasal ifllem yap lmas n ve bu ba lamda cezaland r lmas n isteme hak ve yetkisine sahiptir. Anayasan n güvence alt na ald hak arama özgürlü ünün yan nda, yine Anayasan n Temel Haklar ve Hürriyetlerin niteli i bafll n tafl yan 12. maddesinde de, herkesin kiflili ine ba l dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve özgürlüklere sahip oldu u belirtildikten baflka, 17. maddesinde de, herkesin yaflama, maddi ve manevi varl n koruma ve gelifltirme hakk na sahip bulundu u da düzenleme alt na al nm fl bulunmaktad r. Medeni Kanunun 24 ve 24/a maddelerinde de, kiflilik haklar na karfl yap lan sald r n n dava yolu ile korunaca belirtilmifl, BK n n 49. maddesinde ise sald r n n yapt r m düzenlenmifltir. Görüldü ü üzere, Anayasada ve yasalarda kiflinin hak arama özgürlü ü ile kiflilik de erleri güvence altina al nm fltir. flte bu noktada, hak arama özgürlü ü ile kiflilik haklar karfl karfl ya gelmifl olabilir. Sorun bu de erlerden hangisine üstünlük tan naca noktas nda toplanmaktad r. Bir taraftan kiflinin hak arama özgürlü ü güvence alt na al nm flken, di er taraftan kiflilik haklar da Anayasal ve yasal güvence alt na al nm flt r. Buna karfl n kifli, hakk n ararken, karfl yan n kiflilik de erlerine sald r da bulunabilir. Onu hukuka ayk r bir eylemle suçlayabilir. Hukukun, karfl karfl ya gelen bu iki de eri ayn konuda ve zamanda koruma alt na ald düflünülemez. Aksi halde, hukukun kendisi kendi kurallar ile çat flm fl olur. Asl nda konu biraz yak ndan incelendi inde her iki de erin ayn anda birbirine karfl korunmad, çatiflma durumunda somut olaydaki özelli e göre birinin di erine üstün tutuldu u görülecektir. fiu durumda uyuflmazl n çözümünde, hak arama özgürlü ünün, tüm özgürlüklerde oldu u gibi s n rs z olmad, di er bir anlat mla kifli, istedi- i biçim ve koflulda ve salt baflkas n zararland rmak için bu hakk kullanamayaca, aksi halde bu hakk kötüye kullanm fl say laca kabul edilerek, Anayasa ve yasalar n öngördü ü güvenceden yararlanamayacakt r. Bu hakk n hukuken korunabilmesi ve yerinde kullan ld n n kabul edilebilmesi için, flikayet edilenin cezaland r lmas n veya sorumlu tutulmas n gerektirecek yeterli kan tlar n olmas zorunlu de ildir. fiikayeti hakl gösterecek baz emare ve olgular n zay f ve dolayl da olsa varl yeter-

30 1284 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 80 Say : 3 Y l 2006 lidir. Bu olgu veya emareye dayan larak, baflkalar n n da böyle bir olay karfl s nda, daval gibi hareket etmesinin uygun görülece i, di er bir anlat mla orta düzeydeki kiflinin de somut olaydaki gibi davranaca ve bu çerçevenin içinde kalan flikayet hakk n n yerinde kullan ld kabul edilmelidir. Aksi halde flikayetin hak arama özgürlü ü s n rlar afl larak kullan ld - ve flikayet edilenin kiflilik de erlerine sald r oluflturdu u sonucuna var lmal d r. Somut olayda, daval flikayetinde pazarda al flverifl yapt s rada yan ndan geçen davac n n gömlek cebinden paras n ald n sand n, davac n n cebinden paras n ald n görmedi ini, ancak fark etti ini, flüphe üzerine flikayetçi oldu unu belirtmifltir. Yukar daki ilkeler gözetildi inden daval n n hiçbir delil ve emareye dayanmadan, s rf tahmin üzerine davac hakk nda suçlamada bulundu u, flikayet hakk n hukuka uygun olarak kullanmad sonucuna var lmal d r. Bu durumda manevi tazminat isteminin tümden reddedilmifl olmas do ru de ildir. Yerel mahkemece, flikayet hakk n n kötüye kullan ld ve böylece davac n n kiflilik haklar na sald r - da bulunuldu u benimsenerek, daval n n manevi tazminatla sorumlu tutulmas gerekirken istemin tümden reddedilmifl olmas usul ve yasaya uygun olmad ndan karar n bozulmas gerekmifltir...) Gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yap lan yarg lama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmifltir. TEMY Z EDEN : Davac vekili HUKUK GENEL KURULU KARARI Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme karar n n süresinde temyiz edildi i anlafl ld ktan ve dosyadaki ka tlar okunduktan sonra gere i görüflüldü: Taraflar n karfl l kl iddia ve savunmalar na, dosyadaki tutanak ve kan tlara, bozma karar nda aç klanan gerektirici nedenlere göre, Hukuk Genel Kurulu'nca da benimsenen Özel Daire bozma karar na uyulmak gerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya ayk r d r. Bu nedenle direnme karar bozulmal d r. SONUÇ: Davac vekilinin temyiz itirazlar n n kabulü ile, direnme karar n n Özel Daire bozma karar nda gösterilen nedenlerden dolay HUMK un 429. maddesi gere ince BOZULMASINA, istek halinde temyiz peflin harc n n geri verilmesine gününde, oyçoklu u ile karar verildi.

31 Yarg tay Kararlar 1285 YARGITAY HUKUK GENEL KURULU E: 2005/9-475 K: 2005/511 T: fie ADE DAVASI YARGITAY ÖZEL DA RE KARARININ KES NL YEREL MAHKEMECE D RENME KARARI VER LEMEYECE (4857 SK m. 20) Özet: fle iade davalar nda Yarg tay Dairesi'nin verdi i karar kesin olup, bu karara karfl yerel mahkeme taraf ndan direnilmesi yasal yönden olanaks zd r. Taraflar aras ndaki fle ade" davas ndan dolay yap lan yarg lama sonunda; Konya fl Mahkemesince davan n kabulüne dair verilen gün ve 2004/131 Esas, 2004/170 say l karar n incelenmesi daval vekili taraf ndan istenilmesi üzerine, Yarg tay 9. Hukuk Dairesinin gün ve 2004/ say l ilam ile; (...Davac, hizmet akdinin feshinin geçerli bir nedene dayanmad n belirterek, 4857 Say l Kanunun 18 ve devam maddeleri uyar nca feshin geçersizli ine ve ifle iadeye, ifle bafllatmama tazminat ile boflta geçen süre için ücret alaca na karar verilmesini talep etmifltir. Mahkemece akdin feshinin 1475 say l Kanunun 17. maddesi ile yine son de ifliklik olan 4857 say l Kanundaki koflullara uygun olmad, feshin haks z oldu u belirtilerek dava kabul edilmifltir. Dosya içeri ine göre daval kurum sektörde oluflan yo un rekabet, yönetsel ve yap sal de ifliklikler, teknolojik geliflmeler ve nitelikli, her teknolojiyi kullanan personele gereksinimi gibi nedenler ileri sürmektedir. Bu nedenler ileri sürülürken sadece komisyon karar na dayan lmaktad r. Davac n n ya da emekli edilenlerin çal flmas na gereksinim duyulmad na, ço- unlu u teknisyen olan bu kiflilerin yeni teknolojiyi kullanamad klar konusunda yeterli bir inceleme ve araflt rma yap lm fl de ildir. Öncelikle iflverenin feshe gerekçe gösterdi i rekabet yapabilme ve yeni teknolojiyi kullanma yüksek e itimli, teknolojiyi kullanan kaliteli personele gereksinimi olup olmad, ifl sözleflmesi feshedilen davac n n bu nitelikleri tafl y p tafl mad -, hizmetine gereksinim bulunup bulunmad somut flekilde iflçinin sicil dosyas incelenerek araflt r lmal, bu hususta, telekomünikasyon ve iletiflim konular nda uzman, tarafs z bilirkiflilerden rapor al nmal, buna göre feshin geçerli nedene dayan p dayanmad belirlendikten sonra karar verilmelidir. Yaz l flekilde eksik inceleme ile karar verilmesi hatal d r...) Gerekçesiyle oybirli i ile bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yap lan yarg lama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmifltir.

32 1286 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 80 Say : 3 Y l 2006 TEMY Z EDEN: Daval vekili HUKUK GENEL KURULU KARARI Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme karar n n süresinde temyiz edildi i anlafl ld ktan ve dosyadaki ka tlar okunduktan sonra gere i görüflüldü: A-Davac n n isteminin özeti; Davac vekili, davac n n, fl Kanunu kapsam nda çal flmakta iken ifl akdinin tarihinde feshedildi i, feshin 4857 say l fl Kanununun 20. maddesi uyar nca geçerli bir sebebe dayanmad n belirtilerek; "feshin geçersizli inin tespitine, davac n n ifle iadesine ve ifle bafllatmama tazminat ile boflta geçen süre için ücret alaca na" karar verilmesini istemifltir. B-Daval n n cevab n n özeti; Daval vekili, davac n n tüm yasal haklar verilerek ifl akdinin feshedildi ini, feshin geçerli nedene dayand n savunmufltur. C-Yerel Mahkemenin Karar n n Özeti; Yerel mahkemece, ifl akdinin feshinin yasada say l koflullara uygun olmad gerekçesi ile "davan n kabulüne karar verilmifltir. D-Temyiz Evresi ve Direnme; Hüküm, daval vekilinin temyizi üzerine Özel Dairece yukar ya aynen al nan gerekçeyle bozulmufl, yerel mahkeme bu bozmaya karfl "önceki kararda direnilmesi gerekmifltir, direnme karar vermifltir. E-Maddi Olay: Davac iflçi, daval flirkette çal flmakta iken, iflverence ifl akdinin tarihinden geçerli olmak üzere feshedildi i, davan n yasal süre içinde aç lm fl oldu u görülmektedir. F-Gerekçe; 4857 say l fl Kanununun "Fesih bildirimine itiraz ve usulü" nü düzenleyen 20. maddesi; " fl sözleflmesi feshedilen iflçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmedi i veya gösterilen sebebin geçerli bir sebep olmad iddias ile fesih bildiriminin tebli i tarihinden itibaren bir ay içinde ifl mahkemesinde dava açabilir. Toplu ifl sözleflmesinde hüküm varsa veya taraflar anlafl rlarsa, uyuflmazl k ayn sürede özel hakeme götürülür. "Feshin geçerli bir sebebe dayand n ispat yükümlülü ü iflverene aittir. flçi feshin baflka bir sebebe dayand n iddia etti i takdirde, bu iddias n ispatla yükümlüdür. "Dava seri muhakeme usulüne göre iki ay içinde sonuçland r l r, mahkemece verilen karar n temyizi halinde Yarg tay bir ay içinde kesin olarak karar verir. "Özel hakemin oluflumu çal flma esas ve usulleri bu yönetmelikle belirlenir." Hükmünü getirmifltir.

33 Yarg tay Kararlar 1287 Genel Kurulun önüne gelen uyuflmazl kta ön sorun, 4857 say l fl Kanununun 20/3. maddesinde yer alan "mahkemece verilen karar n temyizi halinde Yarg tay ilgili Dairesinin verece i karar n kesin olmas kural ndan ne anlafl lmas gerekti i noktas nda toplanmaktad r. An lan düzenlemede yer alan, ifl akdinin feshinin geçersizli ine iliflkin olarak aç lacak bir davan n seri yarg lama usulüne göre k sa süre içerisinde sonuçland r lmas düflüncesi, iflçinin emek gelirinden olanaklar ölçüsünde en k sa süre yoksun kalmas ilkesinden do mufl, bu nedenle de Yarg tay Özel Dairesince verilecek karar n kesin olmas amaçlanm flt r. Benzer nitelikteki düzenlemelere; 2821 say l Sendikalar Yasas n n 4. maddesi, 2822 say l Toplu fl Sözleflmesi, Grev ve Lokavt Kanununun 3, 12, 15 ve 60. maddelerinde de yer verilirken ifl hukukuna yön veren temel ilke ve düflüncelerden hareket edildi i, Hukuk Genel Kurulu'nun gün 1984/9-834 Esas ve 1985/201 Karar say l karar nda da, benzer bir konunun ele al nd görülmüfl ve 2822 say l Kanunun 15. maddesinde yer verilen "Yarg tay'ca... kesin karara ba lan r hükmü ile yasa koyucunun burada bozma karar na karfl direnme yolunu kapamay amaçlad n n vurguland na iflaret edilmifltir. Aç klanan nedenlerle, kesin karar verme hususundan, Yarg tay Özel Daire karar n n kesin oldu u, bunun için de direnmeye konu edilemeyece ini kabul etmek gerekir. Yasa koyucu burada aç kça, "Yarg tay'ca kesin olarak karara ba lan r." demek suretiyle, bozma karar na karfl direnme yolunu kapam fl bulunmaktad r. O halde Özel Dairenin bozma karar na bu nedenle uyulmak gerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya ayk r d r. Direnme karar bozulmal d r. SONUÇ: Daval vekilinin temyiz itirazlar n n kabulü ile, direnme karar n n yukar da aç klanan ve Özel Daire bozma karar nda gösterilen nedenlerden dolay HUMK un 429. maddesi gere ince BOZULMASINA, istek halinde temyiz peflin harc n n geri verilmesine, gününde oybirli i ile karar verildi.

34 1288 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 80 Say : 3 Y l 2006 YARGITAY HUKUK GENEL KURULU E: 2005/ K: 2005/494 T: MUNZAM SANDI N SSK YA DEVRED LMES SANDIK ÜYES S GORTALININ EMEKL L K STATÜSÜ YÖNÜNDEN HAKLARI (506 SK m. Ek 36, 38, 60, 61) Özet: Sosyal Sigortalar Kurumu na devredilmifl olan munzam sand n devir ifllemlerinin sand k senedine, Tesis ve Tadil Sözleflmesi Yönetmeli i ne ve devir konusunda yasal düzenleme getiren 506 Say l Yasa n n ek 36. Maddesine uygun olmas karfl s nda, sand k üyesi sigortal lehine devirden önce ödenen yafll l k ayl n n miktar yönünden kazan lm fl bir hakk n varl ndan söz edilemez. (*) Taraflar aras ndaki Tespit- ptal davas ndan dolay yap lan yarg lama sonunda; stanbul 4. fl Mahkemesince davan n k smen kabulüne dair verilen gün ve 2002/1080 esas, 2003/377 Karar say l karar n incelenmesi daval SSK vekili taraf ndan istenilmesi üzerine, Yarg - tay 10. Hukuk Dairesinin gün ve 2004/ say l ilam ile; ( Dava 506 Say l Kanunun geçici 20. Maddesi kapsam nda olan sand n ek 36. Maddeye göre Sosyal Sigortalar Kurumuna devri sonucu devirden önceki yafll l k ayl n n ayn miktar üzerinden devam gerekti inin tespiti istemine iliflkindir. Mahkeme, ilam nda belirtildi i flekilde iste in kabulüne karar vermifltir. Daval lardan Ankara Anonim Türk Sigorta fiirketinin bütün personelini kapsayacak flekilde 506 say l kanunun geçici 20. Maddesine göre Ankara Anonim Türk Sigorta fiirketi Memur ve Hizmetlileri Sa l k ve Emeklilik Sand ad yla, yard m sand kurdu u tarihinde de ifltirilen Sand k Tesis-Tadil Sözleflmesi Yönetmeli inin 36. Maddesi ile üyelerine, 506 say l yasan n 60. Maddesine göre yafll l k düzenleme ile 506 say l Kanuna göre Sosyal Sigortalar Kanunu nun öngördü ü kazanç üst s n r na kadar olan kazançlar üzerinden kanunun 61. Maddesine göre hesaplanacak miktara Sosyal Sigortalar Kanununun öngördü ü prime esas üst s n r ile, sand n öngördü ü üst s n r aras nda kalan kazançlara göre hesaplanacak miktar eklenerek yafll l k ayl ba lanaca belirtilmektedir ki bu yöntem ve hesaplama sonucu sand k üyelerinin yafll l k ayl klar n n Sosyal (*) Gönderen: Av. Ünal KAYNAK

35 Yarg tay Kararlar 1289 Sigortalar Kurumu ndaki emsallerinden fazla oldu u görülmektedir. O nedenle tarihinde de ifltirilen Vak f Tadil Sözleflmesinin 15. Maddesine göre, teknik bilanço aç k gösterdi inde aidatlar n art r laca, aidatlardaki art fla ra men aç k kapanamaz ise, faal ve emekli üyelere karfl mükellefiyetleri sosyal sigortalar kanunlar nda derpifl edilen teminat n alt na düflmemek flart yla indirilebilece i, bu tedbirlere ra men aç k kapanmaz ise, kalan aç n derecesi nazara al narak flirket idare meclisinin gereken karar verece i, 36. Maddesinde ise, fesih ve tasfiyeye karar verildi- i takdirde faal ve ayl k alanlar ile dul ve yetimler hakk nda alaka dereceleri nazar itibari al nmak flart yla bir aktüer taraf ndan yap lacak teknik hesaplara istinaden ve flirket idare meclisince tensip edilecek tevziat esas ve flartlar dahilinde adilane bir suretle taksim edilece i düzenlemesi getirilmifl oldu u anlafl lmaktad r. Bu cümleden olarak Ankara Anonim Türk Sigorta fiirketi Yönetim Kurulu, tarihinde ald kararla sand n aktif ve pasif dengesinin üyeler aleyhine bozulmas nedeniyle, tarihinden geçerli olmak üzere ödenen ayl klar ve sosyal yard mlar n Sosyal Sigortalar Kanununun öngördü ü s n rlar içinde ödenmesine karar vermifltir. Öte yandan, Bakanlar Kurulu tarih say l karar ile de sand n 506 say l Kanunun ek 36. Maddesine göre Sosyal Sigortalar Kurumuna devrini kararlaflt rm flt r. Bu ba lamda, Sosyal Sigortalar Kurumu, Çal flma ve Sosyal Güvenlik Bakanl ve Hazine Müsteflarl nca oluflturulan Kurulun yapt aktüeryal hesaplar sonucunda TL teknik aç k oldu u belirlenmifl bulunmaktad r. Belirtelim ki, 506 say l Kanunun ek 36. Maddesi 3. Bendinde devredilen sand klardan yararlanan personelin hizmet y llar ve primleri ödenmek veya ödenmifl olmak suretiyle 506 say l Sosyal Sigortalar Kanununa göre emsallerine uygun olarak intibaklar n n yap lmas da dahil olmak üzere, devire iliflkin usul ve esaslar Maliye Bakanl, Sanayi ve Ticaret Bakanl -, Hazine ve D fl Ticaret Müsteflarl ile Çal flma ve Sosyal Güvenlik Bakanl nca müfltereken belirlenece i öngörülmektedir. flte bu yasal düzenleme sonucu tarihinde belirlenen usul ve esaslar n 3. Maddesinde, sand n aktif ve pasif üyelerinin sand a prim ödemek suretiyle geçen hizmetlerinin 506 say l Sosyal Sigortalar Kanununa tabi hizmetleri gibi de erlendirildi i, statüsüne göre gelir ve ayl k ba lananlar ile bunlar n hak sahipleri hakk nda 506 say l Kanun hükümlerinin uygulanaca, ayl klar halen ödenmekte olanlar n bu kanuna göre intibak yap ld görülmektedir. Davac n n flahsi dosyalar incelendi inde devir sonras Sosyal Sigortalar Kurumunun ba lad ayl n sand n yafll l k ayl ba lad tarihte yürürlükte olan 506 say l Yasa hükümlerine göre do ru olarak hesaplan-

36 1290 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 80 Say : 3 Y l 2006 d ve tarihinden itibaren de hesaplanan yeni ayl klar n ödendi i anlafl lm flt r. Bu çevrede, Daval Sosyal Sigortalar Kurumunun ifllemleri, devredilen Sand k Senedine, Tesis-Tadil Sözleflmesi Yönetmeli ine ve yasal düzenlemeyi oluflturan 506 say l Sosyal Sigortalar Kanununun ek 36. Maddesine uygun olup, davac lehine kazan lm fl bir hakk n varl ndan da söz edilemeyece i gözetilmeden mahkemece davan n reddi yerine, yaz l gerekçe ile kabulüne karar verilmesi usul ve yasaya ayk r olup bozma nedenidir. O halde daval Kurum vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazlar kabul edilmeli ve hüküm bozulmal d r ) Gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yap lan yarg lama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmifltir. TEMY Z EDEN: Daval SSK vekili HUKUK GENEL KURULU KARARI Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme karar n n süresinde temyiz edildi i anlafl ld ktan ve dosyadaki kâ tlar okunduktan sona gere i görüflüldü: Taraflar n karfl l kl iddia ve savunmalar na, dosyadaki tutarak ve kan tlara, bozma karar nda aç klan n gerektirici nedenlere göre, Hukuk Genel Kurulu nca da benimsenen Özel Daire bozma karar na uyulmak gerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya ayk r d r. Bu nedenle direnme karar bozulmal d r. SONUÇ: Daval SSK vekilinin temyiz itirazlar n n kabulü ile, direnme karar n n Özel Daire bozma karar nda gösterilen nedenlerden dolay HUMK un 429. Maddesi gere ince BOZULMASINA, gününde oybirli iyle karar verildi.

37 Yarg tay Kararlar 1291 YARGITAY HUKUK GENEL KURULU E: 2005/4-643 K: 2005/675 T: HAKSIZ F L FA Z N BAfiLANGIÇ TAR H Özet: Haks z fiilde zarar olay an nda oluflur. Hal böyle olunca hesaplanan tüm giderlere olay tarihinden itibaren faiz yürütülmesi gerekir. Zarar n giderimine yönelik harcaman n ilerdeki bir tarihte yap lm fl olmas, haks z fiilde olay tarihinden itibaren faiz yürütülmesi kural n etkilemez. (*) Taraflar aras ndaki Tazminat davas ndan dolay yap lan yarg lama sonunda; Kad köy 20. Asliye Hukuk Mahkemesi nce davan n k smen kabulüne dair verilen gün ve 1998/ /583 say l karar n incelenmesi daval lar vekili taraf ndan istenilmesi üzerine, Yarg tay 4. Hukuk Dairesi nin gün ve say l ilam yla; ( 1- Dosyadaki yaz lara, karar n dayand kan tlarla yasaya uygun gerektirici nedenlere, özellikle delillerin de erlendirilmesinde bir isabetsizlik görülmemesine göre afla daki bentlerin kapsam d fl nda kalan temyiz itirazlar reddedilmelidir. 2- Daval lar n di er temyiz itirazlar na gelince; dava, trafik kazas nedeniyle u ran lan zarar n tazmini istemine iliflkinidir. Yerel mahkemece dava k zmen kabul edilmifl, karar daval lar taarf ndan temyiz edilmifltir. Davac taraf kafada çökme k r oluflmas nedeniyle ilerde olabilcek ameliyat ve tedavi giderlerini de içeren maddi tazminat kaleminden oluflan zarar n n da hüküm alt na al nmas n istemifltir. Daval lar ise bir k s m tedavi giderlerinin kendilerince karfl land n ileri sürmüfller, bilirkifli incelemesine itirazla birlikte iki adet çekle davac tarafa ödeme yapt klar n belirterek bu iddialar n yinelemifllerdir. Daval lar n bu savunmalar na dayanarak yapt klar ödemelerle ilgili çeklerin belirtilmesi savunmay geniflletme olarak düflünülemez. fiu durumda mahkemece yap lacak ifl, mevcut yaralanmadan dolay tedavi giderinin ne miktarda olailece ini hesaplatt rd ktan sonra, daval larca yap lan ödemelerin gözard edilmesi usul ve yasaya ayk r oldu undan karar n bozulmas gerekmifltir. 3- Yarg lama ile küçü ün ilerde yap lmas gerekli ameliyat nedeniyle 1 Temmuz 2002 tarihli B grubu Ameliyat Fiyat listesine göre yapaca ameliyat giderinden oluflan zarar belirlenmifl olup, bu kalem isteme henüz (*) Gönderen Av. Cengiz T HAN

38 1292 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 80 Say : 3 Y l 2006 harcama yap lmadan olay tarihinden itibaren faiz yürütüldü ü gibi, davac n n di er fatural harcamalar na da harcama tarihlerine bak lmaks z n olay tarihinden itibaren faiz yürütülmesi do ru de ildir. Ameliyat ve tedavi gidrlerinin daha sonra yap laca ve yap ld gözönüne al nd nda bu kalem istemlerden ameliyat giderinin hesapland tarife tarihinden di er fatural harcamalar n fatura tarihinden itibaren yasal faizi hüküm alt na al nmas gerekirken, bu kalem istemlere olay tarihinden faiz yürütülmesi de bozma nedeni say lm flt r ) gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yap la yarg lama sonunda; mahkemece önceki kararda direnilmifltir. TEMY Z EDEN: Daval lar vekili HUKUK GENEL KURULU KARARI Hukuk Genel Kurulu nca incelenerek direnme karar n n süresinde temyiz edildi i anlafl ld ktan ve dosyadaki kâ tlar okunduktan sonra gere i görüflüldü; A-DAVACININ STEM N N ÖZET : Daval S nin kulland araçla davac K ye çarpt ve a r derecede yaralanmas na neden oldu unu, olayda daval n n asli ve tam kusurlu oldu- unu, bu kaza sonucu kafa kemi inde çökme olup bu nedenle psikolojik travma geçirdi ini ileri sürerek TL. Maddi TL manevi tazminata karar verilmesini talep etmifltir. B- DAVALININ CEVABININ ÖZET : Meydana gelen kazada davac n n da kusurlu bulundu unu, davan n haks z oldu unu ileri sürerek davan n reddine karra verilmesini istemifltir. C- YEREL MAHKEME KARARININ ÖZET : Yerel mahkemece; daval n n meydana gelen kazada 8/8 oran nda kusurlu oldu unun al nan raporla saptand, ceza dosyas nda ise daval n n mahkum edildi i, al nan bilirkifli raporuna göre maddi zarar n n tespit edildi i belirtilerek, TL maddi ve TL manevi tazminat n olay tarihinden itibaren iflleyecek yasal faizi ile birlikte tahsiline karar verilmifltir. D- TEMY Z EVRES VE D RENME: Hüküm daval lar taraf ndan temyiz edilmifl ve Özel Dairece yukar ya aynen al nan gerekçelerle bozulmufltur. Yerel Mahkeme; faizin bafllang ç tarihinin olay tarihi olmas gerekti i gerekçesi ile bozma karar n n bu bölümüne direnmifltir.

39 Yarg tay Kararlar 1293 E- UYUfiMAZLIK: Haks z eylemde faizin bafllang ç tarihinin masraf n yap ld tarih mi, yoksa olay tarihi mi olmas gerekti i noktas nda toplanmaktad r. F- GEREKÇE: Hemen belirtilmelidir ki, zarar verici olay neticesinde hak konusu varl kta olumsuz yönde bir de ifliklik meydana gelmektedir. Bu durum ayn zamanda hak sahibinin malvarl nda azalmaya yol açmaktad r. Örne in; antik bir vazo k r ld nda, vazo sahibinin malvarl vazonun de- eri kadar azalm flt r. Fakat ayn anda vazonun de eri miktar nda bir tazminat alaca do mufl ve malvarl nda meydana gelen eksilmenin yerini alm flt r. Bu itibarla zarar n tespitinde esas al nacak an, tazminat alaca- n n do du u yani hak konusu varl kta de iflikli in meydana geldi i an olmal d r. sviçre Federal Mahkemesi de malvarl n n flimdiki durumu ile zarar verici olay meydana gelmeseydi içinde bulunacak oldu u durum aras nda fark n zarar meydana getirece ini aç klamaktad r (BGE 116 II 444; 115 II 481; 104 II 199; 97 II 176; 87 II 291 (=Pra. 51, Nr. 29) 64 II 138; Ayn yönde Merz, H. Schweizerisches Privatrecht, Sechster Band: Obligationenrecht, Allgemeiner Teil, Erster Teilband, Basel und Frankfurt am Main 1984, Ofinger K/Stark E.W 2, N.9; O uzman MK/Öz MT Borçlar Hukuku Genel Hükümler sanbul 1995 s. 528, 529, 546; Tekinay SS/Akman S/Burcuo lu H/Altop A., Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 7. Bask, stanbul 1993 s. 602; Tando an H. Türk Mesuliyet Hukuku, Akit D fl v eakdi Mesuliyet Ankara 1961 s. 265) Temerrüt faizi en erken borcun muaccel oldu u andan itibaren ifllemeye bafllar. Tazminat borçlar nda borcun muaccel oldu u an, genellikle zarar verici olay n meydana geldi i and r. (BGE 81 II 519) Zarar henüz do mam fl olsa bile, gelecekte gerçekleflmesi beklenen zararlar için tazminat alaca do ar ve bu alacaklar, zarar n do aca n n belli olmas ndan itibaren muaccel hale gelir. Dolay s yla tazminat borçlar nda temerrüt faizi en erken zarar verici olay n meydana geldi i veya zarar n do aca n n tahmin edildi i andan itibaren ifllemeye bafllar. Tazminat, malvarl nda oluflan eksilmeden borçlunun sorumlu oldu u tutard r. Bu tutar genellikle olay tarihindeki yahut özellikle insan zararlar n olay tarihine döndürülmüfl de eri ifade eder. Ne var ki, bu tazminat n ödenmesinin olay tarihinde yap lmamas nedeniyle olay tarihi ile ödeme tarihi aras ndaki zamanda bu alacaktan mahrum kal nmas nedeniyle bir ek zarar oluflmaktad r. flte bu ek zarar faizle karfl lanmaya çal - fl lmaktad r. Haks z eylemlerde temerrüt olay an nda olufltu undan, temerrüdün oluflmas için ayr ca ihtara gerek yoktur. Müflterek hukukun Gasp eden daima temerrüt halindedir prensibi gere ince, bir fleyi iadeye veya haks z bir fiil sebebiyle zarar ve ziyan ödemeye mecbur olan kimse hakk nda, hukukun umumi prensiplerine göre

40 1294 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 80 Say : 3 Y l 2006 mütemerrit bir borçlu gibi muamele yap lacakt r. Borçlu haks z fiilin ifllenmesinden itibaren zarar n faizinden sorumlu olur (Tuhr Av. Borçlar Hukunun Umumi K sm, Cevat Edege Tercümesi, Yarg tay Yay nlar, Ankara 1983 s. 611, Fevzio lu, NF Borçlar Hukuku Genel Hükümler stanbul 1977 c.2 s.232 vd) Bu ilkelerin fl nda somut olaya bak ld nda; S nin kulland araçla davac K ye tarihinde çarpt, bu kaza neticesinde 45 gün mutad ifltigaline engel olacak ve uzuv tatili olarak nitelikte yaraland, davac n n bu olay nedeni ile ila tarihleri aras nda çeflitli hastanelerde tedavi gördü ü ve toplam TL masraf yapt, bununla birlikte davac n n kafatas nda mevcut olan defektin doldurulmas için ameliyat yap lmas gerekti i, tarihli fiyat çizelgesine göre ameliyat giderinin TL alaca n n belirlendi i anlaflmaktad r. Meydana gelen kaza an nda zarar olufltu undan ve tarihte daval temerrüde düfltü ünden, haks z eyleme maruz kalan kiflinin daha sonra tedavi ettirilmesi ve harcaman n tedavi zaman nda yap lmas, zarar n tedavi an nda olufltu u anlam na gelmez. Zarar olay an nda oluflmufltur. Hal böyle olunca hesaplanan tüm giderlere olay tarihinden itibaren faiz yürütülmesi gerekti i yönünde mahkeme karar do ru olup onanmas gerekir. Bununla birlikte yerel mahkemenin daval lar taraf ndan çek karfl l yap ld bildirilen ödemenin araflt r larak, bulunacak miktar n zarardan mahsup edilmesi gerekti i yönündeki Özel Daire bozma ilam na uydu u, araflt rma yapt ve yeni bir hüküm kurdu u anlafl lmaktad r. flte kurulan bu yeni hükme yönelik daval lar vekilinin temyiz itirazlar n n Özel Dairece incelenmesi gerekir. SONUÇ: 1- Haks z eylem nedeniyle yap lan masraflara uygulanacak faizin bafllang ç tarih ile ilgili olarak daval lar vekilinin temyiz itirazlar n n reddi ile direnme karar n n yukar da aç klanan nedenlerle ONANMASINA ve afla daki dökümü yaz l (136.98) YTL bakiye temyiz ilam harc n n temyiz edenden al nmas na oyçoklu u ile, ikinci görüflmede, 2-Daval larca yap lan ödeme iddias üzerine Özel Daire bozma ilam - na uyularak yap lan araflt rma sonucu kurulan bölüme iliflkin daval lar vekilinin temyiz itirazlar n n incelenmesi için dosyan n Yarg tay 4. Hukuk Dairesine gönderilmesine oybirli i ile gününde karar verildi. KARfiI OY YAZISI Uyuflmazl k haks z fiil tarihten çok sonraki tarihte yap lmas düflünülen ameliyat masraf ile, di er fatural harcamalar n faiz bafllang c n n olay tarihinden mi? Yoksa fatura/ihtimali ameliyat de erlerinin hesap edildi i tarihten mi? Bafllayaca noktas nda toplanmaktad r. Hukukumuzda insana verilen zararlardan dolay iki temel zarar türü vard r. Birincisi maddi zarar. kincisi ise manevi zarard r. Maddi zarar kendi içerisinde ikiye ayr l r. lki tedavi masraflar, ikincisi çal flma gücünün azalmas ndan do an

41 Yarg tay Kararlar 1295 zarard r (BK m. 46). Dolayas ile maddi tazminatla-manevi tazminat masraflarla, çal flma gücünün aç lmas ndan do an zarar kalemleri farkl amaca hizmet ederler. Tedavi giderleri, sa l k durumunun düzelmesi ve iyileflmesi için gerekli muayene, tahlil, teflhis, tedavi, hastane, ilaç, bak m vs içerir. Çal flma gücünün kayb ndan do an zarar ise kiflinin çal flma gücünden do- an kayb n olumsuz ekonomik sonuçlar d r. Manevi zararlar, zarar görenin kiflilik de erlerindeki azalmad r (BK m. 49) flte bu zararlar n giderimi tazminat yolu ile sa lan r (kategorik ayr mlar ve ayr nt l bilgi için bkz TANDO AN, Haluk, Türk Mesuliyet Hukuku, Ankara 1961, s. 283 vd; EREN, Fikret, Borçlar Hukuku, C.1, R6, Ankara 1998, s.739 vd; DESC- HENAUX, Henri/TERC ER, Pierre, Sorumluluk Hukuku, (Çev. Salim ÖZDEM R, Ankara 1983, s. 187 vd) Faiz, tazminat n bir parças d r. Amaç, tazminat borcu do du u anda zarar telafi edilmifl olsayd, zarar gören flimdi hangi durumda olacak idi ise, o durumun yarat lmas d r (NOMER, N. Haluk, Haks z Fiil Sorumlulu unda Maddi Tazminat n Belirlenmesi, Doktora Tezi, stanbul 1996, s. 215 ve ay n sayfan n 1 ve 2 nolu dipnotunda yer alan Keller/Gabi-Bulliger, Brelim, Merz gibi yazarlar ve eserleri). Uyuflmazl kta yeri olmamas na ra men çal flma gücünden do an zararlar n dönemsel zararlar oldu u, çekilen ac ve üzüntülerin manevi zararlar oldu unu göz önünde tutmak gerekir. Tedavi giderleri nedeni ile yap lan masraflar n, giderlerin yap ld andan itibaren faiz bafllat l r (Bkz DESCHENÜUX/TERC ER, s. 182), faturalar için bafllang ç noktas, bunlar n düzenlendi i and r (Bkz. DESCHENAUX/TERC ER, s. 183 ve bu düflünceyi paylaflan ATF 82/1956 II 25-Jdt 1956 i 324; ATF jdt 1971 i 432) Önemli olan tedavinin yap laca veya yap ld an, o tarihteki de erlerdir. Aksi halde tazminat s n rlar afl lm fl ve zarar veren yönünden bir fakirleflme, zarar gören aç s ndan bir zenginleflme söz konusu olacakt r. Örne in, enflasyonun % 10 oldu u bir ülkede 100 birimlik bir ameliyat sene sonunda 110 birime ulafl r. Ameliyat sene bafl nda yap lsa faiz 100 birimden bafllayacak, sene sonunda zarar görenin eline 110 birim geçecektir. E er zarar sene sonundaki de erden al rsak, faiz y l sonundaki 110 birimden bafllayacakt r. Her iki sonuçta de iflmez. Ancak sene sonundaki 110 birime tekrar sene bafl ndaki tarihten itibaren % 10 faiz iflletilirse 111,1 gibi bir sonuç ç kar. flte bu aradaki 1,1 birimlik fark, zenginleflme sonucunu do urur. Ço unluk görüflünün vard sonuç da budur. Çünkü olay 1999 y l nda meydana gelmifl, ameliyat giderleri 2002 y l nda belirlenmifl, faiz olay tarihinden bafllat lm flt r. Zarar görenin çekti i ac ve üzüntünün karfl l maddi zarar olmad gibi, faizin her türlü haks z fiillerde olay tarihinden bafllayaca na dair bir tazminat prensibi de yoktur. Zarar ve tazminat farkl kavramlard r. Avrupa Birli i ülkelerinde faiz hüküm tarihi, dava tarihi gibi çeflitli tarihlerde bafllar (Ayr nt için bkz. Mc Intasch, David/Holmes/Marjorie, Personel Injury Awards in Ec Countries, Lloyd s of London Pres Ldt Davies Amold Cooper 1990, s. 15) Sadece sorumluluk ve tazminat hukuku tekniklerine yaklafl m biçimine özgü olarak ço unluk görüflüne kat lam yorum.

42 1296 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 80 Say : 3 Y l 2006 YARGITAY HUKUK GENEL KURULU E: 2005/ K: 2006/759 T: YÖNET M PLANINDA MESKEN OLAN BA IMSIZ BÖLÜMÜN BAfiKA AMAÇLA KULLANAMAYACA I (634 SK m. 28) Özet: Kat Mülkiyeti Yasas na göre düzenlenmifl Yönetim Plan nda mesken olan ba ms z bölüm, mesken olarak kullan labilir. Baflka bir amaçla kullan lamaz. Taraflar aras ndaki " flyeri Olarak Kullan lan Ba ms z Bölümün Mesken Niteli ine Dönüfltürülmesi stemine liflkin Davan n" yarg lamas sonunda; Bak rköy l. Sulh Hukuk Mahkemesince davan n reddine dair verilen gün ve 2003/723 E. 2004/649 K. say l karar n incelenmesi davac vekili taraf ndan istenilmesi üzerine, Yarg tay 18. Hukuk Dairesinin gün ve 2004/ say l ilam ile; (...Dava konusu edilen 11 numaral TK ait ve 18 numaral TV ye ait ba- ms z bölümler tapu kayd nda mesken olarak görülmekte olup, yerinde yap lan incelemede buran n müflavirlik bürosu olarak kullan ld belirlenmifltir. Ana tafl nmaza iliflkin Yönetim plan n n 12. maddesinde kat malikleri kurulunun oybirli i ile ald karar bulunmad kça ba ms z bölümlerin tapu: sicilinde belirtilen nitelikleri d fl nda kullan lmayaca öngörülmektedir. Kat Mülkiyeti Yasas n n 24. maddesinin ikinci f kras hükmüne göre, tapuca mesken olarak gösterilen ba ms z bir bölümde iflyeri aç labilmesi için buna kat malikleri kurulunun oybirli i ile karar vermesi gerekir. Yarg - tay uygulamalar nda mesken nitelikli ba ms z bir bölümde doktor muayenehanesi, avukat yaz hanesi veya mühendislik bürosu açabilmesi sözü edilen yasa maddesinde belirtilen iflyeri niteli inde say lmamakta ve dolay s yla tüm kat maliklerinin oybirli i ile ald klar bir karar n varl aranmamakta ise de, tüm kat malikleri ile onlar n külli ve cüzi haleflerini ba layan sözleflme niteli indeki yönetim plan n n 12. maddesinde ba ms z bölümlerin tapu sicilinde belirtilen eksikleri d fl nda kullan lamayaca aç kça hükme ba lanm fl oldu undan, buna göre büronun da tapu sicilinde belirtilen mesken niteli inde olmad gözetilerek dava konusu 11 ve 18 numaral daval lara ait ba ms z bölümlerin tapuda yaz l olan mesken niteli ine dönüfltürülmesine karar verilmesi gerekirken, yaz l gerekçe ile bu yoldaki istemin reddi yolunda hüküm kurulmas do ru görülmemifltir. Bu itibarla yukarda aç klanan esaslar göz önünde tutulmaks z n yaz - l flekilde hüküm tesisi isabetsizdir...) Gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yap lan yaralama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmifltir.

43 Yarg tay Kararlar 1297 TEMY Z EDEN : Davac vekili HUKUK GENEL KURULU KARARI Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme karar n n süresinde temyiz edildi i anlafl ld ktan ve dosyadaki ka tlar okunduktan sonra gere i görüflüldü: Dava, tapuda mesken niteli i ite kay tl olup, iflyeri olarak kullan lan ba- ms z bölümlerin mesken niteli ine dönüfltürülmesi istemine iliflkindir. A-DAVACININ STEM N N ÖZET : Davac vekili; tapuda mesken olarak kay tl bulunan 11 ve 18 numaral ba ms z bölümlerin, Yönetim Plan nda yer alan yasaklay c hükme ra men daval ba ms z bölüm maliklerince iflyeri olarak kullan ld n ileri sürerek; dava konusu ba ms z bölümlerin Yönetim Plan na ayk r fleklide iflyeri olarak kullan lmas n n meni ile mesken gere ince dönüfltürülmesine karar verilmesini istemifltir. B-DAVALININ CEVABININ ÖZET : Daval TV vekili; Yeminli Mali Müflavir olan müvekkilinin, iflyeri olarak kulland 18 numaral ba ms z bölümde ticari hiçbir faaliyette bulunmad n savunarak, davan n reddine karar verilmesini talep etmifltir. Daval BK vekili; mesken nitelikli 11 numaral ba ms z bölümü, müvekkilinin mali müflavirlik bürosu olarak kullanmas na kanuni bir engel bulunmad gibi, Yönetim Plan nda bu yönde yasaklay c bir hükmün de yer almad n savunarak, davan n reddine karar verilmesini istemifltir. C-YEREL MAHKEME KARARININ ÖZET : Yerel Mahkeme; "tapuda mesken olarak görünen dava konusu ba ms z bölümlerin, daval lar taraf ndan 'müflavirlik bürosu'' olarak kullan ld - tespit edilmifl ise de, müflavirlik bürosunun Kat Mülkiyeti Kanunu'nun 24. maddesinde gösterilen yasak ifller kapsam na girmedi i ve Yönetim Plan nda da meskende büro aç lmas n yasaklayan bir hüküm bulunmad - n n anlafl ld " gerekçesiyle "davan n reddine" karar yermifltir. D-TEMY Z EVRES, BOZMA VE D RENME: Davac vekilince temyiz edilen karar, Özel Daire'ce yukar da yaz l gerekçeyle bozulmufl; Yerel Mahkeme önceki gerekçesini tekrarlayarak direnme karar vermifl; direnme karar n davac vekili temyiz etmifltir. E-MADD OLAY: Dava konusu 11 ve 18 numaral ba ms z bölümler tapuda "mesken" niteli i ile kay tl olup; Mahkemece yerinde yap lan keflifte, daval lar taraf ndan "müflavirlik bürosu" olarak kullan ld klar belirlenmifltir.

44 1298 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 80 Say : 3 Y l 2006 Yönetim Plan n n, kat maliklerinin haklar n n ve yükümlülüklerinin düzenlendi i 12. maddesinde; Ana gayrimenkulün tamam veya ayr ayr ba ms z bölümleri, kat malikleri kurulunun oybirli i ile karar bulunmad kça tapu sicilinde belirtilen nitelikleri d fl nda kullan lamaz hükmü yer almaktad r. F-UYUfiMAZLIK : Özel Daire ile Yerel Mahkeme aras ndaki uyuflmazl k; tapuda mesken niteli i ile kay d bulunan dava konusu 11 ve 18 numaral ba ms z bölümlerin, Yönetim Plan n n 12. maddesi hükmü karfl s nda, müflavirlik bürosu olarak kullan l p kullan lamayaca noktas nda toplanmaktad r. G-GEREKÇE: Çekiflmenin çözümü için örne inde, kat mülkiyeti bir yap da Yönetim Plan n n hukuksal niteli i üzerinde durmakta yarar vard r. 634 say l Kat Mülkiyeti Kanunu nun 28. maddesinin birinci f kras nda; "Yönetim: Plan yönetim tarz n, kullanma maksat ve fleklini yönetici ve denetçilerin alacaklar ücreti ve yönetime ait di er hususlar düzenler. Yönetim plan bütün kat maliklerini ba layan bir sözleflme hükmündedir denildikten sonra, ikinci f kras nda; Yönetim plan nda hüküm bulunmayan hallerde, ana gayrimenkulün yönetiminden do acak anlaflmazl k bu kanuna ve genel hükümlere göre karara ba lan r" hükmü öngörülmüfltür. Bu aç k hüküm karfl s nda; kat mülkiyeti yap n n yönetiminin, sözleflme hükmünce olan Yönetim Plan gere ince yap laca ; ç kan anlaflmazl klarda Yönetim Plan nda hüküm bulundu u takdirde, öncelikle Yönetim Plan nda yer alan hükümlerin, aksi takdirde Kat Mülkiyeti Kanunu ve genel hükümlerin uygulanmas gerekti i kuflkusuzdur. Di er bir ifadeyle, Kanunun emredici hükümlerine ayk r olmamak kayd yla anlaflmazl klar n hallinde hâkimin ilk baflvuraca belge Yönetim Plan olup; Kat Mülkiyeti Kanunu ve genel hükümlere, ancak Yönetim Plan nda hüküm bulunmad hallerde baflvurulmal d r. Somut olayda; Yönetim Plan n n 12. maddesinde "ba ms z bölümler, kat malikleri kurulunun oybirli i ile karar bulunmad kça sicilinde belirtilen nitelikleri d fl nda kullan lamaz" hükmü yer almaktad r. Yönetim Plan nda yap lan bu düzenleme ile, meskenin di er bir flekilde kullan lmas n kat malikleri kurulunun oybirli iyle verece i karar n bulunmas kofluluna ba lam flt r. Hükümde yer alan "tapu sicilinde belirtilen nitelikleri d fl nda' ifadesi, s n rlama olmaks z n, kütükte kay tl niteli i d fl nda tüm kullan m biçimlerini kapsad ndan müflavirlik bürosu niteli inde kullan m n n da yasakland aç kt r. Direnme karar nda sözü edilen, 634 say l Kat Mülkiyeti Kanunu'nun 24. maddesinin birinci f kras nda, yap lmas kesin olarak yasaklanan ifl-

45 Yarg tay Kararlar 1299 ler say lm fl ikinci f kras nda ise kat malikleri kurulunun oybirli iyle verece i kararla aç labilecek olan yerler belirtilmifltir. fiu hale göre, Yönetim Plan n n 12. maddesinde, ba ms z bölümlerin kütükte kay t niteli i d fl nda tüm kullan m biçimleri aç kça yasakland - ndan, tapuda mesken niteli i ile kay tl bulunan dava konusu 11 ve 18 numaral ba ms z bölümlerin müflavirlik bürosu olarak kullan lma olana bulunmamaktad r. Hal böyle olunca; Mahkemece, ayn yöne iflaret eden ve Hukuk Genel Kurulu'nca da benimsenen Özel Daire Bozma karar na uyularak, dava konusu ba ms z bölümlerin tapuda-yaz l mesken niteli ine dönüfltürülmesine karar verilmesi gerekirken; yan lg l gerekçeyle davan n reddine dair önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya ayk r d r. Bu nedenle direnme karan bozulmal d r. SONUÇ: Davac vekilinin temyiz itirazlar n n kabulü ile direnme karar n n yukar da ve Özel Daire bozma karar nda gösterilen nedenlerden dolay HUMK un 429. maddesi gere ince BOZULMASINA, istek halinde temyiz peflin haran n geri verilmesine, gününde oybirli i ile karar verildi.