TOPRAK MAHSULLERĠ OFĠSĠ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Transkript

1 TOPRAK MAHSULLERĠ OFĠSĠ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ANKARA 2014

2 ĠÇĠNDEKĠLER 1. DÜNYA DA DURUM Hububat Buğday Arpa Çavdar Yulaf Mısır Çeltik-Pirinç TÜRKĠYE DE DURUM Hububat Buğday Arpa Yulaf Mısır Çeltik-Pirinç Mamul Madde Ġhracatı TEġEBBÜSÜN SEKTÖR ĠÇĠNDEKĠ YERĠ Yılı Hububat Alım Politikaları Hububat Stok Durumu /2014 Dönemi Çeltik Alım Politikaları /2014 Dönemi Mısır Alım Politikaları DÜNYADA UYGULANAN HUBUBAT DESTEKLEME SĠSTEMLERĠ Avrupa Birliği Reform Süreci Müdahale Alımları Hububat Çeltik AB de Ödeme Kurumları AB Uyum Sürecinde TMO nun AB ye Uyum ÇalıĢmaları Amerika BirleĢik Devletleri (ABD) Avustralya Kanada Arjantin LĠSANSLI DEPOCULUK HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

3 SEKTÖR RAPORU 1. DÜNYA DA DURUM 1.1. Hububat 2013/14 döneminde milyon ton olan hububat üretimi %10 artıģ göstererek milyon ton seviyesine yükselmiģtir. Hububat üretimindeki 183 milyon tonluk artıģın 98 milyon tonu mısırdan (%11 artıģ), 54 milyon tonu buğdaydan (%8 artıģ), 15 milyon tonu arpadan (%12 artıģ), geri kalan 16 milyon tonu diğer hububat ürünlerinden kaynaklanmaktadır. Tablo 1. Dünya Hububat Bilgileri (Milyon Ton) 2006/ / / / / / / /14* 2014/15** Üretim 1, Ticaret Tüketim Stok Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü Toplam hububat üretimindeki artıģ, genellikle bir önceki dönemde üretimleri ciddi oranda düģen majör ihracatçı ülkelerden kaynaklanmaktadır. ArtıĢta, majör ihracatçı ülkelerden ABD nin %44, Bağımsız Devletler Topluluğu nun (BDT) %24, AB nin %15 ve Kanada nın %8 payı bulunmaktadır. Küresel hububat tüketiminde de artıģ öngörülmesine ve açılıģ stoklarının düģük olmasına rağmen yüksek miktardaki üretim, 2013/14 dönemi kapanıģ stokları tahmininin bir önceki döneme göre %17 yükselmesine neden olmuģtur. 2013/14 dönemi dünya hububat ticaretinde bir önceki döneme göre yaklaģık %11 lik bir artıģ öngörülürken bu artıģta büyük ölçüde mısır ticaretindeki %18 lik ve buğday ticaretindeki %8 lik artıģ etkili olmuģtur. Tablo 2. Dünya Hububat Üretim Miktarları (Milyon Ton) 2006/ / / / / / / /14* 2014/15** Buğday Mısır Arpa Yulaf Çavdar Diğer*** Dünya Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü, (***) Sorgum, Darı, Tritikale ve Karma Hububat HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

4 Buğday Tablo ve 2013 Yılları Dünya Buğday EkiliĢ ve Üretimi ÜLKELER Ekim Alanı (Milyon Ha) 2012/ / Yılına Toplam Toplam Göre içindeki EkiliĢ EkiliĢ içindeki DeğiĢim payı payı (%) % (±) (%) Üretim Üretim (Milyon Ton) 2012/ /14 Toplam içindeki payı (%) Üretim Toplam içindeki payı (%) 2012 Yılına Göre DeğiĢim % (±) AB (28) 25, ,7 12 1,6 131, ,2 20 8,1 BDT 43, ,5 22 8,2 77, , ,0 Hindistan 29, ,6 13-0,3 94, ,5 13-1,5 ABD 19,8 9 18,3 8-7,6 61,8 9 58,0 8-6,1 Kanada 9,5 4 10,4 5 9,5 27,2 4 37,5 5 37,9 Çin 24, ,1 11-0,4 120, ,7 17 0,9 Avustralya 12,8 6 13,5 6 5,5 22,5 3 27,0 4 20,0 Pakistan 8,7 4 8, ,3 4 24,0 3 3,0 Türkiye* 7,5 3 7,7 4 2,7 20,1 3 22,1 3 10,0 Dünya 214, , , , ,3 Kaynak: IGC Nisan 2014, (*) TÜĠK verileri 2013/14 dönemi küresel buğday üretimi, 2012/13 e göre yaklaģık 54 milyon ton artıģla 709 milyon ton düzeyinde tahmin edilmektedir. Yüksek üretim artıģı önceki dönem üretimin düģük olmasıyla birlikte cari dönemin rekor seviyedeki verimine bağlıdır. ArtıĢın genellikle geçen yıl üretimleri ciddi oranda düģen majör ihracatçı ülkelerden kaynaklandığı belirtilmektedir. Majör ihracatçılardan BDT-12 bölgesinin 26 milyon tonluk artıģı dikkat çekicidir. BDT-12 ülkeleri arasında; Rusya üretiminin 37,7 milyon tondan 52,1 milyon tona, Kazakistan üretiminin 9,8 milyon tondan 13,9 milyon tona ve Ukrayna üretiminin 15,8 milyon tondan 22,3 milyon tona yükseldiği tahmin edilmektedir. Bunun dıģında AB ve Kanada nın da üretim artıģındaki payı büyüktür. Kanada da ekim alanı artıģının yanı sıra rekor düzeydeki verimliliğe bağlı olarak üretim 27,2 milyon tondan 37,5 milyon tona yükselirken AB de verimdeki belirgin artıģa bağlı olarak üretim 131,6 milyon tondan 142,2 milyon tona yükselmiģtir. 2014/15 dönemi dünya buğday üretiminin, ekim alanındaki artıģa rağmen verimin 2013/14 döneminde kaydedilen rekor düzeyin altında beklenmesiyle 12 milyon ton düģüģ göstererek 697 milyon ton düzeyine gerilemesi öngörülmektedir. 2013/14 dönemine göre öngörülen düģüģ; AB, ABD, Kazakistan, Güney Amerika ve Hindistan daki artıģları bastıran Rusya, Ukrayna, Kanada, Ġran, Çin, Fas ve Avustralya daki düģüģlere bağlıdır. Tablo 4. Dünya Buğday Verileri (Milyon Ton) 2006/ / / / / / / /14* 2014/15** Üretim Ticaret Tüketim Stok Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

5 2013/14 dönemi küresel buğday tüketimi, yemlik talebi diğer yemlik hububat türlerine kıyasla yüksek fiyatı nedeniyle bir miktar azalırken gıdalık talebinin artmasıyla bir önceki yıla göre %2 artıģla 691 milyon ton düzeyinde tahmin edilmektedir. 2014/15 döneminde de tüketim artıģındaki büyümenin bir önceki sezon kadar olmasa da devam etmesi öngörülmektedir. 2013/14 dönemi küresel ticaret tahmini Çin baģta olmak üzere ABD, Mısır, Ġran ve Suudi Arabistan ın artan ithalat talebine bağlı olarak bir önceki sezona göre %8 artıģ göstererek 151 milyon tona yükselmiģtir. 2014/15 döneminde ise küresel ticaretin, Çin, ABD ve Ġran ın ithalat taleplerinin azalması beklentisiyle 144 milyon ton düzeyine gerilemesi öngörülmektedir. 2013/14 dönem sonu stok tahmini, tüketimdeki artıģa rağmen üretimde yüksek miktarda artıģ kaydedilmesiyle önceki döneme göre 18 milyon ton yükseliģ göstermiģ ve 190 milyon tona ulaģmıģtır. Stoklardaki artıģ büyük ölçüde bu sezon aģırı üretim yapan Kanada da ve aģırı ithalat yapan Çin de gözlenmektedir. 2014/15 dönem sonu stokunun ise baģlangıç stoklarındaki artıģa rağmen üretimdeki düģüģ ve tüketimdeki artıģla 3 milyon ton düģüģ göstererek 187 milyon ton düzeyine gerilemesi öngörülmektedir. Tablo 5. Dünya Buğday Üretimi ve Önemli Üretici Ülkeler (Milyon Ton) ÜLKELER 2006/ / / / / / / /14* 2014/15** AB (28) 125,1 118,0 150,7 138,3 136,8 137,4 131,6 142,2 144,8 Çin 108,5 109,3 112,5 115,1 115,2 117,4 120,6 121,7 120,0 Hindistan 69,4 75,8 78,6 80,7 80,8 86,9 94,9 93,5 95,0 ABD 49,2 55,8 68,0 60,4 60,1 54,4 61,8 58,0 59,0 Rusya 44,9 49,4 63,8 61,7 41,5 56,2 37,7 52,1 51,0 Kanada 25,3 20,1 28,6 26,8 23,3 25,3 27,2 37,5 29,0 Pakistan 21,7 23,3 21,0 24,0 23,9 24,2 23,3 24,0 24,0 Avustralya 10,8 13,6 21,4 21,8 27,4 29,9 22,5 27,0 25,5 Türkiye*** 20,0 17,2 17,8 20,6 19,7 21,8 20,1 22,1 - Ukrayna 13,8 13,9 25,9 20,9 16,8 22,3 15,8 22,3 20,0 Ġran 14,8 15,0 10,0 12,0 15,0 13,5 14,0 14,5 13,6 Dünya 597,5 607,4 685,0 679,0 652,9 695,4 654,9 709,0 697,5 Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü, (***) TÜĠK verileri Grafik 1. Dünya Buğday Üretimindeki Önemli Üretici Ülkeler ve Üretimdeki Payları 3% 4% 4% 2% 3% 5% 8% 13% AB (28) 20% ÇĠN HĠNDĠSTAN ABD RUSYA KANADA 17% PAKĠSTAN AVUSTRALYA TÜRKĠYE UKRAYNA 8% 13% ĠRAN DĠĞER Kaynak: IGC Nisan 2014 HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

6 Dünya makarnalık buğday üretimi öngörüsü 38,0 milyon ton düzeyinde olup tüketim ise 37,3 milyon ton olarak öngörülmektedir. Makarnalık buğday küresel devir stokları ise 7,3 milyon ton seviyesinde öngörülmektedir. Tablo 6. Dünya Makarnalık Buğday Üretimi ve Önemli Üretici Ülkeler (Bin Ton) ÜLKELER 2006/ / / / / / / /14* 2014/15** AB (28) Kanada Türkiye*** Cezayir ABD Meksika Suriye Kazakistan Dünya Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü, (***) TÜĠK verileri Not: AB verileri; 2012 yılına kadar 27 ülke, 2013 yılından itibaren 28 ülkedir. Tablo 7: Ülkeler Bazında Dünya Buğday Verimi (Ton/Ha) ÜLKELER 2006/ / / / / / / /14* 2014/15** AB (28) 5,06 4,75 5,68 5,44 5,28 5,28 5,20 5,54 5,49 Çin 4,53 4,73 4,81 4,88 4,75 4,84 4,98 5,04 4,94 Hindistan 2,60 2,71 2,79 2,91 2,84 2,95 3,20 3,16 3,02 ABD 2,60 2,70 3,02 2,99 3,12 2,94 3,11 3,17 3,11 Kanada 2,61 2,32 2,85 2,79 2,82 2,96 2,86 3,59 2,96 Ukrayna 2,65 2,33 3,71 3,09 2,68 3,35 2,80 3,39 3,13 Pakistan 2,60 2,77 2,45 2,66 2,65 2,72 2,69 2,77 2,73 Türkiye*** 2,36 2,17 2,35 2,57 2,44 2,70 2,67 2,85 - Ġran 2,47 2,17 1,71 1,90 2,14 1,99 2,00 2,07 2,01 Avustralya 0,92 1,10 1,58 1,57 2,03 2,15 1,76 2,00 1,85 Rusya 1,95 2,10 2,45 2,23 1,91 2,26 1,77 2,20 2,08 Dünya 2,83 2,82 3,08 3,05 3,00 3,15 3,05 3,23 3,12 Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü, (***) TÜĠK verileri Dünyada buğday üretiminde verim ortalaması 2013/2014 döneminde 3,23 ton/ha olarak tahmin edilmektedir. Geçen yıla göre dünya üretimindeki artıģta büyük payı olan BDT ülkelerinin ve Kanada nın verimlerinde önemli artıģ olduğu yukarıdaki tablodan gözlenmektedir Arpa 2013/14 dönemi arpa üretimi, ekim alanındaki azalıģa rağmen AB, Rusya, Kanada ve Avustralya baģta olmak üzere verimliliğin yükselmesine bağlı olarak geçen yıla göre %12 artıģla, son dört yılın en yüksek seviyesi olan 145 milyon ton düzeyinde tahmin edilmektedir. 2014/15 dönemi arpa üretiminin, ekim alanı yükselirken (AB, Kanada ve Avustralya da düģüģ, BDT bölgesinde artıģ) ortalama verim varsayımı altında 2013/14 dönemine göre %7 düģüģ göstermesi, 135 milyon ton düzeyine gerilemesi öngörülmektedir. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

7 Tablo 8. Dünya Arpa Üretimi ve Önemli Üretici Ülkeler (Bin Ton) ÜLKELER 2006/ / / / / / / /14* 2014/15** AB (28) Rusya Kanada Avustralya Türkiye*** Ukrayna Arjantin ABD Dünya Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü, (***) TÜĠK verileri Grafik 2. Dünyada Önemli Arpa Üretici Ülkelerin Üretimdeki Payları 6% 7% 7% 5% Kaynak: IGC Nisan % 3% 17% 11% 41% AB (28) RUSYA KANADA AVUSTRALYA TÜRKĠYE*** UKRAYNA ARJANTĠN ABD DĠĞER Tablo 9. Dünya Arpa Verileri (Milyon Ton) 2006/ / / / / / / /14* 2014/15** Üretim 137,9 133,4 154,8 149,7 122,4 134,2 130,2 144,9 135,2 Ticaret 15,9 15,5 19,5 16,9 14,7 20,3 19,5 20,4 20,4 Tüketim 143,9 135,7 142,4 144,6 135,9 135,5 133,3 140,2 137,7 Stok 25,3 23,0 35,5 40,7 27,1 25,9 22,7 27,4 24,8 Kaynak: IGC Nisan /14 dönemi dünya arpa tüketimi, nispeten düģük fiyatların ve yüksek miktardaki arzın yemlik kullanımı arttırması ve artan bira talebinin endüstriyel kullanımı arttırması neticesinde geçen yıla göre 7 milyon ton artıģla 140 milyon ton tahmin edilmektedir. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

8 2013/14 döneminde küresel ticaret, en büyük arpa ithalatçısı olan Suudi Arabistan ın büyüyen küçükbaģ hayvancılık sektörünün artan yemlik talebi ve ikinci en büyük arpa ithalatçısı olan Çin in sezon üretiminin zayıf olması nedeniyle 20,4 milyon tona yükselmiģtir. Çin ithalatını ağırlıklı olarak Avustralya dan yaparken Suudi Arabistan Karadeniz (Rusya, Ukrayna) ve AB (Almanya, Fransa, Romanya) ülkelerinden yapmaktadır. 2013/14 dönemi küresel kapanıģ stokları tahmini, tüketimdeki artıģa bağlı olarak bir önceki döneme göre 4 milyon ton artıģla 27 milyon ton düzeyindedir. Dünya arpa verimi; 2013/14 döneminde özellikle AB, Kanada ve Avustralya da yüksek verim oranlarıyla birlikte rekor seviyeye ulaģmıģtır. Tablo 10. Ülkeler Bazında Dünya Arpa Verimi (Ton/Ha) ÜLKELER 2006/ / / / / / / /14* 2014/15** AB (28) 4,09 4,22 4,49 4,46 4,29 4,34 4,40 4,84 4,60 ABD 3,29 3,22 3,42 3,93 3,93 3,74 3,65 3,86 3,77 Arjantin 3,75 3,56 3,52 2,68 3,96 3,49 2,85 3,67 3,59 Kanada 2,91 2,75 3,36 3,26 3,19 3,29 2,91 3,86 3,32 Türkiye*** 2,62 2,42 2,17 2,45 2,41 2,66 2,58 2,91 - Ukrayna 2,16 1,44 3,08 2,39 1,97 2,47 2,11 2,34 2,29 Avustralya 1,02 1,34 1,59 1,78 2,17 2,21 2,06 2,43 2,08 Rusya 1,80 1,86 2,46 1,88 1,16 2,20 1,82 1,89 1,79 Dünya 2,38 2,38 2,80 2,69 2,45 2,71 2,56 2,88 2,66 Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü, (***) TÜĠK verileri Çavdar 2013/14 döneminde dünya çavdar üretim tahmini, bir önceki yıla göre %17 artıģ göstermektedir. Tablo 11. Dünya Çavdar Üretimi ve BaĢlıca Üretici Ülkeler (Bin Ton) ÜLKELER 2006/ / / / / / / /14* 2014/15** AB (28) Rusya Belarus Türkiye*** Dünya Kaynak: IGC Nisan 2014 (*)Tahmin, (**) Öngörü, (***) TÜĠK verileri HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

9 1.1.4.Yulaf 2013/14 döneminde dünya yulaf üretimi, bir önceki yıla göre yaklaģık %13 artıģ göstermektedir. Tablo 12. Dünya Yulaf Üretimi ve BaĢlıca Üretici Ülkeler (Bin Ton) ÜLKELER 2006/ / / / / / / /14* 2014/15** AB (28) Rusya Kanada Avustralya ABD Ukrayna Türkiye*** Dünya Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü, (***) TÜĠK verileri Mısır Tablo 13. Dünya Mısır Verileri (Milyon Ton) YILLAR 2006/ / / / / / / /14* 2014/15** Üretim Tüketim Ticaret Stok Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü 2013/14 dönemi mısır üretim tahmini, Arjantin ve Brezilya gibi güney yarım küre ülkelerindeki düģüģe rağmen ABD baģta olmak üzere AB, Çin, Ukrayna Rusya ve gibi kuzey yarım küre ülkelerinde güçlü artıģlara bağlı olarak geçen yıla göre %11 oranında yükseliģ göstererek 965 milyon tonluk rekor seviyede açıklanmıģtır. 2014/15 dönemi küresel mısır üretiminin, hasat alanının ve verimin bir önceki dönemin bir miktar altında kalması beklentisiyle 950 milyon tona gerilemesi öngörülmektedir. Tablo 14. Dünya Mısır Üretimi ve Önemli Üretici Ülkeler (Bin Ton) ÜLKELER 2006/ / / / / / / /14* 2014/15** ABD Çin Brezilya AB (28) Arjantin Meksika Türkiye*** Dünya Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü, (***) TÜĠK verileri Dünyada mısır; hububat içerisinde ekim alanı olarak ikinci, üretimde ise ilk sırada yer almaktadır. Dünya mısır üretiminin %37 si ABD de, %23 ü Çin de yapılmaktadır. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

10 Tablo 15. Ülkeler Bazında Mısır Verimi (Ton/Ha) ÜLKELER 2006/ / / / / / / /14* 2014/15** ABD 9,36 9,46 9,65 10,33 9,59 9,24 7,74 9,97 10,14 Türkiye*** 7,11 6,83 7,20 7,18 7,26 7,13 7,39 8,95 - Çin 5,62 5,43 5,56 5,26 5,45 5,75 5,88 6,03 5,81 AB (28) 5,89 6,03 7,16 6,88 6,95 7,35 6,04 6,63 6,97 Arjantin 7,67 5,19 6,20 7,81 6,35 4,24 5,96 6,00 6,00 Brezilya 3,66 4,02 3,62 4,31 4,16 4,80 5,15 4,83 4,64 Meksika 3,00 2,96 3,31 3,24 3,00 2,93 3,15 3,24 3,33 Dünya 4,83 5,03 5,08 5,22 5,08 5,17 4,92 5,50 5,44 Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü, (***) TÜĠK verileri Dünyada mısır verimi 2013/14 döneminde ABD, Çin ve AB de yüksek verim kaydedilmesiyle rekor düzeye ulaģmıģtır. Grafik 3. Dünya Mısır Üretiminde Önemli Ülkeler ve Üretimdeki Payları (%) 22% 2% 2% 7% Kaynak: IGC Nisan % 37% 23% ABD ÇĠN BREZĠLYA AB (28) ARJANTĠN MEKSĠKA DĠĞER Tablo 16. Dünya Mısır Tüketimi ve Önemli Tüketici Ülkeler (Milyon Ton) ÜLKELER 2006/ / / / / / / /14* 2014/15** ABD 230,7 261,6 259,3 281,6 285,0 279,0 263,6 297,1 298,9 Çin 144,3 153,1 157,2 166,5 174,7 192,9 205,1 213,2 220,2 AB 52,9 64,1 63,9 59,5 64,1 68,6 67,3 73,6 Brezilya 42,5 46,1 46,3 46,9 48,9 50,5 53,1 54,4 56,2 Meksika 30,6 31,8 32,3 30,4 28,7 29,0 26,6 31,5 32,1 Japonya 16,6 16,5 16,7 16,5 15,7 14,9 14,5 15,2 15,4 Türkiye 3,68 4,05 4,21 4,08 4,18 4,37 5,94 5,04 5,05 Dünya 728,2 779,1 786,4 822,9 844,0 876,4 864,5 935,0 945,0 Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü 2013/14 dönemi küresel mısır tüketimi, özellikle yemlik ve endüstriyel kullanımın güçlenmesiyle bir önceki sezona göre %8 artıģ göstererek 935 milyon tona yükselmiģtir. Yemlik tüketimin bir önceki sezona göre %11, endüstriyel tüketimin ise %5 artması beklenmektedir. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

11 Grafik 4. Dünya Mısır Tüketimi ve Önemli Ülkelerin Tüketimdeki Payları (%) 27% 32% ABD ÇĠN AB BREZĠLYA MEKSĠKA 1% 3% 6% 8% 23% JAPONYA DĠĞER Kaynak: IGC Nisan 2014 Tablo 17. Ülkeler Bazında Dünya Mısır Stokları (Milyon Ton) ÜLKELER 2006/ / / / / / / /14* 2014/15** Çin 44,4 43,1 51,7 50,3 53,8 58,8 61,9 71,3 70,9 ABD 33,1 41,3 42,5 43,4 28,7 25,1 20,9 35,4 45,1 Brezilya 3,5 8,9 7,7 5,6 6,6 5,6 9,4 9,3 8,1 AB 8,1 7,3 7,8 7,8 6,0 6,7 5,0 6,3 6,6 G. Afrika 1,7 2,8 3,7 4,8 3,2 3,0 2,4 2,9 3,2 Meksika 2,5 4,1 3,7 1,5 1,9 1,2 1,0 2,6 2,8 Ukrayna 1,4 0,9 1,0 0,7 1,1 1,1 1,3 2,4 1,3 Türkiye 0,52 0,52 0,86 0,79 0,71 0,60 0,70 0,56 0,40 Dünya 114,3 132,2 145,7 144,1 130,7 130,8 127,5 157,7 162,9 Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü 2013/14 dönem sonu stoklarının, artan tüketime rağmen rekor üretimle birlikte bir önceki yıla göre %24 artıģ göstererek 158 milyon ton ile son 13 yılın en yüksek seviyesine yükselmesi beklenmektedir. 2014/15 dönem sonunda ise stoklarının 2013/14 dönemine göre %3 artıģ göstererek son 15 yılın en yüksek seviyesi olan 163 milyon tona ulaģması öngörülmektedir. ABD stoklarının ise %27 artıģla 2005/06 döneminden beri en yüksek düzey olan 45 milyon tona yükselmesi öngörülmektedir. Tablo 18. Dünya Mısır Ġthalatı ve BaĢlıca Ġthalatçı Ülkeler (Bin Ton) ÜLKELER 2006/ / / / / / / /14* 2014/15** Japonya AB (28) Meksika G. Kore Türkiye*** Dünya Kaynak: IGC Nisan 2014 (*)Tahmin, (**) Öngörü, (***) TÜĠK verileri HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

12 Grafik 5. Dünyada Mısır Ġthalatı Yapan BaĢlıca Ülkeler ve Payları (%) 14% 11% JAPONYA AB (28) 57% 10% MEKSĠKA GÜNEY KORE DĠĞER 8% Kaynak: IGC Nisan 2014 Tablo 19. Ülkeler Bazında Dünya Mısır Ġhracatı (Bin Ton) ÜLKELER 2006/ / / / / / / /14* 2014/15** ABD Brezilya Arjantin Ukrayna Dünya Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü 2013/14 dönemi verilerine göre mısır ihracatında ilk sırayı %33 lük payla ABD alırken bu ülkeyi %21 ile Brezilya ve %16 ile Ukrayna takip etmektedir. Yukarıdaki tablodan da görüleceği üzere, son yıllarda Brezilya ve Ukrayna mısır üretiminde büyük atak yaparak küresel ihracatta önemli role sahip olmuģlardır. 2013/14 dönemi küresel ticareti, yüksek arz nedeniyle düģen fiyatların hem yemlik hem endüstriyel talebi güçlendirmesiyle önceki döneme göre %18 artıģ göstererek rekor seviyeye yükselmiģtir. Grafik 6. Dünyada Mısır Ġhracatı Yapan BaĢlıca Ülkeler ve Payları (%) 16% 21% ABD 16% BREZĠLYA UKRAYNA ARJANTĠN 14% 33% DĠĞER Kaynak: IGC Nisan 2014 Öngörü HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

13 Tablo 20. Dünyada Yıllar Ġtibariyle Mısır Piyasa Fiyatları (ABD 3YC) YILLAR FĠYAT (FOB-USD/Ton) Kaynak: Reuters.* 2014 yılı ortalama fiyatı, tarihi itibariyledir. (ABD 3YC: 3.derece Amerikan sarı mısırı) Çeltik Pirinç Tablo 21. Dünya Çeltik Pirinç Durumu YILLAR 2006/ / / / / / /13* 2013/14** EkiliĢ 154,6 154,7 158,1 155,8 158,20 160,2 157,9 160,8 Çeltik Üretim 625,6 642,5 668,3 656,6 671,6 696,1 702,6 709,1 Çeltik Verim 4,05 4,15 4,23 4,22 4,25 4,34 4,45 4,41 Pirinç Üretim 420,1 432,6 448,8 440,6 449,3 466,4 471,1 475,0 Pirinç Tüketim 419,9 428,3 436,9 437,5 445,2 458,6 468,4 474,6 Pirinç Ticaret 31,7 29,3 29,1 31,3 35,7 38,9 37,6 39,0 Pirinç Stok 76,3 80,6 92,4 95,6 99,6 107,5 110,2 110,5 Kaynak: IGC Nisan 2014 (*)Tahmin, (**) Öngörü Not: Çeltik EkiliĢ (milyon hektar), Üretim (milyon ton) ve Verimi (ton/ha) USDA verisidir. 2013/14 dönemi küresel pirinç üretim tahmini, Uzak Doğu Asya ülkelerinde üst üste kaydedilen üretim artıģlarına bağlı olarak 475 milyon ton ile tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaģmıģtır. ABD pirinç üretimi; önceki döneme göre %5 azalıģla 6,1 milyon ton olarak gerçekleģmiģtir. ABD nin 2014/15 çeltik ekiliģlerinin ise toplamda, özellikle Arkansas ta uzun tane pirinç ekiliģlerinde fiyatları nispeten düģük olan mısır aleyhine kaydedilen artıģ neticesinde 2013/14 dönemine göre %16 yükselmesi öngörülmektedir. Buna karģın ABD nin orta ve kısa tane çeltik ekiliģlerinin, üst üste üç yıldır kuraklığın etkili olduğu Kaliforniya daki düģüģe bağlı olarak 2013/14 dönemine göre %21 oranında sert düģüģ göstermesi öngörülmektedir. Tablo 22. Ülkeler Bazında Dünya Pirinç Üretimi (Milyon Ton) ÜLKELER 2006/ / / / / / /13* 2013/14** Çin 127,20 130,20 134,33 136,57 137,03 140,70 142,94 142,31 Hindistan 93,35 96,69 99,18 89,09 95,98 105,30 105,20 105,60 Endonezya 35,30 37,00 38,31 36,37 35,50 36,35 36,83 37,53 BangladeĢ 29,00 28,80 31,20 31,00 31,70 33,70 33,82 34,59 Vietnam 22,90 24,37 24,39 25,16 26,25 26,88 27,34 27,50 Tayland 18,25 19,80 19,85 20,26 20,26 20,46 20,26 20,20 Burma 10,60 11,84 11,20 11,64 11,06 11,47 11,68 11,84 Filipinler 9,78 10,48 10,75 9,77 10,54 10,71 11,40 11,72 Brezilya 7,69 8,19 8,57 7,93 9,26 7,89 8,04 8,57 Japonya 7,79 7,93 8,03 7,71 7,72 7,65 7,76 7,83 Pakistan 5,45 5,70 6,88 6,80 4,82 6,60 6,00 6,50 ABD 6,27 6,29 6,55 7,13 7,59 5,87 6,36 6,05 Mısır 4,65 4,65 4,67 4,56 3,10 4,25 4,67 4,85 Kamboçya 3,30 3,30 3,99 4,06 4,23 4,27 4,60 4,90 Kore 4,68 4,41 4,84 4,92 4,29 4,22 4,01 4,18 Nijerya 2,55 2,01 2,63 2,23 2,82 2,88 2,37 2,77 Türkiye*** 0,42 0,39 0,45 0,45 0,52 0,54 0,53 0,54 Dünya 420,15 432,61 448,78 440,64 449,26 466,40 471,10 474,98 Kaynak: IGC (*) Tahmin, (**) Öngörü, (***) TÜĠK (Bin Ton) HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

14 Grafik 7. Dünya Pirinç Denge Tablosu (Milyon Ton) Kaynak: IGC Üretim Tüketim Tica ret Ka pa nıģ Stokla rı Grafik 8. Dünya Pirinç Üretiminde Önemli Ülkeler ve Üretimdeki Payları (%) Kaynak: IGC HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

15 Tablo 23. Ülkeler Bazında Dünya Pirinç Tüketimi (Milyon Ton) ÜLKELER 2006/ / / / / /12* 2012/13* 2013/14** Çin 127,5 127,7 132,8 133,7 134,8 139,7 142,2 143,9 Hindistan 86,7 90,5 91,2 86,4 90,8 92,9 95,0 97,1 Endonezya 35,9 36,4 37,0 37,6 38,2 39,1 39,2 39,4 BangladeĢ 29,8 30,7 31,0 31,5 32,5 34,0 34,4 34,9 Vietnam 18,7 19,4 18,8 19,1 19,3 19,3 20,1 20,5 Filipinler 12,1 13,3 13,1 13,2 12,8 12,9 12,8 13,0 Tayland 9,8 9,7 9,6 10,2 10,4 10,7 11,2 11,4 Burma 10,7 11,0 10,5 10,9 10,4 10,5 10,7 10,8 Japonya 8,3 8,2 8,3 8,2 8,2 8,2 8,1 8,1 Brezilya 8,0 8,3 8,4 8,4 8,3 7,9 8,0 8,3 Dünya 419,9 428,3 436,9 437,5 445,2 458,6 468,4 474,6 Kaynak: IGC (*) Tahmin, (**) Öngörü 2013/14 dönemi tüketimi, artan nüfusla birlikte özellikle Uzak Doğu Asya nın artan talebi neticesinde geçen yıla göre 6 milyon ton artıģ göstermiģ ve tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaģmıģtır. Çin in tüketimi tüm zamanların en yüksek seviyesinde olmasına rağmen yıllık artıģ miktarının daha proteinli ürünlere geçiģ nedeniyle azaldığı gözlenmektedir. Grafik 9. Dünya Pirinç Tüketiminde Önemli Ülkeler ve Tüketimdeki Payları (%) 3% 3% 2% 2% 2% 18% ÇĠN HĠNDĠSTAN ENDONEZYA 30% BANGLADEġ 4% VĠETNAM FĠLĠPĠNLER 7% TAYLAND BURMA 8% JAPONYA 21% BREZĠLYA DĠĞER Kaynak: IGC HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

16 Tablo 24. Önemli Üretici Ülkelerdeki Çeltik Ekili Alan (Milyon Ha) ÜLKELER 2006/ / / / / / /13* 2013/14** Hindistan 44,00 43,77 45,40 41,85 42,86 44,10 42,41 43,50 Çin 28,94 28,92 29,24 29,63 29,87 30,06 30,14 30,43 Endonezya 11,90 11,90 12,17 12,10 12,08 12,16 12,19 12,05 BangladeĢ 11,20 11,10 11,36 11,60 11,70 11,72 11,65 11,77 Tayland 10,27 10,83 10,80 10,94 10,67 11,00 10,84 10,90 Vietnam 7,20 7,41 7,33 7,42 7,61 7,74 7,86 7,81 Filipinler 4,19 4,35 4,53 4,41 4,53 4,58 4,70 4,67 Kamboçya 2,52 2,57 2,61 2,68 2,78 2,77 2,95 3,05 Pakistan 2,58 2,55 2,91 2,80 2,10 2,75 2,40 2,76 Brezilya 2,97 2,87 2,91 2,77 2,83 2,43 2,39 2,48 Nijerya 2,45 2,45 2,38 1,84 2,43 2,58 2,00 2,50 Türkiye*** 0,10 0,09 0,10 0,10 0,10 0,10 1,20 1,11 Dünya 154,60 154,70 158,10 155,76 158,21 160,23 157,92 160,76 Kaynak: USDA (*) Tahmin, (**) Öngörü, (***) TÜĠK. Tablo 25. Ülkeler Bazında Dünya Pirinç Ġthalatı (Milyon Ton) ÜLKELER 2006/ / / / / / /13* 2013/14** Nijerya 1,51 1,80 2,07 2,11 2,49 3,35 2,70 3,03 Ġran 1,13 1,18 1,26 1,17 1,42 1,65 2,15 1,85 Filipinler 1,75 2,57 2,55 2,15 1,15 1,30 0,87 1,50 AB-28 1,34 1,37 1,09 1,02 1,44 1,30 1,35 1,37 Irak 0,84 0,90 1,15 1,19 1,05 1,38 1,40 1,48 Suudi Arabistan 1,01 1,08 1,13 1,09 1,09 1,25 1,25 1,25 Malezya 0,74 0,94 0,84 0,80 1,04 0,98 0,89 0,95 Güney Afrika 0,92 0,80 0,98 0,80 0,95 0,87 0,90 0,98 Dünya 31,75 29,26 29,09 31,35 35,74 38,85 37,58 38,96 Kaynak: IGC (*) Tahmin, (**) Öngörü Tablo 26. Ülkeler Bazında Dünya Pirinç Ġhracatı (Milyon Ton) ÜLKELER 2006/ / / / / / /13* 2013/14** Hindistan 5,79 4,55 2,10 2,00 2,80 10,21 10,83 9,83 Tayland 9,56 10,17 8,62 8,88 10,65 6,67 6,60 8,22 Vietnam 4,51 4,65 5,99 6,73 7,09 8,01 6,75 6,95 Pakistan 2,85 3,03 3,10 4,05 3,25 3,60 3,30 3,50 ABD 2,92 3,34 3,03 3,51 3,49 3,22 3,41 3,19 Kamboçya 0,36 0,34 0,66 0,77 0,82 0,95 1,00 1,00 Brezilya 0,24 0,55 0,57 0,50 1,47 0,95 0,78 0,93 Arjantin 0,44 0,43 0,59 0,47 0,68 0,58 0,55 0,61 Avustralya 0,23 0,07 0,02 0,06 0,31 0,45 0,53 0,53 Çin 1,31 0,94 0,76 0,60 0,49 0,27 0,45 0,43 Dünya 31,75 29,26 29,09 31,35 35,74 38,85 37,58 38,96 Kaynak: IGC, (*) Tahmin, (**) Öngörü HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

17 Grafik 10. Dünya Pirinç Ġhracatında Önemli Ülkeler Ġhracattaki Payları (%) 2% 1% 1% 11% HĠNDĠSTAN 2% 2% 8% 9% 25% 18% 21% TAYLAND VĠETNAM PAKĠSTAN ABD KAMBOÇYA BREZĠLYA ARJANTĠN AVUSTRALYA ÇĠN DĠĞER Kaynak: IGC Tablo 27. Dünyada Yıllar Ġtibariyle Pirinç Fob Fiyatları ($/Ton) ÜRÜN ÇEġĠDĠ ABD (Uzun tane) ABD (Orta tane California) Tayland %100B (Uzun tane) Kaynak: FAO HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

18 2. TÜRKĠYE DE DURUM Ülkemiz, geniģ bir ürün yelpazesine imkân veren iklim ve ekolojik özellikleri nedeniyle tarımsal üretim açısından avantajlı bir ülkedir ve kendine yeterlilik açısından iyi durumdadır. Üstelik toplam istihdamın %24,6 sı tarım sektöründe yer almaktadır. Dünya nın en önemli un ihracatçı ülkelerinden biri Türkiye dir. Bu yüzden iç tüketimin yanı sıra, sektördeki en önemli hububat talebi un fabrikalarından gelmektedir. Ayrıca yem sanayi ve ihracata konu olan beyaz et sektörünün de hububat talebi olmaktadır Hububat Ülkemiz yüzölçümünün %30 u (23,8 milyon hektar) tarım yapılabilir özelliktedir. Tarım alanlarımızın nadas alanları hariç %65,5 i (15,6 milyon hektar) tarla ziraatına ayrılmıģtır. Bu alanın da yaklaģık %74 ünde (11,5 milyon hektar) hububat ekilmektedir. Hububat ekim alanı içerisinde %67,2 lik pay ile ilk sırada buğday, %23,7 lik payla ikinci sırada arpa ve %5,7 lik payla mısır üçüncü sırada yer almaktadır. Bu ürünleri sırasıyla çavdar, çeltik, yulaf ve tritikale izlemektedir. Grafik 11. Türkiye Tahıl Alanları (%) Kaynak: TÜĠK Buğday Buğday üretimi, ülkemizin her bölgesinde yapılmaktadır. Bu bakımdan buğday, tarla ürünleri içerisinde ekiliģ alanı ve üretim miktarı bakımından ilk sırayı almaktadır. Son 20 yılda buğday ekim alanları 7,5-9,8 milyon hektar arasında; üretimi ise 17,2 22,05 milyon ton arasında değiģmiģtir. Ülkemizde artan nüfusa paralel olarak buğday talebi de artmaktadır. Ekmek, bulgur, makarna, irmik, bisküvi, niģasta ve diğer buğdaya dayalı unlu mamuller tüketimi dikkate alındığında buğday tüketimimiz 18-18,5 milyon ton seviyelerindedir. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

19 Grafik 12. Türkiye Buğday Üretimi ve Ekim Alanı Kaynak: TÜĠK Son 14 yıla bakıldığında, buğday ekim alanları 7,5 9,8 milyon hektar arasında ve üretim miktarı 17,8 22,05 milyon ton arasında değiģmektedir. Yalnız 2007 yılında yaģanan kuraklıktan dolayı buğday üretimi 17,2 milyon ton olarak gerçekleģmiģtir yılında TÜĠK e göre buğday üretimimiz 22,05 milyon tondur (Grafik 12). Grafik Yılı Bölgeler Bazında Buğday Üretimi ve Ekim Alanı Kaynak: TÜĠK HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

20 Tablo Yılı Bölgeler Bazında Buğday Üretimi (Bin Ton) BÖLGE ADI Ekmeklik Buğday Makarnalık Buğday Miktar % Miktar % Marmara Bölgesi ,9 0,02 Ege Bölgesi Ġç Anadolu Bölgesi Akdeniz Bölgesi Doğu Anadolu Bölgesi Güneydoğu Anadolu Bölgesi Karadeniz Bölgesi Toplam Kaynak: TÜĠK Ülkemizde buğday, her bölgede yetiģtirilebilmekle birlikte özellikle Ġç Anadolu Bölgesi nde yaygın olarak üretilmektedir. Nitekim 2013 yılı ekmeklik buğday üretiminde %36 lık pay ile ilk sırada Ġç Anadolu Bölgesi yer almaktadır. Bunu %15 oranıyla Marmara Bölgesi ve %14 oranıyla Güneydoğu Anadolu Bölgesi izlemektedir. Üretimde en az pay %7 ile Doğu Anadolu ve Ege Bölgelerine aittir. Makarnalık buğday üretiminde ise ilk sırayı Güneydoğu Anadolu Bölgesi %46, ikinci sırayı Ġç Anadolu Bölgesi %28 ve üçüncü sırayı %13 ile Ege Bölgesi yer almaktadır (Tablo 28, Grafik 13, 14, 15). Grafik Yılı Bölgeler Bazında Ekmeklik Buğday Üretimi ve Ekim Alanı Kaynak: TÜĠK HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

21 Grafik Yılı Bölgeler Bazında Makarnalık Buğday Üretimi ve Ekim Alanı Kaynak: TÜĠK Tablo 29. Türkiye nin Buğday (Durum Buğday Dâhil) Ġthalat ve Ġhracat Miktarları YILLAR Miktar (Ton) Ġthalat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) Miktar (Ton) Ġhracat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) Kaynak: TÜĠK 2014 Buğday üretimi konusunda kendine yeterliliği oldukça yüksek düzeyde olan ülkemizin TÜĠK verilerine göre 2012/13 dönemi yeterlilik derecesi %98,0 dır. Ancak bazı yıllar olumsuz iklim koģullarına bağlı olarak üretimde ve kalitede yaģanan sorunlardan dolayı talep karģılanamamakta ve ithalat yapılmaktadır. Ayrıca dünya buğday fiyatları, uygulanan gümrük vergisi oranı ve DĠR (Dâhilde ĠĢleme Rejimi) kapsamında belgelerin kullanımı da ülkemiz buğday ithalat miktarını önemli ölçüde etkilemektedir. Ülkemizin 2002 yılı buğday ithalatı yaklaģık 1 milyon 117 bin ton olarak gerçekleģmiģtir yılı buğday ithalatı ise son yılların en yüksek seviyesi olan 4 milyon 755 bin tona ulaģmıģtır yılında buğday ithalatının yüksek olmasının ana nedeni, 25 ġubat 2011 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararı (2011/1408 Sayılı Karar) ile 25 ġubat 1 Mayıs 2011 tarihleri arasında buğdayın gümrük vergisi oranının %130 dan %0 a indirilmesidir yılı buğday ithalat miktarı ise 4 milyon 53 bin ton olup bu rakamın %99,08 i DĠR kapsamında gerçekleģtirilmiģtir (Tablo 29). HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

22 Ülkemizde, buğday ithalatının büyük çoğunluğu navlun ve rekabetçi fiyat avantajına bağlı olarak Rusya Federasyonu, Kazakistan, ABD ve Ukrayna dan yapılmaktadır. Ülkemiz buğday üretiminde arz fazlası olduğu dönemlerde TMO, piyasaları düzenlemek amacıyla diğer müdahale yöntemlerinin yanı sıra ihracatta yapmaktadır. Ülkemizin 2010 yılı buğday ihracatı 1 milyon 171 bin ton ile son dönemin en yüksek seviyesine ulaģmıģtır yılı buğday ihracatı ise 275 bin ton olarak gerçekleģmiģtir (Tablo 29). Tablo 30. Türkiye nin Makarnalık (Durum) Buğday Ġthalat ve Ġhracat Miktarları YILLAR Miktar (Ton) Ġthalat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) Miktar (Ton) Ġhracat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) Kaynak: TÜĠK 2014 Ülkemizin yılları makarnalık buğday ithalat ve ihracat verilerine iliģkin bilgiler Tablo 34 te yer almaktadır yılındaki 26 tonluk makarnalık buğday ithalatının tamamı tohumluktur yılı makarnalık buğday ithalatı, yaklaģık 589 bin ton ile son yılların en yüksek seviyesine ulaģmıģtır. Makarnalık buğday ihracatı ise en yüksek 345 bin ton olarak 2010 yılında gerçekleģmiģtir. Ülkemizin 2013 yılı makarnalık buğday ihracatı ise 135 tondur Arpa Ülkemizde her bölgede üretimi yapılan arpa, tarla ürünleri içerisinde ekiliģ alanı ve üretim miktarı bakımından buğdaydan sonra ikinci sırada yer almaktadır. Son 14 yıla bakıldığında arpa ekim alanlarının 2,9 3,7 milyon hektar arasında ve üretim miktarı ise 7,3 9,6 milyon ton arasında değiģtiği görülmektedir. Yalnız 2008 yılında arpa üretimi 5,9 milyon ton olarak gerçekleģmiģtir (Grafik 16). HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

23 Grafik 16. Türkiye Arpa Üretimi ve Ekim Alanı Kaynak: TÜĠK Türkiye nin tüm bölgelerinde yetiģtirilmekle birlikte özellikle Ġç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri arpa üretiminde önemli iki bölgedir. Grafik Yılı Bölgeler Bazında Arpa Üretimi ve Ekim Alanı Kaynak: TÜĠK HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

24 Tablo 31. Türkiye nin Arpa Ġthalat ve Ġhracat Miktarları YILLAR Kaynak: TÜĠK 2014 Türkiye nin arpa ithalat ve ihracat miktar ve değerlerine iliģkin bilgiler Tablo 31 de verilmiģtir. Ülkemizde arpa ithalat miktarı; üretime, yurt içi kullanım miktarına, uygulanan gümrük vergisi oranına ve Dâhilde ĠĢleme Rejimi kapsamında kullanılan belge sayısına bağlı olarak yıllar itibariyle değiģiklik göstermektedir. Nitekim 2008 yılı arpa ithalat miktarının 253 bin tona yükselmesinin temel nedeni 28 Aralık 2007 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararı (2007/12811 sayılı Karar) ile arpanın gümrük vergisi oranının 15 Mayıs 2008 tarihine kadar %0 olarak uygulanmasıdır yılı arpa ithalat miktarı ise ton olup bu rakamın %20,73 ü DĠR kapsamında gerçekleģtirilmiģtir. Arpa ihracat miktarları incelendiğinde ülkemizin arpa ürünü için bazı yıllar hariç net ihracatçı pozisyonda olduğu görülmektedir. Nitekim 2012 yılında ülkemizden yaklaģık 101 bin ton arpa ihraç edilmiģtir yılı arpa ihracat miktarı ise 110 ton olarak gerçekleģmiģtir Yulaf Miktar (Ton) Ġthalat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) Ülkemizde son 14 yılda yulaf ekiliģ alanları 86 bin ha ile 155 bin ha arasında, üretimi ise 189 bin ton ile 314 bin ton arasında değiģmiģtir. Grafik 18. Türkiye Yulaf Üretimi ve Ekim Alanı Miktar (Ton) Ġhracat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) ,3 0, Kaynak: TÜĠK HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

25 Tablo 32. Türkiye nin Yulaf Ġthalat ve Ġhracat Miktarları YILLAR Miktar (Ton) Ġthalat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) Miktar (Ton) Ġhracat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) ,3 0, ,3 0, ,8 0, , ,2 0, Kaynak: TÜĠK 2014 Türkiye nin yılları arasındaki yulaf ithalat miktarları (Tablo 32) incelendiğinde, 2004 yılında yaklaģık 24 bin ton ile en yüksek seviyede gerçekleģtiği görülmektedir yılında ise yulaf ithalatı, yaklaģık ton olarak gerçekleģmiģtir yılında yulaf ithalatının yüksek olmasının sebebi 25 ġubat 2011 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararı (2011/1408 Sayılı Karar) ile yulafın 25 ġubat 1 Mayıs 2011 tarihleri arasında gümrük vergisi oranının % 130 dan % 0 a indirilmesidir yılı yulaf ithalat miktarı ton olup bu miktarın hemen hemen tamamı DĠR kapsamında gerçekleģmiģtir yılında ülkemizin yulaf ithalat miktarı ise yalnızca 210 kg olarak gerçekleģmiģtir. Ülkemizin yılları arasında yulaf ihracat miktarları incelendiğinde, 2005 yılında 40 ton ile en yüksek seviyeye ulaģtığı görülmektedir. Ülkemizin yulaf ihracatı 2011 yılında 25 ton, 2012 yılında 11 ton ve 2013 yılında da 6 ton olarak gerçekleģmiģtir (Tablo 32) Mısır Ülkemizde mısır; yem, niģasta, glikoz, yağ ve son yıllarda biyoetanol üretiminde kullanılmaktadır. Daha çok Çukurova, Amik Ovası ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi nde yetiģtirilen mısır, özellikle pamuk olmak üzere buğday ve yağlı tohumlara münavebeli ekilen bir üründür. Bu nedenle üreticiler alternatif ürün fiyatları ve bu ürünlere verilen desteklere bakarak ikame ürünler veya mısır arasında tercih yapabilmektedirler. Bu da zaman zaman mısır üretiminde dalgalanmalara yol açabilmektedir. Tabloların incelenmesinden de görüleceği üzere Bakanlığımız ve TMO tarafından uygulamaya konulan politikalar, prim uygulaması ve diğer destekler, sertifikalı tohumluk kullanımı, üretimde mekanizasyonun artması gibi sebeplerle (mekanizasyon, gübre, tohumluk vb.) 2002 yılında 2,1 milyon ton mısır üretimi %181 oranında artıģla 2013 yılında 5,9 milyon tona ulaģmıģtır. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

26 Tablo 33. Türkiye Mısır Ekim Alanı, Üretimi ve Verimi YIL Ekim Alanı (ha) Üretim (ton) Verim (kg/ha) YIL Ekim Alanı (ha) Üretim (ton) Verim (kg/ha) Kaynak: TÜĠK Tablo 34. Bölgelere Göre Mısır Üretimi Ekilen Alan (da) Üretim (ton) Üretimdeki Payı (%) BÖLGELER 2012 Yılı 2013 Yılı 2012 Yılı 2013 Yılı 2012 Yılı 2013 Yılı Marmara ,9 10,5 Karadeniz ,8 4,6 Ġç Anadolu ,8 8,9 Ege ,9 14,0 Akdeniz ,5 34,0 Güneydoğu Anadolu ,5 27,6 Doğu Anadolu ,6 0,4 GENEL TOPLAM Kaynak: TÜĠK HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

27 Tablo 35. Yıllar Ġtibariyle Türkiye Mısır Tüketimi (Bin Ton) YILLAR Tüketim Yıllar Tüketim YILLAR Tüketim YILLAR Tüketim * * Kaynak: TÜĠK, (*) TMO tahmini Tablo Yılı Mısır Tüketiminin Sektöre Dağılımı KULLANIM ALANI Miktar (ton) % Açıklama Yem maddesi olarak kullanımı Mahalli tük (%46) tonu Broiler ve Hindi (%35) tonu yumurta ve damızlık (%19) tonu büyük- küçükbaģ ve diğer NiĢasta san Endüstriyel tük TOPLAM Ġkame ürün fiyatlarına bağlı olarak mısır kullanım miktarı 6,0-6,5 milyon ton aralığında değiģmektedir. Grafik 19. Mısır Tüketiminin Sektöre Dağılımı (%) HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

28 Tablo 37. Türkiye nin Mısır Ġthalat ve Ġhracat Miktarları YILLAR Miktar (Ton) Ġthalat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) Miktar (Ton) Ġhracat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) Kaynak: TÜĠK 2014 Ülkemiz mısır ithalat ve ihracat miktarlarına ait veriler Tablo 37 de görülmektedir. TÜĠK verilerine göre 2012/13 dönemi ülkemiz mısır ürünü yeterlilik derecesi %77,5 oranında olup, yurt içi kullanım ve üretim miktarına bağlı olarak oluģan arz-talep dengesizliği ithalat yoluyla giderilmektedir. Ayrıca uygulanan gümrük vergisi oranı ve Dâhilde ĠĢleme Rejimi kapsamında kullanılan belge sayısı da ithalat miktarını doğrudan etkilemektedir. Son dönemde en fazla mısır ithalatı ton ile 2003 yılında, en fazla ihracat ise ton ile 2009 yılında gerçekleģmiģtir yılında mısır ihracatı ton, ithalatı ise ton olmuģtur yılı mısır ithalatının % 88,38 i DĠR kapsamında gerçekleģtirilmiģtir. Ülkemiz, mısır ithalatını ağırlıklı olarak Rusya Federasyonu, Ukrayna, Bulgaristan, Romanya, Fransa ve Macaristan dan yapmaktadır Çeltik-Pirinç Tablo 38. Türkiye Çeltik EkiliĢ Üretim Tüketim Verim YILLAR EkiliĢ (ha) Üretim (ton) Pirinç KarĢılığı (ton) Tüketim (ton) Verim (kg/da) Kaynak: TÜĠK, 2013 yılı tüketim değeri TMO tahminidir. Çeltik üretiminin %60 ı pirinç olarak hesaplanmıģtır. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

29 Tablo 39. Bölgelere Göre Çeltik Üretimi BÖLGELER EkiliĢ (ha) Üretim (ton) EkiliĢ (ha) Üretim (ton) Marmara Ege Akdeniz Ġç Anadolu Karadeniz Güneydoğu Anadolu Doğu Anadolu TOPLAM Kaynak: TÜĠK Tablo 40. Ġllere Göre Çeltik Üretimi (2013 Yılı) BÖLGE Ġl EkiliĢ Üretim (da) (ton) Edirne Balıkesir Marmara (%70) Çanakkale Tekirdağ Diğer TOPLAM Samsun Karadeniz (%26) Çorum Diğer TOPLAM Çankırı Ġç Anadolu (%2) Diğer TOPLAM Diğer Bölgeler (%2) TOPLAM ÜRETĠM Kaynak: TÜĠK Türkiye çeltik üretimin %70 i Marmara, %26 sı Karadeniz %2 si Güneydoğu Anadolu, %2 si ise Ġç Anadolu Bölgelerinde yapılmaktadır. Çeltik üretiminde il düzeyinde de yoğunlaģma vardır. Toplam 5 ilin üretimleri toplam üretimin %84 ünü oluģturmaktadır. Bu illerden Edirne tek baģına yaklaģık toplam üretimin % 40 ına sahipken Samsun %14, Balıkesir %11, Çanakkale %10, Çorum %7 ve Çankırı %2 lik bir üretim oranına sahiptir. Kalan %15 lık kısmı ise Kırklareli, Tekirdağ, Sinop, Diyarbakır, ġanlıurfa, Kırıkkale, Mersin ve Düzce gibi diğer iller oluģturmaktadır. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

30 Tablo 41. Türkiye nin Çeltik Ġthalat ve Ġhracat Miktarları YILLAR Miktar (Ton) Ġthalat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) Miktar (Ton) Ġhracat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) Kaynak: TÜĠK yılları arasında Türkiye çeltik ithalat-ihracat miktar ve değerlerine iliģkin veriler, Tablo 41 de görülmektedir yılında çeltik ithalatı ton ile son dönemin en yüksek seviyesindedir yılı çeltik ithalat miktarı ise ton olup bunun % 28,24 ü DĠR kapsamında gerçekleģmiģtir. Ülkemizde son dönemde en yüksek çeltik ihracatı, 834 ton ile 2011 yılında yapılmıģtır yılı çeltik ihracatımız ise 108 tondur. Ülkemiz çeltik üretimi, tüketimi karģılayamadığı için hemen hemen her dönem çeltik ya da pirinç dıģ alımı gerçekleģmektedir. Ülkemizde, çeltik ithalatının büyük çoğunluğu ABD, Rusya Federasyonu, Bulgaristan ve Yunanistan dan yapılmaktadır. Tablo 42. Türkiye nin Pirinç Ġthalat ve Ġhracat Miktarları Ġthalat Ġhracat YILLAR Miktar (Ton) Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) Miktar (Ton) Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) Kaynak: TÜĠK 2014 HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

31 TÜĠK verilerine göre ülkemiz pirinç ürünü yeterlilik derecesi, 2010/11 döneminde %90,7 oranı ile son dönemin en yüksek seviyesine ulaģmıģtır. Bu durumun nedenleri arasında, yurt içi kullanım miktarının düģük, üretim ve stok miktarlarının yüksek olmasını söyleyebiliriz. 2012/13 dönemi ülkemiz pirinç yeterlilik oranı ise %86,9 olarak gerçekleģmiģtir. Ülkemizin son yıllarda pirinç ithalat miktarı azalırken ihracat miktarı artmaktadır yılında pirinç ithalatı ton, ihracatı ise ton olmuģtur (Tablo 42). Ülkemizde, pirinç ithalatının büyük çoğunluğu ise Ġtalya, ABD, Hindistan, Mısır, Vietnam ve Tayland dan yapılmaktadır. Tablo 43. Türkiye nin Kargo (Kahverengi) Pirinç Ġthalat ve Ġhracat Miktarları YILLAR Miktar (Ton) Ġthalat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) Miktar (Ton) Ġhracat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) Kaynak: TÜĠK 2014 Ülkemiz kargo (Kahverengi) pirinç ihracat ve ithalat miktarlarına ait bilgiler, Tablo 43 de verilmiģtir yılı kargo (Kahverengi) pirinç ihracatı 716 ton ile son dönemin en yüksek seviyesindedir yılı kargo pirinç ihracatı ise 305 ton olmuģtur yılı kargo pirinç ithalat miktarı da 603 ton olup yaklaģık % 85,73 ü Dâhilde ĠĢleme Rejimi kapsamında gerçekleģtirilmiģtir. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

32 2.2. Türkiye Mamul Madde Ġhracatı Ülkemiz, yıldan yıla artan mamul madde ihracatı ile dünyanın önemli unlu mamuller ihracatçısı konumuna gelmiģtir yılında; Türkiye un ihracatı bin ton, makarna ihracatı 693 bin ton, bulgur ihracatı 160 bin ton, irmik ihracatı 24 bin ton ve bisküvi ihracatı 377 bin ton olarak gerçekleģmiģtir yılında, mamul madde ihracatında en fazla artıģ makarna ihracatında gerçekleģmiģtir (Tablo 44). Tablo Yılları Türkiye Mamul Madde Ġhracatı TÜĠK Verilerine Göre Yılları Türkiye Mamul Madde Ġhracatı (Miktar: ton Değer: bin $) MADDE ADI /3 Miktar Değer Miktar Değer Miktar Değer Miktar Değer Miktar Değer Un Makarna Bulgur Ġrmik Bisküvi BUĞDAY KARġILIĞI TOPLAMI Genel Toplam Kaynak: TÜĠK, veriler 2014 Mart ayı sonu itibariyledir. BirleĢmiĢ Milletler bünyesinde faaliyet gösteren Uluslararası Ticaret Merkezi (ITC) verilerine göre ülkemiz, dünya un ihracatında 2011 yılında hem miktarsal hem de değer bazında 1. sırada, 2012 yılında miktarsal olarak 2, değer bazında 1. sırada, 2013 yılında ise miktarsal ve değer bazında 1. sırada yer almıģtır. Ülkemiz dünya makarna ihracatında Ġtalya nın ardından 2. sırada yer almıģtır. Tablo 45. Türkiye deki Un, Yem, Makarna, Bulgur, Bisküvi, Ġrmik, Çeltik ve NiĢasta Fabrikalarının Son Durumu FABRĠKALAR Fabrika Sayısı (Faal) Kurulu Kapasite (Ton/Yıl) Yıllık Kapasite (Ton) Fiili Kapasite (Ton/Yıl) Kapasite Kullanım Oranı (%) Un Yem Makarna Bulgur Bisküvi Ġrmik Çeltik NiĢasta Kaynak: TMO 2013 HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

33 3. TEġEBBÜSÜN SEKTÖR ĠÇĠNDEKĠ YERĠ TMO, sermayesinin tamamı Devlete ait tarihli, 233 sayılı Kamu Ġktisadi TeĢebbüsleri Hakkındaki Kanun Hükmünde Kararname (KHK) hükümlerine tabi, tüzel kiģiliğe ve faaliyetlerinde özerkliğe sahip, sorumluluğu sermayesi ile sınırlı bir Ġktisadi Devlet TeĢekkülüdür. TMO nun kuruluģ dayanağı tarihli, sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren TMO Ana Statüsü dür. TMO Ana Statüsü nün 4 üncü maddesinde; KuruluĢun amaç ve faaliyet konuları, yurtta hububat fiyatlarının üreticiler yönünden normalin altına düģmesini ve tüketici halk aleyhine anormal derecede yükselmesini önlemek, bu ürünlerin piyasasını düzenleyici tedbirler almak ve gerektiğinde Bakanlar Kurulu Kararı ile hububat dıģındaki diğer tarım ürünleri ile ilgili verilecek görevi yürütmek, afyon ve uyuģturucu maddelere konulan Devlet tekelini iģletmek amacı ile teģkil edilen Toprak Mahsulleri Ofisinin faaliyet konuları aģağıda gösterilmiģtir. Ayrıca 4 üncü maddeye uzun süreli depo kiralaması ile ilgili olarak 19 numaralı bent eklenmiģtir. Bu bentte; Görev alanındaki ürünlerin piyasasını düzenlemek için ürünlerin kapalı depolarda muhafazasını sağlamak amacıyla diğer kiģi ve kuruluģlar tarafından inģa edilmiģ ve/veya inģa edilecek depoları uzun sürelerle kiralamak; bu amaçla yapılacak depolara kiralama garantisi vermek Ģeklinde yer almaktadır. Müdahale alımları ve ihtiyaç duyulan dönemlerde yapılan ithalatla oluģan stoklar, piyasa dengeleri de gözetilerek öncelikle ilgili sektöre veya tüm kesimlere satılabilmektedir. Üretimde görülen artıģa paralel olarak iç piyasada talep görmeyen ürünler; stok maliyeti, muhafaza durumu ve piyasada görülen geliģmeler değerlendirilerek ihraç edilmektedir. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

34 2013 (TL/Ton) 2012(TL/Ton) 2011(TL/Ton) 2010(TL/Ton) 2009(TL/Ton) Tablo Yıllarında Aylar Bazında TMO Ġç SatıĢ Fiyatları YIL Ürün Cinsi Kodu Oca ġub Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl Eki Kas Ara AKS Buğday Makarnalık Buğday Arpa Çavdar Yulaf Mısır Pirinç (Baldo) Pirinç (Osmancık) AKS Buğday Makarnalık Buğday Arpa Çavdar Yulaf Mısır Pirinç (Baldo) Pirinç (Osmancık) AKS Buğday Makarnalık Buğday Arpa Çavdar Yulaf Mısır Pirinç (Baldo) Pirinç (Osmancık) AKS Buğday Makarnalık Buğday Arpa Çavdar Pirinç (Baldo) Pirinç (Osmancık) AKS Buğday Makarnalık Buğday Arpa Çavdar Pirinç (Baldo) Pirinç (Osmancık) Kaynak: TMO 2013 Tablo Yılı TMO Fiili Ġhracat Bilgileri ÜRÜN CĠNSĠ 2013 YILI TMO FĠĠLĠ ĠHRACAT BĠLGĠLERĠ Miktarı (Ton) Tutarı (ABD $) Ortalama Fiyatı ($/Ton) Ekmeklik Buğday ,55 Mısır ,55 Kaynak: TMO HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

35 Tablo Yılı TMO Fiili Ġthalat Bilgileri ÜRÜN CĠNSĠ 2013 YILI TMO FĠĠLĠ ĠTHALAT BĠLGĠLERĠ Miktarı (Ton) Tutarı (ABD $) Ortalama Fiyatı ($/Ton) Yemlik Arpa ,69 Kaynak: TMO 2013 yılında TMO tarafından ton ekmeklik buğday, ton mısır ihracatı, ton yemlik arpa ithalatı gerçekleģtirilmiģtir Yılı Hububat Alım Politikaları 2013 yılında piyasa fiyatları TMO tarafından titizlikle takip edilerek üreticiler ile tüccar ve sanayicilerin depo ihtiyacının karģılanması amacıyla 20 Mayıs tan itibaren taahhütname ile alımlara baģlanmıģtır. Piyasalarda buğday fiyatlarının düģüģ eğilimine girmesiyle hububat müdahale alım fiyat ve politikaları 7 Haziran 2013 tarihinde açıklanarak peģin ve emanet alımlara baģlanmıģtır. Tablo /2014 Dönemi TMO Müdahale Alım Fiyatları Makarnalık Buğdaylar Ekmeklik Buğday Cinsi Müdahale Alım Fiyatları (TL/Kg) Makarnalık Buğday 0,765 DüĢük Vasıflı Makarnalık Buğday 0,640 Anadolu Kırmızı ve Beyaz Sert Buğdaylar 0,720 Diğer Kırmızı ve Beyaz Buğdaylar 0,685 Yemlik Buğdaylar 0, yılı makarnalık buğday fiyatları %9, ekmeklik buğday fiyatları %8-12 arasında arttırılmıģtır. Piyasa fiyatlarının üretici lehine seyrettiği arpa, çavdar, yulaf ve tritikale ürünleri için müdahale alım fiyatı açıklanmamıģ, sadece piyasa fiyatlarının üretici aleyhine oluģtuğu Kayseri ve Sivas bölgelerinde 14 Ağustos 2013 ten itibaren 540 TL/Ton fiyatla bölgesel arpa alımı yapılmıģtır. Üreticilerden ÇKS deki miktar kadar alım yapılmıģtır. Tüm kesimlerin depolama ihtiyaçlarını karģılamak amacıyla uygulanan emanet ürün alımında üreticilerin emanette bulunan ürünlerini geri çekmesi durumunda 0,067 TL/Ton/Gün+KDV depo kira ücreti alınmıģtır. Ürününü emanete bırakan üreticilere talepleri hâlinde %30 avans ödenmiģtir. Ödemeler 1 ay içerisinde üretici banka hesaplarına aktarılmıģtır. Banka kartı olan üreticilere 20 gün erken ödeme yapılmıģtır. TMO, 220 daimi iģyerine ilave olarak hasat döneminde açılan 77 geçici ekip ile toplam 297 noktada alım hizmetlerini aksatmadan sürdürmüģtür. 16 borsada alım yapılmıģtır. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

36 TMO-TOBB LĠDAġ ın faaliyete baģladığı Polatlı, Ahiboz ve Lüleburgaz iģyerlerinde alım yapılmamıģ olup alımlar ürün senedi üzerinden lisanslı depolara yapılmıģtır yılında tam randevulu alım sistemine geçilmiģtir. Bu sistemde; Taahhütnameli alımlar dâhil tüm alımlar randevulu olarak yapılmıģtır. Üreticiler, randevu almadan önce Gıda Tarım ve Hayvancılık Ġl/Ġlçe Müdürlüklerinden ÇKS bilgilerini güncellemiģlerdir. Üreticiler, en fazla ÇKS deki üretim miktarı kadar randevu alabilmiģlerdir. Randevu alma iģlemi taahhütnameli alımlar ile baģlamıģtır. Tüm iģyerleri için randevu alma iģlemi TMO Ģube müdürlükleri ile ajans amirliklerinden veya internet adresinden yapılmıģtır. Randevu alma iģlemi, gerçek kiģiler için T.C. kimlik numarası, tüzel kiģiler için vergi numarası ile yapılmıģtır. Üreticiler almıģ oldukları randevularını iptal etmeden iki kez; tüccar ve Ģirketlerin ise bir kez gelmemeleri durumunda bir daha randevu almaları engellenmiģ ve TMO iģyerine ürün satamamıģtır yılında uygulanan bu politikalar sonucunda; tarihi itibariyle; ton makarnalık buğday, ton ekmeklik buğday olmak üzere toplam ton peģin buğday, ton arpa alımı gerçekleģtirilmiģtir. Ayrıca 2013/2014 alım döneminde 286 bin ton buğday emanet alımı yapılmıģtır Hububat Stok Durumu Tablo 50. Alım BaĢlangıç Stokları (Ton) YILLAR Ekmeklik Buğday Makarnalık Buğday Buğday Toplamı Arpa Çavdar Yulaf Toplam Tablo 51. TMO Alım BaĢlangıcı Mısır Stok Miktarları (Ton) YILLAR STOK HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

37 Tablo 52. TMO Hasat Dönemi Çeltik Stok Miktarı (Ton) YILLAR Çeltik Pirinç /2014 Dönemi Çeltik Alım Politikaları 2012 yılında 880 bin ton olarak gerçekleģen çeltik üretimi 2013 yılında %2,3 artıģla 900 bin ton olarak gerçekleģmiģtir (TÜĠK). Türkiye çeltik üretiminin pirinç eģ değeri yaklaģık olarak 540 bin tondur. Ülkemiz yıllık pirinç tüketimi ise 600 bin ton civarındadır. Çeltik verimi 2011 yılında 905 kg/da, 2012 yılında 735 kg/da, 2013 yılında 814 kg/da olarak gerçekleģmiģtir (TÜĠK). Hasat öncesinde piyasalarda çeltik stokunun kalmaması ve dolar kurunun artmasına bağlı olarak ithal ürün maliyetlerinin yükselmesi ve yerli ürüne olan tüketici talebinin artması nedeniyle çeltik fiyatları TMO tarafından öngörülen fiyatın üzerinde seyrettiğinden müdahale alım fiyatlarının açıklanmasına gerek duyulmamıģtır. Hasatın tamamlanmasını müteakip, stoklarında çeltik ve pirinç bulunan bir kısım kiģi ve firmaların daha yüksek kâr beklentisiyle piyasaya yeterince ürün arz etmediklerinden pirinç ve çeltik fiyatlarının spekülatif olarak arttığı gözlenmiģtir. Kurumumuz piyasaları regüle etmek amacıyla ton çeltik ve ton pirinç ithal etmiģtir. Ayrıca, stoklarımızda bulunan Osmancık pirincini perakende 2,50 TL/kg fiyatla tüm iģyerlerimizde satmanın yanında, 2 kg lık ambalajlarda 2,90 TL/kg dan, ithal Calrose pirincini ise 1 kg lık ambalajlarda 2,80 TL/kg dan marketlerde halkımızın istifadesine sunmuģtur. Bunun yanında pirinç sanayicilerinin hammadde ihtiyacını karģılamak amacıyla 10 bin ton ithal çeltik TL/Ton (60 Randıman karģılığı) fiyattan 54 firmaya yüz seksen beģer ton olarak satıģ yapılmıģtır. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

38 Tablo 53. TMO Çeltik Alım Fiyatları (TL/Ton) YILLAR Uzun Tane Baldo Osmancık Orta tane Kısa tane Piyasa fiyatları üretici lehinde oluģtuğundan müdahale alım fiyatı açıklanmamıģtır Piyasa fiyatları üretici lehinde oluģtuğundan müdahale alım fiyatı açıklanmamıģtır. Tablo 54. Çeltik EkiliĢ, Üretim ve Verim Durumu ile TMO Çeltik Alım Miktarları YILLAR EkiliĢ (ha) Üretim (ton) Verim (kg/ha) Tmo Alımı (ton) Alımın üretime oranı (%) * * , ,7 2013* Kaynak: TÜĠK. (*) 2009, 2010 ve 2013 yıllarında piyasada iģlen gören çeltik fiyatları TMO tarafından öngörülen fiyatın üzerinde seyrettiğinden müdahale alım fiyatı ve alım yapmamıģtır. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

39 Tablo 55. Pirinç Denge Tablosu YILLAR Ekilen Alan (ha) Üretim Üretim Kayıpları Pirinç Üretim-Tüketim Dengesi (Ton) Ġthalat Arz (Kullanım) Tüketim Tohumluk Kullanımı Ziyan (Sanayi Kayıpları) Yurt içi Kullanım Ġhracat Kaynak: TEPGE, TÜĠK - Piyasa yılı = 1 Eylül - 31 Ağustos Arz (Kullanım) = (Üretim - Üretim Kayıpları) + Ġthalat yılı tüketim, tohumluk kullanımı ve sanayi kayıplarına iliģkin veriler TMO tahminidir. - Tohumluk kullanımı hesaplanırken hektara ortalama 200 kg çeltik kullanıldığı varsayılmıģtır yılı ithalat ve ihracat rakamları 01 Eylül Mart 2014 tarihleri arasıdır. Yurt içi Kullanım = Tüketim+Tohumluk Kullanım+Tüketim Kayıpları Üretim Kayıpları = Üretim X %1 Ziyan (Sanayi Kayıpları) = Üretim X %3,25 Tüketim = KiĢi BaĢı Tüketim X Nüfus KiĢi baģı tüketim ortalama 7-8 Kg/Yıl'dır 2013 yılında ülke nüfusu dür Tablo 56. TMO ve Serbest Piyasa Osmancık Pirinç SatıĢ Fiyatları (TL/Ton) YILLAR TMO Fiyatı Serbest Piyasa Fiyatı Kaynak: TMO Not: TMO ġube Müdürlüklerinden alınan yıllık ortalama fiyatlardır yılı serbest piyasa fiyatı tarihi itibariyledir. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

40 EMANET ALIM YAPILMAMIġTIR EMANET ALIM YAPILMAMIġTIR Tablo 57. TMO Çeltik Emanet Alım Miktarları (Ton) ġube ADI Emanet Alım (ton) Yerinde Emanet Alım (ton) Emanet Alım (ton) Yerinde Emanet Alım (ton) Emanet Alım (ton) Yerinde Emanet Alım (ton) Emanet Alım (ton) Emanet Alım (ton) Emanet Alım (ton) Edirne Tekirdağ Samsun Bandırma Kırklareli Polatlı TOPLAM , 2010 ve 2013 yıllarında piyasada iģlen gören çeltik fiyatları TMO tarafından öngörülen fiyatın üzerinde seyrettiğinden TMO müdahale alım fiyatı açıklamamıģ ve peģin alım yapmamıģtır /2014 Dönemi Mısır Alım Politikaları TÜĠK verilerine göre 2012 yılında bin ton olan mısır üretimi 2013 yılında %28,3 artıģ göstererek bin ton olarak gerçekleģmiģtir bin ton mısır üretiminin bin tonu 1. ürün mısır, tonu 2.ürün mısır olarak gerçekleģmiģtir. Ülkemiz mısır üretiminin artmasında; Ġç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerimizde sulanabilir arazilerin artmasına bağlı olarak mısır üretimine yönelimin yanında, özellikle Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri baģta olmak üzere kıyı bölgelerimizde ikinci ürün mısır üretiminin artmasın da payı büyüktür. Ayrıca mısır üretimini teģvik eden uygulamalar, yüksek verimli mısır çeģitlerin geliģtirilmesi, su ve gübrenin etkin kullanımı ve mekanizasyon ile pazarlamasının kolay olması da ülkemiz mısır üretimini arttırmıģtır. Yıllık mısır tüketimimiz ise ikame ürünlerin piyasa oluģumlarına bağlı olarak yaklaģık 6,0 6,5 milyon ton aralığında değiģmektedir. TMO, piyasaları yakından takip ederek üreticilerin ürünlerini öngörülen müdahale alım fiyatının üzerinde satabilmelerine imkân sağlamak için müdahale alım fiyatlarını en uygun zamanda açıklamaktadır. 7 Ağustos 2013 te mısır müdahale alım fiyatı 640 TL/Ton olarak açıklanarak peģin ve emanet alımlara baģlanmıģtır. Diğer ürün alımlarında olduğu gibi mısır alımlarında da tam randevulu sisteme geçilmiģtir. Bu kapsamda; ton peģin, ton emanet alım yapılmıģtır. TMO ya mısır arzının yoğun olduğu bölgelerde iģyerlerimizin mevcut depo kapasitelerine ilave olarak üçüncü Ģahıslardan depo kiralamak suretiyle mevcut depo kapasitesi, alım noktası sayısı ve günlük alım kapasitesi arttırılmıģtır. Tablo 58. TMO Mısır Alım Fiyat ve Miktarları HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

41 YILLAR Alım Fiyatı (tl/ton) Alım Miktarı (ton) , , , ve 2007 yıllarında serbest piyasada oluģan mısır fiyatların üretici lehine gerçekleģmesi nedeniyle TMO tarafından bu yıllarda müdahale alım fiyatı açıklanmamıģtır. Tablo 59: TMO Mısır Alım Fiyatlarının Dünya Fiyatları Ġle Mukayesesi YILLAR Tmo Alım Fiyatı (TL/ton) Bir Önceki Yıla Göre % ArtıĢ Yıllık Enflasyon (%Üfe) Tmo Alım Fiyatı ($/ton) Dünya Mısır Fiyatı (fob/$/ton) (ABD 3YC) Dünya Fiyatına (fob) Göre Fark ($) , , , , , , , , , , , , , Not: yıllarında TMO alım fiyatı açıklanmamıģtır. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

42 Tablo 60. Türkiye de Yıllar Ġtibariyle Mısır Piyasa Fiyatları YILLAR FĠYAT (TL/Ton) 2014 (3 Aylık ort.) Kaynak: Adana Ticaret Borsası Tablo 61. Yıllık Buğday Fiyat DeğiĢimi YILLAR MAKARNALIK BUĞDAY (TL/Ton) ARTIġ (%) EKMEKLĠK BUĞDAY (TL/Ton) ARTIġ (%) ÜFE ARTIġ ORANI (%) EKMEKLĠK BUĞDAY ALIM FĠYATININ DOLAR KARġILIĞI ($/Ton) DÜNYA EKMEKLĠK BUĞDAY FĠYATI (FOB,$/Ton) , , , , , , , , , , , * , , , , , , *2008 yılına ait fiyatlar emanet alım fiyatı olup müdahale alım fiyatı açıklanmamıģtır. Not: ÜFE haziran ayına göre yıllık % değiģim oranlarıdır. Ekmeklik buğday dünya fiyatı, yıllık ortalama alım fiyatının dolar karģılığı ise müdahale alım fiyatının açıklandığı tarihteki fiyatlardır. Grafik 20. TMO Alım Miktarları (Bin Ton) Son yıllardaki en yüksek alım 2005 yılında gerçekleģmiģ olup TMO nun 2013 yılındaki alım miktarı 3,4 milyon tondur. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

43 Tablo 62. TMO Alım Miktarının Üretime Oranı KAMPANYA DÖNEMĠ ÜRETĠM (Ton) BUĞDAY ARPA MISIR ÇELTĠK TMO ALIMI (Ton) ALIMIN ÜRETĠME ORANI (%) ÜRETĠM (Ton) TMO ALIMI (Ton) ALIMIN ÜRETĠME ORANI (%) ÜRETĠM (Ton) TMO ALIMI (Ton) ALIMIN ÜRETĠME ORANI (%) ÜRETĠM (Ton) TMO ALIMI (Ton) ALIMIN ÜRETĠME ORANI (%) 2001/ , / , / , , / , , / , / , / , , / , , , ,1 2009/ , / , / , ,4 2012/ , , ,7 2013/ , , HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

44 4. DÜNYADA UYGULANAN HUBUBAT DESTEKLEME SĠSTEMLERĠ VE TEġEBBÜSÜN, YERLĠ VE ULUSLARARASI RAKĠPLERĠYLE VEYA BENZER FAALĠYET GÖSTEREN KURULUġLARLA KARġILAġTIRILMASI 4.1 Avrupa Birliği Reform süreci AB ülkelerinde uygulanan hububat ve çeltik ortak piyasa düzenleri belirli süreçlerden geçerek bugünkü hâlini almıģtır. BaĢlangıçta yüksek müdahale fiyatları üzerine kurulmuģ olan tarım politikası, topluluk içinde yüksek miktarlarda ihtiyaç fazlası stok oluģmasına ve fazla stokların sübvansiyon yolu ile dünya pazarlarına ihraç edilmesine yol açmıģ, bu durum AB yi tarım reformuna zorlamıģtır yılına kadar hububat ürünlerinde (buğday, arpa, mısır, sorgum) ayrı ayrı müdahale fiyatı uygulanmaktayken 1992 Mac Sharry Reformu ile tüm hububat ürünleri için 180 /Ton seviyesinde tek bir hububat müdahale fiyatı tespit edilmiģtir. Müdahale fiyatı, 10 yıllık bir dönem içerisinde 101,31 /Ton seviyesine indirilmiģtir. Fiyat indiriminden kaynaklanacak mağduriyeti önlemek üzere aynı dönemde üreticilere artan bir Ģekilde telafi edici doğrudan gelir desteği uygulanmıģ ve bu desteğin en son seviyesi 63 /Ton olmuģtur. Makarnalık buğday üreticileri için 63 /Ton desteğin yanında 2005 yılına kadar hektar baģına 291 ilave destekleyici ödeme yapılmıģ, 2006 yılından sonra bu destek 285 /Ha olarak uygulanmaya baģlanmıģtır. Sertifikalı tohumluk kullanan makarnalık buğday üreticilerine yine ayrıca 40 /ha kalite primi ödenmeye baģlanmıģtır. Çeltik müdahale alım fiyatlarında da OTP Reformu kapsamında indirime gidilerek 350 /Ton seviyelerinden 150 /Tona çekilmiģ ve 177 /Ton telafi edici doğrudan gelir desteği uygulanmaya baģlanmıģtır. AB de hububat ve çeltik için belirtilen telafi edici doğrudan gelir destekleri, üye ülkelerin belirlemiģ olduğu Bölgesel Verim Planları kapsamında uygulanmıģtır. AB de üye ülkelerin bölgesel verim planları dâhilinde, bir üretim bölgesinde maksimum ekim alanının aģılması hâlinde, o bölgedeki üreticilere ödenecek DGD de ceza olarak aģılan oran kadar indirim yapılmaktadır. Ayrıca 92 tonun üzerinde üretim yapan üreticilerin bu haktan faydalanabilmeleri için ekim alanlarında Komisyonca belirlenen bir oran üzerinden ekim dıģı bırakma zorunluluğuna uymaları gerekmektedir. Set-aside olarak adlandırılan ve %10 olarak uygulanan bu oran, 2007 yılında yaģanan küresel kuraklık nedeniyle 2008 yılından itibaren sıfırlanmıģtır. Çeltikte telafi edici DGD uygulaması, sadece geleneksel çeltik üreticisi ülkeler için (Ġtalya, Ġspanya, Fransa, Portekiz, Yunanistan, Bulgaristan, Macaristan ve Romanya) uygulanmaktadır yılında AB, Ortak Tarım Politikası nda Tek Çiftlik Ödemesi (Single Farm Payment) adı altında yeni bir reforma gitmiģtir. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

45 Bu reform ile doğrudan gelir destekleri ürüne bağlı olmaktan çıkarılıp üretimden bağımsız hâle getirilmiģtir. Üye ülkelere yeni sisteme tam geçiģ için 2012 yılına kadar süre tanınmıģtır. Tek ödeme sisteminde; yılları referans dönem olarak kabul edilmiģtir. Her çiftlik için hektar baģına verilecek bir referans miktar hesap edilmiģtir. Hesaplama Ģu Ģekilde yapılmıģtır: Referans dönem içerisinde, her çiftliğe Garanti Fonu ndan ürün bazında yapılan toplam ödemelerin 3 yıllık ortalaması, bu ürünlere ayrılan ekim alanlarının 3 yıllık ortalamasına bölünerek 1 hektara hak edilen referans ödeme miktarı tespit edilmiģtir. Böylelikle üretici, arazisine hangi ürünü ekerse eksin alacağı destek tutarı, beyan ettiği arazi büyüklüğü ile referans miktarın çarpımına eģitlenmiģ ve üretimden bağımsız hâle getirilmiģtir. Bu sistemde amaçlanan, üreticinin üretim kararını verirken piyasa odaklı hareket etmesini sağlamaktır. Böylece piyasa istikrarının daha iyi korunacağı düģünülmektedir yılından itibaren tüm AB ülkelerinin, Tek Çiftlik Ödemesi ne geçmesi öngörülmüģtür Müdahale Alımları Hububat Müdahale alım sınırı; Ortak Tarım Politikası nda değiģiklik yapılmasına iliģkin 19 Ocak 2009 tarihli, 72/2009 sayılı Konsey Tüzüğü kapsamında; Ekmeklik buğday için müdahale dönemi boyunca 3 milyon tona kadar, 101,31 Euro/Ton müdahale fiyatı uygulanmak suretiyle müdahale alımı yapılabilecektir. 3 milyon tonun üzerindeki müdahale alımları, ihale yöntemiyle gerçekleģtirilecektir. Makarnalık buğday, arpa, sorgumda müdahale alım miktarı sıfırlanmıģ olup Ģartlar gerektirdiği takdirde müdahale alım miktarını ve fiyatını ihale yöntemi ile Komisyon belirleyecektir. Ġhale yöntemi ile belirlenen fiyat, hiçbir zaman müdahale alım fiyatının üzerinde olmayacaktır. Ödeme kurumlarınca müdahale alımlarında; Ekmeklik buğday, arpa, mısır ve sorgum için en az 80 ton, Makarnalık buğday için en az 10 ton, Çeltik için en az 20 ton teslimat Ģartı uygulanmaktadır. Müdahale dönemi; hububatta 1 Kasım ile 31 Mayıs tarihleri arasındadır. Müdahale alım fiyatı; hububatta 101,31 /Ton olarak uygulanmaktadır. Aylık fiyat artıģı uygulaması yapılmamaktadır. Ödemeler, teslimatı müteakip 65 gün içinde yapılmaktadır. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

46 Çeltik Çeltikte müdahale alımları, tüm üretici üye ülkelerde 1 Nisan 31 Temmuz tarihleri arasında yapılmaktadır. Çeltikte müdahale alım fiyatı 150 /Tondur. Aylık fiyat artıģı uygulanmamaktadır. Ödemeler, teslimatı müteakip 65 gün içinde yapılmaktadır. Çeltikte müdahale alım miktarı sıfırlanmıģ olup, Ģartlar gerektirdiği takdirde müdahale alım miktar ve fiyatını ihale yöntemi ile Komisyon belirleyecektir. Ġhale yöntemi ile belirlenen fiyat, hiçbir zaman müdahale alım fiyatının üzerinde olmayacaktır AB de Ödeme Kurumları AB tarım politikasının yürütülmesinde anahtar rolü, ödeme kurumları oynamaktadır. Bu kuruluģlar, AB ortak piyasa düzeni çerçevesinde müdahale alımı, depolama, iç ve dıģ satıģlar gibi tüm faaliyetlerin yerine getirilmesinden sorumludurlar. Toplulukta, çok yaygın ve geliģmiģ bir özel sektör depoculuğu olduğundan müdahale alımlarından sorumlu ödeme kurumlarının kendilerine ait depoları olmayıp stoklamayı sözleģmeli özel depolar aracılığıyla yapmaktadırlar. Bu depolar, ödeme kurumunca sürekli olarak denetlenmektedir. Üye devletlerin müdahale alımlarının finansmanı EAGF (Avrupa Tarımsal Garanti Fonu) tarafından karģılanmaktadır. Müdahale alımlarından sorumlu ödeme kurumlarının ürün satın alımında uygulayacakları minimum miktar ve kalite unsurları, fiyat baremleri, müdahale alım dönemleri gibi unsurlar topluluk tüzüklerince belirlenmiģtir. EAGF tarafından karģılanan ödemelerin (doğrudan gelir desteği, ihracat geri ödemeleri, müdahale alımları) uygulamasından ödeme kurumları sorumludur. AB de toplam 82 adet akredite ödeme kurumu bulunmaktadır. AĢağıdaki tabloda müdahale alımlarından sorumlu ödeme kurumları gösterilmiģtir. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

47 Ülke Almanya Fransa Ġtalya Hollanda Belçika Ġngiltere Ġrlanda Danimarka Portekiz Ġspanya Yunanistan Ġsveç Finlandiya Avusturya Polonya Macaristan Lüksemburg Çek Cumhuriyeti Estonya Litvanya Letonya Malta Slovenya Slovakya Kıbrıs Rum Kes. Romanya Bulgaristan Kaynak: TMO AB(27) Ülkelerinde Müdahale Birimlerini Ġçeren Ödeme Kurumları Ödeme Kurumu Federal Agency for Agriculture and Food (BLE) French National Agriculture and Sea Paying Agency (FranceAgriMer) Ente Nazionale Rısı (ENR) National Service for the Implement on of Regulations (NSIR) Belgian Office of Intervention and Refunds (BIRB) Rural Payment Agency (RPA) Department of Agriculture, Food and Rural Development The Danish Food Industry Agency National Institute for Intervention and Cropland Guarantee (INGA) Spanish Fund of Agrarian Guarantee (FEGA) Payment and Control Agency for Guidance and Guarantee Community Aid (OPEKEPE) The Swedish Board of Agriculture (JORDBRUKSVERKET) Ministry of Agriculture and Forestry (MMMFI) Agrarmarkt Austrıa (Market Organization and Intervention Agency) Agencja Rynku Rolnego- Agricultural Market Agency (ARR) Agrıcultural and Rural Development Agency (ARDA) Mınıstre De L agrıculture,de La Vıtıculture State Agrıcultural Intervention Fund (SZIF) The Estonıan Agricultural Registers and Information Board (ARIB) Lithuanıan Agricultural and Food Market Regulatıon Agency (NMA) The Rural Support Service (RSS) Rural Affairs and Paying Agency Agency of The Republic of Slovenia for Agricultural Markets and Rural Development (AAMRD) Agricultural Paying Agency (APA) Cyprus Agricultural Payments Organization (CAPO) Agentıa De Platı Sı Interventıe Pentru Agrıcultura (APIA) Ministry of Agriculture and Food Supply (MZGAR) AB Uyum Sürecinde TMO nun AB ye Uyum ÇalıĢmaları TMO nun AB mevzuatına uyum çalıģmaları kapsamında Hububat Alım ve SatıĢ Esaslarına ĠliĢkin Uygulama Yönetmeliği ve Çeltik Alım ve Çeltik/Pirinç SatıĢ Esaslarına ĠliĢkin Uygulama Yönetmeliği tarihinde yürürlüğe girmek üzere TMO Yönetim Kurulu Kararı ile kabul edilmiģtir. 2009/10 alım kampanyasından itibaren alımlarımız AB kalite standartlarına uygun olarak gerçekleģtirilmektedir. AB Komisyonu ilerleme raporlarında TMO nun çıkardığı yönetmeliklerin ortak piyasa düzenlerine iliģkin mevzuat uyumunda bir ilerleme olarak görüldüğü belirtilmiģtir. 4.2 Amerika BirleĢik Devletleri (ABD) ABD de tarım politikaları her altı yılda bir çıkartılan Tarım Kanunu çerçevesinde yürütülmektedir. ABD de tarım piyasasının düzenlenmesi konusunda en etkin kurum Ürün Kredi Kurumu dur. (CCC - Commodity Credit Corporation) ABD Tarım Bakanlığına bağlı olan Ürün Kredi Kurumu (CCC), üretici gelirlerinin ve fiyatlarının dengelenmesi, desteklenmesi ve korunması amacıyla 1933 te kurulmuģtur. Fiyat destekleri, CCC vasıtasıyla yerine getirilmektedir. Halen Tarım Kanunu yürürlükte olup bu Kanun ile üreticilerin faydalanacağı destekleme fiyatları belirlenmiģtir. Bu fiyatlar; HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

48 Kredi Birim Fiyatı: Üreticilerin ürünlerini CCC nin anlaģmalı lisanslı depolarına rehin bırakmaları hâlinde düzenlenen rehin senetleri karģılığında CCC tarafından yararlandırılacakları düģük faizli ve dokuz aya kadar vadeli kredi fiyatıdır (Loan Rate). Hedef Fiyat: Üreticinin üretimi sürdürebilmesi ve gerekli refahı sağlaması için eline geçmesi arzu edilen fiyattır. Sabit Doğrudan Gelir Desteği: Ürünlere bağlı olarak değiģen ve üreticinin ekiliģ alanının %83,3 üne uygulanan bir destektir yılında her çiftlik için kayıtlı olan verim ile yine her çiftlik için belirlenmiģ olan temel alanın ( ortalama alan) ve ürün bazında belirlenmiģ olan DGD fiyatının çarpımı ile hesaplanır. Fark Giderici Doğrudan Gelir Desteği; Eğer piyasa fiyatı ile sabit doğrudan gelir desteğinin toplamı hedef fiyatın altında gerçekleģirse aradaki fark telafi edici olarak ödenir Tarım Kanunu çerçevesinde belirlenmiģ olan fiyatlar aģağıda verilmiģtir. Tablo 62. ABD de Uygulanan Kredi Birim Fiyatı ve Hedef Fiyat ÜRÜNLER Kredi Birim Fiyatı (USD/Ton) Hedef Fiyat (USD/Ton) Sabit Doğrudan Gelir Desteği (USD/Ton) Buğday Mısır Sorgum Arpa Yulaf ,6 Soya Diğer Yağlı Tohumlar Pamuk Çeltik Yerfıstığı Kaynak: ABD Tarım Bakanlığı (USDA) 4.3 Avustralya Ortalama yıllık 25 milyon ton buğday üretimi ve 20 milyon ton ihracatı vardır. Üretilen buğday ve arpanın büyük bölümü (%84 ü) ihraç edilmektedir. Buğday ihracatında dünyada ikinci sırada yer almaktadır yılında yapılan kanun değiģikliği ile buğday ihracatında da Tek Masa SatıĢ Sistemi yürürlükten kaldırılmıģtır yılında üreticilerin, Avustralya Buğday Kurumu (AWB-Australian Wheat Board) yoluyla örgütlü bir biçimde depolama ve pazarlama yaptıkları Tek Masa SatıĢ Sistemi (Single Selling Desk System) iç piyasa için yürürlükten kaldırılmıģtır. Fakat buğday ihracatında Tek Masa SatıĢ Sistemi 2008 yılına kadar devam etmiģtir. AWB 1999 yılına kadar bir kamu kuruluģu iken 1999 yılında hisseleri üreticilere satılarak özelleģtirilmiģtir yılında da Ģirketin hisseleri Avustralya Borsası nda iģlem görmeye baģlamıģtır. Avustralya da hububat piyasaları %100 serbest piyasa olup fiyatlara devlet müdahalesi söz konusu değildir. Avustralya da ürün bazlı destekleme olmayıp sadece hassas ürün olarak tanımlanan ürünlerde destekleme yapılmaktadır. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

49 4.4 Kanada Kanada nın ortalama yıllık üretimleri buğdayda 28 milyon ton, mısırda 13 milyon ton ve arpada 8 milyon tondur. Buğday ve arpada dünyada önde gelen ihracatçı ülkeler arasında yer almaktadır. Kanada da 1 Ağustos 2012 tarihine kadar buğday ve arpa üreticisi çiftçiler ürünlerini Kanada Buğday Kurumu (CWB) aracılığıyla tek elden pazarlamak zorunda iken 1 Ağustos 2012 de yürürlüğe giren Kanun la CWB nin tekeli kaldırılmıģ, 5 yıl içinde tamamen özel bir Ģirkete dönüģtürülme süreci baģlamıģtır. 1 Ağustos 2012 tarihi öncesinde Kanada da bulunan hububat Ģirketleri CWB ile yaptıkları sözleģme doğrultusunda silolarında CWB adına alım yapmakta ve liman terminallerini CWB adına iģletmekteydi. ġu anda bu Ģirketler silolarında çiftçilerle direk olarak istedikleri türde alım sözleģmeleri yapabilmekte ve kendileri adına limanlardan ihracat gerçekleģtirebilmektedir. Çiftçiler ürünlerini halen CWB ye satma opsiyonuna sahiplerdir. CWB ye ürün satmanın çiftçiler için avantajı, 5 yıllık geçiģ sürecinde ödemelerdeki devlet garantisinin 1 Ağustos 2012 öncesine göre daha kısıtlı olsa da devam etmesidir. Bu garanti 5 yıl sonra tamamen kalkacaktır. Öngörüler, Kanun sonrası ürünün yaklaģık %20 sinin CWB ye gelmeye devam ettiği yönündedir. CWB bir havuz sistemi yoluyla çalıģmaktadır. Ürününü getiren çiftçiye önce bir ön ödeme yapılmakta, çiftçi kalan parasını yıl içinde piyasadaki geliģmeler doğrultusunda değiģim gösteren toplam satıģ havuzundan ürün dönemi sonunda almaktadır. CWB tekeli kaldırılsa da Tarım Bakanlığına bağlı olan ve ülke hububatının kalitesinden sorumlu olan Kanada Hububat Komisyonu nun iç piyasadaki dolaylı (lisans verdiği gözetim Ģirketleri yoluyla) ve ihracata verilecek ürünler üstündeki direkt denetimi devam etmektedir. Kanada da üretim miktarına dayalı bir sübvansiyon uygulaması yoktur. Destekler daha çok sınırlı süreli programlar bazında yapılmaktadır. Kanada da tarımsal destekler hem Federal Hükümet tarafından hem de eyalet hükümetleri tarafından sağlanmakta olup destek miktarları ve desteklerdeki Federal Hükümet payları ile eyalet hükümeti payları eyaletten eyalete değiģim göstermektedir. Çiftçilere afetler sonrasında da önemli destekler yapılmaktadır. Vergi geri ödemeleri ve vergi muafiyetleri diğer bir destekleme politikasını oluģturmaktadır. 4.5 Arjantin Arjantin de tarım sektöründe çok az miktarda doğrudan devlet desteği vardır. Genel olarak tarım piyasası rekabetçi konumdaki özel sektörün elinde bulunmaktadır lı yıllara kadar devlet destekli tarım politikaları izleyen Arjantin, 1990 yılında serbest piyasa ekonomisine geçiģle daha liberal politikalar izlemeye baģlamıģtır. Bu bağlamda; hububat, et, Ģeker, tütün kurumu gibi devlet kurumları tasfiye edilmiģtir. Temel hububat ve iģlenmiģ yağlı tohum ürünleri üzerindeki ihracat vergileri kaldırılmıģtır (iģlenmemiģ yağlı tohum ihracatındaki %3,5 vergi oranı hariç). Hububat siloları özelleģtirilmiģtir. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

50 Hububat Kurulu ve Et Kurulu gibi devlet kuruluģlarının, tren yolları ve limanların özelleģtirilmesi taģıma ve pazarlama maliyetleri gibi birçok üretici maliyetini düģürmüģ, tarımsal üretimin etkinliği artmıģtır. Arjantin ürüne bağlı doğrudan gelir desteği uygulamamakta olup üretimden bağımsız gelir desteği küçük iģletmeler ile tütün üreticilerine verilmektedir. Bunun yanı sıra Arjantin Ulusal Bankası (BNA) tarım ve hayvancılık sektörüne özel, düģük faizli kredi desteği vermektedir. Arjantin, Güney Amerika Ortak Pazarı (MERCOSUR) üyesidir. Birlik içinde ortak gümrük tarifeleri belirlenmiģtir. 5. LĠSANSLI DEPOCULUK Bilindiği üzere, Kurumumuz 1993 yılından itibaren 2699 sayılı Umumi Mağazacılık Kanunu hükümleri kapsamında ürününü depoda tutmak isteyen üreticiye depo sağlamakta, bu doğrultuda ürününü değerlendirmesine yardımcı olmakta ve depoya konan ürün için düzenlediği makbuz senedi ile de ürünlerini satabilmesine imkân sağlamaktadır tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu nun geçici 2 inci maddesinde ise 2699 sayılı Umumi Mağazalar Kanunu kapsamında umumi mağazacılık yapmak üzere izin ve yetki alan kuruluģlardan bu Kanun kapsamındaki tarım ürünlerinin depolanması hizmetleriyle iģtigal edenler, bu Kanun un yürürlüğe girmesinden itibaren en geç beģ yıl içinde bu Kanun hükümlerine intibak etmedikleri takdirde bunlara verilen izin yeni bir karara gerek kalmaksızın iptal edilmiģ sayılır. hükmü yer almaktadır. Ancak TMO, Sanayi ve Ticaret Bakanlığının uygun görüģü üzerine umumi mağazacılık faaliyetlerini kesintisiz olarak devam ettirmektedir. Ayrıca Kurumumuz, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, Ordu Ġl Özel Ġdaresi, Umumi Mağazalar Türk A.ġ. ve Gümrük ve Turizm Ticaret ĠĢletmeleri A.ġ. tarafından lisanslı depoculuk alanında faaliyet göstermek üzere kurulan TMO-TOBB Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk San. ve Tic. A.ġ.nin Ana SözleĢmesi tarihli ve 7510 sayılı Ticaret Sicil Gazetesi nde yayımlanmıģtır. Kurumumuzun ayni sermaye, diğer ortakların ise nakdi sermaye ile katıldıkları Ģirketin toplam sermayesi 51 milyon TL olup sermayesinin tamamı ödenmiģtir. Ortakların sermaye payları ve tutarları ise Ģu Ģekildedir: TMO : TL (% 48) TOBB : TL (% 49) Ordu Ġl Özel Ġdaresi : TL (% 2) UMAT A.ġ. : TL (% 0,5) Gümrük ve Turizm ĠĢl. A.ġ. : TL (% 0,5) Ordu Valiliği Devir Tasfiye ve PaylaĢtırma Komisyonunun tarihli ve 129 no.lu Kararı ile 6360 sayılı On Dört Ġlde BüyükĢehir Belediyesi ve Yirmi Yedi Ġlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Kanun un geçici 1 inci maddesinin 5 inci fıkrası uyarınca Ordu Valiliği Ġl Özel Ġdaresinin %2 oranındaki hissesinin KuruluĢumuza devredilmesine karar verilmiģ, KuruluĢumuzun sermaye payının %50 ye çıkarılması için Yüksek Planlama Kuruluna baģvuruda bulunulmuģtur. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU

51 ġirket; 2013 yılında Ahiboz, Düzce, Lüleburgaz, Polatlı ve Ünye ġube Müdürlüklerinde faaliyetlerine devam etmiģtir yılında ġirket tarafından emanet alımı yapılan hububat ve fındık miktarları ile tarihi itibariyle emanet stok durumları aģağıdaki tabloda yer almaktadır. ġube ADI Emanet Alım Miktarı (ton) Emanet Stok Miktarı (ton) Polatlı , ,99 Lüleburgaz , ,54 Ahiboz , ,24 Hububat toplamı , ,77 Ünye 34,08 31,03 Düzce 907,39 907,39 Fındık toplamı 941,47 938,42 GENEL TOPLAM , ,19 Söz konusu emanet ürünlerin %60 ı üreticilere, %40 ı sanayici ve tüccara aittir. Bağımsız denetimden geçmiģ finansal tablolarına göre 2013 yılında ġirketin faaliyetleri TL zararla sonuçlanmıģtır. ġirket fındık konusundaki faaliyetlerini itibariyle sonlandırmıģtır. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU