Fransa, isviçre italya'da Şarapçılık ve Türkiye Modeli

Transkript

1

2 İSTANBUL TİCARET ODASI YAYIN NO: Fransa, isviçre italya'da Şarapçılık ve Türkiye Modeli Hazırlayanlar: Feryal TİLMAÇ Müge ÇAKAR

3 Bu eserin tüm telif haklan İstanbul Ticaret Odası'na (İTO) aittir. İTO'nun ve yazannm ismi kaydedilmek koşuluyla yaymdan alıntı yapmak mümkündür. Ancak, İTO"nun yazılı izni olmadan yayının tamamı veya bir bölümü, kopyalanamaz, çogaltılamaz, ticari amaçlarla kullanılamaz. KASIM 2003 ISBN İTO yayınları için ayrıntılı bilgi İTO Ticari Dokümantasyon Servisi'nden edinilebilir. Tel. Faks E. Posta (212) / (212) dokumantasvon@tr-ito. com BASKI MEGA AJANS REKLAMCILIK MATBAACILIK VE FUAR HİZM. LTD. ŞTİ. Tel: (0212) Tel/Fax: (0212) [email protected]

4 ÖNSÖZ Dünyanın dördüncü büyük bağ alanlarına sahip olan Türkiye aynı zamanda en elverişli bağcılık kuşağında yer almaktadır. Binlerce yıl önce asmanın Ik kültüre alındığı yer olan Anadolu topraklarının geçmişten gelen köklü bir bağcılık ve şarapçılık geleneğine sahip olmasına karşılık, ülkemizin bugün dünya şarap pazarlarından aldığı pay ihmal edilebilir düzeydedir. Odamızın, varolan potansiyelin değerlendirilerek katma değeri çok yüksek bir tarımsal faaliyet olan bağcıhğın ve şarapçılığın geliştirilmesi dşüncesinden hareketle gerçekleştirdiği bu çalışma sektöre farklı bir bakış açısı getirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın çıkış noktası Türk bağcılığının verimliliğini ve uluslararası rekabet gücünü arttırmaktır. Bilgi ve deneyimin ağırlıklı önem taşıdığı şarapçıhkta, modern teknolojilerin ve üretim yaklaşımlarının kullanılması ile Türk şaraplarının uluslararası pazarlarda sağlam bir yer edinmesini sağlamak projenin temel amacıdır. Elinizde bulunan Fransa, isviçre, İtalya'da Şarapçılık ve Türkiye Modeli adlı çalışma önde gelen şarap ülkeleri ekseninde okuyucuya dünya şarap pazarı hakkında makro bir görüş sağlamaya çalışırken, diğer bir yanda da Türk şarapçılığı için farklı açılımlar öne sürmekte ve özgün bir üretim ve pazarlama modelini ortaya koymaktadır. Odamızın Tarımsal Teknoparklar ile ilgili yürüttüğü çalışmalar kapsamında hazırlanan model önerisi, bilginin ticarileştirilmesini, çevreye duyarlı sürdürülebilir bağcılık tekniklerinin geliştirilmesini, tanıtım ve pazarlama sorunlarına alternatif yaklaşımlar getirmeyi, konuyla ilgili yasal düzenlemelerdeki eksikliklere dikkat çekmeyi, mevcut bağların modernizasyonu ve yeni bağ tesisi ile işletme ve yönetim uygulamaları konusunda yeni fikirleri tartışmaya açmayı hedeflemektedir. Bu anlamda yapılan çalışmanın sektörde halihazırda faaliyet gösteren firmaların yanında yeni yatırımcılara, kamu ve özel sektör yetkililerine faydalı olmasının yanında tüm ilgililere de kişisel katkı sağlamasını ümit eder, araştırmayı gerçekleştiren Etüt ve Araştırma Şubesi Araştırma Raportörleri Feryal Tilmaç ve Müge Çakar'a teşekkürlerimi sunarım. Dr. Cengiz Ersun Genel Sekreter

5

6 İÇİNDEKİLER Sayfa Yönetici Özeti 9 Giriş 13 L Dünya'da Bağcılık ve Şarapçılık Genel Durum Avrupa Birliği'nde Şarapçılık Fransa Üretim Üretim Bölgeleri Bordeaux (Bordo) Beaujolais (Bojole) Tüketim Mevzuat Denetim ve Sımflandırma Dış Ticaret İlıracat İthalat Şarapçılıkta Fransa Modeli Dağıtım AR-GE Kooperatifler İsviçre Üretim Üretim Bölgeleri Tüketim Mevzuat Denetim ve Sınıflandırma Dış Ticaret İhracat İthalat Şarapçılıkta İsviçre Modeli Dağıtım AR-GE RAC: Bitkisel Üretim Araştırma İstasyonu Kooperatifler İtalya Üretim Üretim Bölgeleri Tüketim Mevzuat 58

7 Denetim ve Sınıflandırma Dış Ticaret ihracat İthalat Şarapçılıkta İtalya Modeh Dağıtım AR-GE Kooperatifler 68 IL Türkiye'de Bağcıhk-Şarapçılık Üretim Üretim Bölgeleri Tüketim Mevzuat Dış Ticaret İhracat İthalat Şarapçılıkta Türkiye ModeU Dağıtım AR-GE Kooperatifler Türkiye Şarap Sektörü S.W.O.T. Analizi Türkiye Bağcılığı ve Şarapçılığının Sorunları Öneriler Sonuç ve Değerlendirme Bağcılık Yatırımı ve Yeni Bağ Tesisinde Dikkat Edilmesi Gereken 80 Hususlar III: Türkiye'de Teknopark Uygulaması: 81 Bağcılık Şarapçılık Modeli EKLER 92 KAYNAKLAR 123

8 No TABLOLAR Sayfa 1 Önde Gelen Üzüm Üreticisi Ülkeler (2001) 19 2 Önde Gelen Şarap Üreticisi Ülkeler (2001) 20 3 Önde Gelen Şarap İhracatçısı Ülkeler (2001) 21 4 Dünya Şarap Tüketiminde İlk 10 Ülke (2001) /00 ve 2000/01 Pazarlama Yıllarında Şarap Tüketimi (İt) 33 6 Ülkeler İtibariyle Fransa Şarap İhracatı (1000 Hl) 36 7 Ülkeler İtibariyle Fransa Şarap İhracatı (ABD Dolan) 37 8 Ülkeler İtibariyle Fransa Şarap İthalatı (ABD Doları) 37 9 Ülkeler İtibariyle Fransa Şarap İthalatı (1000 Hl) İsviçre Şarap Üretim Bölgeleri İtibariyle Bağ Alanları İsviçre'de Bölgelere Göre Beyaz ve Kırmızı Üzüm Çeşitleri Ülkeler İtibariyle İsviçre Şarap İhracatı (2000 Yılı) (Milyon 46 Dolar) 13 Yıllar itibariyle isviçre Şarap ithalatı (Mt) Ülkeler İtibariyle İsviçre Şarap İthalatı (Milyon Dolar) RAC Bütçesi ülkeler itibariyle italya Şarap ithalatı (Milyon Dolar) ülkeler itibariyle italya Şarap ithalatı (Milyon Dolar) Ülkeler İtibariyle İtalya Şarap İhracatı (Hl/Milyon Euro) Seçilmiş Bazı Şaraplara ithalat Rejimi Kararı Uyarınca Uygulanan Gümrük Vergisi Oranları (%) 74 No GRAFİKLER Sayfa 1 AB Şarap Ticareti (1000 hl) 24 2 Yıllar İtibariyle Fransa'da Üzüm Üretimi ( ) (Ton) 25 3 Yıllar İtibariyle Fransa'da Şarap Üretimi ( ) (Ton) 26 4 Fransa'da Kişi Başına Düşen YıUık Şarap Arzı ( ) 33 5 Yıllar İtibariyle İsviçre'de Şarap Üretimi ( ) (Ton) 41 6 Yıllar İtibariyle İsviçre'de Üzüm Üretimi ( ) (Ton) 43 7 isviçre'de Kişi Başına Düşen Yıllık Şarap Tüketimi (İt) 44 8 isviçre'de Kişi Başına Düşen Yıllık Şarap Arzı ( ) 45 9 Yıllar İtibariyle İtalya'da Üzüm Üretimi ( ) (Ton) Yıllar İtibariyle İtalya'da Şarap Üretimi ( ) (Ton) İtalya'da Bölgelerin Şarap Üretimi İçindeki Payları (%) (2001) italya'da Kişi Başına Düşen Yıllık Şarap Arzı (Kg) İtalya'da Seçilmiş Yıllar İtibariyle Kişi Başına Düşen Şarap Tüketimi (Lt) 58

9 14 İtalya Şarap İthalatı (Mt) Yıllar İtibariyle Türkiye'de Üzüm Üretimi ( ) (Ton) Yıllar İtibariyle Türkiye'de Şarap Üretimi ( ) (Ton) Türkiye'de Tarım Bölgelerine Göre Bağ Alanlarının Dağılımı Türkiye'de Kişi Başına Düşen Yıllık Şarap Arzı ( ) 71 (Kg) 19 Yıllar İtibariyle Türkiye'nin Şarap İhracatı (1000 Dolar) Yıllar İtibariyle Türkiye'nin Şarap İthalatı (1000 Dolar) 73 No ŞEKİLLER Sayfa 1 Şarap Üretim Şeması 14 2 Bordeaux Şarap Bölgeleri 28 3 Beaujolais Şarap Bölgeleri 31 4 Fransa Şarap Dağıtım Kanalı 39 5 İsviçre Şarap Bölgeleri 42 6 İsviçre Şarap Dağıtım Kanalı 49 7 RAC Tarımsal Araştırma Merkezi 51 8 RAC Organizasyon Şeması 52 9 İtalya Şarap Bölgeleri DOC Sistemi - İtalya Şarap Sınıflandırması İtalya Şarap Dağıtım Kanalı Türkiye Şarap Dağıtım Kanalı Teknopark Bağcılık Şarapçılık Modeli 91

10 YÖNETİCİ ÖZETİ AMAÇ Çalışmanın amacı bağcılık ve şarapçılık sektörünün dünyada ve Türkiye'de durumu ile üretim, satış ve pazarlama modellerinin değerlendirilmesi ve Türkiye şarapçılık sektörü için özgün bir model oluşturulmasıdır. Dünyanın dördüncü büyük bağ alanına sahip Türkiye'de şarap üretiminin var olan potansiyelin çok altında gerçekleşmesi nedeniyle, Türk şaraplarının tanıtım ve pazarlama sorunlarına dikkat çekilmesi, mevcut sorunların ortaya konarak alternatif çözüm önerilerinin oluşturulması yanında, oluşturulan modelin ülkemizde bağcılık ve şarapçılık konusunda yapılacak yeni yatırımlar için yol gösterici olması da hedeflenmiştir. Bu amaçla îtalya, Fransa ve İsviçre'de ilgili kurum/kuruluşlar (Devlet, üreticiler, üniversiteler, AR-GE kurumları gibi) ile tüm yapılar arasmdaki genel koordinasyon incelenerek ülkemizdeki işleyişle benzerlik ve farklılıklar saptanmaya çalışılmıştır. YÖNTEM Araştırma ile ilgili olarak Etüt ve Araştırma Şubesi elemanlarından oluşan bir ekip görevlendirilmiş olup, masabaşı çalışmasını müteakip saha araştırması 27 Nisan- 11 Mayıs 2003 tarihleri arasında Fransa, İsviçre ve İtalya'da gerçekleştirilmiştir. Saha çalışm^asımn yapıldığı ülkeler masabaşı çalışmaları sonucunda belirlenmiştir. Bu çerçevede yetiştirilen üzüm türleri dikkate alınarak Fransa'da Bordeaux (Merlot, Cabernet Saugvignon, SemiUion) ve Beaujolais (Gamay) ile İtalya'da Toskana Bölgesi'nde (San Giovese) yer alan şirket, kurum ve kuruluşlar ile görüşmeler yapılmıştır. Söz konusu üzüm türleri, ya Türkiye'nin ağırlıklı olarak bağcılık ve şarapçılık yapılan bölgelerinde yetişen türlerin gen akrabası olup benzer özellikler taşıyan, ya da ülkemizde denenmiş ve tutmuş türlerdir. Yapılan değerlendirmede iklim ve toprak özellikleri de dikkate alınmıştır. Kırklareli Bölgesi'nde yetişen Papazkarası türünün bir bewzeri olan Merlot, Trakya Bölgesi'nde başarılı uygulamaları denenmiş olan SemiUon ve az miktarda da olsa yetiştirilen Cabernet Sauvignon türleri nedeniyle, bu tür üzümlerin ağırhklı olarak yetiştirilip, şarap üretiminde kullanıldığı Fransa'nın Bordeaux Bölgesi yanı sıra, yine Trakya'da tutan Gamay türü üzümlerin yetiştirildiği Beaujolais Bölgesi Fransa'da hedef bölge olarak saptanmıştır. İsviçre'de tüm ülkeye hizmet veren ve dünyada bu konudaki ender örneklerden biri olan bir Bağcılık- Şarapçılık Teknopark'ı bulunmaktadır. Cenevre yakınlarında

11 Nyon'da bulunan RAC-Changins Araştırma ve Üretim Merkezi nedeniyle İsviçre saha araştırması programına dahil edilmiştir. Yapılan saha çalışmalarının ardından elde edilen bilgi, belge ve dokumanlar ile edinilen izlenimler ışığında Türkiye bağcılık ve şarapçılık sektörünün dünyanın en büyük iki üreticisi olan İtalya ve Fransa şarap sektörleriyle detaylı olarak karşılaştırılması mümkün olmuştur. İsviçre'nin ise AR-GE konusunda yapılan çahşmalar ve üretilen bilginin tüm ülkede yaygın kullanılmasının sağlanması nedeniyle ülkemizde şarapçılık konusunda yapılacak araştırma geliştirme çalışmaları konusunda örnek teşkil edebileceği düşünülmektedir. DEĞERLENDİRME Türkiye dünyanın dördüncü büyük bağ alanlarına sahip konumdadır ve dünyanın altıncı büyük üzüm üreticisidir. Buna karşıhk dünyada her yıl şarap arzı milyar litre olarak gerçekleşirken, en elverişli bağcılık kuşağında bulunan bir ülke olmamıza karşılık, dünya şarap üretiminin sadece binde 2'si Türkiye tarafından karşılanmaktadır. Yetişen 1200 üzüm türü içinde sadece 34 tanesi şarap yapımına uygundur. Bu da geçen seneler içinde şarapçılığa fazla prim verilmemesinden kaynaklanmaktadır. Türkiye'de 80'li yılların başından itibaren önem kazanan şarapçılık sektörü, özellikle son on yılda büyük gelişme göstermiştir. Ancak Türkiye'de üretim artışı hedeflenirken, ele alınması gereken önemli hususlardan biri de bir çok ülkede yetişebilen Cabernet Sauvignon gibi prestijli yabancı üzüm türlerinden ziyade, Boğazkere, Öküzgözü gibi Anadolu'da yetişen özgün üzüm türlerinin öne çıkartılarak, dünyanın başka bölgelerinde bulunamayacak, Türkiye'ye has şaraplar üretmektir. Bununla birlikte, Avrupa Birliği sınırları içinde bulunan ülkelerde bağ alanlarının artırılması 2010 yılına kadar kısıtlanmış olup, toplam bağ alanının yılda sadece %2 oranında büyümesine müsaade edilmektedir. Bu seneler zarfında Avrupa'da karşılanamayan talep fazlası önemli bir ticaret potansiyeli oluşturacaktır. ABD, Avustralya, Güney Afrika ve Şili gibi şarap piyasasında son 30 yıldır var olan ve ürünleri özellikle son yıllarda revaçta olan ülkelerle rekabet şansını artırmak için devlet ve özel sektörün koordinasyon içinde hareket etmesi gerekmektedir. Türk şarapçıhğmda üretimin artırılmasının yanı sıra kalitenin geliştirilmesi de amaçlanmahdır. Özellikle Fransa ve İtalya gibi önde gelen şarap ülkelerinde yapılan sıkı denetimler ve kalite kontrolü sistemlerine benzer bir sistemin uygulanmaya konması, bu çerçevede "Bağ Tescili"nin gündeme getirilmesi uluslararası pazarlama stratejisi açısından da büyük önem taşımaktadır. "Bağ Tescili" şarabın kalite imajını güçlendirmektedir. Özellikle son yıllarda tüketici pazarında eğilim küçük ölçekli butik üretim yapan bağlara yönelmiş durumdadır.

12 Her bölgenin ayrı ayrı tescili katma değeri yüksek bir ürün olan şarabın ekonomik değerini kayda değer ölçüde artırmaktadır. Bağcılık ve şarapçılık konusunda teknik mevzuatın yetersiz oluşu, özel sektörde faaliyet gösteren üreticilerin bir Birlik oluşturarak uyum içinde hareket etmemesi, sektörün kabuk değiştirme hızını sekteye uğratmaktadır. Verimliliğin ve kalitenin artırılması, tanıtım ve pazarlamaya önem verilmesi ve yeni stratejiler geuştirilmesi ile Türkiye dünya şarap piyasasının önde gelen tedarikçi ülkelerinden biri olarak pozisyonlanması için gerekli potansiyel mevcut gözükmektedir. Özellikle kırsal kesimde yaşayan nüfus için gelir getirici, katma değeri yüksek bir faaliyet kolu olan şarapçıhğın desteklenmesi, oluşacak ekonomik değerin tabana yayılması, düşük gelir grubuna dahil olan kırsal nüfusun hane halkı gelirlerinin artmasına neden olacak, iç göçün önlenmesi, işsizliğin azaltılması gibi bir çok sosyal faydayı da beraberinde getirecektir. Bu anlamda Türkiye'de bağcılık ve şarapçılık bir devlet pohtikası olarak teşvik edilmeli ve desteklenmelidir. Odamız bu düşünceden hareketle, Türkiye bağcılığının geliştirilmesi için alternatif projeler üzerinde durmaktadır. Genelde tarım sektörünün, özelde bağcılığın ve şarapçılığın geliştirilmesi için Türkiye şartlar bütünü göz önüne alınarak Teknopark Bağcılık-Şarapçılık Uygulaması adı altında özgün bir model geliştirilmiştir. Önde gelen bağcılık-şarapçılık ülkelerinde yapılan saha araştırmalarının ışığında, yerel şartların da dikkate alınarak hazırlandığı modele, III. Bölümü'de detaylı olarak yer verilmiştir. Uluslararası kalite standartlarına uyumlu bir tescil ve denetim sistemi kurulması, tanıtım ve pazarlamaya da gerekli fonlar tahsis edilmesi halinde Türk şaraplarının dünya şarap piyasalarında yükselen değer olarak kendini göstereceği tahmin edilmektedir.

13

14 GİRÎŞ l.ürün Tanımı Türk Standartları Enstitüsü'nün TS 521 No.lu Standardı'na göre şarap "yalnız taze üzümden veya şırasından fermantasyon yöntemiyle elde edilen alkollü içki" olarak tanımlanmaktadır. Armonize Sisteme göre şarabın Gümrük Tarife numarası "22.04" tür. 2.Şarabm Tarihi Şarap yapımının başlangıcı kesin olarak bilinmemekle birlikte, tarihçesinin 7000 yıl öncesine kadar dayandığı düşünülmektedir. İlk şarabın yapılmayıp kendiliğinden oluştuğunu kanıtlayan bazı bilimsel veriler bulunmaktadır. Yapılan arkeolojik kazılar ilk asma ağacının anavatanının Ön Asya olduğunu göstermekte olup, Milattan önce 4000 yılında şarap yapıldığı, daha sonra Hititler, Lidyalılar ve diğer uygarlıklarda da yayıldığı bilinmektedir. S.Şarap Üretiminde Gerekli Faktörler Kaliteli şarap kaliteli üzümden elde edilir. Şarabın hammaddesi üzümün türüne göre seçilen bölge ve toprak yapısının uygunluğu, iklim ve hava şartlarının elverişliliği kaliteli şarap üretiminin ön şartlarıdır. S.l.İklim Şarap yapımında kullanılacak olan üzümün yetiştirileceği bölgelerde, yıllık ortalama sıcaklığın C, yaz aylarında ise 19 C'nin üzerinde, yıllık yağış ortalamasının da mm civarında olması gerekmektedir. 3.2.Toprak Yapısı Çakıllı, kumlu ve balçık zeminler sıcağı tutup olgunlaşmayı hızlandırdıklarından, şaraplık üzüm yetiştirilmesine elverişlidir. Güneş ışıklarını daha dik alan eğimli araziler üzüm yetiştirilmesi için daha avantajlıdır. 4.Şarabın Üretimi Şarapçılık dünyanın en ince ve sofistike tarımsal üretimidir. Temel üretim döngüsü bölümün sonunda şematik olarak gösterilmiştir.

15 Şekil 1 Şarap Üretim Şeması BEYAZ ÜZÜM ÜZÜM KABUKLARI PRES FERMANTASYON TANKI KABUKLARLA RENKLENDİRME PRES ŞİŞELEME DEPOLAMA ve DAĞITIM

16 4.1.Hasat Üzümlerin olgunlaştıktan sonra toplanma zamanıdır. Üzümler olgunlaştıkça içerdikleri şeker oranı artar, buna karşın asit miktarında azalma olur. Şarabın kalitesi açısından çok önemli olan bu zamanın doğru tespiti için üzümlerin asit ve şeker miktarları ölçülmeli ve hasat elle yapılmalıdır. Türkiye'de en uygun hasat zamanı 15 Ağustos - 15 Ekim tarihleri arasında gerçekleşen bağbozumu dönemidir. 4.2.Salkım Ayrımı Şarap yapımında üzümün şırası yanında, kabuk ve çekirdekleri de değerlidir. Yine de salkımları şıraya istenmeyen acılıklar katacağından şarap yapım sürecinin ilk aşamasında tanelerden ayrılması gerekmektedir. Bu safhada üzümler, havuzlara boşaltıldıktan sonra üzüm taneleri zedelenmeden salkımlarından ayrılır ve şırasının çıkabilmesi için hafifçe kırılır. Şarap yapımında salkım ayrımı ve ezme işlemi bittikten sonra, üretim sürecinde uygulanan yöntemlerin farklılığından dolayı beyaz şarapla kırmızı şarap üretim prosesi farklılaşır. 4.3.Ezme Bu aşama, pres (sıkma) işlemiyle daha iyi şıra elde edilebilmesi için, üzüm kabuğunun çatlatılmasıdır. 4.4.Fermantasyon Üzümlerin sıkılmasıyla elde edilen şıra, içindeki tortunun çökmesi amacıyla dinlendirilir. Çökmeyen maddelerin ayrılması için de separatörden geçirilir. Duru hale gelen şıra, ısı kontrollü fermantasyon tanklarına gönderilir. Gerekli mayanın eklenmesiyle şarabın fermantasyon aşaması başlatılır, (Bu işlem boyunca, oluşan tortuların ayrılabilmesi için şaraplar birkaç kez ayrı fıçılara aktarılır.) gunlaştırma Her şarabın farklı bir olgunlaşma (eskitme) süresi vardır. Şaraba karakterini veren en önemli unsurlardan biri de içinde yıllandığı fıçının hangi ağaçtan yapıldığıdır. Bugün kaliteli şaraplar için hala ahşap (meşe) fıçılar kullanılmaktadır. Şarap, ahşabın küçük boşlukları sayesinde havadaki oksijenle buluşma imkanı bularak olgunlaşmaktadır. Meşe, şaraba kremalı vanilya karakterini kazandırmaktadır (Paslanmaz çelik tanklarda yıllandırılmlası şaraba doğrudan katkıda bulunmaz.). Olgunlaşma süreci boyunca şarabın tadı, kokusu ve dokusunda çeşitli farklılaşmalar oluşur.

17 4.6.Şîşeleme / Saklama Şaraplann şişelere doldurularak mantarlanabilmesi için olgunlaşmasının tamamlanmış olması gerekmektedir. Olgunlaşma süresi tamamlanmış olan şaraplar, şişelenmeden önce çeşitli filtrasyonlardan geçirilir. Oksidasyonun kontrolü ve çeşitli bakterilerin yok edilmesi amacıyla S02 (sülfürdioksit) kullanılır, şarapların berraklaştmlmasmda yumurta akı, jelatin ve bazı killerde kullanılmaktadır. Şarapçılıkta kullanılan şişenin şekil ve rengi, şarabın çeşidine ve bölgesel özelliklerine göre belirlenmektedir. Beyaz şaraplarda genellikle şekilleri boğaza doğru daralan, silindir "Ren Tipi" şişler kullanılırken, kırmızı şaraplarda ise yeşil, geniş gövdeli, dar silindir boğazlı "Bordeaux (Bordo)*' veya "Burgundy*' şişeler kullanılmaktadır. Şişelemenin en önemli unsurlarından biri de doğru mantarın kullanılmasıdır. Şarap yaşayan bir organizma olarak tanımlanmaktadır. Tıpkı insan gibi doğup, gelişip, bir süre sonra yaşam eğrisinin inişe geçtiği, canlılığını yitirdiği varsayılan şarabın uygun saklama koşullarında korunması gerekmektedir. Bir şarabın mahzende durması aşamasında önemli olan faktörler, ısı, nem, ışık, temizlik, havalandırma ve saklama açısıdır. Isı : Şarabın saklanması için ideal sıcaklık C olmakla beraber, 5-18 C arasındaki her sıcaklık uygundur. Yıllanma aşamasında ısının sabit olması önemlidir. Ayrıca nem oranının da % 70 civarında olması uygundur. Açı : Şaraplar yatay saklanmalıdır. Bu şekilde şarap mantar ile temas etmekte, ıslak kalan mantar ise şişenin içine hava girmesine engel olmaktadır. Işık : Şarabın yıllanması için loş ışık gerekmektedir. 4.7.Temizlik ve Havalandırma: Şarap yıllanırken içinde bulunan ortamın temiz ve havalandırmalı olması, ortamdaki kötü kokuların şaraba geçmesine engel olur. Şişelendikten sonra yer altı kavlarında eskime süresini şaraplar, şarapseverlerin beğenisine sunulmaya hazır hale gelir. tamamlayan 4.8.Şarap Çeşitleri Dünya üzerinde binlerce farkh şaraplık üzümün varlığı, şarabın çeşitliliğini ve zenginliğini belirleyen önemli bir unsurdur.

18 4,8.1.RenkIerine Göre Şarap Çeşitleri Beyaz Şarap Beyaz üzümler sıkma işleminin yapılacağı preslere gönderilir. Tamamen kapalı bir üretim işlemine alınan üzümlerin salkımların ayrıldığı ayraçtan pres ve tanklara gönderimi sırasında, hiçbir basınca maruz kalmadan ortaya çıkan şıraya "free run " denir. Free run elde edildikten sonra üzümler, kabuk ve çekirdeklerinin parçalanmasına izin vermeyecek düşük bir basınçla preslenir Kjrmızı Şarap Kırmızı üzümlerin şırası, beyaz şaraba kıyasla daha sarı olduğundan sıkma işlemi yapılmadan şaraba gerekli olan renk ve tanenin geçmesi için çıranın bir süre taneleri ile birlikte bekletilmesi gerekmektedir. Şıranın üzümün cibresinden renk, tat, koku ve tanen kazandığı ve "Maserasyon" olarak adlandırılan bu işlemden sonra üzüm taneleri preslere, şıra ise fermantasyonun tamamlanması için fermantasyon tanklarına gönderilir Roze Şarap (Roze şaraplar için de aynı işlem geçerli olup, işlemin süresi kırmızı şaraptan daha kısadır.) Şarap Çeşitleri Kalitesine Göre Sofra Şarapları Kalite şarap üretiminin iki veya üçüncü presleme şıralarından ya da şaraplık kaliteleri yeterli olmayan üzümden elde edilen şaraplardır. Sofra şarabı belirli bir dolgunluk, karakter veya harmoniye sahip değildir. Etiketlerinde herhangi bir üzüm çeşidi belirtilmez, çünkü sofra şarapları pek çok üzümün karışımından elde edilir. Dengeli ve hatasız olmaları yeterlidir Kalite Şaraplar Özel şaraplık kalitesine sahip üzümlerden elde edilmekte olup, Monosepaj (tek üzüm çeşidinden) veya Kupaj (îki veya daha fazla üzüm çeşidinden) kalite şaraplar vardır. Kalite şaraplar, içeriklerinden ambalajlarına kadar özenle hazırlanan şaraplardır. (Türkiye'de tüketilen şarapların % 9-13'ü, ihracatın ise yaklaşık olarak % 90'ı bu kategorideki şaraplardan oluşmaktadır.)

19 4.8.3.Tatlarına göre şarap çeşitleri Sek (Dry) şaraplar Sek şaraplar şekeri tamamen alkole dönüşmüş, içerisinde fermante olabilecek şeker kalmamış şaraplardır. Litrede 2 ila 5 gr. şeker bulunduran şaraplar sek olarak adlandırılır Dömisek şaraplar İçirıue belirli ölçüde şeker bırakılmış şaraplar (Litrede 4-18 gram arası şeker), Tatlı şaraplar Alkolü yüksek ve kokusu olan şaraplardır. Genellikle beyaz üzümden üretilir. (Litrede 18 gramdan fazla şeker ihtiva eder). derece olabilir. Şarabın alkol derecesi, uluslararası standartlara göre en az 11 en çok ise Üretim Biçimine Göre Şarap Çeşitleri -Likör Şarapları -Vermut Şarapları -Reçineli Şaraplar -SherrPorto Şarapları -Maderia (Mader) Şarapları -Mistel Şarapları -Köpüren Şaraplar -Kabarcıklı Şaraplar -Doğal Köpüklü Şaraplar 4.9.Şarap ve Üzüm Şüphesiz, tüm şaraplar tek bir üzüm çeşidinden yapılmazlar, yani varietal ya da monosepaj değillerdir. Bu nedenle, birkaç üzüm çeşidinin harmanlanması ile elde edilen kupaj şarapların, aromalarına, renklerine göre ayırt edilmeleri daha güçtür. Beyaz şarap üretimi için üzümün dört özelliği önemlidir; 1. Yeterli şeker, 2. Yeterli asitlilik (ekşilik), 3. Kaliteli aroma (koku), 4. Şıra verimi.

20 Kırmızı şarap üretimi için üzümün altı özelliği önemlidir; 1. Yeterli şeker, 2. Yeterli asitlilik (ekşilik), 3. Kaliteli aroma (koku), 4. İyi renk verebilmesi, 5. Şıra verimi, 6. Kaliteli tanen (burukluk)'tur. LDÜNYA'DA BAĞCILIK-ŞARAPÇILIK l.genel Durum Dünya şarap pazarı 2002 yılında %0.9 büyüyerek milyon dolarlık bir hacme ulaşmıştır yıbnda pazar değerinin 216 milyar doları bulması beklenmektedir. Tablo 1 Önde Gelen Üzüm Üreticisi Ülkeler (2001) iiiliiîîitihîbsiiî îi İtalya ,0 Fransa ,8 ABD ,6 İspanya ,2 Çin ^(Tayvan Dahil) ,9 Türkiye ,3 Arjantin ,0 Iran ,4 Şili ,9 Avustralya ,5 Dünya Toplam Kaynak: G. Dutruc-Rosset, Extract of the Report on World Vitiviniculture, 24 Haziran, 2002

21 Dünyada şarap yapımında kullanılan 400'ün üzerinde üzüm çeşidi bulunmakta ve her yıl ortalama milyar litre şarap arz edilmektedir. Kişi başına düşen yıllık ortalama şarap tüketim miktarı 3-4 İt. olarak gerçekleşmektedir. Bu rakam Türkiye'de gerçekleşen kişi başına ortalama yıllık şarap tüketiminin dört katma karşılık gelmektedir. Dünya şarap arzının sadece binde ikisi Türkiye tarafından sağlanmaktadır. Toplam bağ alanları sıralamasında ise ilk üç sırayı İspanya, Fransa ve îtalya almakta, dördüncü sırada ise Türkiye yer almaktadır. Tablo 2 Önde Gelen Şarap Üreticisi Ülkeler (2001) Fransa ,92 İtalya ,02 İspanya ,40 ABD ,40 Arjentina ,90 Avustralya '3,81 Almanya 900 3,36 Portekiz 770 2,88 Güney Afrika 650 2,43 Şili 570 2,13 Dünya Toplam Kaynak: G. Dutruc-Rosset, Extract of the Report on World Vitivinicidture, 24 Haziran, 2002 Üzüm suları ve şıralar dahil edilmemiştir Dünyanın en büyük 10 üzüm üreticisi arasında yer alan Türkiye, dünyanın en büyük 10 şarap üreticisi arasında yer almamaktadır. Bunun en büyük sebebi lürkiye'de yetişen üzüm türlerinin çoğunlukla sofralık olarak yetiştirilip

22 tüketilmesinden kaynaklanmaktadır. Türkiye'nin geleneksel olarak şarap kültürüne sahip olmaması da üretimin yıllar içinde gelişmesini engelleyen en önemli faktör olmuştur. Tablo 3 Önde Gelen Şarap İhracatçısı Ülkeler (2001) ülke Şarap İhracatı «(Milyon Litre) Dünya Ticareti İçindeki Payı % İtalya ,5 Fransa ,9 İspanya ,4 Avustralya 380 5,5' Şili 310 4,5 ABD 300 4,3 Almanya 240 3,5 Portekiz 200 2,9 Güney Afrika 180 2,6 Moldovya Dünya Toplam Kaynak: G. Dutruc-Rosset, Extract of the Report on World Vitiviniculture, 24 Haziran, 2002 Dünya alkollü içkiler ticaretinde birinci sırada şarap yer almaktadır. Dünya şarap piyasalarında cari tüketici eğilim uyarınca, toplam şarap tüketim miktarında bir azalma yaşanırken, tüketilen şarabın toplam değerinde artış gözlenmektedir. Bu durum uygun fiyatlı sofra şarabı tüketiminde kaydedilen azalış ve ekonomik değeri yüksek kalite şarapların tüketiminde yaşanan artış ile açıklanmaktadır. Özellikle son yıllarda yüksek fiyatlı kalite şarapların tüketimi, rafine davranış biçimi, sofistike seçim, kültür ve prestij simgesi olarak algılanmaktadır.

23 Şarap ticaretinin büyük bir kısmını Avrupa Birliği Ülkeleri başta olmak üzere gelişmiş ülkeler kendi aralarında gerçekleştirmektedirler. Dünya şarap ihracatında başı Fransa, zaman zaman da, 2001 yılında olduğu gibi, İtalya çekmektedir. Bu ülkelerin ardından üçüncü sırada İspanya gelmektedir. Şili ve Güney Afrika da dünya şarap piyasasında pazar paylarını hızla artıran iki ülke olarak öne çıkmaktadır. Tablo 4 Dünya Şarap Tüketiminde îlk 10 Ülke (2001) Fransa ,4 İtalya ,9 ABD ,7 Almanya ,0 İspanya ,4 Arjantin ,5 İngiltere ,6 Çin 580 2,6 Rusya 550 2,5 Romanya 470 2,1 Dünya Toplam Kaynak: G. Dutruc-Rosset, Extract of the Report on World Vitiviniculture, 24 Haziran, 2002 En fazla ithalat gerçekleştiren ülkeler ise başta İngiltere olmak üzere, ABD ve Almanya'dır. Japonya ve İsviçre de diğer önemli şarap ithalatçısı ülkeler konumundadırlar. Dünya şarap üretimi en büyük darbesini 1800'lerin ortalarında ortaya çıkan Phylloxera salgını ile yaşadı. Toplu iğne başı büyüklüğünde bir böcek olan Phylloxera, dünyanın şarap üretim merkezi sayılan Avrupa'ya gemilerle gelen yüklerin arasında, Amerika kıtasından taşındı. Asmanın köklerini kemiren bu

24 böcekler, yaklaşık 50 yıl boyunca tüm Avrupa'ya yayılarak, bağları etkisi altma almıştır. Avrupa'da bulunan tüm bağlar yok olmak üzere iken. Phylloxera'ya bağışıklığı olan Amerikan asma fidanlarının kökünden üretilen veya aşılanan asma bağları Avrupa şarapçılığını bu durumdan kurtarmıştır. Halihazırda şarap kültürünün doğduğu Avrupa'da bağlar Amerikan kökenli asma fidanlarından oluşmuştur. Yanısıra Birinci Dünya Savaşı da Avrupa'daki şarap üretimini olumsuz şekilde etkilemiştir. Bu tarihlerde Avrupa'dan ABD, Avustralya ve Yeni Zelanda'ya göç edip oralarda şarapçılığı başlatanlar öne çıkarak Avrupa ile üretimde yarışır hale gelmişlerdir. Sonraki yıllarda, yeni dünyadaki üreticilerin biumsel araştırma sonuçlarını şarapçılığa uyarlamasıyla üretim ve kalite daha da artmıştır. l.l.avrupa Birliği'nde Şarapçılık Üretim, tüketim ve ticaret rakamları göz önüne alındığında dünya şarap pazarında en etkin rolü Avrupa Birliği Ülkeleri oynamaktadır. AB sınırları içerisinde yer alan bağ alanları dünyanın toplam bağ alanlarının %45'ini teşkil etmektedir. Aynı paralelde dünya şarap ticaret hacminin yaklaşık %60'ı da AB ülkelerince gerçekleştirilmektedir. AB resmi istatistikleri uyarınca 2001 yılı dünya şarap ticaretinde AB'ye üye 15 ülkenin payı %67,6 olarak gerçekleşmiştir. Aynı yıl içinde %22,9 ile İtalya AB ülkeleri içinde birinci sırada yer alırken, %22,4 pay ile Fransa onu takip etmiştir yılları arasında AB şarap ihracat ve ithalatı seyri aşağıdaki grafikte yer almaktadır.

25 Grafik 1 AB Şarap Ticareti (1000 hl) n O r İhracat İthalat Kaynak: Euro s tat Avrupa Birliği'nin şarap için ortak piyasa düzeni 1962 yılından itibaren kademeli olarak oluşturulmaya çalışılmış ve şarap rejimi 1999 yılında yenilenmiştir. Avrupa Birliği sınırları içerisinde şarap için pazarlama yılı 1 Ağustos- 31 Temmuz arasıdır. Oluşturulan ortak politikanın amacı, topluluk şarap piyasasında arz ve talep arasında daha iyi bir denge yakalamak ve uzun vadede sektörün rekabet edebilirliğini artırmaktır. Şarap için ortak piyasa düzeni sofralık üzüm dışında diğer taze üzümleri, üzüm suyu ve şırasını, taze üzüm şarabını (köpüklü şarap, likör tipi şarap, yarı köpüklü şarap, şarap sirkesi, şarap tortusu ve üzüm posası dahil) içermektedir AB Ülkeleri arasında yer alan geleneksel şarap üreticisi ülkeler yanında son yıllarda Avustralya, ABD, Güney Afrika ve Şili öne çıkan şarap üreticisi ülkeler arasındadır. Avustralya ve ABD'de bulunan üreticilerin, Avrupa Birliği sınırları içinde bulunan ülkelerdeki mevcut bağları ve şarap tesislerini alarak, yatırım yaptıkları, böylece ürün gamlarını da genişletmektedirler. Yanısıra, 2002 yılı başında AB ile Güney Afrika Cumhuriyeti arasında bir şarap ve alkollü içkiler anlaşması imzalanarak yürürlüğe girmiştir. Buna göre, AB Güney Afrika Cumhuriyeti'nden ithal edilen şaraplara, yıllık 35,300,000 htreye kadar gümrük uygulamamaktadır. Bu miktar 2002 yılından başlamak üzere 2011 yılma kadar her yıl 6,720,000 htre artırılacaktır. Ayrıca AB tarafından Güney Afrika şarap sektörünün geliştirilmesi amacıyla 15 milyon Euro tutarında bir katkı sağlanmıştır.

26 2.FRANSA Dünya bağ alanı sıralamasında İspanya'dan sonra ikinci sırada yer alan Fransa, şarap üretiıninde ise birinci sırada yer almaktadır. Dünya çapında üstün kaliteli şarapları ile tanınan Fransızlar, Romalılann Karadeniz sahiline yerleşerek, şarap kültürlerini de beraberlerini getirdiklerinden bu yana, yaklaşık 2000 yıldır şarap üretimi yapmaktadır. Grafik 2 Yıllar İtibariyle Fransa'da Üzüm Üretimi ( ) (Ton) ı TOOOOOO-k"^ m fi i i"' ^/ \( O Kaynak: FAO 2.1.Üretim Fransa, yıllık 55,3 milyon hektolitrelik şarap üretimi ile dünyada birinci gelen ülke olup üstün kaliteli şarapları ile tanınmaktadır. Bugün dünyadaki üzümı bağlarının yüzde 45'ine sahip olan Avrupa Birliği (AB), dünya şarap üretiminin % 63'ine, tüketiminin ise % 53'üne sahiptir. Birliğin bir üyesi konumundaki Fransa ise, tek başına dünya üzüm bağlarının % 12'ine, AB üzüm bağlarının % 26'sına sahipken, dünya şarap üretiminin % 21'ini, tüketiminin ise % 21'ini oluşturmaktadır. Fransa aynı zamanda dünya şarap üretiminin % 20'sini gerçekleştirmektedir.

27 Grafik 3 Yıllar İtibariyle Fransa'da Şarap Üretimi ( ) (Ton) ^"^55^^ O Kaynak: FAO 2.2.Üretim Bölgeleri Bordeaux (Bordo) Fransa'nın güneybatı sahilinde, okyanusa dökülen Garonne nehrinin iki yakasında kurulu Bordeaux kenti, hektarın üzerindeki bağ alanı, 53 apelasyonu ve 3000'in üzerinde şatosuyla dünyanın en geniş ve en önemh kaliteli şarap bölgesidir. 19.yy'ın ortalarında bugünkünden çok daha geniş topraklara sahip olan Bordo'da, Amerika'dan getirilen bazı ağaç türleri, üzümlere zararlı böceklerin dadanmasına, bu da üzüm bağlarının azalmasına neden olmuştur. Bölgede, 400 adet şarap firması ile kadarı kooperatif bünyesinde şarap üretimi gerçekleştiren şarap üreticisi (Chateau)^ faahyette bulunmakta olup, bu üreticilerin % 75'i kırmızı şarap, % 25'i ise beyaz şarap üretmektedir. Bordeaux Bölgesi'nde bulunan tüm üretim tesisleri Chateau (Şato) olarak adlandırılmaktadır. 1 > özellikle Bordeaux ve Fransa'nın diğer bölgeleri içinde kullanılan, büyük şarap malikanesi.

28 îklim ve Topografya Kuzeyde Atlas Okyanusu'na ulaşan Gironde Nehri, üzümlerin yetişmesi ve şaraplarm yıllandırılması aşamalarmda Okyanus'un tüm iklimsel etkilerini iç bölgelere ulaştırarak havayı düzenleyici rol oynamakta ve şarap üretimine büyük katkıda bulunmaktadır. Fransa sınırları içinde, en ideal iklim koşullarına sahip bölge olduğu iddia edilen Bordo'da genelde ılıman olan hava, kışları ortalama 7,.5 C, yazları ise 18 C civarında seyretmekte ve sene boyunca 2010 saat süreyle etkisini gösteren güneş ışınları üzümlerin olgunlaşması için gerekli olan yeterli kuru ve ılık havayı sağlamaktadır. Nemli ve taze ilkbahar ile, güneşli ve sıcak geçen sonbahar. Bordo şaraplarının kalitesini belirleyen en önemli unsurlardan birisidir. Ilıman iklimin etkilerinin yanında üzüm üretiminde en önemli unsurlardan biri de topraktır. Gironde yöresinde çok farklı kompozisyonlar sergilemekte olan topografya, şarabın lezzet farklılıkları göstermesine neden olmaktadır. Yüksek alanlardan, Pireneler'den ve diğer alanlardan buralara nehirler yoluyla biriken çakıllar, bazı.yörelerde çok farklı, derin ve verimli toprak katmanları oluşturmuştur. Özellikle, Medoc, Graves ve Saint Emilion üzüm kökleri için, su biriktirme ve boşaltma açısından mükemmel bir ortam yaratmakta olan bu tepelere (çakıllar) bolca sahip olan yörelerden sayılmaktadır. Bordeaux'daki Şarap Üretim Bölgeleri Fransa'nın diğer şarap yöresi olan Burgundy'den tam beş kat daha geniş bir alana sahip olan Bordeaux'da en önemli şarap üretim bölgeleri, Bordo'dan yarım saatlik mesafelerde bulunan Medoc, Bordelais, Sauternes, Saint-Emillion, Graves, Entre-Deux-Mers' tir.

29 Şekil 2 Bordeaux (Bordo) Şarap Bölgeleri Lalandc-de-Pomeifol Pomerol Pui5S^u St> nıllion ^ ^ Sl'EmlÜon C4ze& dc Francs tefi do Casüllon - >^OftD AUX Graven.^^tş-^ Gronde Havzası'nın ve Garonne Nehri ile okyanus arasında uzanan Latince "medio aquae" (suların arasında) teriminden türemiş ve "sol yaka'' olarak anılan Medoc, çakıllı ve kumlu toprak özellikleriyle bihnmektedir. Bölgede, sahillerde bulunan çam ormanlarının okyanustan esen sert rüzgârları kesmesi nedeniyle üzümlerin çok iyi olgunlaşmasını sağlayan ılıman, nemli bir "mikro-klima" oluşmaktadır. Sol yakanın çakıllı topraklarında kırmızı Cabernet Sauvignon, Cabernet Franc, Merlot, Petit Verdot ve Malbec ile beyaz Semillon, Sauvignon ve Muscadelle üzümleri üretilmektedir. Bu yakanın şarapları. Cabernet Sauvignon'dan dolayı tok ve yıllanmaya uygun şaraplardır. Dordogne Nehri'nin doğusunda ''sağ yaka" olarak anılan St. Emilion ve Pomerol bölgelerinde ise iklim daha karasal, araziler daha az eğimli, toprak killi ve tebeşirli bir yapıya sahiptir. Bölgede çoğunlukla Merlot yetiştirilmekte olup, Cabernet Franc ve Cabernet Sauvignon da onu izlemektedir. Bu bölgenin kırmızı şarapları daha ince, daha kısa ömürlü ve daha mey vemsidir. Bölgede Yetiştirilen Üzüm Çeşitleri: Tüm şaraplık üzümler, botanik adı "vitaceae" yani asmagiller olan familyaya ait vitis vinifera adındaki türünden gelmektedir. Bordeaux şaraplarının özelliği; birbirini tamamlar nitelikteki birden fazla üzüm çeşidinin 28

30 harmanlanmasından (kupaj) elde edilmeleridir, birbirinden farklı olmasının nedeni de işte budur. Bütün Bordo şaraplarının Bordeaux Bölgesi'nde yetiştirilmekte olan üzüm çeşitleri Ortaçağ'dan beri aynıdır. Kırmızı Bordo'1ar, Cabemet Sauvignon, Merlot ve Cabernet Franc'tan üretilirken, bazen az miktarda Petit Verdot ve Malbec çeşitleriyle de kullanılmaktadır. Beyaz Bordeaux'lar ise Semillion, Sauvignon Blanc ve Muscadelle çeşitlerinin harmanlanmasıyla üretilirler. Ancak bölgede öne çıkan üç üzüm çeşidi, kırmızılardan Merlot ve Cabernet Sauvignon, beyazlardan ise Semillion'dur. Sol Yaka'da baskın olan üzüm çeşidi Cabernet Sauvignon ve Merlot iken Sağ yakada Merlot'tur. Merlot Bordeaux kökenli olan Merlot üzümü, tek başına yumuşak ve rahat içimli, erik veya meyve turtası tadmdadır. Aroması Cabernet Sauvignon ile benzerlik gösterirken, nane ve gül kokuları ağırlık basabilmekte ve Cabernet Sauvignona göre daha az tanenli, yumuşak ve meyvemsi bir şarap üretilmektedir. Cabernet Ssauvignon'u yumuşatmak için kupaj olarak kullanılır. Türkiye'de de Ege Bölgesi'nde yetiştirilmektedir. Cabernet Sauvignon Semillion Cabernet Sauvignon geç olgunlaşması nedeniyle, Merlot'tan çok daha sonra toplanmakta olup, şarabı yıllanmaya dayanıklıdır. Merlot şaraba yumuşak bir tat verirken, Cabernet Sauvignon daha tok ve mayhoş bir tat vermektedir. Zengin renk ve aromaya sahip olan üzüm, genellikle siyah böğürtlen kokusuna sahiptir. Türkiye'de de Marmara ve Ege Bölgeleri'nde yetiştirilmektedir. Semillion, Bordo Bölgesi'nin en önemli beyaz üzümüdür. Botrytis Cinerea adlı mantarın uygun iklim koşullarında semilhon üzümü üzerinde oluşturdu küf sayesinde, dünyaca ünlü Sauternes tatlı şarapları üretilmektedir. Semillion özellikle Sauvignon Blanc ile harmanlanmaktadır.semillion üzümü Türkiye'de, Marmara Denizi kıyılarında ılıman iklimin hüküm sürdüğü O m arasındaki yüksekliklerde yetiştirilir.trakya'da killi ve çakıllı toprağa ve yüksek telli terbiye sisteminde kurulmuş bağlara ve kumlu ve çakıllı toprak yapısına sahip olan Tekirdağ yöresinde yetişmektedir.

31 Bölgede Üretilen Şaraplar Bordeaux'nun dünyanın diğer kaliteli şaraplık bölgelerinden ayrılan yönü, sağ ve sol yakada yüzyıllar boyunca bağların eğilimleri, toprak analizleri, güneşi ve rüzgârı alma açıları gibi önemli etkenlerin incelenip, bunun sonucunda en iyi sonuç verecek üzüm kombinasyonlarının (optimum) bulunmuş olmasıdır. Bu optimumların belirlenmesi sonucu, bölgedeki üretim kanunlarla belirli kurallar içine alınmış ve bölge etiketleri bu sistem çerçevesinde kullanılmaya başlanmıştır. Bugün Bordeaux Bölgesi'nde örneğin; Sautemes bal kıvamlı, olgun kayısı lezzetli, uzun yıllar eskitilebilen tatlı beyazlara, Pessac-Leognan yumuşak içimli ve limonsu çeşnilere sahip sek beyazlara, Medoc ve Haut Medoc genç içilebilen, buruk, hafif buruk, St. JuHen yumuşak, St. Estephe ve Pauillac kuşüzümü ve sedir ağacı kokulu,'sert, Margaux zarif kokulu, St. Emilion meyvemsi ve yüksek alkollü, Pomerol zengin ve baharlı. Graves ise sert ve tanenli kırmızı şaraplara ev sahipliği yapmaktadır Beaujolais (Bojole) Beaujolais, Paris'in güneyinde, Fransa'nın orta kesiminde Burgonya (Burgundy) şarap bölgesinin uç kısmının ismidir. Bölgede toplam olarak hektarlık bir ekim alanı mevcut olup, yıllık ortalama olarak 13 milyon kasa şarap üretilmektedir. Bordo'nun aksine, bölgede üzüm üretimi büyük üreticiler (şatolar) tarafından değil, ''vigneronnage"(vinyeronaj) adı verilen sistemde faaliyette bulunan, sayıları yaklaşık olarak 4000 olan küçük ve orta ölçekli üretici tarafından gerçekleştirilmektedir. Beaujolais'de sadece tesis içinde yer alan bina gerçek şato ise, üretim tesisi Chateau (Şato) adını almaktadır. İklim ve Topografya Beaujolais'de iklim ılık yaz ve serin kıştan oluşmaktadır. Batıdaki Massif Dağları'na yakınlığı nedeniyle kışın kar görülebilmektedir. Beaujolais'nin tepeleri, bu dağlarda oluşan soğuk ve yağmura karşı bir set oluşturmaktadır. Fakat yazın sonlarına doğru görülen dolu yağışları, üreticiler için bir tehlike oluşturmaktadır. 12 apelasyondan oluşan Beajolais Bölgesi, toprak yapısına göre, Nizerand Nehri ile sınırları belirli olan Haut ve Bas-Beaujolais Bölgeleri'ne ayrılmıştır. Nehrin güneyinde yer alan ve ovalardan oluşan Bas-Beaujolais Bölgesi, zengin ve çoğunlukla kireçh ve killi bir toprak yapısına sahiptir. Nehrin kuzeyinde buluna ve tepelik bir araziye sahip olan Haut-Beaujolais Bölgesi daha çok granit ve kumlu topraktan oluşmakta olup, daha iyi şarap yapımına el vermektedir. Beaujolais Kasabaları Apelasyonlarının ve 10 Beaujolais Cru'larının bulunduğu bölge Haut- Beaujolais Bölgesi'dir. Bu Cru'lar; Brouilly, Chenas, Chiroubles, Cotes de Brouilly, Fleurie, JuUenas, Morgon, Moulin-a-Vent, Regnie, Saint-Amour'dur.

32 Şekil 3 Beaujolais Şarap Bölgeleri Bölgede Yetiştirilen Üzüm Çeşitleri Beaujolais Bölgesi'nin % 98'i Gamay üzümü, geri kalan % 2'lik lasmı ise Chardonnay ve Pinot Noir üzümleriyle ekilmiştir. GAMAY: Gamay üzümü, tarzma göre armut veya ahududu aromalıdır. Genelde genç kırmızı şarapların üretiminde kullanılmaktadır. Burgonya kökenli olan bu üzüm, genel olarak asiditesi yüksek ve taneni düşük şaraplar vermektedir. Türkiye'de de Trakya Bölgesi'nde yetiştirilmektedir.

33 Bölgede Üretilen Şaraplar Bölgede yetiştirilmekte olan Gamay ve Pinot Noir tipi üzümden kırmızı, Chardonnay cinsi üzümden de beyaz şarap yapıhr. Bölgede ağırlıkh olarak kırmızı şarap üretilmektedir. Bölgenin en önemli özelliği, yazın hasadı yapılan üzümden üretilen şarabın hemen piyasaya sürülmesi ve taze içilmesidir. Yörenin toplam şarap üretiminin yarısı taze olarak şişelenmektedir. Fransa'da her kasım ayının üçüncü perşembesi, Beaujolais şarabı piyasaya sürülmekte ve o gün "Beaujolais Nouveau", yani "Yeni Beaujolais " günü olarak kutlanmaktadır. Bu kutlama son yıllarda Fransa'nın dışına da taşarak ABD'nin büyük şehirlerinde, Japonya ve Avrupa'nın büyük şehirlerinde de yapılmaya başlanmıştır. 15 Kasım'dan önce piyasaya çıkarılamayacağı hükmü getirilmiş olan Beaujolais Nouveau'nın yapımında uyulması gereken bir diğer kural; şarabın Beaujolais Cru'larında değil, sadece Beaujolais apelasyonlan ile Beaujolais- Kasabaları'nda yetiştirilen üzümlerden yapılmak zorunda olmasıdır. Beaujolais Bölgesi'nde üretilen meyvemsi ve aromatik şaraplar özelliğini sadece Gamay üzümüne değil. Maceration Carbonation methodunun bir çeşidi olan Beaujolais Metodu olarak adlandırılan metoda borçludur. Beaujolais Bölgesi'ne has bu metodun özelliği üzüme zarar vermeden, maksimum renk ve aromayı elde ediyor olmasıdır. 2.3.Tüketim Fransa'da kişi başına düşen şarap tüketiminde son yıllarda bir azalma gözlenmektedir yılında 103 litre olan kişi başına şarap tüketimi, 2001 yılında 54 Htreye düşmüştür. Fransa Şarap ve Asma Ofisi (ONIVINS) ve Fransız Tüketici Paneli (SECODIP) kayıtları uyarınca, alkollü içecekler içinde şarap yaş ortalaması yüksek kişilerce tercih edilirken, genç nüfus egzotik içecekleri tercih etmektedir yılı Şubat ayında ONIVINS ve Fransa Tarımsal Araştırma Enstitüsü (INRA) tarafından, Fransız tüketiciler ve eğilimleri hakkında yapılan araştırmaya göre, 35 yaşın altındaki (toplam tüketicinin % 23'ü) tüketicinin % 88'si en az bir kere ve % 48'i en az bir kere köpüklü şarap tüketmişken, bu yaş grubunun yaş ortalaması daha büyük kişilerden daha az şarap tüketmektedir.

34 Tablo /00 ve 2000/01 Pazarlama Yıllarında Şarap Tüketimi (İt) VQPRD Şarapları Masa Şarapları TOPLAM Kaynak: DGI/DGDDI (Gümrük Ofisi) Not: (VQPRD: Fransız A.O.C. ile VDQS şaraplarının ortak adıdır) Grafik 4 Fransa'da Kişi Başına Düşen Yıllık Şarap Arzı ( ) (Kg) 80ı O 5^ ^^'^ 62,5 TU id 60,5 60,1 60,8 S9,l ) 54" -7i ki İd Yıllar ki Kaynak: FAO Aynı araştırmaya göre, yaş arasında (toplam tüketicinin % 30'u) toplam şarap tüketiminin % 25'ini, yaş ortalamasına sahip olan tüketici grubu ise toplam tüketimin % 47'sini oluşturmaktadır. Aynı araştırmaya göre, Fransız tüketicilerin yabancı şarap tüketimi sabit olup, toplam tüketimin % 2,3'ünü oluşturmaktadır.

35 2.4.Mevzuat Fransa, dünyada ilk defa şarap mevzuatı yürürlüğe koyan ülkedir. Şarap sektörünü düzenleyen Appellation d'origine Controlee" (AOC) (Kökeni Kontrollü Adlandırma) adı verilen şarapçılık mevzuatı, 1930 yılında yürürlüğe girmiş olup, Fransa'daki her şarap bölgesinde, şarap üretimi için gerekli minimum şartları belirlemektedir. Mevzuat, şarap üretimiyle ilgili olarak sadece hangi üzümün hangi bölgede yetiştirilebileceğini değil, aynı zamanda bağ kurma, bakım yöntemleri, üretim usulleri, şarabın kimyevi analiz değerleri, alkol derecesi gibi pek çok unsuru da düzenlemektedir. Kökeni Kontrollü Adlandırma Sistemi tarafından düzenlenmekte olan şarap kalite kontrol metotları, bugün dünyada uygulanan şarap mevzuatlarının temelini oluşturmaktadır. Günümüzde Avrupa Birhği mevzuatı, şarabı Özel Bölgelerde Yetişen Kalite Şarapları ve Sofra Şarapları olmak üzere iki kategoride değerlendirmektedir. Birinci kategorideki şarapların sınıflandırılması ve kalite kontrolleri devletlere aittir. Bu da. Birlik içerisinde ülkeden ülkeye değişen bir sınıflandırmanın ortaya çıkmasına neden olmuştur. Örneğin, Almanya, Lüksemburg, İngiltere ve Avusturya üretmekte oldukları tüm şarapları kalite şarabı olarak nitelendirirken, diğer üye devletler daha kısıtlayıcı bir yaklaşım sergilemektedir. Ortak Tarım Politikası'nın en geniş kuruluşu Şarapçılık Ortak Pazar Kuruluşu (CMO) tarafından yürütülen uygulamaların çoğunluğu sofra şaraplarına yöneliktir. Kalite şarapları, fiyat rejimleri, direk müdahale uygulamaları veya ihracat geri ödemelerinden yararlanamamaktadır. Buna karşılık kalite şarapları ait oldukları apelasyonların koruyucu uygulamalarından faydalanmaktadır Denetim ve Sınıflandırma Fransa'da şaraplar, 1855'te yapılan Kökeni Kontrollü Adlandırma (AOC-Appelation d'origine Controlee) adlı kalite sınıflandırmasına tabi tutulmuştur. Bu sistemde, kalitenin süreklihğini sağlamak amacıyla şarap bölgeleri temel alınarak bir sınıflandırma yapılmış ve hangi bölgede hangi üzümlerin yetiştirileceği, bağ kurma ve bakım yöntemleri, üretim usulleri, alkol derecesi, hektar başına verim gibi standartlar belirlenmiştir. Bu şartlara uyan üreticilere bu ibareyi taşıma hakkını kazandıklarına dair sertifika verilmektedir. Kısacası bu uygulama, tüketici için satın aldığı şarabın kalitesinin, orjinalhğinin, yöreselliğinin ve belirh yöntemlere uyularak, geleneksel bir şekilde üretildiğinin göstergesi ve garantisidir. Şartlara uymayan üreticilerin sertifikaları iptal edilmektedir.

36 1855'te yapılan kırmızı şarap sınıflandırmasında Medoc'tan 60, güneyde bulunan Graves Bölgesi'nden sadece bir şatoya (chateau), beyaz şarap sınıflandırmasında ise Sauternes ve Barsac'tan (tath şarap üreten) 26 şatoya yer verilmiştir. En iyi şarabı üreten bağlar "Grand Cru" olarak tescil edilmiştir. Grand Cru'lar her zaman sıradan şaraplara göre daha yüksek fiyatlara satılmış ve üst smıf tarafından tercih edilmiştir. Bu şarapların ortak özellikleri yıllanmaya uygunluklarıdır. Yıllanma potansiyelini ise o yılki rekolte koşulları belirlemektedir. Fransız şaraplarının yaklaşık olarak % 45'i A.O.C. sınıflandırmasına tabidir. Fransız şarabı sınıflandırmasında AOC'tan sonra gelen ikinci smıf Vin Delimite de Qualite Superieure (VDQS), üçüncü smıf ise Sofra Şarabı (Vins de Pays)'dır, Bordeaux gibi bölgelerde A.O.C. sistemi bu bölgelerde yıllar önce konulmuş kuralların delinmesine izin vermediğinden, şarap üretimi üzerinde son derece sıkı bir denetim vardır. Fransa'nın güneybatı bölgesinde ise durum bundan biraz farklıdır, çünkü burada şarapların büyük bölümü gündelik tüketime yönelik 'sofra şarabı' olarak nitelendirilmektedir. Beaujolais Bölgesi'nde ise, bulunan 12 apelasyon kalitesine göre 3 kategoriye ayrılmıştır. Bunlar Basic Beaujolais, Beaujolais-Village ve Beaujolais Cru'dur. Bölgede üretilen şarapların yarısı (yaklaşık 7 milyon kasası) Beaujolais adı altında satılmaktadır (Basic Beaujolais). Bu şaraplar Bas-Bcauıolaıs Bölgesi'nde yetiştirilen üzümlerden elde edilmekte olup, alkol derecesi nııııınıuii 9'dur. Beaujolais Bölgesi'nde şarap üretiminde kullanılan üzümlitmin clic toplanması zorunluluğu vardır. Minimum 10 ""C alkol seviyesine sahip olan Beaujolais-Village Şarapları, kalite bakımından Basic Beaujolais'ten sonra gelmektedir. Beaujolais-Village etiketini taşıyan şarapların Haut-Beaujolais Bölgesi'nde bulunan 39 komünün en az ikisinden üzüm kullanılarak yapılmış olması hükmü vardır. Bu şaraplar bölgenin şarap üretiminin yaklaşık olarak dörtte birini oluşturmaktadır. Bölgenin kuzey kısmında bulunan ve yüksek kalite şarap üreten on Cru kendi apelasyonuna sahiptir. Bunlar; Saint-Amour, Julienas, Chenas, Moulin-â- Vent, Fleurie, Chiroubles, Morgon, Regnie, Brouilly and Cot de Brouilly'dir.

37 2.5.D1Ş Ticaret İhraeat Fransa toplam 191 ülkeye şarap ihraç etmektedir. Fransa şarap ihracatı 2001 yılında, bir önceki yıla göre % 3 azalmıştır yılında (toplam Fransa şarap üretiminin % 27'sini oluşturan) 15,2 milyon hl'lik olan şarap ihracatında, bir önceki yıla nazaran hacim olarak % 1,3'lük bir azalma kaydedilmiştir. Tablo 6 Ülkeler İtibariyle Fransa Şarap İhracatı (1000 Hl) ABD Almanya İngiltere Belçika / Lüks Hollanda Danimarka Kanada Japonya İsviçre 658 Diğerleri Toplam Listede Olmayanlar TOPLAM Kaynak: Fransa Gümrüğü / CFCE Şarap ihracatında gözlenen bu düşüşün nedeni; 1997 yılından itibaren Fransız şarapların fiyatlarında kaydedilen artış ve yeni popüler olan Avustralya, Şili vs. şaraplarının Avrupa şarap piyasasına (özellikle İngiltere ve Almanya) girmiş olmalarıdır.

38 Tablo 7 Ülkeler itibariyle Fransa Şarap İhracatı (ABD Doları) ülkeler * Değişim 2003/2002 ingiltere 366,530, ,109, ,461, ABD 271,813, ,932, ,192, Almanya 229,731, ,504, ,429, Belçika 167,973, ,594, ,610, isviçre 116,672, ,246, ,912, Hollanda 108,964, ,944, ,372, Japonya 138,149, ,848, ,237, Kanada 72,988,691 87,401,026 88,040, Danimarka 55,526,646 58,604,488 59,462, italya 23,184,698 23,981,904 34,199, Dünya 1,771,251,394 1,888,205,848 2,316,640, Toplam Kaynak: Global Trade Adas tthalat Avrupa Birhği üyesi bir ülke olması dolayısıyla, AB normlarına uyumlu şarapların tümü hiçbir sınırlama olmaksızın Fransa'ya ithal edilebilmektedir. Dünyanın ve Avrupa'nın en büyük şarap üreticisi olması ve Fransız halkının şarap tüketiminde de gelenekçi bir tavır izlemesi nedeniyle ithal şarapların Fransa şarap pazarı içindeki payı ihmal edilebilir düzeydedir. Buna rağmen son yıllarda tüm dünyada olduğu gibi Fransa'da da nispeten yeni şaraplara (Avustralya, Şili, ABD, Güney Afrika, Yeni Zelanda vs.) olan ilgi giderek artmaktadır. Tablo 8 Ülkeler İtibariyle Fransa Şarap İthalatı (ABD Doları) ülkeler * Değişim 2003/2002 Portekiz 42,122,568 40,039,217 49,995, ispanya 25,826,701 27,924,917 40,831, İtalya 45,734,960 39,118,270 36,454, İngiltere 16,467,117 11,979,851 18,177, Almanya 7,020,498 9,085,580 8,378, Belçika 5,577,641 4,927,939 7,284, Fas 2,320,807 3,506,347 6,559, Şili 6,107,782 7,630,620 4,869, Hollanda 2,992,646 4,814,953 4,646, Avustralya 3,917,979 3,615,617 4,356, Dünya Toplam 176,457, ,679, ,775, Kaynak: Global Trade Atlas

39 2001 yılında 426 milyon dolar olan Fransa şarap ithalatı, bir önceki yıla nazaran hacim olarak % 15'hk bir düşüş göstermiştir (Çoğunlukla AB'den ithal edilen VQPRD^ (Vin de Qualite Produit dans une Region Determinee- Belirli Bir Bölgede Üretilen Kalite Şaraplar) şarapları % 21 oranında azalırken, sofra şaraplarında ise bu azalma % 15 olarak kaydedilmiştir.) Fransa şarap ihracatındaki düşüş daha çok VQPRD kırmızı şarapları ile sofra şaraplarında gözlenmektedir. Tablo 9 Ülkeler İtibariyle Fransa Şarap İthalatı (1000 hl) ABD İtalya İspanya C Ji Portekiz İngiltere Almanya Sili Fas 61 Türkiye 42 Güney Afrika Avustralya Tunus 62 Diğerleri Toplam s2 Listede Olmayanlar TOPLAM Kaynak: Fransa Gümrüğü / CFCE 2.6.Şarapçılıkta Fransa Modeli Fransa'da bugün şarap üretiminde chateau (şato) sistemi (bir şato ya da evin etrafındaki bağlarda, üzümün yetiştirildiği ve şarap üretiminin yapıldığı sistem) yaygındır. Her şatonun sınırlı bağlarında en iyi sonuç verecek üzümler yetiştirilmekte, başka bağdan alınmış üzüm kesinlikle üretimde kullanılmamaktadır. Ancak şatonun bağında yetiştirilen birbirini tamamlayan üzüm çeşitleri harmanlanabilmekte ve üretilen şaraba şatonun adı verilmektedir. Bağların en yaşlı asmalarının ve en iyi olgunlaşmış parsellerinin üzümlerinden "Büyük Şarap" (Grand Vin) üretilmekte, genç parsellerden veya az ^ VPQRD Avrupa şarap sınıflandırmasında bir kategori olup, Fransa'nın AOC ve VDQS kategorilerini kapsar.

40 olgunlaşan üzümlerden ise "İkinci Şarap" (Second Vin) üretilerek daha ucuza satılmaktadır. Böylece Grand Vin'e vasat üzüm eklenerek kalitesinden ödün verilmemektedir. Böylelikle, her şato birbirinin benzeri şaraplar yapmak yerine, farklı karışımlar ile "kendi stilini" yaratmakta, her zevke hitap eden şarap üretimi ve üstün kalite standartları, başka bölgelerde de benzer iklim ve toprak koşulları olmasına rağmen, Bordeaux'yu dünyanın en kaliteh şarap üretim bölgesi haline getirmektedir Dağıtım Şekil 4 Fransa'da Şarap Dağıtım Kanalı Şarap Dükkanı Yiyecek Dükkanı Supermarket Otel ve Lokanta TÜKETİCİ Fransa'da şarap dağıtımı negotiant adı verilen toptancılar, ithalatçılar ya da doğrudan üretici tarafından yapılmaktadır. "Negotiant"lar bir çeşit borsa usulü ile çalışmaktadır. O yılın ürünü piyasaya çıkacağı zaman, negotiantlar şarabın fiyatını belirlemekte, piyasada bulunan tüm ürünler birbirlerine göre fiyatlandınimaktadır. Genellikle şatoların anlaşmalı oldukları bir veya daha çok toptancıları bulunmakta, bunun dışında toptancılar, belirli bir negotiant ile anlaşması olmayan her üreticiden ürün satın alıp dağıtım yapmaktadırlar. Toptancılar genel olarak özel şaıap dükkanlarına, yiyecek satan dükkanlara, otel ve lokantalara satış yapmakla, İdmisinin ise kendi perakende satış noktaları bulunmaktadır (Örn; Maison Sichcl).

41 Süpermarketlerde ise daha ziyade büyük ölçekh üretilen, kooperatiflerin uygun fiyatlı şarapları satışı yapılmaktadır. Posta siparişiyle satışlar ise genellikle doğrudan üretici tarafından yapılmaktadır. Yanısıra şatolardan da perakende ürün satın almak mümkün olmaktadır 2,6,2AR-GE Fransa'da uygulanmakta olan AOC denetim sistemi uyarınca yapılmakta olan denetimler, kimyasal anahzler ve profesyonel duyumsal testler, 1935 yılından beri Tarım Bakanlığı bünyesinde faaliyette bulunan Ulusal Kökeni Kontrollü Adlandırma Sistemi Enstitüsü (Institut National des Appellations d'origine - INAO) tarafından gerçekleştirilmektedir. 2.6o3.Kooperatifler 20. Yüzyıl'm başında küçük şarap üreticilerinin bir araya gelmesiyle oluşturulmaya başlayan kooperatiflerin sayısı, özellikle iki dünya savaşı arasında çok hızlı bir artış göstermiştir yılında sayıları 1160 olan kooperatiflerin, Fransa şarap üretiminin % 42'sini gerçekleştirdikleri belirlenmiştir. Bordeaux şarapları olarak bilinen şarapların ise %80'i kooperatifler tarafından üretilmektedir. Bugün, Fransa'daki tüm kooperatifler Cooperateurs de France (Fransız Kooperatifleri) adh Birhğe bağlı bulunmaktadırlar. Fransa'da, genel olarak kooperatifler hem şarap üreticileri hem de sadece bağ sahibi küçük ölçekli üzüm üreticileri ile çalışmaktadır. Bağ sahibi çiftçilerin üzüm.ü alınarak kooperatifin üretim tesislerinde şarap üretilmektedir. Satışın gerçekleşmesinin ardından hasılat, gübre, ilaç, mazot gibi girdi masrafları çıktıktan sonra, çiftçi ile kooperatif arasında yarı yarıya paylaşılmaktadır. Şarap üreticilerinden alman şarap da kooperatif tarafından şişelenip etiketlenmekte ve tüm şaraplar aynı marka altında satılarak, elde edilen kazanç paylaşılmaktadır. 3JSVÎÇRE İsviçre batıdan Atlas Okyanusu'nun, doğudan ise kıta Avrupası'nm etkisi ile şekillenen karasal bir iklime sahiptir. Kuzeyden gelen soğuk hava akımları ile güneyden gelen sıcak akımları, farklı yeryüzü şekilleri ile birleşince ortaya değişken bir iklim tablosu çıkartır. İsviçre genelinde toprak yapısı çok çeşitlilik göstermektedir. Bazı yerlerde killi ve kireçh olan toprak, diğer yerlerde taş ve çakıl içeren kumlu bir yapıya sahip olabilmektedir m yükseklikte bulunan İsviçre bağları çok çeşitli üzümlerin yetişmesine zemin hazırkımaktadır.

42 3.1.üretim Grafik 5 Yıllar İtibariyle İsviçre'de Şarap Üretimi ( ) (Ton) Kaynak: FAO İsviçre'de yıllık ortalama 1.1 milyon hektolitre şarap üretilmektedir. Üretilen şarabın % 51'i beyaz şaraptan oluşmaktadır. Ülke genelinde üretilen şarapların % 20'si Almanca konuşulan bölgelerde, % 80'i ise Fransızca ve İtalyanca konuşan bölgelerde üretilmektedir. Fransızca ve İtalyanca konuşulan bu bölgelerde üretilen şarabın ise % 80'i Almanca konuşulan bölge tarafından satın alınarak tüketilmektedir. 3.2,Üretim Bölgeleri Ülkede bulunan 26 kantonun 24'ünde şarap üretimi yapılmakta olup, ülke esas olarak 6 şarap bölgesine ayrılmıştır.

43 Şekil 5 İsviçre Şarap Bölgeleri İSVİÇRE Cortaniod Va uma fırını reus ıs Champagne Grandson r? FRANSA f<k Geneva 4 IVaud Lausanne ft.«epresses Basel Neuchatek Biel '»Vıneneuve VAigle BetTF y»thun. ^ 'Sıon ALMANYA Valais Salgesch Beyaz şarap İSVİÇRE İTALYA ;^ Thurgau ^,_Wınterthur St. Gali e St Gailen : Graubündep^ Misox Ticino s r«l!ugano Chur^' I./NortKH,- AVUSTURYA Kırmızı ve beyaz şarap Bunlar; Valais, Vaud, Geneve, Batı İsviçre'deki Üç Göller Bölgesi, Doğu İsviçre'de Almanca konuşulan bölge ve İtalyanca konuşulan Ticino Bölgesi'dir.En önemli şarap bölgeleri olan Valais ve Vaud bölgelerindeki bağlar, İsviçre'de bulunan toplam bağların %60'ını oluşturmaktadır. Tablo 10 isviçre Şarap Üretim Bölgeleri İtibariyle Bağ Alanları '' i, " '' > Valais Vaud Geneva Ticino 980 Zürih 640 Neuchatel 640 (Üç Göller Bölgesi Dahil) 960 Kaynak: isviçre Şarap Üreticileri Birliği (SWEA) Valais : İsviçre'nin en geniş bağ alanına dahip olan, Valais Bölgesi'nde 52 çeşit üzüm yetiştirilmekte olup, bölge yılda ortalama olarak 2100 saat güneş ışığı almaktadır.

44 isviçre yetiştirilen üzüm çeşidi bakımından geniş bir yelpazeye sahip olup, bazı üzüm türleri sadece İsviçre'de yetiştirilmektedir. Örneğin, birçok çeşidi olan Chasselas üzümü, neredeyse sadece İsviçre'de yetiştirilmekte ve şarap yapımında kullanılmaktadır. Muller-Thurgau, Syivaner, Pinot Gris beyaz, Pinot Noir, Merlot ve Gamay da ülkede yetiştirilen üzümlerdendir. Tablo 11 İsviçre'de Bölgelere Göre Beyaz ve Kırmızı Üzüm Çeşitleri Bölge r ^ v^v^^:^j Beyaz Üzüm Çeşitleri;: Kırmızı Üzüm Çeşitleri Fransızca Konuşulan Bölge Chasselas Pinot Noir, Gamay Almanca Konuşulan Bölge Riesling, Syivaner Pinot Noir İtalyanca Konuşulan Bölge - Merlot Kaynak: Swiss Wine Growers Association Grafik 6 Yıllar İtibariyle İsviçre'de Üzüm Üretimi ( ) (Ton) ı K ^ ^ O Kaynak: FAO 3.3.Tüketim İsviçre dünyanın kişi başına şarap tüketimi en yüksek beşinci ülkesi konumundadır. Ancak İsviçre Federal Tarım Ofisi'nin Haziran Haziran 2003 tarih aralığını kapsayan 12 aylık dönem için yaptırdığı İsviçre'de şarap pazarı ve

45 tüketici eğilimleri çalışmasma göre, İsviçre'de şarap tüketimi sürekli azalış kaydetmektedir. Grafik 7 İsviçre'de Kişi Başına Düşen Yıllık Şarap Tüketimi (litre) 44 T Kaynak: Kişi başına düşen yıllık ortalama şarap tüketimi bir önceki yıla göre Vı litre azalarak, 39.5 litreden 39 litreye düşmüştür. Toplam şarap tüketiminde azalış olurken, ithal şarapların tüketim içindeki payı artmıştır. Tüketiminde en fazla azalma kaydedilen şarap Chasselas üzümünden üretilen geleneksel İsviçre beyaz şarabı olmuştur. İthal şarap tüketimi değerlendirildiğinde, bu 12 aylık dönemde ilk defa İtalyan şarapları Fransız şaraplarından daha fazla tüketilmiştir. Tüketici eğilimleri değerlendirildiğinde, geleneksi Chasselas üzümünden yapılan hafif beyaz şarap yerine Fransız kökenli Sauvignon ve Chardonnay üzümlerinden üretilen aromalı beyaz şarapların tercih edildiği anlaşılmıştır. Dolayısıyla, uzun vadede üreticilerin bu üzümlere yönlendirilmesi politikasının benimseneceği öğrenilmiştir.

46 Grafik 8 İsviçre'de Kişi Başına Düşen Yıllık Şarap Arzı ( ) (Kg) 80ı 70^/ ^ 7^ k YıUar Kaynak: FAO 3.4.Mevzuat İsviçre'de bağcılık konusundaki yasal düzenlemeler Federal Bağcılık Kanunu'na göre düzenlenmektedir. Federal Kanun tüm kan tonlardaki yasal uygulamalar için esas teşkil etmektedir. Fakat her kantonun uygulamaya koyduğu kendi kanunu bulunmaktadır. İsviçre Avrupa Birliği üyesi olmadığından, üreticiler AB Şarap Kanunu ile bağlı bulunmamaktadırlar. Diğer taraftan bağcılıkla ilgili yasal uygulamaların esasları uluslararası anlaşmaların özellikle de Avrupa Birliği ile yapılan anlaşmaların esasları ile örtüşmektedir Denetim ve Sınıflandırma İsviçre'de, şarapların denetimi ve kontrolü için "Appellation Controllee" sistemi geliştirilmiştir. Bağ tescih (AOC) Avrupa Birhği tarafından belirlenen kıiterler çerçevesinde gerçekleştirilmektedir. Bu kriterler bölgelendirme, hektar başına üretim, kullanılabilecek üzüm türleri ve vinifikasyona (üzümün şaraba dönüştürülmesi) ilişkin esasları kapsamaktadır. Önde gelen şarap üreticisi kantonlarda bağ tescili (AOC) kanunu bulunmaktadır. İsviçre şaraplarının 2/3'ü AOC etiketi taşımaktadır.

47 3.5.D1Ş Ticaret 3.5.1Jhracat İsviçre toplam 95 ülkeye şarap ihraç etmektedir. İsviçre şarap ihracatmm büyük bölümünü ABD'ye gerçekleştirmektedir (2003). ABD'yi İngiltere, Fransa, Japonya ve Almanya takip etmektedir. İsviçre bir şarap ülkesi olması ve hatırı sayılır miktarda şarap üretmesine rağmen şarap ihracatı aynı düzeyde gerçekleşmemektedir. Bunun nedeni de üretilen şarapların çoğunluğunun ülke içinde tüketilmesidir. Son yıllarda uluslararası pazarlarda İsviçre şaraplarına olan ilgi artmıştır. Ülke ile bağlantılı çahşan çok uluslu şirketlerin artması ile de uluslararası pazarlarda İsviçre şarapları daha kolay bulunabilir hale gelmiştir. İsviçre şaraplarının yurtdışında tanıtımı SWEA (Swiss Wine Exporters' Association)- İsviçre Şarap İhracatçıları Birliği tarafından yapılmaktadır. Tablo 12 Ülkeler İtibariyle İsviçre Şarap İhracatı (2000 yıh) (Milyon $) ülkeler * Değişim 2003/2002 % ABD 3,287,094 5,637,670 11,923, İngiltere 6,525,875 6,538,729 10,125, Fransa 3,495,587 2,435,717 3,291, Japonya 4,982,419 4,322,637 3,242, Almanya 2,231,197 2,234,927 1,717, Singapur 936, , , Avusturya 304, , , Hollanda 230, , , Hong Kong 113, , , Belçika 359, , , Toplam Dünya 23,771,293 25,412,561 34,434, Kaynak: Global Trade Atlas *Tahmini Değerler İthalat İsviçre toplam 69 ülkeden şarap ithal etmektedir. İsviçre'de yerli şarapların korunması amacıyla ithal şaraplara yüksek oranda vergi uygulanmaktadır. Bunun yanında bir çok tarım ürününde olduğu gibi şarap ve üzüm suyu ithalatında da ithalat lisansı alınması gereklidir. Yanı sıra İsviçre'ye ithal edilen tarım

48 ürünlerinde, yerli üreticilerin korunması amacıyla kota sınırlaması uygulanmaktadır. Kırmızı şarap ithalatında herhangi bir kota sınırlaması bulunmamakta, beyaz şarap ithalatında ise sınırlama uygulanmaktadır. Beyaz şarap ithalatında uygulanan sınırlama her yıl, o yılın üzüm hasadına ve rekoltesine göre ayarlanmaktadır. İsviçre'ye sadece ticari amaçla yapılan şarap ithalatı için lisans gerekmektedir. Bu lisans İsviçre Federal Tarım Ofisi'nden temin edilebilmektedir. Ticari amaçla olmadığı takdirde (özel şarap kavını ülkeye taşımak gibi) sınırsız miktarda şarap gümrük vergileri ödenerek ülkeye sokulabilmektedir. Tablo 13 Yıllar İtibariyle İsviçre Şarap ithalatı Kaynak: FAO YıLLAR MIKTAR (Mt) , , , , , , , , , ,910 Ödenen vergiler kırmızı, beyaz ve köpüklü şaraplar için farklıhk göstermektedir. Özel amaçla ülkeye bir şahıs tarafından sokulan şişeli kırmızı şaraplar için 0-20 İt arasında ise litre başına 0.90 CHF, 20 litreden fazla ise litre başına 2.40 CHF gümrük vergisi ödenmektedir. Kargo ile yapılan ithalatta ise bu oranlar sırasıyla 0.50 CHF ve 2.45 CHF'dir. Köpüklü şaraplarda ise her iki durumda da litre başına 1.80 CHF ödenmektedir. Ayrıca miktarın 200 litreyi geçtiği durumlarda mal bedelinin %7.5'i kadar katma değer vergisi ödeme zorunluluğu bulunmaktadır.

49 Tablo 14 Ülkeler İtibariyle İsviçre Şarap İthalatı (Milyon $) Ülkeler * 2003/2002 Değişim % Fransa 148,019, ,101, ,972, İtalya 86,816,211 97,231, ,143, İspanya 37,923,188 36,967,211 57,453, ABD 24,460,591 19,104,614 22,661, Avustralya 14,799,587 12,027,404 15,465, Şili 7,776,767 6,609,729 10,383, Portekiz 4,816,404 5,436,704 7,900, Almanya 4,744,200 5,411,953 7,803, Güney Afrika 4,206,313 5,181,633 3,917, Avusturya 1,067,032 1,456,610 2,372, Toplam Dünya 342,887, ,331, ,367, Kaynak: Global Trade Adas "^Tahmini Değerler 3.6.Şarapçıhkta İsviçre Modeli İsviçre şarap pazarı çoğunlukla şarap üreticisi büyük firmaların kontrolündedir. Küçük çaplı butik üretim tarzı son yıllarda benimsenmeye başlamıştır. Pazarda kooperatiflerin payları ise bölgeler itibariyle değişmekle birlikte, ağırlıklı değildir. İsviçre şarapçılık modelinin dünyada benzeri olmayan bir özelliği, ülkede tüm ülkede bulunan üreticilere bilgi ve teknik destek sağlayan bir bağcılık-şarapçılık araştırma merkezi bulunmasıdır. Merkeze, merkezin işleyişine ve uygulanan sisteme ilişkin detaylar AR-GE başlığı altında bölüm 'de yer almaktadır.

50 3.6.1.Dağıtım Şekil 6 İsviçre Şarap Dağıtım Kanalı ÜRETİCİ İTHALATÇI TOPTANCI Otel ve Lokanta Şarap Dükkanı Şarap Barı Supermarket TÜKETİCİ İsviçre'de büyük otel ve lokantalar tüketiciye sunmak üzere, ithalatı doğrudan gerçekleştirmektedir. İthalatçı şirketler kendi dağıtım zinciri aracılığıyla şarabı piyasaya sürmektedir. Kimi büyük ithalatçıların şarap mağazaları ve şarap barları bulunmaktadır. İthal ettikleri şaraplar, bu kanallar aracılığıyla piyasaya sürülmektedir. Bunun dışında Fransa ve İtalya'da olduğu gibi hem üreticiden direkt perakende satış noktalarına dağıtım, hem de toptancılar aracılığıyla dağıtım gerçekleştirilmektedir.

51 3,6.2.AR-GE İsviçre'de bağcılık ve şarapçılık konusunda yapılan AR-GE çalışmaları, saha çalışmaları kapsamında tetkik edilen şarapçılık ve bağcılık konusunda uzman bir tarımsal araştırma istasyonu (RAC- Bitkisel Üretim Araştırma İstasyonu) örneği çerçevesinde ele alınmıştır ,RAC: Bitkisel Üretim Araştırma İstasyonu RAC İsviçre'nin güneybatısında Nyon- Changins'te yer almaktadır. 108 hektar toplam alana sahip tesis bünyesinde idari merkez, AR-GE labaratuvarları, deneme bağları, ürün işleme üniteleri ve bir şarap okulu bulunmaktadır. RAC'ta 178'i daimi kadroda olmak üzere toplam 250 personel çalışmaktadır. Her dönemde merkezde 20 öğrenci staj yapmaktadır. Hasat zamanında üzümler de, her konuda çalışmalara yardım eden bu stajyerler tarafından elle toplanmaktadır. İstasyonun çalışmaları aşağıda ana başlıklar altında sıralanmıştır; A) Bağcılık, Şarapçılık ve Vinifikasyon (Üzüm suyunun şarap haline getirilmesi) a. Fide geliştirilmesi ve üzüm türlerinin test edilmesi b. Ekim, toprağın işlenmesi teknikleri, ürün yönetimi, bitki koruma c. Şarap, vinifikasyon ve kimyasallar B)Böğürtlen ve türevi orman meyveleri, tıbbi ve aromatik bitkiler, seracılık a. Tohumlama, bitki koruma ve ürün yönetimi b. Seracılık ürünleri, ekim, ürün koruma c. Yöresel meyvelerin tohumlandırma, ürün yönetimi ve koruma OEkilebilir ürünler, çayır ve meralar, tarımsal ekoloji a.ekilebilir ürünler, tür geliştirme ve cins testleri, toprağın işlenme teknikleri ve bitki örtüsünün korunması b.çayır ve meralar D) Bitki türlerinin ıslahı ve transjenik bitkiler a.tahıl ve soya fasulyesi, gen teknolojisi kullanılarak yeni türlerin geliştirilmesi b.tohum ve bitki sertifikalandırma

52 Şekil 7 RAC Tarımsal Araştırma Merkezi idari Merkez DESTEK BİRİMLERİ AR-GE Laboratuarları Şarap Okulu Ürün İşleme Üniteleri EKİM ALANLARI Deneme Bağları RAC Tarımsal Araştırma Merkezi'nin dünyadaki diğer örnekleri arasında öne çıkmasının nedeni, tek bir merkezde tüm ülke için bilgi üretiliyor olması ve AR-GE çalışmaları yapılmasıdır. Bunda İsviçre'nin küçük bir ülke olmasının da etkisi bulunmaktadır. Almanya'da da bağcılık ve şarapçılık konusunda faaliyet gösteren benzer araştırma merkezleri bulunmasına rağmen bu merkezler ulusal değil bölgesel nitelik taşımaktadır. Üretilen bilgi tüm ülke sathında bağcılık ve şarapçılık konusunda faaliyet gösteren kişi ve kuruluşlara her kantonda bulunan tarım ofisleri kanalıyla dağıtılmaktadır. Ayrıca sektörde faaliyet gösteren firmalara eğitim vermek amacıyla her yıl şarap okulu bünyesinde yer alan oditoryumda konferans, seminer ve bilgilendirme toplantıları düzenlenmektedir. RAC üretilen bilgileri ayrıca ''Revue Suisse d'agriculture'' ve ''Revue Suisse de viticulture, d'arboriculture et d'horticulture'' adlı dergiler aracılığıyla da ilgililere ulaştırmaktadır.

53 Şekil 8 RAC Organizasyon Şeması Tarla Ürünleri Çayırlar Fidecilik Çiçekçilik Yönetim Teknik Servis Vinikültür Enoloji Bitki Yetiştirme Tohum Onaylanması M üdür Dokümantasyon Bilgi İşlem Fitopatoloji Yabani Ot Kontrolü Özel Kültürler Güney Alpler Zooloji Biyoloji Kimya - Toprak Merkezde bağcılık ve şarapçılık konusunda yapılan çalışmaların temel amacı sektörün uluslararası rekabet avantajını elde etmesinden çok yerli şarapların ithal şaraplara karşı rekabet avantajı sağlaması amacıyla kalitenin arttırılmasıdır. Tesis alanı içerisinde bulunan deneme bağlarında Merlot, Pinot Noir, Blau Burgundy, Gamay ve özellikle de İsviçre'ye özel bir tür olan Chassela (Şasla) yetiştirilmektedir. Sistemde hem kırmızı hem beyaz şarap üretilmekle beraber daha çok aperatif olarak tüketilen, tatlı ve beyaz bir şarap türü olan Chassela (Şasla) Şarabı üretilmektedir. Sözkonusu merkez bağcılık ve şarapçılık dışında bitkisel üretim konusunda da faaliyet göstermektedir. RAC İsviçre Federal Tarım Ofisi'ne bağlı olarak faaliyet göstermekte ve finansal olarak da bütünüyle devlet tarafından desteklenmektedir. Edinilen bilgi uyarınca, 2003 yılı bütçesi aşağıdaki gibidir;

54 Tablo 15 RAC Bütçe 2003 Gelirler - Giderleri Personel Giderleri Diğer Masraflar Gelirler #^WrV:;.WiH.f Miktar ^ 21.6 Milyon SF 5.4 Milyon SF 1.3 Milyon SF Araştırma merkezinin gelirleri üretilen şarapların satılmasıyla elde edilmekte, mevzuat uyarınca da bu şaraplar sadece İsviçre kamu kurum ve kuruluşlarına satılabilmektedir. Sadece arz fazlası olduğu istisnai durumlarda ürün şişelenmeden özel sektör şirketlerine satılmakta ve bu şirketler tarafından şişelenerek piyasaya sürülmektedir. Araştırma merkezi tarafından elde edilen bulgular, bilimsel veriler ve üretilen bilginin paylaşılması amacıyla, merkezi Paris'te bulunan lobc (International Organisation For Biological Control- Uluslararası Biyoloji Kontrolü Birliği), uluslararası bir platform teşkil etmektedir Kooperatifler İsviçre Doğu, Batı, Valais ve Ticino olmak üzere dört bölge itibariyle değerlendirildiğinde kooperatiflerin şarap üretimindeki ağırlığı farklılık göstermektedir. Doğu Bölgesi'nde üretilen şarapların %50'si 20 büyük şarap üreticisi, %30'u kooperatifler ve geri kalanı da küçük bağ sahipleri tarafından üretilmektedir. Batı Bölgesi'nde ise üretimin neredeyse tamamı büyük şarap üreticileri tarafından gerçekleştirilmekte, şarabın sadece çok küçük bir bölümü kooperatifler ve küçük bağ sahipleri tarafından üretilmektedir. Valais Bölgesi'nde elde edilen şaraplık üzüm hasadının %30'u kooperatifler, %55'i Valais Şarap Üreticileri Birliği üyesi büyük üreticiler, %15'i ise nispeten küçük 700 üretici tarafından işlenmektedir. Ticino Bölgesi'nde ise küçük bağ sahiplerinin tamamına yakını hasatlarını kooperatife vermekte ve şaraplar kooperatiflerde üretilmektedir. Fakat 80'li yılların başından itibaren küçük bağ sahipleri yavaş yavaş küçük çaplı butik şarap üretimine geçmeye başlamışlardır. 4JTALYA Dünyanın ikinci büyük şarap üreticisi olan İtalya, bağ alanları sıralamasında da üçüncü konumdadır. İtalya'da şarap üretiminde kullanılan 296 tür üzüm bulunmaktadır. Şarap üretme geleneği Etrüsklere kadar dayanan İtalya'da bağcılık ve şarapçılık, oluşturduğu ekonomik değer yanında ülke kültür ve gastronomisinin de önemli bir parçası olarak kabul edilmektedir.

55 4.1.Üretim İtalya'da şarap üretimi 2002 yılında bir önceki yıla göre %17 azalarak (yaklaşık 44 milyon hektolitre) son 50 yılın en düşük seviyesinde gerçekleşmiştir. Yaşanan düşüklük, son iki üretim yılında yaşanan sert hava koşullarına bağlı olarak ortaya çıkmıştır. Bu dönemde kışlar soğuk ve yağışsız, yazlar ise alışılmadık biçimde yağışlı geçmiştir. Elde edilen ortalama kalite, yerel seviyedeki otoritelerce iyi olarak nitelendirilmiştir yılında şarap ihracatı hacminde azalma yaşanırken, şarap ihracatından elde edilen gelirde artış kaydedilmiştir. Bunun en önemli nedenlerinden biri halihazırda İtalyan şarap ihracatının yaklaşık yarısını oluşturan sofra şaraplarının nakliye masraflarının düşürülmüş olmasıdır. İtalya'da son on yılda yıllık ortalama üzüm ve şarap üretimi sırasıyla Ton ve Ton olarak gerçekleşmiştir. Üzümde en yüksek üretim Ton ile 1993 yılında, en düşük üretim ise Ton ile 2002 yılında gerçekleşmiştir. Şarapta da en yüksek üretim 1993 yılında Ton, en düşük üretim ise yine 2002 yıhnda Ton olarak gerçekleşmiştir. Son on yıllık üzüm ve şarap üretim rakamları değerlendirildiğinde, şarap üretim miktarının üretilen üzüm miktarı ile doğru orantılı olduğu görülmektedir. Grafik 9 Yıllar İtibariyle İtalya'da Üzüm Üretimi ( ) (Ton) loooooooı K y Kaynak: FAO

56 Grafik 10 Yıllar İfibariyle İtalya'da Şarap Üretimi ( ) (Ton) ^' II II İl 0- T r T I n Kaynak: FAO 4.2.Üretim Bölgeleri İtalya'da coğrafi olarak Kuzey, Orta, Güney ve Adalar olmak üzere dört ana grup altmda toplanan 20 şarap üretim bölgesi bulunmaktadır. İtalya Şarap Bölgeleri^ Kuzey İtalya Vale d'aosta Piedmont (Piemonte) Trentino Alto Adige Friuli Venezia Giulia Veneto Liguria Orta İtalya Abruzzi Emilia Romagna Tuscany (Toscana)"* ^ Şarap Bölgeleri listede uluslararası isimleriyle yer almış olup, İtalya'da kullanılan farklı orijinal isimler parantez içinde belirtilmiştir.

57 Umbria Latium (Lazio) Marches (Marche) Güney İtalya MoHse Campania Apuha (Puglia) Basihcata Calabria Lombardy (Lombardia) Adalar Sardinia (Sardinia) Sicily (Sicilia) Şekil 9 İtalya Şarap Bölgeleri 7re r^tl ı^o-al Co'^Ad Igû V^aile d'aosta Lombardy ^- Piedmont \.j Emi I i»-rq magna t} urla SardJniei' Tuscany : "^'"^ Umbris Abruzzl Lati-ürn Polise / - Auulia Öasilliçâta- ŞARAP BÖLGELERİ ICdîabıla SidSy / Kaynak: Bölgede ağırlıklı olarak yetişen San Giovese üzümleri nedeniyle araştırma Toscana'da gerçekleştirilmiştir. Chianti şarapları bu bölgede üretilmektedir.

58 Grafik 11 İtalya'da Bölgelerin Şarap Üretimi İçindeki Payları (%) (2001) E Kuzey İtalya Orta İtalya H Güney İtalya H Adalar Bölgesi Kaynak: FAS 4.3.Tüketim Grafik 12 İtalya'da Kişi Basma Düşen Ydlık Şarap Arzı (Kg) (Kg) 80ı < 70-K : , İl!' 'a, m: Yıllar Kaynak: FAO

59 Grafik 13 İtalya'da Seçilmiş Yıllar İtibariyle Kişi Başına Düşen Şarap Tüketimi (Litre) , ,5 ^! -f^f-53^5^-52 51,5 51 bff -»^ m 20 O Kaynak: ISMEA 4.4.Mevzuat Üretilen şarapların denetlenmesi İtalyan Tanm Bakanlığı'nın kurduğu Ulusal DOC Şarap Komitesi tarafından yapılmaktadır. Şaraba ilişkin mevcut düzenlemelerde yapılacak her türlü değişiklik ve yeni eklenecek üretim standartları, belirlenecek kriterler tamamen Ulusal DOC Şarap Komitesi'nin yetkisindedir. DOC Kanunu uyarınca tüm üzüm yetiştiricileri ve şarap üreticileri bulundukları bölgenin Ticaret Odası tarafından kayıt altına alınmaktadır. Üzüm ve şarap üretim miktarlarının, üreticiler tarafından bu Odalara bildirilme zorunluluğu bulunmaktadır. Şarap üretim birimleri ve şarap nakliyesi ise ulusal (carabinieri) ve yerel polis yanında yolsuzlukla mücadele ekipleri (anti-fraud units) tarafından da denetlenmektedir. Sistemin tamamı İtalyan Hükümeti tarafından 164 sayılı Kanun kapsamında düzenlenmiştir. Bir çok kez değişikliğe uğrayan Kanun, bugün kullanıldığı haline 1992 yıünda getirilerek yürürlüğe konmuştur.

60 4.4.1.Denetim ve Smıflandırma İtalya'da şaraplar orijin ve kalite standartlarına göre kategorize edilmekte, denetlenmekte ve onaylanmaktadır. Binlerce yıllık bir bağcılık-şarapçılık geleneği olan İtalya'da, şarap 19. yüzyılda ticari bir metaya dönüşmüş, modern şarapçılığın temelini teşkil eden teorik ve pratik bulgular da aynı dönemde belirlenmiştir. DOC Sistemi olarak adlandırılan sistem aşağıda şematik olarak gösterilmiştir. Şekil 10 DOC Sistemi-ttalya Şarap Smıflandırması DOCG: DOC: IGT: Denominazione Di Origine Controllata E Garantita Denominazione Di Origine Controllata Indicazione Geografica Tipica VINO DE TAVOLA: Sofra Şarabı a. DOCG (Denominazione Di Origine Controllata E Garantia) Bu kategoriye giren çok az sayıda apelasyon bulunmaktadır (Tüm İtalya'da bu sayı 25'i geçmemektedir.). Çok özel ve istisnai kalitede olan şaraplara verilen bu etiket, şarabın dünya çapında prestijli olduğunu ve zengin tarihi geçmişi bulunduğunu simgelemektedir.

61 b.doc (Denominazione Di Origine Controllata) Bu kategoride yer alan şaraplann özelliği, üretildikleri bölgenin tüm özelliklerini taşımaları ve üretimleri esnasında bölgeye has tüm kontrol normlarına uyulmasıdır. c.igt(indicazione Geografica Tipica) Bu kategori DOC Sistemine 1992 yılında yapılan düzenlemeler sonucunda girmiştir yıl sonu itibarı ile Ulusal DOC Şarap Komitesi tarafından kabul edilerek bu sınıflandırmaya giren 200 şarap türü bulunmaktadır. Bu sınıflandırmaya giren şaraplann listesi kitabın ekinde yer almaktadır. (Bkz. Ek.5). IGT sınıflandırması ile onaylanmış yerli üzüm türleri dışında türlerden üretilen şarapların, sofra şarabı olarak etiketlenmesi zorunluluğunu ortadan kaldırarak, sisteme esneklik getirmiştir. Örneğin, bu uygulamadan önce bir Fransız üzüm türü olan Merlot'dan üretilmiş bir şarap, hiçbir kalite sınıflandırmasına alınmayıp, piyasaya sofra şarabı olarak sürülmekte idi. Bu kategoride bulunan şaraplar DOC ve DOCG şaraplarına göre daha geniş bölgelere göre sınıflandırılmakta, tüketici açısından da bol seçenekli, yüksek kaliteli ve uygun fiyatlı olarak değerlendirilmektedir, IGT kategorisi oluşturulmadan önce DOC ve DOCG sınıflandırmasına giren şarapların oranı tüm ülke üretimi içinde %20 düzeyinde kalırken, yapılan düzenleme ile belirli bir apelasyona dahil olan şarapların oranı %50'ye çıkmıştır. d.vino DE TAVOLA (Sofra Şarabı) Hiçbir apelasyona dahil olmayan ve açık olarak pazarlanıp tüketilen sıradan şaraplar sofra şarabı olarak değerlendirilmekte ve Vino De Tavola olarak sınıflandırılmaktadır.

62 4.5.D1Ş Ticaret Tablo 16 Ülkeler İt ibariyle İtalya Şarap İthalatı (Milyon $) ithalat Ülkeler * Fransa 19,836,725 23,499,485 30,865,594 İspanya 1,774,546 4,248,404 12,895,466 Portekiz 2,634,827 2,651,463 4,958,018 Almanya 603, ,172 1,311,081 İngiltere 469, , ,027 Macaristan 158, , ,189 Avusturya 152, , ,528 Amerika 156, , ,297 Şili 421, , ,361 Hollanda 99, , ,277 Toplam Dünya 27,929,055 34,374,237 54,804,852 Kaynak: Global Trade Atlas Tablo 17 Ülkeler İtibariyle İtalya Şarap İthalatı (Milyon $) Ülkeler ihracat ABD 148,178, ,746, ,403,946 Almanya 200,422, ,533, ,385,308 İngiltere 57,834,592 59,112,951 82,545,342 İsviçre 45,633,981 45,205,365 56,247,538 Kanada 25,530,181 29,510,809 44,363,548 Japonya 28,128,224 28,076,374 32,217,864 Fransa 35,680,749 27,954,300 26,542,823 İsveç 11,639,452 16,713,163 21,256,916 Avusturya 15,564,502 16,548,185 20,177,716 Danimarka 10,777,529 14,894,430 17,974,584 Toplam Dünya 652,731, ,633, ,875,463 Kaynak: Global Trade Atlas ^Tahmini değerler îhracat İtalya toplam 158 ülkeye şarap ihraç etmektedir. İtalya son yıllarda şarap ihracatında kayda değer bir artış kaydetmiştir. Özeüikle 1999 yıh (18.3 milyon 61

63 hektolitre) İtalya şarap ihracatında bir önceki yıla göre %23 oranında artış ile bir sıçrama yıh olmuştur. İtalya'nın şarap ihracatı yaptığı ülkelerin başında Almanya, Fransa ve ABD gelmektedir. Son yıllarda İsviçre, Japonya, Kanada ve bazı Doğu Avrupa ülkelerine yapılan ihracatta da artış kaydedilmiştir yılından itibaren ihracat istenen düzeyde parlak gerçekleşmemiştir. Buna sebep, Avrupa Birliği Ülkeleri'nde gerçekleşen yüklü miktarda şarap arzıdır. İtalya şarap üreticilerine ihracatta teşvik sağlamaktadır. Örneğin İtalya Tarım Bakanlığı 2000 yılı Mart ayından 2001 yıh Şubat ayına kadar beliru bir apelasyon damgası ile üretilen şaraplar için 6.8 milyon $ fon tahsis etmiş, bunun yaklaşık üçte biri şarapların tanıtılması için harcannuştır. Tablo 18 Ülkeler İtibariyle İtalya Şarap İhracatı ( Hl / Milyon Euro) ".'.-'-RJŞİ'I'İ! Js"' Fransa 4,181 3,386 2, Almanya 6,277 5,991 5, İngiltere 1,157 1,163 1, Belçika Hollanda Danimarka İspanya 1, Portekiz Avusturya Diğer AB Ülkeleri AB Toplam 14,691 12,940 11,052 1,445 1,377 1,406 ABD 1,492 1,625 1, İsviçre Kanada Japonya Rusya Polonya Çek Cumhuriyeti Diğer TOPLAM 18,320 17,060 15,371 2,307 2,401 2,555 Kaynak: ISTAT 1 Euro= $ (1999) 1 Euro= $ (2000) 1 Euro^ S (2001)

64 4.5.2.İthalat İtalya toplam 45 ülkeden şarap ithal etmektedir. AB üyesi olan İtalya'da AB normlanna uygun şaraplann ithalatmda ve pazarlanmasmda hiçbir smırlama bulunmamaktadır. İtalya'da yılları arasında yabancı şarap ithalinde büyük çıkış yaşanmış, 1999 yılında yaşanan düşüşün ardından tekrar trend yükselmeye başlamıştır. Yeni dünya şaraplarına olan ilginin artmasına rağmen, İtalyan şarap pazarında ithal şarapların payı ihmal edilebilir düzeydedir. Grafik 14 İtalya Şarap İthalatı (Mt) n O X M579 ^'» r -r -r ^9459 :Z3 pr^7s3ti 1 -^İthalat Seyri Kaynak: FAO 4.6.Şarapçılıkta İtalya Modeli İtalyan şarapları incelenirken, Türkiye'de denenip tutmuş bir üzüm türü olan Sangiovese üzümü seçilen bölge ve üretilen şarap türü için belirleyici faktör olmuştur. Bu nedenle üretiminde Sangiovese %%75-%100) üzümleri kullanılan Chianti şarapları ve bu şaraplann üretildiği Toskana Bölgesi pilot bölge olarak seçilmiştir. Chianti'nin ilk üretilmeye başladığı orijinal bölge Chianti Classico Bölgesi olarak tecil edilmiştir. Sangiovese üzüm türü ülkemizde ilk kez Gülor Şarapçılık'm Mürefte'deki bağlarında yetiştirilmiştir ve yine İtalyan kökenli bir tür olan Montepulciano ile harmanlanarak G şaraplannm yapımında kullanılmaktadır.

65 Sangiovese:îtalya'nın en popüler üzümlerinden biri olan Sangiovese kırmızı ve roze (ağırlıklı olarak kırmızı) şarap üretiminde kullanılan bir üzüm türüdür. Sangiovese çoğunlukla Toskana Bölgesi'nde yetişmektedir. Sangiovese (181 çeşit şarap), Sangiovese di Romagna (4 çeşit şarap), Sangiovese di Toscana (35 çeşit şarap), Sangiovese e Montepulciano (4 çeşit şarap) olmak üzere dört alt türü bulunmaktadır. Bu alt türlerin tümünden toplam 224 çeşit şarap üretilmektedir. San Chianti, Brunello di Montepulciano, Vino Nobile di Montepulciano ve Supertuscan (DOC Standartlarına uymayan üstün kaliteli "sofra şarabı") şaraplarının üretiminde kullanılır. Tür, sıcak iklim koşullarında zengin ve uzun ömürlü şaraplar verirken, serin iklim koşullarında asiditesi ve taneni rahatsız edici boyuta ulaşabilmektedir. San Giovese'nin tipik aromaları vişne, baharat, tütün, çimen ve çaydır. Chianti Classico Bölgesi, Orta İtalya'da, Floransa ve Siena şehirleri arasında yer almaktadır. Chianti Classico şaraplarının üretim bölgesinin toplam alanı ha'dır ( dönüm), bölgede bulunan toplam bağ alanı hektardır. DOCG sınıflandırmasında üreti yapılan Chianti Classico alanı hektardır. Bu bölgede Consorzio Del Marchio Storico adlı büyük bir Üretici Birliği bulunmaktadır (Birlik yetkilileri ile yapılan görüşmeye ilişkin detaylar ekte yer almaktadır). Toplam hektar bağ alanının hektarı Birliğe bağlı üreticilere aittir yılında DOCG sınıfına giren chianti classico şarapları hl. üretilmiş, bunun hl.si Birliğe bağlı üreticiler tarafından gerçekleştirilmiştir. Üretici Birliği'ne bağh 557 adet şarap üretim tesisi ile 274 adet şişeleme tesisi bulunmaktadır. Consorzio Del Marchio Storico kapsamında üretimi yapılan şaraplar, "siyah horoz" (Gallo Nero) damgasını şişe üzerinde, kapağın tam altında taşımaktadır yılında toplamda hektoutre, şişe şaraba bu etiket verilmiştir. (Bu şarapların %2ri rezerv şaraplardır.)

66 Chianti Classico Örnekleme Üretim Standartları Alkol Seviyesi Tüketime sunulduğu anda standart şaraplar için 12, özel rezerv şaraplar için Enolojik Uygulama Üzüm suyunun şaraba dönüştürülmesi esnasmda (vinifikasyon) kanunda yer alan mevcut düzenlemelerle uyumlu yerel yöntemler kullanılmalıdır. Kimyasal Özellikler Toplam asidite oranı minimunn 4.5 ppt Net sek yüzdesi minimum 23% Duyumsal Özellikler Berraklık: Berrak Renk: Parlak Yakut Kırmızısı, Yıllanmayla Koyulaşır (Lal Kırmışı) Koku: Şarapsı ve Menekşe Kokulu, Yıllanma Esnasında Kokuda İncelik Aroma: Dengeli, Sek(Litrede Maksimum 4 gr. Konsantre Şeker), Çeşnili ve Hafif Tanenli, Zamanla Yumuşar ve Kadifemsi Olur. Standart Şarapların Tüketime Haşatı takip eden yılın 1 Ekim'inde Sunulması piyasaya sürülür. Özel Rezerv Şarapların Tüketime Haşatı takip eden yılın 1 Ocak'mdan Sunulması itibaren 24 ay fıçılarda yıllandırılır, piyasaya sürülmeden önce 3 ay şişede dinlendirilir. Vinifikasyon ve Şişeleme Vinifikasyon, Koruma (prezervasyon), Şişeleme, Şişede Dinlendirme ve yıllandırma üretim bölgesinde gerçekleştirilir. Kontrol Bir şarabın Chianti Classico DOCG olarak tescil ettirilebilmesi için üretici birliği'ne resmen kayıtlı bağlarda yetiştirilen üzümlerden üretilmesi ve kimyasal ve duyumsal testlerden geçmesi gerekir. Şişeleme DOCG şarapları sadece 5 litreden küçük ambalajlarda satışa sunulabilir. Şişe uygulanan test ve kontroller uyarınca hükümet mühürü ile kapatılır.

67 DOCG Standartları Kanun: 5 Ağustos 1996 tarihli Hüküm Apelasyon: Chianti Classico Denominazione Di Origine Controllata E Garantia Bölge Sınırları: 1932'de belirlendiği gibi Toprağın Yapısı: En yüksek rakım 700 m olmak üzere tepelik arazi, kumtaşı, kireç, çamur, kum ve çakıl taşı içeren toprak profili Üzüm Türleri: San Giovese (%75- %100) Siyah Canaiolo %10'a kadar Trebbiano Toskana ve Beyaz Malvasia tek tek veya birlikte % 6'ya kadar Kullanılması tavsiye edilen ve resmi oirak bölgede yetiştirilen tamamlayıcı kırmızı türlerin oranı en fazla %15'e çıkabilir. Bağların Tesisi:Üzümün ve şarabın karakteristik özelliklerini değiştirmeyecek biçimde kurulur. Eğitim Sistemi: Hektar Başına Asma Yoğunluğu: 1997 yılından itibaren kurulan yeni bağlarda minimum yoğunluk hektar başına asmadır (dönüm başına asma) Bağdan Şarap Üretimine Başlanması: Asmaların ekiminden dört yıl sonra Maksimum Üzüm Üretimi: Yılda dönüm başına 3.34 Ton ve asma başına 3 kg. ile sınırlıdır. Bu standart aşıldığı taivdirde elde edilen şarabın tamamı sınıflandırma dışı bırakılarak, en alt katedgoride sofra şarabı (Vino de Tavola) olarak pazarlanmaktadır. Üretimde Sınırlamalar: Rekoltenin olağandışı iyi olduğu yıllarda üretim izin verilenin %20'den fazla üzerine çıkar ise tüm ürün sınıflandırma dışında bırakılmaktadır. Bu durumda bu tip özel yıllar için bölgeler o yıla has farklı standart belirleyebilirler. Üretim Kontrolü: Hem bağda hem de şarap üretim biriminde hasat öncesi ve sonrası kontroller yapılır. Ekim ve Yetiştirme Teknikleri: Her türlü zorlama ve hırpalama yasaklanmıştır. Hasat Teknikleri:Üzümlerin seçilerek toplanması. Üzümden Şarap Elde Edilmesi: Standart %70. %70'i aştığı durumlarda %75 ile sınırlandırılmalıdır. Üzerinde üretilen şarap apelasyon damgası ile tescil edilemez. %75'in üzerinde şarap üretildiği takdirde tüm şarap sofra şarabı olarak tescil edilir.

68 4.6.1.Dağıtım Şekil 11 İtalya Piyasasında Şarap Dağıtım Kanalları ÜRETİCİ J İthalatçı Toptancı İçki Dükkanı Büyük Mağaza ve Supermarket Otel ve Lokanta TÜKETİCİ İtalya'da üretim yapan büyük ölçekli firmalar dağıtımlarmı da kendi oluşturdukları dağıtım filoları ile gerçekleştirmektedirler. (Örneğin en büyük şarap üreticilerinden biri olan Zonin firmasına ait ülkenin bir çok bölgesinde üretim tesisleri yer almakta, tüm şaraplar Toskana'da bulunan büyük merkez tesiste toplanarak depolanmakta ve ülke çapında dağıtımı yapılmaktadır.). Bunun dışında üretilen şarapların dağıtımı toptancı/komisyoncular tarafından gerçekleştirilmektedir. İthal edilen şaraplar için de aynı uygularaa yapılmaktadır, hem toptancılar kanalıyla, hem de doğruda perakende satış noktalarına dağıtım yapılmaktadır AR-GE İtalya şarap sektörü, büyük ölçekli birkaç firma ve kooperatifler dışında çoğunlukla küçük ve orta ölçekli firmalardan oluşmaktadır. Bu nedenle AR-GE üniteleri ya da analiz laboratuarları tesis içerisinde yer almamaktadır. Belirli bir bölgede üretilen şarapların, apelasyon adı ile sımflandırılabilmesi için gerekli kimyasal ve duyumsal analizler için apelasyona ait üretici birlikleri (konsorsiyum) bünyesinde laboratuarlar bulunmaktadır. Üreticilerden alman numuneler bu laboratuarlarda analize tabii tutulmaktadır.

69 4.6.3.Kooperatifler İtalya'da münferit üreticiler yanmda, kooperatiflerin de üretimde kayda değer ölçüde payı bulunmaktadır. Kooperatifler Fransa'da bulunan ömeklerinde olduğu gibi şarap yapımcısından şarap alıp şişeleme yapmamakta, sadece anlaşmalı üzüm üreticileri ile çalışmaktadır. Şarap kooperatife ait üretim birimlerinde yapılmaktadır. İtalya'da Toskana Bölgesi'nde bulunan Kooperatifi örnek olarak ele alınarak incelemelerde bulunulmuştur. Bu kooperatifte şarabın yanı sıra zeytinyağı da üretilerek satışa sunulmaktadır. Toskana Bölgesi'nde yeralan bağlarda şarabın yanında ikinci ürün olarak zeytinyağı üretilmesine sıkça rastlanmaktadır. Hasat genellikle bağ alanlarının kenarına dikilen zeytin ağaçlarından alınmakta, Zonin gibi büyük firmalarda zeytinlik olarak kullanılması için özel alanlar tahsis edilmektedir. II.TÜRKİYE'DE BAĞCILIK-ŞARAPÇILIK Türkiye ha bağ alanı ile Dünyanın ve Avrupa'nın dördüncü büyük bağ alanlarına sahip ülkesidir. Türkiye'de tarım, alanlarının %2'si, bağ bahçe tarımı yapılan alanların ise %16.3'ü bağ alanları ile kaplıdır. Türkiye'nin bağcıhğı öncelikle çekirdekli ve çekirdeksiz kuru üzüm, sonra da sofralık üzüm üretimi ile tanınmaktadır. Üretilen üzümün sadece %2'si katma değeri en yüksek üzüm mamulü olan şarabın yapımında kullanılmaktadır. Türkiye şarap sektörü aile geleneğiyle başlamış ve devlet desteği görmeden büyümüş bir sektör olarak dikkati çekmektedir. Sektörde 26 üretici firma (25 özel sektör firması artı Tekel) faahyette bulunmaktadır. l.üretim Şarap üretiminde kullanılan beyaz üzümler Chardonnay, Emir, Hasandede, Muscat (Moscatel, Moscato, Misket), Narince, Riesling, Sauvignon Blanc, Semillon, Sultaniye, Vasilaki ve Yapıncak, kırmızı üzümler ise Adakarası, Alicante Bouschet, Boğazkere, Cabemet Sauvignon, Carignan, Cinsaut (Cinsault), Çalkarası, Gamay, Grenache, Kalecik Karası, Karatabana, Karasakız, Merlot, Öküzgözü, Papaz karası, Sangiovese ve Şiraz (Syrah)'dır.

70 Grafik 15 Yıllar İtibariyle Türkiye'de Üzüm Üretimi ( ) (Ton) (Ton) ^ ^ ^ ^ ^' O Kaynak: FAO Sektörde faaliyet gösteren firmaların 18'i tarafından 168 çeşit markalı şarap üretilmektedir. Bunların 74'ü sek kırmızı, 60'ı sek beyaz, lo'u tatlı beyaz, 9'u köpüklü şarap ve 8'i dömisek beyaz şaraptır. Grafik 16 Yıllar İtibariyle Türkiye'de Şarap Üretimi ( ) (Ton) (Ton) K K O Kaynak: FAO

71 2.Üretim Bölgeleri Türkiye 9 tarım bölgesine ayrılmış olup, bölgelere göre bağ alanlan dağılımı aşağıda yer almaktadır. Şarap üretimi daha çok Marmara- Trakya ve Ege Bölgeleri'nde yoğunlaşmıştır. Bağ alanlarının %29'una, üzüm üretiminin ise % 45.6'sına sahip olan Ege Bölgesi'nde özellikle son 25 yılda bağcılık konusunda önemli gelişmeler kaydedilmiştir. Sektörde eski tip üretim tesislerinin yanında, modem üretim tesisleri de faaliyet göstermektedir. Grafik 17 Türkiye'de Tarım Bölgelerine Göre Bağ Alanlarının Dağılımı m Orta Kuzey Ege ^Marmara B Akdeniz Kuzeydoğu Güneydoğu M Karadeniz Orta Doğu M Orta Güney "^Kuzeydoğu ve Karadeniz Bölgeleri'nde sırasıyla 1798 ve 1423 hektar bağ alanı bulunmaktadır. Toplam bağ alanları içinde ihmal edilebilir değerler olduğundan pasta grafikte payları %0 olarak görünmektedir. a.tüketim Türkiye'de şarap tüketimi dünya standartlarının çok altında gerçekleşmektedir. Dünyada yılda ortalama milyar litre şarap üretilmekte ve kişi başına ortalama 4 litre şarap tüketimi düşmektedir.

72 Türkiye'de kişibaşma şarap tüketim miktarı 1 litreyi bulmamaktadır. Bunun %25'inin de Türkiye'de yaşayan yabancılar ve yabancı turistler tarafından tüketildiği tahmin edilmektedir. Fakat son yıllarda şarap tüketiminde olumlu gelişmeler yaşanmakta, özellikle nüfusun genç kesiminde, geleneksel Türk içkisi olan rakının tüketimi yerini şarap tüketimine bırakmaktadır. Grafik 18 Türkiye'de Kişi Başına Düşen Yılhk Şarap Arzı ( ) (Kg) (Kg) YiUar Kaynak: FAO Türkiye pazarında halihazırda, gerçek kalite arayışı içinde olan bilinçli bir tüketiciden söz etmek mümkün görünmemektedir. Tüketiciler fiyat ve marka yanlı tercih kullanmaktadırlar. Uygulanan yüksek vergiler dolayısıyla Türk tüketicisine dünya standartlarının çok üzerinde fiyatlarla sunulan ithal şarapların tüketimi ise, hem sadece beş yıldızh oteller ve turistik restoranlarda satılması hem de yüksek fiyatı nedeniyle, sadece yüksek gelir grubunda yer alan tüketicilerle sınırlı kalmaktadır. 4.Mevzuat Türkiye'de şaraplar Alkol ve Alkollü İçkilerin İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik^ uyarınca piyasaya, ürünün iç ambalajına uygulanan bir bandrol ile dolaşıma sunulmaktadır. Söz konusu bandrol bedeli ^ Resmi Gazete No Resmi Gazete Tarihi:

73 karşılığında Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurumu'ndan temin edilmektedir. Bu bedel bandrolün basım maliyeti ile kullanıcıya ulaştırılma bedeline ilaveten, analiz hizmetleri, uygunluk belgesi düzenleme hizmetleri, üretimin gözetim ve denetim hizmetleri, piyasa denetim ve gözetim hizmetleri, tüketicileri bilgilendirme ve eğitim hizmetleri, sektörde yer alan firmalara yönelik bilgilendirme hizmetleri, sektörle ilgili araştırma-geliştirme hizmetleri ve Kurum genel giderlerinden sektöre düşen pay karşılığı belirlenen hizmet bedelinden oluşmaktadır. Hizmet bedeli 2003 yılında şarap için bandrol başına TL olup bandrol tesliminde tahsil edilmektedir. Bu bedel her yıl Kurum tarafından yeniden belirlenerek Resmi Gazete'de yayınlanmaktadır. Türkiye'de şarabın televizyon, kablolu yayın, radyo ve kamu yayın araçları ile reklamının yapılması yine Alkol ve Alkollü İçkilerin İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik ile yasaklanmıştır. Bunun dışında yapılacak reklamların şarap tüketiminden kaynaklanan kamusal, toplumsal ve tıbbi herhangi bir etki oluşturmayacak içerikte, ürünün özelliklerini tanıtarak ve tüketiciyi doğru bilgilendirerek marka seçimini kolaylaştırmaya yönelik olması gerekmektedir. Doğrudan kanyak distilatmdan veya içine üründeki toplam alkolün %50'sini geçmeyecek miktarda hacmen en fazla %94 8 alkole kadar distile edilmiş şarap distilatı katılarak 1000 litreden büyük fıçılarda en az bir yıl, daha küçük hacimli fıçılarda en az 6 ay olgunlaştırılmasıyla elde edilen bir içki olan brendi üretim ve satışı da yine aynı Tebliğ uyarınca düzenlenmiştir. Şarabın satışı, pazarlaması ve ithalatı için detaylı kanuni düzenlemeler bulunmaktadır, fakat üretimde baz ahnması gereken teknik mevzuat yetersizdir. Sektörde şarabı tanımlayan, üretimiyle ilgili en küçük detayların bile titizlikle kayda geçirildiği teknik mevzuata ihtiyaç duyulmaktadır. S.Dış Ticaret S.lİhracat Türkiye'de şarap ihracatı son derece smırlı olarak gerçekleşmektedir yılında şarap ihracatında ilk sırayı Almanya (1,7 milyon $) almıştır. Bunu Belçika- Lüksembourg (1,1 milyon $) ve Fransa (0,65 milyon $) izlemiştir. İhracatın daha çok Türklerin yoğun yaşadığı AB Ülkelerine yapıldığı dikkati çekmektedir. (İGEME-EBIM Kayıtları).

74 Grafik 19 Yıllar İtibariyle Türkiye'nin Şarap İhracatı (1000 Dolar) ^j^^gg Dünya 5000 O Kaynak: ITC- PC-TAS 5.2.İthalat Türkiye'de şarap ithalatı çok az miktarda gerçekleştirilmektedir. Bunun başlıca nedeni ithal şaraplara uygulanan yüksek gümrük vergileridir. İthalat, Tekel'den alınan özel izinle, beş yıldızlı oteller ve turistik lokantalar tarafından yapılabilmekte ve tüketime de sadece buralarda sunulabilmektedir. Grafik 20 Yıllar İtibariyle Türkiye'nin Şarap İthalatı (1000 Dolar) 1183 HSlSİiiİi Kaynak: ÎTC- PC-TAS

75 ithal şarapların yerli şaraplar gibi süpermarketlerde ya da şarap dükkanlarında satılması mevzuata göre yasaktır. Yüksek vergiler nedeniyle, çok yüksek fiyata satılan ithal şaraplann tüketicileri de yüksek gelir grubu ile sınırlı kalmaktadır. Şarap ithalatının neredeyse tamamı Fransa'dan gerçekleştirilmektedir. Şarap konusunda bir üretim monopolü bulunmamakla beraber, Tekel ithalat yapmayarak şarap sanayini bir anlamda sübvanse etmektedir. Son yıllarda yapılan ithalat ise sınırlı kalmış ve sektörün üzerindeki görünmez korumayı etkilememiştir. Yabancı şarap ithalatının yakın zamanda serbest bırakılacağı, fakat Türk şarap sektörünün uygulanmaya devam edilecek yüksek vergilerle bir anlamda korunmaya devam edeceği belirlenmiştir. Tablo 19 Seçilmiş Bazı Şaraplara ithalat Rejimi Kararı Uyarınca Uygulanan Gümrük Vergisi Oranları (%) ÜLKELER Şampanya Bordeaux Beaujolais Toscana AB ve EFTA Romanya Litvanya Estonya Çek Cumhuriyeti Slovakya Polonya Makedonya Diğer Ülkeler Kaynak: Gümrük Giriş Tarife Cetveli (Armonize Sistem) "^Tabloda yer alan gümrük vergilerine ek olarak GTİP no.su altmda gruplandırılan şaraplann tümüne %63.3 oranında Özel Tüketim Vergisi uygulanmaktadır. 6. Şarapçılıkta Türkiye Modeli ö.l.dağıtım Geçmişte Türkiye'de şarap üreticileri her ne miktarda üretim yaparlarsa yapsınlar, ürünlerini perakende satış noktalarına, bayilere ya da lokantalara kendi imkanları ile dağıtabilmekteydiler yılı başında yapılan düzenlemeler ve yürürlüğe giren yeni Yönetmehk uyarınca, şarap dahil tüm alkollü içkilerin dağıtımı Tekel Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurumu'ndan alman özel izin belgesi ile gerçekleştirilmektedir.

76 Bu düzenleme ile çok az sayıda büyük dağıtıcıya yetki belgesi verilmiştir. Butik üretim yapan küçük üreticilerin ürünleri de dağıtım yetkisi olan büyük firmalar tarafından gerçekleştirilmektedir. Dağıtım modeli küçük üreticiler için haksız rekabet ortamı doğurmaktadır. Dağıtım sistemindeki tıkanıkhk ve pazarlama stratejisi nedeniyle otel ve lokantalarda çoğunlukla farklı marka şarapları bir arada bulunamamaktadır. Şekil 12 Türkiye Piyasasmda Şarap Dağıtım Kanalları URETİCt İTHALAT İçki Dükkanı Dağıtım Yetkisi Olan Büyük Üretici Firmalar Büyük Mağaza ve Supermarket Otel ve Lokanta TÜKETİCİ 6 2.AR-GE Türkiye'de bağcılık-şarapçıhk sektöründe yapılan AR-GE çalışmaları çoğunlukla üniversiteler ve kamu kuruluşları nezdinde yapılmaktadır. Üniversiteler bünyesinde yapılan araştırmalar neticesinde üretilen bilginin pratikte uygulanmasında sıkıntı yaşanmaktadır. Akademik kurumlar ile özel sektör arasında var olan koordinasyon eksikliği, bilginin etkin kullanımını güçleştirmektedir. Türkiye'de bağcılık konusunda araştırma geliştirme faaliyetinde bulunan devlet enstitüleri bulunmaktadır. (Örn; Manisa Bağcılık Araştırma Enstitüsü, Edremit Bahçe Bitkileri Araştırma Enstitüsü vs.)

77 6.3.Kooperatifler Türkiye'de şarap üretimi yapan tek bir kooperatif bulunmaktadır. İç Anadolu Bölgesi'nde Kırşehir-Tokl'umen Kasabası'nda yer alan Tarımsal Kalkınma Kooperatifi yıllık ortalama olarak 210 ton dökme şarap üretmekte olup, ürettiği şarabı muhtelif htrelerdeki fıçılarda piyasaya sürmektedir. Üretilen şarabın bir miktarı açık olarak Kavaklıdere gibi büyük şarap firmalarına satılmakta, bu büyük firmalar tarafından şişelenerek piyasaya sürülmektedir.

78 S H OT) ^ C/3 S r^iî.^ N g s s ^ I m o 'o S (D İSI E ^ :3 (D N tuş N :0 ^ O o5 :3 2 (D N _ O «D C3.T-ı i a S S 3 S?İ >bjq 00 X) H S3 (D c3 S 6 tln :0 ::3 Oh H Oh I 11 ^ I 'S ^ ^.S ::3 >5Î) :3 ;^.>> ^ (D mı 11 ^ ^ 13» O il 11 CO H < H O o 03 Ö 6 5 :3 O -^3 )bx) 03 6 :0 İt S -1«2 ^ N -3 Ö =S fi ^ 5 fi : w L-N 13 û S 13 D W 9 " Oh O :3 N S 03 c 5-H (D o bjo(n 03 w (D ^ (D 3 1^ Ö ^ -o ^ o ^ s 'i ^ ^9 ^ o. o 2 S >^ fi

79 8. Türkiye Bağcılığı ve Şarapçılığının Sorunları Türkiye'de şarap üreticilerinin karşılaştığı en büyük sorun kaliteli üzüm bulmaktır. Ülkemizde şarap üreticileri kendi bağları dışında, şarap üreticisi olmaysan bağ sahiplerinden de üzüm almaktadır, bu bağlar amaçları verimi artırmak olan ve yeterince eğitim sahibi olmaya bağcılara aittir. Şarap üreticisi içinse verimden ziyade üzümün kalitesi önem taşımaktadır. Fakat yetiştiricisi olmadığı için, şarap yapımında kullanacağı üzümün kalitesini kontrol edememektedir. Yüksek verim, kaliteyi garanti etmemekte, hatta ömeğin İtalya'da kalite şarap üretimi için yetiştirilen şaraplık üzümlere, asma başına kg tahdidi konmaktadır. Türkiye'de büyük ve orta ölçekli şarap üreticileri dışında, küçük ölçekli ve yerel üreticiler ürettikleri şaraplarını pazarlamakta zorluk çekmektedirler. Küçük ölçekli ve yerel üreticiler büyük şehirlere dağıtım yapamamaktadır. Diğer tarafta üretimlerini gerçekleştirdikleri kentlerde talebin yetersiz olması nedeniyle sıkıntı yaşanmaktadır. Şarap sektörü yüksek gümrük duvarlarıyla korunmaktadır. İthalat ve ithal edilen şarapların tüketimi, TEKEL izni ile, turistik restoranlar ve beş yıldızlı otellerce gerçekleştirilmektedir. Şarap dükkanları ve süpermarketierde satışı yasak olan yabancı şarapların, % civarında vergiler (Gümrük Vergisi, Özel Tüketim Vergisi vs.) nedeniyle yüksek fiyatlara sahip olması nedeniyle de zaten şaraplar oldukça sınırlı bir kiüeye hitap etmektedir. Ayrıca bağcılık ve şarapçılıkla ilgili kanunların, düzenleme ve kurumların yetersizliği sektörün önemli sorunlarından biridir tarihli "Alkollü İçkiler Kanunu" günümüzün ihtiyaçları için yetersiz kalmaktadır. Türkiye'de faaliyet gösteren bir üretici ya da ihracatçı birliği bulunmamaktadır. Ülkemiz şaraplarının yurtdışında tanıtılması, sadece ziyarete gelen turistler kanalı ile olmakta veya özel sektör firmaları uluslar arası fuarlara katılarak münferit tanıtımlar yapmaktadırlar. Turistlere, özellikle tatil köylerinde çok düşük kaliteli şarap sunulması nedeni ile de, bu tanıtım Türk şarabı imajını zedeleyici yönde olmaktadır. Türkiye'deki 6 milyon dönüm asma ekih alanın yalnızca %2'sinin ürünü şaraba dönüştürülmekte olup kişi başına şarap tüketimi 1 litrenin altındadır.. Bunun nedeni ülken halkının çoğunluğunun müslüman olmasından çok sosyal kültürün rakı üzerine kurulmuş olmasındandır. Sektörün önemli sorunları arasında çubuk ithali de yer almaktadır. Türkiye'de gelişmiş üzümlerin, istenen sepajların hazırlandığı aşılı çubukların bulunması güç olmaktadır. Bu çubukların ithal edilmesi durumunda da bürokratik engeller

80 yüzünden, ithalat işlemleri iki ila üç ay sürmektedir. Bu durum ürün kalitesinin ve verimliliğin artırılması konusunda sıkıntı yaratmaktadır. 9.Öneriler Kalite Denetim Sistemi (Bağ Tescili) Türkiye Şarap Endüstrisi'nin geliştirilmesi için Fransa'da bulunan A.O.C. ve İtalya'da uygulanan D.O.C. Sistemleri benzeri bir kalite kontrol sistemi geliştirilmeli ve her bölge için aroma, renk, koku, berraklık gibi tüm kimyasal ve duyumsal özellikleri içeren kriterlere göre şaraplar belgelendirilmelidir. Bağ tescili (Kökeni Kontrollü Adlandırma) sözkonusu şarabın kontrol edilmiş bağlarda yetişen üzümlerle ve o üzümün yetiştiği yerde üretildiğini ifade etmektedir. Bağ tescilinin ilk adımı olarak önce bölge isimleri kullanılmalı, daha sonra da bölgede yer alan bağlar tek tek tescil edilmelidir. "Kökeni Kontrollü Adlandırma" uygulaması, hangi bölgede hangi üzüm türlerinin yetiştirilebileceğini, bağ kurma, bağ bakım teknikleri, üretim usulleri gibi birçok unsuru detaylı bir şekilde belirlemektedir. Ürünlerin belirli standartlara göre kategorize edilmesi ve kalitenin titizlikle denetlenmesi, Türk şaraplarının dünya pazarlarına açılmasını kolaylaştıracak ve ihracat olanaklarını artıracaktır. Yeni Bağ Tesisi Ülkemizde bağcılığın ve şarapçılığının geliştirilmesi ve üretimin artırılması için, Türkiye Avrupa Birliği'ne girmeden önce mümkün olduğu kadar yeni bağlar tesis edilmeli ve bağ alanları genişletilmelidir. Çünkü Avrupa Birliği normları uyarınca Birliğe dahil ülkelerde bulunan toplam bağ alanları 2010 yılma kadar her yıl sadece %2 oranında genişleyebilmektedir. Türkiye 2010 yılına kadar AB üyesi olmayacaktır. Türkiye'nin üyeliği gerçekleştiği takdirde, AB Müktesebatı uyarınca mevcut bağ alanlarında herhangi bir tahdit bulunmadığından, uyum yasaları çerçevesinde sadece mevcut bağların modernizasyonu söz konusu olacaktır. Bu sayede Türkiye'nin üretim potansiyeli artırılacaktır. Ulusal Strateji Türk şaraplarının dünyada tanıtım ve pazarlamasının gerçekleştirilmesi, dış talebi belirleyen unsurların belirlenmesi ile şarap sektörünün geliştirilmesine ilişkin, sektörde faaliyet gösteren tüm üreticiler ve devlet kurumları tarafından uygulamaya konacak bir ulusal strateji belirlenmesi bir çok ülkede yapılan bir uygulamadır, (Örn; Bulgaristan). Bu noktada belirlenecek aşağıda sıralanan hususlar veya benzerleri bu strateji çerçevesinde uygulamaya konabilir:

81 Uluslararası şarap fuarlarına devlet desteği ile milli iştirak Ege veya Trakya Bölgesi'nde uluslararası bir bağ bozumu/şarap festivali organizasyonu (Ör;Fransız Beaujolais şarapları tüm dünyada bağbozumu festivali ile ün kazanmıştır.) Son yıllarda Dış Temsilciliklerimiz nezdinde Türk yemekleri haftaları düzenlenmektedir. Bu etkinlikler çerçevesinde Türk şaraplarının da tanıtımının yapılması konsept bütünlüğü sağlayacaktır. lo.sonuç ve Değerlendirme Türkiye şarapçılık sektörü büyük potansiyel arz etmektedir. Uluslar arası şarap piyasalarında da "Uyuyan Dev" olarak adlandırılan Türk şarapçılığı, var olan kaynakların akıllıca değerlendirilmesi sonucunda önümüzdeki on sene içinde dünya pazarlarında hak ettiği yere gelecek gibi görünmektedir. Dünyanın dördüncü büyük bağ alanına sahip ve dünyanın beşinci büyük üzüm üreticisi olan ülkemiz, dünya şarap arzının sadece %0.2'sini sağlayabilmektedir. Türkiye nüfusunun %40'ını kırsal kesimde yaşayan vatandaşlar oluşturmaktadır. Türkiye'de kırsal kesimde kişi başına düşen yıllık geliri 1300 ABD $'ı civarındadır ve kırsal nüfus yoksulluk sınırında yaşamaktadır. Bağcılık ve şarapçılık, emek yoğun ve katma değeri yüksek bir sektör olması nedeniyle, kırsal kesimde üretilen değerin artmasına en çok yol açacak sektörlerden biri durumundadır. Dünya bağcılık ve şarapçılık sektöründe öncü ülkeler arasında yer alan Fransa ve İtalya'da, bağcılık ve şarapçılık konusunda faaliyet gösteren bir teknopark örneği bulunması nedeniyle de İsviçre'de yapılan inceleme ve araştırmaların neticesinde, bu ülkelerdeki şarap sektörü ve üretim, dağıtım ve pazarlama modelleri ışığında Türkiye'de uygulanmak üzere özgün ve optimum bir model geliştirilmiştir. Bu bölümde bağ tesisi ve bağ yatırımında dikkat edilmesi gereken hususların altı çizildikten sonra Türkiye için oluşturulan modele detaylı biçimde yer verilecektir. lo.l.bağcılık Yatırımı ve Yeni Bağ Tesisinde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar Bağcılık-Şarapçılık konusunda yatırım yaparken ve yeni bağ tesisi sırasında, Fransa ve İtalya'da uzman danışmanlık hizmeti temin eden profesyonel şirketler bulunmaktadır. Yanısıra İtalya'da "saraphane-winery" tesisi için ihtisas alanı şarapçılık olan mimari projelendirme şirketleri bulunmaktadır. İtalya'nın Toskana Bölgesi'nde faaliyet gösteren benzer bir firmanın yetkihleri ile yapılan

82 görüşmeye ilişkin bilgiler ekte yer almaktadır. Dikkate alınacak en önemli hususlar aşağıda maddeler halinde sıralanmıştır: a. Terroîr (Toprağın Yapısı) Bağ tesis edilecek arazinin toprağı ilk dikkat edilmesi gereken özelliktir. Terroir, asmaların dikileceği toprağın kompozisyonunu, bağın oryantasyonunu ve hatta mikroklimayı kapsamaktadır. Yüksek kaliteli şarap üretiminde "terroir"m uygun olması en önemli kriterdir. b.makine Teçhizatı Şarap yapımında kullanılacak alet ve makinelerin yüksek standartta olması, nihai ürünün kalitesini birinci dereceden etkilemektedir. Gelişmiş ülkelerde yatırıma geçilmeden önce "bağ denetimi" (vineyard audit) yapılmakta, yapılan denetimde bağın hem üzümün yetişmesi hem de şarabın yapımına ilişkin potansiyeli değerlendirilmektedir. c.dağıtım Kanah Mevcut dağıtım kanalının kontrol edilmesi gerekmektedir. Hobi amaçlı yatırımlardan ziyade, özellikle iş amaçlı yatırımlarda, dağıtım en önemli husus olarak öne çıkmaktadır. Fransa ve İtalya'da organize bir dağıtım ağı (anlaşmalı aracıları, toptancıları) bulunan bağlar daha yüksek fiyatla alıcı bulmaktadır. III.TÜRKÎYE'DE TEKNOPARK UYGULAMASI: BAĞCILIK- ŞARAPÇILIK MODELİ AMAÇ Başta teknoparkın kurulması planlanan bölge olmak üzere, tüm ülke bağcılığının bir bütün halinde kalkındırılması ve modernizasyonu için bir model oluşturulması amaçlanmıştır. Sözkonusu tesis sertifikalı asma fidanı üretimi, modern bağ tesisi, telli terbiye sistemlerinin oluşturulması, budama, sulama, gübreleme, hastalık ve zararlılarla mücadele, elde edilen ürünlerin değerlendirilmesi ve pazarlanması konularında örnek teşkil edecektir. Türkiye'de kırsal kesimde yaşayan nüfusun toplam nüfusa oranının %35 gibi yüksek bir yüzdeye sahip olması gizli işsizliği arttırmaktadır. Bu anlamda da tarımsal sanayinin kırsal kesimlerde geliştirilmesi büyük önem taşımaktadır. Bağcılıkşarapçılık katma değeri en yüksek olan tarımsal üretim kollarından biridir. Türkiye dünyanın bağcılık için en elverişli iklim kuşağında yer almaktadır. Türkiye zengin asma gen potansiyeli yanı sıra, çok eski bir bağcılık kültürüne de sahiptir. Bu amaçla kurulması planlanan Tarımsal Teknopark'ta bir bağcılık geliştirme ünitesi, bağlar ve şarap üretim merkezi bulunması planlanmıştır. 1200'den fazla üzüm türü ülkemizde yetiştirilmekte, bu çeşitlerin kadarı da ekonomik önem taşımaktadır.

83 Şarapçılık emek yoğun bir sektör olmasının yanısıra, şarap katma değeri en yüksek işlenmiş tarım ürünlerinden biri olarak öne çıkmaktadır. Türkiye'de kırsal kesimde yaşayan nüfusun şarap üretimine yönlendirilmesi, hanehalkı gelirlerini artırarak, ülke genelinde açlık sınırında yaşayan kırsal kesim insanını, artan gelirleriyle birer tüketiciye dönüştürecektir. Bu anlamda ekonomiye genel bir katkı sağlamasının yanında, iç göçün önlenmesinde de önemli etkisi olacaktır. Bu nedenle dünyanın önde gelen şarap ülkelerinden olan Fransa, İtalya ve İsviçre'de yapılan araştı, ma ve tetkiklerin neticesinde, 59. Hükümet tarafından Odamıza tahsis edilen Alpullu Şeker Fabrikası arazilerinde tesis edilmek üzere bir Bağcılık- Şarapçılık Teknoparkı Modeli Geliştirilmiştir. KURULUŞ YERİ Babaeski, Kırklareli KURULUŞ BÖLGESİ Marmara Bölgesi Türkiye'de üretilen şarapların % 40'ı Marmara Bölgesi'nde üretilmektedir. Marmara - Trakya Bölgesi'nde Bağcılık ve Şarapçılık Trakya yeryüzünün en eski şarap bölgeleri arasında sayılmakta olup, Mürefte yakınlarındaki Hoşköy'de yapılan kazılar buranın bir şarap ihracat merkezi olduğunu göstermektedir. Marmara-Trakya Bölgesi'nde Yetiştirilen Üzüm Çeşitleri Trakya bölgesinde yoğun olarak Yapıncak, Semillon, Cinsaut (beyaz), Riesling, Adakarası ve Papazkarası (kırmızı) üzüm çeşitleri yetiştirilmektedir. Adakarası Cinsault Karasakızı Papazkarası :Avşa Adası, Erdek ve Balıkesir.'Çanakkale'de :Çanakkale ve Bozcaada : Başta Tekirdağ ve Edime olmak üzere Trakya bölgesinde ve Orta Anadolu'da yetiştirilen şaraplık bir çeşittir.

84 Gamay :Trakya Bölgesi Şarköy-Mürefte yörelerinde yetiştirilen üzümün çubukları uzun yıllar önce Fransa'dan getirtilerek dikilmiş ve kısa bir sürede iklime adapte olarak, değişim geçirmiştir. Semillion :Fransa'nın Bordeaux Bölgesi kökenli üzüm, Marmara Denizi kıyılarında, ılıman iklimin hüküm sürdüğü m arası yükseklikte yetiştirilmektedir. Özellikle, killi ve çakıllı toprağa sahip ve bağların yüksek telli terbiye sistemine sahip olduğu Tekirdağ ve kumlu ve çakıllı toprağa sahip ve bağların goble şeklinde düzenlendiği Şarköy'de yetiştirilmektedir. ARAZİ ULAŞIM İKLİM dönüm (Eski Alpullu Şeker Fabrikası arazisi) Tesisin bulunduğu bölgeye E-5 ve E-6 otoyolları ile ulaşım sağlanmaktadır. Adas Okyanusu kıyısındaki Bordeaux gibi bir kıyı bölgesi olan Marmara Bölgesi'ne yıllık ortalama mm yağış düşmektedir. Yıllık ortalama sıcaklığı ise C civarındadır. Kırklareli genel olarak bir geçiş bölgesidir. Farklı iklimlerin karşılıklı etkisi görülmekle beraber kimi zaman bunlardan birisi üstün duruma geçerek varlığını hissettirmektedir. Yıldız Dağları'nm kuzeydoğusundaki kısmında Karadeniz iklimi net olarak görülür. Sıcaklık değerleri incelendiğinde ortalama sıcaklık 13 C, en soğuk ay olan Ocak ortalaması 1,6 C, en sıcak ay olan Temmuz ortalaması ise 23,7 C'dir. Bu aylara ait en yüksek ortalama sıcaklığın 30,9 C, en düşük ortalama sıcakhğın ise 1,3 '^C olduğu görülmektedir. Buna göre kışlar soğuk, yazlar ise sıcak geçmektedir. Yağışlar ortalama 651, İmm dir. Yıllık yağış tutarının %42 'si kış, %32 'si ilkbahar, %7,4'ü yaz, %18,6'si sonbahar mevsimine isabet etmektedir. En fazla yağış Kasım, Aralık, Ocak ve Şubat aylarında görülmektedir Bölgenin genel iklim özelliklerinin yanında bağların tesis edileceği arazinin yerleşiminden, eğiminden ve aldığı rüzgardan dolayı oluşan mikroklima yetiştirilecek üzümlerin karakterinde farklılık yaratabilmektedir. TOPRAK YAPISI Marmara ve Trakya Bölgesi'nde aynı anda, üç değişik iklim tipinin görülmesi tarım ürün çeşidini artıran bir faktördür. Bağ yetiştirmeye son derece uygun olan bölgede arazi fazla engebeli olmayıp, düzlükler geniş yer

85 kaplamaktadır. Bol yağış alan yerler ormanlarla, almayan yerlerde ise stepler görülmektedir. Türkiye'nin ortalama yükseltisi en az olan bölgenin en önemli düzlükleri Trakya'da ve güneydeki geniş plato alanlarıdır. Bölgenin genel toprak kompozisyonunun yanında bağ arazisinin toprak kompozisyonu farklılıklar gösterebilir. Bağ tesisinden önce toprak analizi yapıldığı takdirde toprağın kendine has kompozisyonu ortaya çıkacaktır. BAĞ TESİSİ Asma fidanları ekildikten dört sene sonra ürün vermeye başlamaktadır. Yatırım yapıhrken dört sene süresince geri dönüşü olmayacağı hususu göz önüne alınmalıdır. Fransa'da ve İtalya'da bağın ekiminden, şarap tesisinin tamamının kurulması esnasında danışmanlık hizmeti veren ziraat uzmanları ve enolojistler (şarap uzmanı) bulunmaktadır. Babaeski'nin ıhman iklimi göz önüne alınarak bağ tesisi esnasında bağ parsellerinin kenarlarına zeytin ağaçlan dikilebilir. İtalya'da Toskana Bölgesi'nde üzüm bağlarında yetiştirilen ikinci bitki türü zeytin ağaçlarıdır. Bağların kenarlarına dikilen ve asma fidanlarından oldukça yüksek olan zeytin ağaçları, farklı bitkilerden gelen polenlerin asmalara taşınmasını da önlemektedir. Bunun yanında gastronomide (yemek bilimi) zeytinyağı peynir gibi daima şarapla birlikte düşünülen bir üründür. MALİYET ANALİZİ İlk bağ tesisinde maliyetler dekar başına hesap edilmektedir. Maliyet hesapları yapılırken dikkate alınan uluslar arası maliyet kalemleri aşağıda sıralanmıştır. Maliyet tablosu çıkarılırken arazi maliyeti hesap dışı tutulmaktadır. Maliyet aşağıda belirtilen uygulamalar için kullanılacak işgücü, makine ekipman ve malzeme esas alınarak hesaplanacaktır. Standart maliyetlerdeki farklılıklar, toprağın yapısı, arazinin sulanabilirliği, ekilecek üzüm türleri, işgücü maliyeti ve kullanılan teknolojiden kaynaklanmaktadır. Ekim Öncesi Toprak analizi Toprağın sürülmesi Toprağın hazırlanması Toprak bileşiminin uygun hale getirilmesi (Yapılacak analiz neticesinde belirlenir) Ekim Yıh (Birinci Yıl) Plana göre tanzim (Ekim sıralarının ve aralıklarının tespiti) Asmaların ekimi

86 Yabancı otların temizlenmesi Telli terbiye sistemlerinin malzemesi Telli terbiye sistemlerinin oluşturulması Asmanın kültüre alınması Gübreleme ikinci Yıl Asmaların kontrolü (Ortalama %2 oranında yeniden dikim) Yabancı otların temizlenmesi Örtüleme (Asmaların örtü altına alınması). Gübreleme Hastalıklara ve zararlılara karşı koruma Üçüncü Yıl Budama Kordonlama Yabancı otların temizlenmesi Örtüleme (Asmaların örtü altına alınması) Gübreleme Hastalıklara ve zararlılara karşı koruma Hasat Dördüncü Yıl Budama Örtüleme (Asmaların örtü altına alınması) Gübreleme Hastalıklara ve zararlılara karşı koruma Hasat YETİŞTİRİLECEK ÜZÜM TÜRLERİ Kırklareli'nde en yaygın olarak yetişen yerli üzüm türü Papazkarasıdır. Papazkarası kırmızı şaraplık üzümlerdendir. Karakter olarak Fransız Merlot türüne benzeyen bir üzüm türüdür. Dinlendirmeye uygun olan Papazkarası ayrıca sofra şarabı olarak da üretilir. Ancak son yıllarda üretimi azalmaya başlamıştır. Teknopark'ta Papazkarası türü başı çeken yerli tür olacaktır. Ancak üretilecek şarapların dünya piyasalarında yer bulması, ihracata yönelik üretim yapılabilmesi amacıyla, dünyaca kabul görmüş Cabernet Savignon, Merlot, Semillon, Sangiovese ve Gamay gibi türlerin yetiştirilmesine ağırlık verilmehdir. İlk üç tür Bordeaux şaraplarının üretiminde kullanılırken, Sangiovese Chianti şaraplarının, Gamay da Beaujolais şaraplarının üretiminde kullanılmaktadır. Dünyaca ünlü bu şarap bölgelerinde yetişen üzümlerin kullanılması, takip edilen pazarlama stratejisi açısından önem taşımaktadır.

87 ülkemizde de son yıllarda özellikle özel sektördeki üreticiler tarafından, yabancı ve popüler üzüm türleri kullanılmakta ve ambalajlarda firma adı ya da markadan daha belirgin bir şekilde üretimde kullanılan üzüm türlerinin adları yer almaktadır. Bunun yanında şarapçılık yapılması öngörülen arazinin çok büyük olması nedeniyle mümkün olduğu kadar farklı üzüm türü bir arada yetiştirilebilir. Yabancı üzüm türleri yanında yöresel türlerin de üretilmesi, yapılan şaraba çeşni katacaktır.yöreye has özel üzüm türlerinden yapılan şaraplarda ürün paletinde yer alır ve yurtdışında çok özel, yöresel şaraplar diye tanıtılarak tüketicinin beğenisine sunulabilir. ÜRETİM Şarap üretimi için gerekli makine ve teçhizat önem taşımaktadır. Dünyada İtalyan şarap yapım makineleri rağbet görmektedir. Arazinin büyüklüğü ve yetiştirilebilecek üzüm türlerinin çeşitlihği nedeniyle, ürün paleti mümkün olduğunca geniş tutulmalıdır. Fransa'da özellikle Bordeaux ve Beaujolais'de bağlar küçük ölçekli olduğundan, üreticiler genelde bir tür şarap üzerinde ihtisaslaşmaktadırlar. Örneğin Bordeaux- Sautemes'de beyaz tath şarap üretilmekte, sek beyaz şarap üretimine bile fazla rastlanmamaktadır. Yine Beaujolais'de kırmızı şarap üretilmekte, şaraplar yıllanabilme potansiyellerine göre çeşitlendirilmektedir. Babaeski'de bulunan arazinin boyudan düşünüldüğünde, sek kırmızı, sek beyaz, tatlı beyaz, köpüklü şarap vs. tüm türler üretilerek, ürün çeşidi zenginleştirilebilir. Bağ alanlarının büyüklüğü değerlendirildiğinde, Fransa'da ve İtalya'da kimi kooperatiflerde rastlanan bölgedeki üzüm üreticilerinden ürünün satın alınması ve şarap yapımının tesiste gerçekleştirilmesi uygulaması uygun görünmemektedir. Bunun yanında talep eden üreticilere 50/100 dönüm civarında arazi kiralanmak sureti ile bağcılık faaliyetinde bulunma ve şarap üretme imkanı sağlanacaktır. Bu sayede yetiştirilen üzüm türlerinde ve elde edilen şaraplarda bir çeşit zenginliği sağlanması amaçlanmaktadır. Diğer taraftan tesis içerisinde, yurt dışında örneklerine rastlandığı üzere talep edenlere kendi isim veya markaları altında fason üretim gerçekleştirilecektir. AR-GE İtalya ve Fransa'da görülen örneklerde, bağların ve üretim kapasitelerinin göreceli olarak küçük olmaları nedeniyle AR-GE üniteleri münferit tesisler içinde yer almamaktadır. Bunun yerine örneğin İtalya'da Toskana Bölgesi'nde araştırma geliştirme faaliyetleri bölgenin Üretici Birliği tarafından gerçekleştirilmektedir.

88 Yapılan çalışmalar neticesinde üretilen bilgi, zararlılarla ve hastalıklarla mücadele, ürün geuştirme veya kaliteyi artırma yönünde üyelerin hizmetine sunulmaktadır. Türkiye örneğinde kurulacak tesisin büyüklüğü göz önüne alınırsa, AR-GE biriminin tesis içinde yer alması, sistemin daha etkin çalışmasını sağlayacaktır. Ülkemizde sıkça rastlanan bir durum olan akademik çevrelerle özel sektör arasındaki koordinasyon eksikliklerinin giderilmesine de yardımcı olacak bir uygulamadır. Tesis içinde kurulacak AR-GE ünitesinde çevre üniversitelerin ziraat fakültelerinde görev alan konunun uzmanı akademisyenler görev alabilirler. AR-GE ünitesi faaliyetleri arasında yeni asma türlerinin gehştirilmesi, farklı türlerin kültüre alınması ve yeni türlerin adaptasyonu, hastalık ve zararlıların kontrolünde erken uyarı, entegre ve biyolojik mücadele sistemleri geliştirilmesi ve benzeri çalışmalar yer alacaktır. DAĞITIM Türkiye'de 2003 yılının başında yapılan düzenleme ile şarap dağıtımı için Tekel Alkollü İçkiler Piyasası Kontrol ve Denetleme Üst Kurulu'ndan alınacak izne tabiidir. Bu izin genelde büyük şarap üreticisi firmalara verilmekte ve küçük üreticiler de ürünlerini sadece bu kanal aracılığı ile, yani büyük rakiplerinden biri aracılığı ile dağıtabilmektedirler. Üretilecek şarabın miktarı göz önünde bulundurularak, üretime başlamadan önce söz konusu Kurum nezdinde girişimde bulunarak dağıtım izni alınması, üretilen şarabın dağıtımı için tesis bünyesinde bir dağıtım filosu oluşturulması yerinde olacaktır. Yurtiçi piyasaya sunulacak ürünler toptancılara veya perakende satış noktalarına bu kanal aracıhğı ile ulaştırılacaktır. MEVZUAT Şarapçılık konusunda yapılacak AR-GE çahşmaları biyoteknoloji, gen modifikasyonu, tamamen yeni sulama veya zararlılarla mücadele sistem ve yöntemleri gibi ileri düzeyde araşrırma ve/veya icatları kapsamadığı takdirde, tesis kuruluşunda sadece Ziraat Bankası tarafından verilen tarımsal sanayi işletmelerine yönelik kreduerden faydalanılması söz konusu olacaktır. AR-GE Yatırımları kapsamına yeni ürün geliştirilmesi, ürün kalite ve standardının yükseltilmesi, maliyet düşürücü ve standart yükseltici yeni bir teknolojinin ülke şartlarına uyumunun sağlanması amacıyla yapılan araştırma ve geliştirme çalışmaları girmektedir. Ayrıca bu tür faaliyetlerin sonuçlarının faydalı araç, gereç, malzeme, ürün, yöntem, sistem ve üretim tekniklerine dönüştürülmesi, mevcut teknolojilerin yenilenmesi ve teknoloji uyarlanması için bilimsel esaslara

89 uygun olarak yapılan ve aşamaları belirlenmiş araştırma ve geliştirme çalışmaları için gerçekleştirilecek yatırımlarda bu çerçevede değerlendirilmektedir. Ziraat Bankası tarafından kullandırılan krediler Projeli İşletme Kredileri olarak adlandırılmaktadır. Orta ve Büyük ölçekli tarımsal işletmelerin yıllık faaliyetlerini bir proje bütünlüğü içinde yürütmesi, üretim yöntemini, iş ve işleyişin akışını, pazarlama yöntemlerini bir projeyle ortaya koyarak planlaması, işletmeleri daha başarılı kılacağı için. Bireysel Çiftçi Kredisi üzerindeki kapasitelerde, işletme kredilerine konu faaliyetler, bir proje bütünlüğü içinde bu kapsamda değerlendirilmektedir. Projeli işletme kredisi talebinde bulunmak için kurulacak bağcılıkşarapçılık teknoparkma ait işletme faaliyetlerine ilişkin projeler ile Ziraat Bankası'na başvuruda bulunulması gerekmektedir. Projeli işletme kredileri esas itibarıyla spot kredi şeklinde (vade esasına göre) kullandırılmaktadır. Yatırım ve/veya yatırımla birlikte işletme kredisi talep edilmesi halinde ise yatırım unsurlarının nelerden oluştuğu, karakteristikleri, ölçüleri, temin ediliş şekilleri, yapılışlarıyla, yapılacak yatırımın termin süresi ve mali boyutunu içeren proje düzenlenmesi ve Ziraat Bankası'na bu proje ile başvurulması gerekmektedir. EĞÎTlM Türkiye'de enoloji (şarap bilimi) eğitimi veren bir öğretim kurumu bulunmamaktadır. Bu sebeple özel sektörde faaliyet gösteren firmalar tarafından, yurtdışından gelen konunun uzmanları istihdam edilmektedir. Türkiye'de akademik formasyonu olan şarap uzmanı açığını gidermek üzere Kırklareli'nde kurulması planlanan teknopark alanı içerisinde bir şarap okulu kurulması ve şarap uzmanları yetiştirilmesi olasıdır. Türkiye'nin ilk tarımsal teknoparkı olacak tesisin prestijine katkıda bulunacak bu durum, özel sektör şarap üreticileri için de memnuniyetle karşılanacaktır. İsviçre'nin Nyon kentinde ziyaret edilen RAC-Changins Şarapçılık Teknoparkı bünyesinde, aynı arazi içinde faaliyet gösteren bir şarap okulu bulunmaktadır. Okulun öğrencileri bağlarda asmanın dikiminden, üzümün yetişmesine, üzümün hasat edilerek şarap haline getirilmesi'ne ve şişelenerek mahzende yıllandırılmasına kadar her süreçte uygulamalı eğitim almaktadırlar. Ayrıca hasat zamanı hem bu okulun öğrencileri, hem de ülkenin her bölgesinden gelen öğrenciler burada staj yapabilmekte ve bu öğrencilerden üzümün toplanması sırasında ücretsiz işgücü olarak faydalanılmaktadır. ÇEVRESEL ETKILEŞIM Projenin hava kirliliği, kimyasal atıklar gibi eko sistem ve vahşi hayatc olumsuz bir etkisi bulunmamaktadır. Sadece zirai mücadele ilaçlarının yağmur

90 suları ile civarda bulunabilecek akarsulara zara verme ihtimal, bulunmaktadır. Bu amaçla geliştirilmiş filtrasyon sistemleri ile sorun çözümlenmektedir. Örneğin, Fransa'nın Beaujolais, Chenas bölgesinde yapılan incelemelerde, bağlarda oluşması muhtemel zararlılarla mücadele amacı ile kullanılan zirai ilaçların, yağmur suları ile birlikte bölgede bulunan akarsuya karıştığı ve doğal hayata zarar verdiği öğrenilmiştir. Bölgede atıkların doğaya karışmasının önlenmesi için filtrasyon sistemleri kurulmuş ve bu sistemler Fransız devleti tarafından finanse edilmiştir. Tesisin kurulması amacıyla tahsis edilen Alpullu Şeker Fabrikası arazisinin kenarından geçen Ergene Deresi'nin, benzer sistemlerle zararlılarla ve hastalıklarla mücadele amacıyla kullanılan zirai ilaç artıklarından korunması hususu, teknopark konseptinin hedeflediği sürdürülebihr tarım uygulamaları ile örtüşmektedir. SOSYO-KÜLTÜREL ETKİLEŞİM TURİZM Özellikle son yıllarda İtalya'da şarap turizmi çok gelişerek ülke için önemli bir gelir kaynağı haline gelmiştir. Agribusiness (Tarım turizmi) diye adlandırılan iş kolu özellikle Toskana Bölgesi'nde çok yaygın olarak yapılmaktadır. Toskana Bölgesi'nde yapılan saha araştırmaları sırasında. Agribusiness'ların bir çok örneğine rastlanmıştır. Özellikle araştırmanın yapıldığı Chianti Bölgesi'nde yoğunlaşan bu irili ufaklı işletmelerde, turistler hem konaklamakta hem de şarap bağlarını dolaşmakta, mevsimsel olarak haşatı izleyebilmekte, dönemsel olarak da şarap üretim prosesine tanık olabilmektedirler. Bunun dışında turiste gastronomik açıdan doyurucu bir hizmet verilmekte, yöresel yemekler ve bunlarla içilmesi önerilen farklı şaraplar ikram edilmekte ve degüstasyon (tadım) seansları düzenlenmektedir. Agribusiness turlarının daha çok Alman turistler tarafından ilgi gördüğü belirlenmiştir. Aynı yoğunlukta olmamakla beraber Almanlar arasında hobi bağcıhğı yapmak için Toskana'da bağ satın alarak küçük çaplı şarap üret,imi yapmaları da son yıllarda ortaya çıkan bir eğilimdir. Aynı şekilde Kırklareli'nde kurulacak teknopark alanı içinde de konaklama birimleri oluşturularak, bağların gezilmesi, hasat zamanı, şarap yapımının izlenmesi, degüstasyon seansları vb. programlar çerçevesinde şarap turizmi gerçekleştirilmesi mümkün olacaktır. Uygulama hem teknoparka gelir teşkil edecek hem de üretilecek şarapların ve yöresel mutfağın tanıtımı açısından da faydah olacaktır.

91 Ayrıca şarap turizmi etkinlikleri çerçevesinde teknopark alanı içerisinde bir şarap müzesi kurulması da, tesise olan ilgiyi artıracak ve teknoparka ait şarap markasının tanıtımında etkin olacaktır. Benzer bir şarap müzesi Fransa'nın Beaujolais Bölgesi'nde bulunmaktadır. Müze George Duboef Şarap Müzesi adını taşımaktadır ve Beaujolais şaraplarının dünyaca tanınmasını sağlamaya katkıda bulunmak amacıyla, bölgenin en büyük şarap üreticisi George Duboef tarafından kurulmuştur. Müze kapsamında audiovisual destekli gösteriler, asma türleri ve toprağın yapısı hakkında bilgi verilen bölümler, eski çağlardan günümüze şarap yapımında kullanılan araç gereçlerin sergisi vb. yer almaktadır. SATIŞ MAĞAZASI ve LOKANTA Fransa, İsviçre ve İtalya'da ziyaret edilen şarap tesislerinin tümünde doğrudan tüketiciye satış yapılan birimler bulunmaktadır. Bunlar üretici firmanın büyüklüğüne göre büyü turistik şarap mağazaları (Örn; George Duboef-Beaujolais, Fransa) şeklinde olmaktadır veya da yetkililerle görüşüp tadım yaparak (Örn; Chateau Climens- Sauternes Barsac, Bordeaux, Fransa) firmanın ürünlerinden satın almak mümkün olmaktadır. Kimi tesislerde de (Örn; Castelli Del Grevepasa, Kooperatif, Toskana, İtalya) satış mağazasının yanında şarapların tanıtımının da yapılması için bir lokanta bulunmaktadır. Kırklareli'nde kurulması planlanan tesisin büyüklüğü göz önünde bulundurulursa, satış mağazası ve lokanta da proje kapsamına aşamalı olarak dahil edilebilir. PARKIN YERLEŞİMİ Parkın yerleşimi, tesis kurulmadan önce yapılacak arazi tetkiki sonucunda netlik kazanacaktır. Araziye ilişkin parametreler değerlendirilmeden hazırlanan taslak yerleşim planına aşağıda şematik olarak yer verilmiştir.

92 i: u

93 SEKTÖREL FUAK XAR Fuar Adı Konusu Yeri Tarihi VINITALY Uluslararası Şarap Verona/Italya / ve Alkollü İçkiler Fuarı VINEX Uluslararası Şarap Bmo/Çek / Fuarı Cumhuriyeti FORUM VINI Uluslararası Şarap Münih/Almanya Fuarı VINMOLDOVA Şarapçılık Chisinau/Moldova / Endüstrisi İhtisas Fuarı Monte Carlo Lüks Şaraplar Fuarı Monte / Luxury Wine Show Carlo/Monaco ANUGA Uluslararası Gıda Köln/Almanya / Teknolojileri Vin-Expo Şarap Oslo/Norveç Vins Şarap Reims/Fransa / VIINIEXPO Uluslararası Şarap Helsinki/ Fuarı Finlandiya Alimentaria Uluslararası Barselona/ Yiyecek İçecek İspanya Fuarı Vintage Cars & Şarap Makineleri Trieste/Italya Motocycles SALAO DOS Şarap Lizbon/Portekiz VINHOS Wine & Spirits Uluslararası Şarap Hong Kong/Çin Asia ve Alkollü İçkiler Fuarı World Wine Uluslararası Şarap Moskova/Rusya Russia Endüstrisi VINOVITA Uluslararası Şarap Zagreb/ ve Bağcılık, Hırvatistan Şarapçılık Ekipmanı Fuarı *Listede yer alan fuarların tümü her yıl düzenlenmekte olup, aynı ay içinde günlük kaymalarla tarih değişikliği olmaktadır.

94 FRANSA'DA YAPILAN GÖRÜŞMELER VE İZLENİMLER Randevular: Bordeaux Chateau Climens( , 13:30)(Sautemes- Barsac, Bordeaux'nun 70 km Güneydoğusu) Chateau Coutet( , 15:30)(Sauternes- Barsac, Bordeaux'nun 70 km Güneydoğusu) Chateau Doisy Daene ( ,17:00)(Sautemes- Barsac, Bordeaux'nun 70 km Güneydoğusu) Chateau Figeac( , 10:00) (St Emüion Bordeaux'nun 60 km Doğusu) Chateau Clos Fourtet( , 13:00)(St EmiUon Bordeaux'nun 60 km Doğusu) Maison Sichel ( , 17:00)(Bordeaux Şehir Merkezi) Chateau Margaux( , 10:30)(Margaux Bordeaux'nun 40 km Doğusu) Bordeaux Şarapları Meslek Konseyi( , 13:30) (Bordeaux Şehir Merkezi) Üst Kalite Bordeaux Şaraplp Birliği( , 14:30) (Bordeaux Şehir Merkezi) Randevular: Beaujolais Domaine Gaget ( , 13:00) (Belville sur Soane, Romaneche ThorinsBeaujolais Lyon'un 40 km Kuzeyi) Geoarge Duboeuf( ^ 15:30) (Romaneche ThorinsBeaujolais Lyon'un 50 km Kuzeyi) Chateau Bonnet ( , l 3:00) (Guinchay, Beaujolais Lyon'un 60 km Kuzeyi)

95 Chenas Kooperatifi( , 13:00) (Chenas, Beaujolais Lyon'un 60 km Kuzeyi) Beaujolais Bölgesi'nde %100 oramnda Camay üzümü yetiştirilmektedir. Aynı üzüm türünün Trakya Bölgesi'nde de yetişmesinden dolayı öne çıkan bölge, Fransa saha araştırmasının ikinci etabının gerçekleştirilmesi amacıyla belirlenmiştir. Bölge üreticileri, kurum ve kuruluşları şile yapılan görüşmeler aşağıda yer almaktadır.araştırma ekibimizin Fransa'nın Bordo ve Beaujolais Bölgeleri'nde gerçekleştirmiş olduğu görüşmeler aşağıda yapılan görüşmeler tarih sırasıyla yer almaktadır. Bordeaux Bölgesi'nde görüşmeler Sautemes-Barsac, St. Emilion ve Margaux bölgelerinde (appelation) gerçekleştirilmiştir. Görüşmelerin yapıldığı kuruluşlara ilişkin bilgi ve görüşme notları aşağıda yer almaktadır. Chateau Climens Bölgesi : Sautemes-Barsac Şato Sahibi : Berenice Lurton Görüşme Tarihi : 28 Nisan 2003 Görüşme Saati : 13:30 Görüşülen Kişi : Frederic Nivelle (Teknik Müdür) Yetiştirilen Üzüm : Semillon (% 100) Üretilen Şarap Türü : Tatlı Beyaz Şarap Marka : Chateau Climens, Cypres de Climens Bağ Alanı : 30 hektar Yıllık Ortalama Üretim : 1300 İt / hektar (20 yıllık ortalama) En İyi Rekolte Yılları : 1971, 1976, 1983, 1988,1990, 1997 İçim Önerisi : 10~12 C'de, Görüşme Notları : Sauternes-Barsac Bölgesi'nde Semiüion (Tatlılık), Sauvignon Blanc (Asidite) ve Muscadelle (Aroma) olmak üzere 3 tür üzüm yetiştirilmekte, çoğunlukla tatlı beyaz şarap (% 80) olmakla beraber sek beyaz şarap da (% 20) üretilmektedir. Şato diğer üreticilerden farklı olarak tek çeşit üzüm ve sadece tatlı şarap üretmektedir. Şato'nun sahip olduğu bağların yapısı itibariyle üzümlerinde gelişen Botrytis Cineria adlı bakteri nedeniyle tek üzüm türünde tatlılık, asidite ve aromanın mükemmel dengesini tek bir üzüm ile yakalamaktadır. Yapılan görüşmede, üretilen şarabın kalitesinin % 80'inin üretim aşamasına gehnmeden elde edildiği ve kahte için gereken en önemh üç faktörün 1) Toprağın yapısı (terroir), 2) Hava koşulları (Botrytis'in gelişmesi için sabah nemu, öğleden sonra güneşu hava gerekmektedir), 3) Üzümün işinin ehli personel tarafından toplanması olduğu öğrenilmiştir. Üretilen şarap Fransız Meşesi'nden (Alliver Ormanı-Güney Fransa) varillerde yıllandırılmaktadır.

96 işbirliği İmkanları : İleride Türkiye'de yapılacak herhangibir işbirliği konusunda Şato Sahibi Berenice Lurton ile görüşülmesi gerektiği öğrenilmiştir. Chateau Coutet Bölgesi Şato Sahibi Görüşme Tarihi Görüşme Saati Görüşülen Kişi Yetiştirilen Üzüm Üretilen Şarap Türü Marka Bağ Alanı Yıllık Ortalama Üretim En İyi Rekolte Yıllan İçim Önerisi dana ve kuzu etleri yanısıra, önerilmektedir. : Sautemes - Barsac : PhillipeBaly : 28 Nisan 2003 : 15:30 : Dany Constantin (Tesis Müdürü) : Semillon (% 75), Sauvignon Blanc (% 23), Muscadelle (% 2) : Tadı Beyaz Şarap : Coutet ( şişe / yıl). La Chartreuse ( şişe / yıl) 38,5 hektar İt/yıl = Şişe 1988, 1989, 1990 (en iyi rekolte yılı), 1997, C'de, kaz ciğeri, rokfor peyniri, tavuk, creme brulee ile ya da aperatif olarak içilmesi Görüşme Notları : Şato Coutet Sauternes Bölgesi'nde bulunan en eski şatolardan biridir. Şato iç ve dış ticaretini tek bir yetkili satıcı kanalıyla gerçekleştirmektedir. Coutet Şarapları'nın tek yetkili dağıtıcısı Medoc'ta kendi şatosu da bulunan Baron Mouton Rotschild'dir. Şato bu özelliğiyle genellikle 7-8 veya daha fazla aracı (negotiant) kanalıyla dağıtımlarını gerçekleştiren Bordeaux Şatoları'ndan farkhiık göstermektedir. İşbirliği İmkanları : Şato sahibi Phillipe Baly ile yapılan görüşmede, işbirliği olanakları araştırılmış, fakat kendilerinden bu konuda kontakt kurulması gereken kişinin tek yetkili satıcıları olan (negotiant) olan Baron Mouton Rothschild olduğu öğrenilmiştir. Chateau Doisy Daene Bölgesi Şato Sahibi Görüşme Tarihi Görüşme Saati Görüşülen Kişi Yetiştirilen Üzüm Üretilen Şarap Türü Sautemes - Barsac Pierre & Denis Dubourdieu 28 Nisan :00 Doğrudan Satış Yetkilisi Semillon(% 80), Sauvignon Blanc(% 20) Sek Beyaz Şarap ve Tatlı Şarap 95

97 Marka Bağ Alam Yıllık Ortalama Üretim En tyi Rekolte Yılları İçim Önerisi : L'Extravagant, Doisy Daene : 15 hektar : İt / hektar (20 yıllık ortalama): Şişe : 1990, 1996, 1997 : C Görüşme Notları : Şato sahibi Pierre Dubourdieu Sauternes Bölgesi'nin ilk sek beyaz şarabı üreticisi olarak bilinmektedir. Bu şatoda da Şato Climens'te olduğu gibi tatlı şarap üretiminde Botrytis Cineria adh bakteriden faydalanılmaktadır. İşbirliği olanakları : Yapılan görüşmede, işbirüği sözkonusu olduğunda kontak kurulması gereken kişinin Denis Dubourdieu olduğu yönünde bilgi edinilmiştir. Chateau Fîgeac Bölgesi Şato Sahibi Görüşme Tarihi Görüşme Saati Görüşülen Kişi Yetiştirilen Üzüm Üretilen Şarap Türü Marka Bağ Alanı Yıllık Ortalama Üretim İçim Önerisi : Saint Emilion : Marie-France ve Thierry Manoncourt : 29 Nisan 2003 : 10:00 : Madeleine Delbeck (Tesis Müdürü) : Cabernet Sauvignon (% 35), Cabernet Franc (% 35), Merlot (% 30) : Kırmızı Şarap : Chateau Figeac, La Grange Neuve de Figeac : 60 hektar : Şişe : 17-18^C Görüşme Notları : Şato Figeac'ta hasat yılın o döneminde gelen ve aileye ait koruluk araziye yerleşen çingeneler tarafından elle yapılmaktadır. Şato, sahip olduğu toprak özelliği dolayısıyla Saint Emilion Bölgesi'nin geri kalanından farklılık göstermekte ve ağırlıklı olarak Cabernet Sauvignon (% 35) üretmesi nedeniyle Saint Emihon'un Medoc'u olarak anılmaktadır. Şato Figeac'ta, diğer şatolardan farklı olarak kullanılan pres alttan kalkan bir piston yardımıyla üzümleri ezmektedir. Yapılan görüşmede, bu sistemin üstten veya iki yandan yapılan preslemeye nazaran üzümü daha az zedelediği öğrenilmiştir. Şato Figeac'ta birçok prestijli şatoda olduğu gibi şaraplar Fransız meşesinden fıçılarda saklanmaktadır. Üretimden itibaren 18 ay fıçılarda, daha sonra da pazara sunulmadan önce şişelerde bekletilmektedir.

98 Figeac dolgun gövdeli bir kırmızı şarap olup, paletinde tarçın, akça ağaç, biber notaları barındırmaktadır. Her hasat prosesten ayrı geçirilerek şarap olarak ayrı ayrı saklanmakta, şişeleme öncesi Şato sahipleri bir enolojist ve mahzen müdüründen oluşan bir ekip tarafından mutabık kılman oranlarda harmanlanmaktadır (assemblage- asamblaj). Şato'nun mahzenleri doğal sıcaklıkta bırakılmakta, sade fermantasyon zamanında ısıtılmaktadır. Şarapların fıçılarda saklandığı dönemlerde, her fıçı ayda bir kez boşaltılarak temizlenmekte, şarabın çökeltisi ayrılmakta ve pür sıvı temizlenen başka bir fıçıya aktarılmaktadır. Figeac'ta özelliklerinden biri de tortuların temizlenmesi işleminin yumurta beyazı yardımıyla gerçekleştiriliyor olmasıdır. Figeac'ta her rekolte için fıçılar % 100 oranında yenilenmektedir. İşbirliği İmkanları : Madeleine Delbeck ile yapılan görüşme esnasında, işbirliği imkanları ve sağlanabilecek danışmanlık hizmetleri değerlendirilirken, bu amaçla Fransa dışında faaliyette bulunan kişi ve kuruluşlar hakkında bilgi edinilmiştir. Bu çerçevede. Saint Emilion Bölgesi'nde bulunan Chateau Bel-Air'in sahibi Pascal Delbeck tarafından ispanya, Arjantin ve Türkiye'de (Gülor Şarapları - Güler Sabancı) bağ kurmakta ve şarap üretiminde danışmanlık hizmeti verdiği öğrenilmiştir. Ayrıca Bordeaux Ünivesitei Etioloji Fakültesi'nde görevli Nicola Vivas'm da Pascal Delbeck'ten sonra Türkiye'de yine Güler Şarapları'nda danışmanlık hizmeti verdiği anlaşılmıştır. Chateau Clos Fourtet Bölgesi : Saint Emilion Şato Sahibi : Philippe Cuvelier Görüşme Tarihi : 29 Nisan 2003 Görüşme Saati : 13:00 Görüşülen Kişi : Veronique Ballu (Halkla İlişkiler Yetkilisi), Tony Ballu (Tesis Müdürü). Yetiştirilen Üzüm : Merlot (% 85), Cabernet Sauvignon (% 10), Cabernet Franc (% 5) Üretilen Şarap Türü : Kırmızı Şarap Marka : Chateau Clos Fourtet, La Closerie de Fourtet Bağ Alanı : 20 hektar Yıllık Ortalama Üretim : Şişe İçim Önerisi : C Görüşme Notları : Yapılan görüşmede. Şatonun bulunduğu Saint Emilion Bölgesi'nde her 10 yılda bir 1855 yılında Medoc'ta saptanan sınıflandırmaların diğer bölgelerden farklı olarak gözden geçirildiği, sınıf atlamanın nadiren görüldüğü fakat derece kaybetmeye sık rastlandığı ve bu uygulamanın üreticilerin kaliteyi korumaları amacıyla hayata geçirildiği

99 öğrenilmiştir. Bağm kurulması, üzüm türleri ve bağ alanında kaliteyi arttırıcı önlemler hakkında detaylı bilgi edinilmiştir. Üzüm kalitesinin arttırılması amacıyla, asma başına belirli sayıda meyve bırakılmasından (7-8 adet), bağ çevresine özellikle Didium adlı bakteriyi önceden teşhis edebilmek amacıyla bir sıra gül fidanı dikilmesine kadar birçok ayrıntılı bilgi alınmıştır. Şato'nun en önemli özelliklerinden birisi, bugün mahsen olarak kullanılan yer altı galerisinin. Saint EmiUon Bölgesi'nin yerel mimarisinde kullanılan sarı taşların temini için boşaltılmasıyla meydana getirilmiş olmasıdır. Şarapların dağıtımı aracılar (negotiants) tarafından gerçekleştirilmektedir. Görüşme sırasında, geçen senelere oranla büyük bir talep azalması yaşandığı ve Bordeaux Saint Emilion şaraplarının fiyatlarının oldukça düştüğü, buna rağmen talepte bir canlanma meydana gelmediği öğrenilmiştir. Birinci ve ikince etiket kalite şaraplar olarak şişelenmeyen rekolte Şato tarafından küçük alıcılara, kooperatiflere satılmakta ve sofra şarabı olarak pazarlanmaktadır. İşbirliği İmkanları : Kurulması planlanan teknopark kapsamında yapılacak bağcılık projesi ile ilgili olarak verilen bilgi neticesinde Tesis Müdürü Tony Ballu projeye ilgi göstermiş fakat arazinin dönüm olması nedeniyle özel olarak bu tip projelerle ilgilenen ve belli bir şatoya bağlı olarak çalışmayan şarap uzmanı bir ziraat mühendisi (Montpellier Üniversitesi) olan Philippe Gard ile bağlantı kurulması önerilmiştir. Maison Sichel Görüşülen Kişi : Allan Sichel Unvanı : Bordeaux Bölgesi Şarapları Dağıtıcısı (Negotiant) ve Chateau Palmer (Margaux), Chateau d'angludet (Margaux), Domaine du Trillol (Corbieres) Şatolarının Sahibi Görüşme Tarihi : 29 Nisan 2003 Görüşme Saati : 17:00 Görüşme Notları : Yapılan görüşmede, Sichel Ailesi'nin İngiltere'den gelerek Bordeaux Bölgesi'ne yerleştiği ve 1883 yılında açtıkları şarap dükkanı ile şarap sektöründe faaliyet göstermeye başladıkları öğrenilmiştir. Bugün Allan Sichel, ikisi Bordeaux'da, birisi de Fransa'nın güneyinde olmak üzere üç şatoda şarap üretimi yapmaktadır. Diğer taraftan Bordeaux'un en büyük dağıtıcı firmalarından birinin de sahibi konumundadır.görüşme esnasında Bordeaux şarap piyasasında ihtisaslaşmış olan Sichel'den hem pazarın satış ve dağıtım kanallarına ilişkin bilgi alınmış, hem de kendisine Teknopark Projesi anlatılarak, gelecekte olabilecek işbirliği imkanları tartışılmıştır. İşbirliği İmkanları : Allan Sichel, projemizi heyecan verici bulduğunu, fakat yoğun iş programı nedeniyle bizzat içinde yer almalarının

100 mümkün olmadığmı ifade etmiştir. Bu konuda işbirliği yapılabilecek veya danışmanlık hizmeti alınabilecek birçok uzmanın Bordeaux'da bulunduğunu, genişleyemeyen bağ alanlarına karşın sürekli şarap uzmanı yetiştiren Bordeaux'da da insanların artık Fransa'nın diğer bölgelerinde veya yurt dışında iş bulma eğiliminde olduklarını bildirmiştir. Birçok yurt dışı şarap tesisinin kuruluşunda görev alan en ünlü şarap uzmanlarından Michel Rolland, Jacques ve Francois Lurton'u konuyla ilgili olarak önermiş ve bağlantı kurulması konusunda yardımcı olacağını ifade etmiştir. Chateau Margaux Bölgesi Şato Sahibi Görüşme Tarihi Görüşme Saati Görüşülen Kişi Yetiştirilen Üzüm Üretilen Şarap Türü Marka Bağ Alanı Yıllık Ortalama Üretim İçim Önerisi : Margaux : Corinne Mentzelopoulos : 30 Nisan 2003 : 10:30 : Gunvar Bizara : Kırmızı; Cabernet Sauvignon (% 75), Merlot (% 20), Cabernet Franc & Petit Verdot (% 5); Beyaz; Sauvignon Blanc (% 100). : Kırmızı ve Beyaz Şarap : Chateau Margaux (Kırmızı), Pavilion Rouge (Kırmızı), Pavilion Blanc (Beyaz) : 99 hektar : Şişe : C Görüşme Notları : Dünyanın en ünlü ve prestijli şatolarından Margaux'da, diğer şatolardan farklı olarak 61 kişiden oluşan oldukça kalabalık bir personel görev yapmaktadır. Yapılan görüşmede kırmızı şarap üretim prosesinin yanında, dağıtım ve pazarlama sistemleri, şarapların yıllandırılması gibi konularda da bilgi edinilmiştir. Şatonun farklılıklarından biri de şarapların yıllandırıldığı Fransız meşesinden fıçıların da şato içerisinde elle yapılıyor olmasıdır. işbirliği imkanları : Gelecekte yapılabilecek işbirliği konusunda şato sahibi Corinne Mentzelopoulos ile bağlantı kurulması gerekmektedir. Conseil Interprofessionnel Du Vin De (Bordeaux Şarapları Meslek Konseyi) Görüşme Tarihi Görüşme Yeri Görüşme Saati Görüşme Notları anlatılmış olup, projeye 30 Nisan 2003 Bordeaux 13:30 Yapılan görüşmede, temel teşkil edecek raporun Teknopark Projemiz yazımında kullanılması

101 amacıyla, Bordeaux Bölgesi şarap piyasasına yönelik her türlü istatistiki bilginin (üretim, tüketim, ihracat vb.) bulunduğu doküman temin edilmiştir. Union Des Grands Crus De Bordeaux (Üst Kalite Bordeaux Şarapları Birliği) Görüşme Tarihi Görüşme Saati Görüşme Notları olarak adlandırılan şarap üreticilerinin listesi alınmıştır. 30 Nisan :30 Birlik'ten Bordeaux Bölgesi'nde Grand Cru T.C. Paris Büyükelçiliği Görüşülen Kişi : Zeki Ertem Unvanı : Ticaret Müşaviri Görüşme Tarihi : 30 Nisan 2003 Görüşme Saati : 13:30 Görüşme ^. Notları : Yapılan görüşmede, Fransa'nın Bordeaux Bölgesi şarap üretimi, üreticileri ve dağıtım kanalları hakkında detayh bilgi alınmış ve Bordeaux Bölgesi'nin en ünlü şarap üreticileri olarak bilinen olan Joseph Drouhin, Marcel Lapierre ve Georges Dubeouf un Şato'lan hakkında doküman temin edilmiştir. BEAUJOLAİS Bölgede % 100 oranında Gamay üzümü yetiştirilmektedir. Aynı üzüm türünün Trakya bölgesinde de yetişmesinden dolayı öne çıkan bölge, Fransa saha araştırmasının ikinci etabının gerçekleştirilmesi amacıyla behrlenmiştir. Bölge üreticileri, kurum ve kuruluşları şile yapılan görüşmeler aşağıda yer almaktadır. Domaine Gaget Bölgesi Şato Sahibi Görüşme Tarihi Görüşme Saati Görüşülen Kişi Yetiştirilen Üzüm Üretilen Şarap Türü Marka Bağ Alanı Yılhk Ortalama Üretim Morgon îçim Önerisi Beaujolais Maurice Gaget 2 Mayıs :00 Mikael Gaget Gamay (% 100) Kırmızı Şarap Beaujolais, Morgon 9 hektar 3000 İt = şişe Beaujolais, şişe Isıtılmamış oda sıcakhğı 100

102 Görüşme Notları : Yapılan görüşmede, Beaujolais Bölgesi şarap piyasası hakkında detaylı bilgi alınmıştır. Ayrıca Şato'da Beaujolais ve Morgon Şarapları haricinde, her yıl Kasım ayının 3. Perşembe günü piyasaya sürülen ve Genç Beaujolais olarak biunen (Beaujolais Nouveau) şarapları hakkında bilgi toplanmıştır. Diğer taraftan Beaujolais'de her üretim biriminin Bordeaux'da olduğu gibi şato olarak adlandırılmadığı, her alt bölgede (appelation) sadece bir veya iki şato bulunduğu, bağlar arasında bulunan binanın gerçek şato olması durumunda üretici firmanın bu adı aldığı öğrenilmiştir. Beaujolais bölgesinde bulunan diğer üreticiler Domaine olarak adlandırılmaktadır. Bordeaux şaraplarından farklı olarak daha orta düzey gelir gruplarına hitabeden Beaujolais şaraplarında da geçmiş yıllara oranla bir fiyat düşüşü yaşandığı, bu nedenle aracılar (negotiant) kanalıyla dağıtım yapmaktansa, hem yurtiçi hem de yurtdışı satış için doğrudan müşteri bulmayı yeğledikleri öğrenilmiştir. Georges Duboeuf Görüşme Tarihi : 2 Mayıs 2003 Görüşme Saati : 15:30 Görüşme Notları : Bölgenin en büyük dağıtıcısı olan George Duboeuf'ün Beaujolais şaraplarının bağdan rafa kadar tüm yolculuğunu anlatmak ve bölge şaraplarını tanıtmak amacıyla kurduğu şarap müzesi ziyaret edilerek, Beaujolais Üreticileri Birliği üyesi Mikael Gaget ile birlikte ziyaret edilerek, üretim, pazarlama ve Beaujolais şaraplarının dünyadaki yeri konusunda görsel şovlarla desteklenen detaylı bilgi edinilmiştir. Chateau Bonnet Bölgesi : Beaujolais - Guinchay Şato Sahibi : Pierre-Yves Perrachon Görüşme Tarihi : 3 Mayıs 2003 Görüşme Saati : 13:00 Görüşülen Kişi : Pierre-Yves Perrachon (Chenas Appelation Başkanı) Bağ Alanı : 16 hektar Yetiştirilen Üzüm : Gamay (% ) Üretilen Şarap Türü : Kırmızı ve beyaz şarap Görüşme Notları: Yapılan görüşmede bölgenin klima (şaraplık üzümün yetiştirilmesine elverişli şartlar bütünü) açısından mükemmel olduğunu, fakat pazarlamanın Bordeaux bölgesi kadar iyi yapılamadığının altı çizilmiştir. Özellikle Beaujolais Nouveau şaraplarının tüm dünyada tanınmasıyla birlikte, tüm Beaujolais şaraplarının taze içilmesi gereken genç şaraplar olduğuna dair yaygın bir kanı oluştuğu, bunun da şarapların yıllandırılmaya uygun olmadığı görüşünü benimseterek, talebin ve fiyatın düşmesine neden olduğu ifade edilmiştir.

103 Cave Du Chateau Du Chenas (Chenas Kooperatifi) Görüşme Notları: 3 Mayıs 2003 tarihinde Fransa'nın farklı bölgelerinden gelen 7 kooperatifin yıllık toplantısı olduğu bilgisi edinilerek, kooperatif türü üreticiler hakkında bilgi edinmek amacıyla anılan toplantı ziyaret edilmiş, Chenas Kooperatifi Müdürü ile bir görüşme gerçekleştirilerek üretim, satış ve pazarlama konusunda bilgi edinilmiştir. Buna göre kooperatiflerin hem şarap üreticileri hem de sadece bağ sahibi küçük ölçekli üzüm üreticileri ile çalıştığı belirlenmiştir. Bağ sahibi çiftçilerin üzümü alınarak kooperatifin üretim tesislerinde şarap üretilmekte, satışın gerçekleşmesinin ardından hasılatın üreticinin gübre, ilaç, mazot gibi masrafları çıktıktan sonra çiftçi ile kooperatif arasında yarı yarıya paylaşıldığı tespit edilmiştir. Aynı şekilde şarap üreticilerinden alman şarap da kooperatif tarafından şişelenip etiketlenmekte ve tüm şaraplar aynı marka altında satılarak, elde edilen kazanç paylaşılmaktadır. Kooperatifler elde ettikleri kazancı yine bölge üreticileri için veya da makine ekipman alımı ve diğer masrafları karşılanması amacı ile kullandığı belirlenmiştir. Chenas Kooperatifi toplam 260 hektar bağ alanını kontrol etmektedir. 240 şarap üreticisi, 140 da üzüm üreticisi üyesi bulunmaktadır. Beaujolais bölgesinde aynı şekilde faaliyet gösteren 20 adet kooperatif bulunmaktadır. Fransa'daki tüm kooperatifler Cooperateurs de France (Fransız Kooperatifleri)adlı birliğe bağlı bulunmaktadırlar. Toplantı esnasında aynı zamanda Medoc bölgesini temsilen katılan Les Vignerons D'uni-Medoc adlı kooperatif yetkilileriyle de görüşülmüştür. Aynı çatı altında birlikte hareket etmenin alt bölgenin (appelation) gücünü arttırdığı ve şarap pazarındaki yerini sağlamlaştırdığı belirtilen görüşmede, bölgelerinde kimi alt bölgelerin bile birleşerek bölge imajını sağlamlaştırma ve Pazar payını arttırma yöntemine gittiği ifade edilmiştir. Medoc bölgesi şarap üretiminin %20'si sözkonusu kooperatif tarafından gerçekleştirilmektedir. Kooperatif toplam 900 hektarlık bir bağ alanını kontrol etmekte olup tümü üretici ve bağ sahibi olan 250 üyesi bulunmaktadır. Aynı Beaujolais bölgesinde olduğu gibi kontrat gereği elde edilen kazanç kooperatif ile üye arasında yarı yarıya paylaşılmaktadır.

104 İSVİÇRE'DE YAPILAN GÖRÜŞMELER VE İZLENİMLER Randevular RAC Tarımsal Araştırma Merkezi ( , 09:30)(Changins-Nyon, Cenevre'ye 30 km) Türkiye'de kurulması planlanan Tarımsal Teknopark için oluşturulan özgün modelde, anılan entegre tesisin merkezinde bir Tarımsal Araştırma Birimi bulunması öngörülmektedir. Bu amaçla yapılan tetkiklerde İsviçre'de Tarım Federasyonu'na bağlı faaliyet gösteren ve Cenevre yakınında Nyon-'Changins'te bulunan RAC Tarımsal Araştırma Merkezi amaca en uygun örnek olarak saptanmıştır. RAC Araştırma Merkezi Bitki Üretimi ve Bağcılık-Şarapçılık üzerine ihtisaslaşmış olup, sistem içerisinde bir idari merkez, deneme bağları, yüksek öğrenim veren bir Şarap Okulu ve AR-GE laboratuarları bulunmaktadır. İsviçre'nin küçük bir ülke olması nedeniyle de üretilen bilgi tüm ülkede dağıtılmakta, bağcılık şarapçılık sektöründe faaliyet gösteren tüm üreticilerin hizmetine ücretsiz olarak sunulmaktadır. RAC, tüm ülkeye hizmet veren tek bir merkez olması nedeniyle de benzerlerinden ayrılmaktadır. RAC, Nyon- Changins, Cenevre SAfI r\r fsv/iss Agncultural Roscarcn 5 Mayıs 2003 Pazartesi günü İsviçre'nin, Cenevre kenti yakınında bulunan Nyon kasabasında yeralan Changins'de bulunan RAC Tarımsal Araştırma Merkezi ziyaret edilmiştir. Araştırma Merkezi yöneticisi Andre Stâubli tarafından araştırma ekibimize öncelikle merkezi ve faaliyetlerini tanıtan bir sunum yapılmış,daha sonra alan içerisinde bulunan Yüksek Şarap Okulu, Deneme Bağları ve Araştırma Geliştirme Labaratuvarlarmda incelemelerde bulunulmuş, üretim ve muhafaza üniteleri ile analiz ve degüstasyon odaları tetkik edilerek detayh bilgi edinilmiştir. Bulunulan incelemeler sonucunda derlenen bilgi notu ve merkezin planlanan teknopark modeli açısından amaca uygunluğunun değerlendirilmesine ilişkin saptamalar II.3.İSVİÇRE Bölümünde sunulmuştur.

105 İTALYA'DA YAPILAN GÖRÜŞMELER VE İZLENİMLER Randevular T.C. Floransa Fahri Konsolosluğu ( , 13:30, Floransa) Zonin ( , 10:30) Toskana (Greve m Chianti, Floransa'nın 40 km Güneyinde) Casteili Del Grevepasa( , 14:00) (Toskana San Casciano, Floransa'nm 25 km Güneyinde) Consorcio Del Marchio Storico ( , 10:30)(Toskana, Val Di Pesa Floransa'nm 40 km Güneyinde) İtalya dünyanın en büyük toplam bağ alanma sahip ve en fazla şarap üretimi gerçekleştiren ülkelerinden biri konumundadır. Bu nedenle saha araştırmasının gerçekleştirileceği ikinci hedef ülke olarak belirlenen İtalya'da, Trakya Bölgesi'nde yetiştirilen San Giovese üzümlerinin Toskana'da bulunan Chianti Classico Bölgesi'nde üretilen şaraplarda %80 oranında kullanılması sebebiyle, saha araştırması Toskana'da, Floransakentinin güneyinden başlayıp, Siena kentinin kuzeyinde sona eren Chianti Classico bölgesinde gerçekleştirilmiştir. Araştırma ekibimize Floransa'ya ulaşıldığı andan itibaren, T.C. Floransa Fahri Konsolosu Orhan Ozar tarafından bizzat görüşmelere de iştirak etmek suretiyle eşlik edilmiştir. Aşağıda yapılan görüşmeler tarih sırasıyla yeralmaktadir. TOSKANA Zonin Bölgesi Güneyinde) Şirket Sahibi Görüşme Tarihi Görüşme Saati Görüşülen Kişi Yetiştirilen Üzüm Üretilen Şarap Türü Marka Bağ Alanı Yıllık Ortalama Üretim İçim Önerisi Toskana (Greve m Chianti, Floransa'nın 40 km Gianni Zonin 8 Mayıs Paolo Fomasiero (Müdür) San Giovese (%75), Cabernet Saugvignon (%15), Canaiola (%5), Chardonnay (%7), Çok Az Miktarda Malvasia ve Merlot Kırmızı ve Beyaz Şarap CastelloD'Albola hektar 1 milyon Şişe (Chianti Bölgesinde) 17-19"C

106 izlenimler Zonin firması İtalya'nın en büyük şarap üreticisi aynı zamanda da şarap üreten en büyük aile şirketidir. İtalya'nın farklı bölgelerinde Zonin'e ait 11 işletme bulunmaktadır. Bunun yanında şirketin ABD'nin Virginia Eyaletinde de bir şarap üretim tesisi vardır. Tesiste bağlar, üretim birimleri, mahzenler ve depolar yer almaktadır. Tesis yönetiminden ve hasat, vinifikasyon (Üzüm suyunun şaraba dönüştürülmesi), şişeleme, depolama, yıllandırma, satış ve pazarlamadan aynı zamanda bir enolojist olan tesis müdürü sorumludur. Castelli Del Grevepasa - Kooperatif Bölgesi : Toskana (San Casciano, Floransa'nm 25 km Güneyinde) Görüşme Tarihi : 8 Mayıs 2003 Görüşme Saati : 14:00 Görüşülen Kişi : Roberta Zanobini (İhracat Müdürü) Yetiştirilen Üzüm : San Giovese Üretilen Şarap Türü : Kırmızı Şarap M[arka : Clemente VII, Clemente VII Riserva, Castelli del Gravepasa, Castelli del Gravepasa Riserva Bağ Alanı : hektar Yıllık Ortalama Üretim : 6 Milyon Şişe Mahsen Kapasitesi : \i İçim Önerisi : C İzlenimler 1965 yılında kurulmuş olan kooperatif, 1000 hektarlık (650 hektar Chianti Classico) bağ alanını kontrol etmekte ve 185 tane üyesi bulunmaktadır. Kooperatifte 50 kişilik personel görev yapmaktadır. Kooperatif üyeleri tarafından yetiştirilen üzümleri toplayarak şarap üretmekte, kontrat gereği masraflar çıktıktan sonra kazanç üye ile kooperatif arasında paylaşılmaktadır. Kooperatif üyelerine hem teknik hem de işgücü anlamında destek sağlamaktadır. Nihai ürünün pazarlanması tamamen kooperatifin sorumluluğundadır. Üretilen şarabın %50'si yurtiçinde pazarlanmakta, %50'si ise ihraç edilmektedir. Kooperatifin ihracat yaptığı başlıca ülkeler İngiltere, ABD, Kanada, Almanya, Japonya, Hollanda ve İsviçre'dir. İhracat sorumluları tarafından Hong Kong ve Rusya yeni hedef pazarlar olarak belirlenmiştir. Kooperatifte şarabın yanı sıra önemli ölçüde sızma zeytinyağı da üretilmektedir.

107 Tesis bünyesinde üretim birimlerinin yanı sıra şarapların gastronomik tanıtımını amaçlayan bir lokanta ve kooperatif tarafından üretilen tüm zeytinyağı ve şarapların satıldığı bir perakende satış mağazası bulunmaktadır. Consorzio Del Marchio Storico- Üretici Birhği Bölgesi : Toskana Görüşme Tarihi : 9 Mayıs 2003 Görüşme Saati : 10:30 Görüşülen Kişi : Daniele Reselini Yetiştirilen Üzüm : San Giovese Üretilen Şarap Türü : Chianti Classico Kırmızı Şarap Toplam Üretim Alanı : 70,000 hektar Toplam Bağ Alanı : 8,500 hektar Toplam Üye Sayısı : 557 Marka : Chianti Classico DOCG (Sınıflandırma) Bağ Alanı : hektar 2002 Yıh Şarap Üretimi : 269,252 hl Chianti Classico DOCG (Bunun 225,313 hl'si konsorsiyum üyelerine aittir) 2002 Yıh Şarap Satışı : % 33 -italya, % 66 -ABD, Almanya, İngiltere, İsviçre, Japonya'ya ihracat 2002 Yıh Black Rooster Amblemi: 162,243 hektohtre, 21,690,000 şişe İzlenimler Konsorsiyumun (Üretici Birhği) asıl amacı Floransa ve Siena arasında kalan ve Castellina, Gaiole, Greve ve Radda'dan oluşan Chianti Bölgesi'ndeki tüm şarap üretimini kontrol etmektir. Diğer amaçları arasında, kaliteyi artırmak, konsorsiyumun tescilli markası ile üyelerin şaraplarının geliştirilmesi yer almaktadır. Şarabın Chianti Classico adını alması için Chianti Bölgesi'nde üretilmesi yeterli olmamaktadır. (Bölgede 2 konsorsiyum bulunmaktadır.) Ayrıca 1924 yılından itibaren, konsorsiyum üyeleri tarafından üretilen Chianti Classico şarabı, konsorsiyumun kalite onayını simgeleyen amblem olan Siyah Horoz (Black Rooster) ile tescil edilmektedir. Birliğe üye olmak zorunlu değildir. Birliğin temel görevleri arasında Chianti Classico şaraplarının imajının güçlendirilmesi, Vini D'Italia gibi yerel fuarların yanı sıra yurtdışı fuarlarda da Chianti Classico şaraplarının tanıtılması ve prestijinin arttırılması faaliyetieri bulunmaktır. Kalitenin arttırılması amacıyla üreticilere çok yüksek kriterlere uyma zorunluluğu getirilmektedir. Bu da dünya pazarlarında önemli çıkış gösteren ve

108 fiyat avantajına sahip olan Avustralya ve Şili şarapları karşısında Chianti şaraplarının rekabet avantajını kaybetmesine yol açmaktadır. Geçtiğimiz on yılda Chianti Classico şarapları için sürekli artan talep, son iki yıldır dünyada yaşanan ekonomik durgunluğun da etkisiyle sabit bir seyir göstermiştir. EK.3. BİRİMLER 1 Hektolitre (hl) 100 Litre (İt) 1 SantiUtre (cl) 0.01 Litre (İt) 1 Desilitre (dl) 0.1 Litre (İt) 1 Gallon Litre (İt) 1 Hektar (ha) 10 Dekar (d) 1 Dekar m^ 1 Metrik Ton (Mt) 1000 kg SÖZLÜK- Bağcıhk-Şarapçıhk Terimleri A.O.C. : Appelation d'origine Controlee ve bazen Appelation Controlee olarak kısaltılan ve AC olarak gösterilen kısaltma. Korunan yer ismi anlamına gelmektedir. Fransa'nın, ismin kaynağı, üzüm çeşitleri ve diğer özeüikleri yasalarla belirlenen en yüksek sıradaki şarapları için kullandığı resmi kategori. Apelasyon : Şarap yapımında kullanılan üzümün yetiştirildiği özel bölgeyi belirtmek için kullanılır. Aroma : Şarabın kokusu. Aromatik Persistans : Bir şarabın yutulduktan sonra ağızda bıraktığı tadın etkinliği ve kalıcılığını anlatmakta kullanılan bir terimdir. Asil küf : Botrytis Cinerea adlı mantarın uygun iklim koşullarında beyaz üzümlerde oluşturduğu bir küftür. Asil küften etkilenmiş üzümler, su kaybederler ve bunun sonucunda da üzümün şeker konsantresi artar. Oldukça kötü görünümlü bu üzümler, örneğin Sauternes- Bordeaux'da dünyaca ünlü tatlı şaraplarm yapımında kullanılmaktadır. Bacak : Kadehteki şarabın yavaşça dairesel hareketler ile çalkalanması sonucunda şarap kadehin iç cidarlarında bir miktar yükselir ve yollar çizerek aşağıya doğru süzülürken Fransızca'da bacak (jambes) ya da gözyaşı (larmes) anlamına gelen oluşumlar meydana gelir.

109 Bağbozumu Balthazar Boise : Olgunlaşan üzümlerin hasadı : 12 İt. hacmindeki şarap şişelerine verilen addır. : Meşe kokulu Bouchonne : Mantar enfeksiyonu sonucunda bozulmuş (okside olmuş) şaraplar için kullanılan terimdir. Buke (bouquet): Daha çok olgun ya da olgunlaşmakta olan şarapların kokusunu anlatmakta kullanılan bir terimdir. Şarapta, üzümden gelen birincil aromalar ile fermantasyon ve eskitme sırasında oluşan ikincil ve üçüncül aromalarm kompleks bileşkesi olarak da tanımlanabilir. Burun : Koku, aroma veya buke terimleriyle eş anlamlı olarak kullanılan bir terimdir. Birinci burun (ön burun): Şarabın ilk aromalarım almak amacıyla, kadehe konmasının hemen ardından yapılan kokusal incelemede tespit edilen kokuları anlatan bir terimdir. İkinci burun: Birinci burunu takiben, şarabın tüm aromalarım açığa çıkarmak amacıyla, kadehin dairevi hareketlerle çalkalanmasının ardından alınan kokulardır. Üçüncü burun: Şarabın kadehe konulmasının üzerinden belirli bir zaman geçmesi ve şarabın tamamen havalanması sonucunda oluşan kokulardır. Castello : İtalyanca şato, şarap malikanesi. Chateau (Şato): Fransa'da kullanılan (Özellikle Bordeaux'da) ve büyük şarap malikanesi anlamına gelen sözcük. Cibre : Üzümün sıkılmasından sonra üzüm şırasından arta kalan kabuk, çekirdek ve saptan oluşan artığa verilen addır. Classico : Belli tiplerde DOC/DOCG şarabının elde edildiği, toprağın orijinal veya klasik bölgesinde bulunan bağlara ait DOCG ve DOC şaraplarını tanımlamak için kullanılan İtalyanca terim. Crıı Cîasse bölge. : Medoc yöresinde 1855'ten bu yana standardize edilen beş resmi Degüstasyon : Bir şarabın özelliklerinin değerlendirilmesi, olumlu ve olumsuz yönlerinin saptanması amacıyla yapılan tadım işlemi. Dekante Etmek: Bir şarabın tortudan arındırılması ya da havalandırılması amacıyla şişeden karafa boşaltılması işlemidir.

110 Denge : Kaliteli şaraplarda mudaka bulunması gereken bir özelliktir. Dengeli bir şarapta, alkol oranı, asidite, şeker miktarı ve tanen, damakta bir denge halindedir ve hiçbir özellik diğerlerini bastıracak kadar ön plana çıkmaz. Derinlik : Şarabı ağzımızda gezdirmeye başladığımızda tek bir tat olgusu yerine birbirinden farklı tatlar algılayabiliyorsak bu derinlik ifadesi ile tarif edilmektedir. Dömi-sek : Hafif tadı şaraplar için kullanılan bir terimdir. Şeker oranı, genellikle gr/it'dir. Enoloji : Şarap ile ilgilenen bilim dalı. Fermantasyon: Üzüm suyunda doğal olarak bulunan şekerin, sonucunda etil alkol ve karbondioksite dönüşmesi mayalanma Finiş : Bir şarap yutulduktan ya da tükürüldükten sonra ağızda bıraktığı tat için kullanılan tanımlamadır. Gövde : Bir şarabın damakta bıraktığı dolgunluk hissidir. Alkol oranı ve ekstraktı yüksek olan şaraplar sağlam gövdeli ya da dolgun olarak tanımlanırlar. Jeroboam Kav : 3 litre hacmindeki büyük boy şarap şişesi. : Şarapların bekletildikleri mahzene verilen addır. Kısa : Bir şarap yutulduktan (ya da tükürüldükten) sonraağızda bıraktığı tadın kahcı olmaması ve bir iki saniye içinde kaybolması halinde, o şarabın kısa olduğu söylenebilir. Tanenin ağızda bıraktığı burukluk, ağızda kalıcılık kavramında dilkkate alınmaz. Kupaj : Farklı özellikteki küvlerin veya fıçıların şaraplarının harmanlanması işlemidir. Bu işlemde, bağların farklı kısımlarından elde edilen şarapların, değişik yılların, değişik işlemlerden geçmiş ayrı karakterde şarapların ya da farklı sepajların birbirleriyle harmanlanması yoluyla, daha kaliteli şarapların üretilmesi hedeflenir. Küv : Şarapların olgunlaştırılması ya da saklanmasında kullanılan beton kaplara verilen addır. Likör Şarap : Alkol eklenerek fermantasyonları durdurulmuş şaraplardır. Bu nedenle, alkol oranları yüksektir. Litre Bourgogne: 1 litre hacmindeki şarap şişelerine verilen addır.

111 Magnum : 1.5 litre hacmindeki şarap şişelerine verilen addır. Maserasyon : Kırmızı ve roze şarap üretiminde, üzümlerin kabuk ve çekirdekleriyle birlikte bekletilerek renk, tanen ve diğer organik maddelerin şaraba kazandırıldığı işleme verilen addır. (Cibre fermantasyonu olarak da ifade edilir). Mathusalem : 6 İt. hacmindeki şarap şişelerine verilen addır. Maya : Üzüm şırasında bulunan şeker ile beslenip, bunun sonucunda şekerin alkole çevrilmesini sağlayan tek hücreli mikroorganizmadır. Monosepaj (varietal):ağırlıklı olarak tek bir üzüm çeşidinden üretilen şaraplara verilen addır. Nabuchodonosor : 15 litre hacimli şarap şişelerine verilen addır. Oksidasyon : Fazla oksijene maruz kalmakla oluşan şarap hatasıdır. Bu tip şaraplar "oksidize" olarak tanımlanır. Primeur Şaraplar : Üzümün birincil (primeur) aromalarını kaybetmeyeceği özel bir yöntemle üretilip hemen şişelenen ve fazla bekletilmeden tüketilmeleri gereken şaraplardır. Riserva/Reserve/Rezerv : Daha fazla yıllandırılmış ya da normaline göre daha üstün kaliteli şarap. Salmanazar : 9 litre hacmindeki şarap şişelerine verilen addır. Sek : Tatlılıkları pek fazla algılanmayan şaraplardır. Genellikle şeker oranları 0-4 gr/lt olsa da, asiditelerine göre, bu oran 10 gr/h'ye çıkabihr. Sepaj : Fransızca'da şarabın yapımında kullanılan üzüm çeşidini ifade etmek için kullanılır. Sommeliere : 75 litre hacmindeki standart şarap şişelerine verilen addır. Tanen : Üzüm kabuklarında, çekirdeklerinde ve saplarında bulunan ve ağızda burukluk hissi uyandıran maddedir. Kırmızı şaraplarda daha çok bulunan tanenler, bu şarapların gövdesine katkıda bulunurlar ve aynı zamanda yıllanmalarında önemli bir rol oynarlar. Tanen, şaraba üzüm dışında, yıllandırıldığı ahşap fıçıdan da geçebilir. Tanik : Taneni yüksek olan şaraplar için kullanılan bir terimdir.

112 Uzunluk : Bir şarap yutulduktan (ya da tükürüldükten) sonra ağızda bıraktığı tadın etkinliği ve kalıcılığıdır. Tanenin ağızda bıraktığı burukluk, uzunluğa dahil değildir. Varietal addır. Vinifikasyon : Monosepaj gibi tek bir üzüm çeşidinden üretilen şaraplara verilen : Üzüm türlerinin şaraba dönüştürülmesi işlemi. Vintage (Rekolte) : Bağbozumu anlamında kullanıldığı gibi, üzümlerin toplanıp şarap üretimine başlandığı yıl anlamına da gelmektedir. Kimi zaman da şampanya da olduğu gibi, şarabın tek bir yılın ürünü olduğunu anlatır. Vitikültür : Bağcılık bilimi ve uygulamasına verilen isim. Bağların bulunduğu iklim ve toprak koşulları, üzüm çeşidinin seçimi, bağların tesis edilmesi, aşılama, hastalıklar ve daha pek çok konu ile ilgilenen bilim dalı. Yuvarlak : Çoğunlukla dengeli, taneni, asiditesi ya da şeker oram ön plana çıkmayan şaraplar için kullanılan bir terimdir. EK.4 DANIŞMANLAR Nadia Riguccini Dottore Agronomo (Serbest Şarap Danışmanı) Adres : Via Oberdan, 24, Colle di Val d'elsa, Siena- İtalya Tel : (0039) Faks : (0039) Mobil : (0039) [email protected] Nicola Vivas^ Şarap Danışmanı Faculty Oenologie de Bordeaux Adres : Bordo Enoloji Fakültesi - Bordeaux- France ^ Nicola Vivas'ın Gülor Şarapçılık'ın kuruluşu ve bağ tesisi sırasında Güler Sabancı'ya danışmanlık yaptığı öğrenilmiştir.

113 Philippe Gard Bağcılık Danışmanı Ziraat Mühendisi Adres : Montpellier Üniversitesi Mobil : (0039) Francesca Stori Mimar (Şaraphane Tesisi) Mori Associati Arhitettura Adres : Via Cesare Battisti, Greve in Chianti (Firenze), Italy Tel : (0039) Faks : (0039) Web : [email protected] GÖRÜŞÜLEN KURULUŞLAR: FRANSA Chateau Climens (İlgili Kişi: Frederic Nivelle) Adres : Barsac, Fransa Tel : (0033) (0) Faks : (0033) (0) Web : [email protected] Chateau Coutet (İlgili Kişi: Dany Constantin) Adres : Barsac, Fransa Tel : (0033) (5) Faks : (0033) (5) Web : Chateau Doisy Daene Adres : Barsac, Fransa Tel : (0033) (05) Faks : (0033) (05) [email protected]

114 Chateau Figeac Adres : Saint-Emillion, Fransa Tel : (0033) (0) Faks : (0033) (0) Web : [email protected] Chateau Clos Fourtet (ilgili Kişi: Tony Ballu (Tesis Müdürü)) Adres : Saint-EmilUon, Fransa Tel : (0033) (0) Faks : (0033) (0) Maison Sichel (İlgili Kişi: Alan G. Sichel (Şirket Sahibi)) Adres : 19, Quai de Bacalan - B. P Bordeaux, Fransa Tel : (0033) (0) Faks : (0033) (0) Web : allan.sichel@sichelfr Chateau Margaux Adres : Margaux, Fransa Tel : (0033) (0) Faks : (0033) (0) Web : [email protected] Bordeaux Şarapları Meslek Konseyi (Conseil Interprofessionnel du Vin de Bordeaux) Adres : 1, Cours, du 30 Juillet, Bordeaux Cedex, Fransa Tel : (0033) (0) Faks : (0033) (0) Web : [email protected] Üst Kalite Bordeaux Şarapları Birliği (Union des Grand Crus de Bordeaux) Adres : 10, cours du XXX Juillet Bordeaux, Fransa Tel : (0033) (0) Faks : (0033) (0) [email protected]

115 Domaine Gaget Adres : Ville Morgon, Fransa Tel : (0033) (04) Faks : (0033) ( Georges Duboeuf Adres : Romaneche-Thorins 71570, Fransa Tel : (0033) (0) Faks : (0033) (0) Web : Chateau Bonnet Adres : La Chapelle de Guinchay, Fransa Tel : (0033) (0) Faks : (0033) (0) Web : [email protected] Chenas Kooperatifi S.C.V. Au Ch Adres : Julienas, S.C.V.N. Agrement Fransa Tel : (0033) (04) Faks : (0033) (04) İSVİÇRE RAC Tarımsal Araştirma Merkezi Swiss Federal Research Station for Plant Production (RAC) (İlgili Kişi: Dr. Andre Staubli - Müdür) Tel Route de Duilier P.O. Box 254, 1260 Nyon 1 - isviçre Faks (0041) (022) Web (0041) (022)

116 İTALYA Consorzio Del Marchio Storico (Marchio Storico Üretici Birhği) - Chianti Classico (İlgili Kişi: Silvia Fiorentini - Halkla İlişkiler Müdürü) Adres : Via Scopeti, 155-S, Andrea in Percussina San Casciano V.P. Floransa- İtalya Tel : (0039) (055) (0039) (055) Faks : (0039)(055) [email protected] Zonin Adres : Via Pian d'albola, Radda in Chiand (S) - İtalya Tel : (0033) Faks : (0033) montecampo.it Castelli Del Grevepasa (İlgili Kişi: Roberta Zanobini) Adres : Via Grevigiana, Mercatale Val Di Pesa (Firenze), İtalya Tel : (0039) (055) Faks : (0039) (055) Web : [email protected] ÖNEMLİ KURULUŞLAR; TÜRKİYE Bağcılık Araştırma Enstitüsü Adres : P.K. 7, Tekirdağ Tel : (0282) Faks : (0282) T,C. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Kırklareli Tarım İl Müdürlüğü Adres : Kurtuluş Cad. Kırklareli Tel : (0288) Faks : (0288) Alpulu Şeker Fabrikası Adres : E-5 Yolu Üzeri Sarımsaklı Çifüiği Babaeski- Kırklareli Tel : (0288)

117 Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğü (TEDGEM) Adres : Cinnah Cad. No:16, Kavaklıdere - Ankara Tel : (0312) (6 hat) Faks : (0312) Web : Kırşehir-Toklumen Kasabası Tarımsal Kalkınma Kooperatifi (Şarap Kooperatifi) Adres : Toklumen Kasabası - Kırşehir Tel : (0386) FRANSA Academie du Vin de Bordeaux Adres : 1, cours du XXX Juillet , Bordeaux - Fransa Tel : (0033) Faks : (0033) [email protected] Web : Conseil Interprofessionnel du Vin de Bordeaux (CJ.V.B.) (Bordeaux Şarap Üreticileri Konseyi) Adres : 1, cours du xxx Juillet, Bordeaux - Fransa Tel : (0033) Faks : (0033) Web : Web : Confederation des Cooperatives Vinicoles de France (Fransa Şarap Kooperatifleri Konfederasyonu) Adres : 53, Rue de Rome Paris, Fransa Tel : (0033) Faks : (0033) [email protected] Ministere de VAgriculture et de la Peche Institut National Des Appellations d'origine (INAO) (Fransa Tarım Bakanlığı Ulusal Bağ Tescili Enstitüsü) Adres : 138 Champs Ely sees, Paris, Fransa Tel : (0033) (0) Faks : (0033) (0)

118 Office National Interprofessionnel des Vins (ONIVINS) (Fransa Ulusal Şarap Ofisi) Adres : 232, Rue de Rivoli, Paris, Fransa Tel : (0033) Faks : (0033) Societe pour FExpansion des Ventes des Produits et Alimentaires (SOPEXA) (Fransa Tarım Ürünlerini Geliştirme Dairesi) Adres : 43/45 Rue Naples, Paris, Fransa Tel : (0033) Faks : (0033) [email protected] Agricoles Institut Technique De La Vigne Et Du Vin (Şarap ve Şarapçılık Tekniği Enstitüsü) Adres : 21, Rue Francois 1er Paris, Fransa Tel : (0033) (1) Faks :(0033)(1) Union Interprofessionnelle des Vins du Beaujolais Ecole Beaujolaise des Vins (Beaujolais Şarapları Birliği) (Beaujolais Şarap Okulu) Adres : 210 en Beaujolais - BP ViUefranche Cedex - Fransa Tel : (0033) (0) Faks : (0033) (0) [email protected] İSVİÇRE Office De Promotion Des Produits De VAgriculture (Valais Bölgesi Tarımsal Ürünleri Tanıtma Ofisi) Adres : Av. De la Gare Sion - İsviçre Tel : (0041) (027) Faks : (0041) (027) Valaisanne Office Des Vins Vaudois (Vaud Bölgesi Şarap Ofisi) Adres : Ch. De la Vuachere 6 - İsviçre Tel : (0041) (021) Faks : (0041) (021)

119 Office Des Vins Genevois (Cenevre Şarap Ofisi) Adres : Rue du Tir-au-Canon 4 - İsviçre Tel : (0041) (022) Faks : (0041) (022) Office Des Vins Neuchâtel (NeuchâtelŞarap Ofisi) Adres : Tresor 9, case postale 1417, 2000 Neuchâtel - İsviçre Tel : (0041) (038) Informations- Und Propagandastelle für Bielerseeweine (Bielersee Şarapları Bilgi ve Tanıtım Merkezi) Adres : p.a. H. Ritter & Co Erlenstrasse 38, 2555 Brügg-Biel - İsviçre Tel : (0041) (032) Faks : (0041) (032) Association Des Vignerons Du Vully Fribourgeois (Vully Fribourgeois Şarap Üreticileri Birliği) Adres : M.F. Chautems, President, 1787 Motier - İsviçre Tel : (0041) (037) Pro Ostschweizer Wein (Doğu İsviçre Şarap Üreticileri Birliği) Adres : Âmtlerstrasse 201, Case postale İsviçre Tel : (0041) (01) Faks : (0041) (01) Associazione Promozione Proviti, Vitivinicola (Ticino Bölgesi Şarap Üreticileri Birliği) Adres : Piazza Cioccaro 2, 6900 Lugano - İsviçre Tel : (0041) (091) Faks : (0041) (091) Ticinese Societe Des Exportateurs De Vins Suisses (İsviçre Şarap İhracatçıları Birliği) Adres : Avenue de l'avant-poste 4 - CH-1001 Lausanne - İsviçre Tel : (0041) (021) Faks : (0041) (021) Web :

120 İTALYA A.G.I.V.I. Adres : Via S.Vittore al Teatro, MİLANO (MI) -İtalya Tel : (0039)(02) Faks :(0039)(02) A.Pro. Vi. To. Ass. Prod. Vitivin. Toscani (Toskanalı Bağcılar ve Şarap Üreticileri Birliği) Adres : Via S. Pietro, SİENA (SI) - İtalya Tel : (0039)(0577) Faks :(0039)(0577) Ass. Enologi Enotecnici İtaliani (İtalya Enolojistler Birliği) Adres : V.le Murillo, MİLANO (MI) - İtalya Tel :(0039)(02) Faks :(0039)(02) Ass. İtaliana Produttori Vini Di Collina (îtalya Collina Şarapları Üretici Birliği) Adres : C.so Nino Bixio, ALBA (CN) - İtalya Tel : (0039)(0173) Faks : (0039)(0173) Associazione İtaliana Sommelier İtalyan Sommelier Birliği Adres : Viale Monza, MİLANO (MI) - İtalya Tel : (0039)(02) Faks : (0039)(02) Centro Ricerche Viticoltura Di Montagna (Montagna Bağcılık Araştırma Merkezi) Adres : Loc. Amerique, 127/A QUART (AO) - İtalya Tel : (0039)(0165) Faks : (0039)(0165)765814

121 Comitato NAZ. TUTELA DOCG, DOC E IGT (Ulusal DOCG, DOC ve IGT Şarapları Komitesi) Adres : Via Sallustiana, ROMA (RM) - ttalya Tel :(0039)(06) Faks :(0039)(06) FEDERVINI Adres : Via Mentana, 2/B ROMA (RM) - İtalya Tel : (0039) (06) / Faks : (0039)(06) ISMEA Adres : Via Nomentana, ROMA (RM) - İtalya Tel : (0039)(06) Faks : (0039)(06) Istittuto Di Cultura Del Vino (Şarap Kültürü Enstitüsü) Adres : Corso Magenta, MİLANO (MI) - İtalya Tel : (0039) (02) Faks :(0039)(02) Produttori Moscato D'Asti Assoiıati (Moscato D'Asti Üretici Birliği) Adres : Piazza Roma, ASTI (AT) - İtalya Tel : (0039)(0141) Turismo Del Vino (Şarap Turizmi Ofisi) Adres : c/o Fattoria dei Barbi MONTALCINO (SI) - İtalya Tel : (0039) (055) / Faks : (0039)(055)

122 Unione Italiana Vini (İtalya Şarap Birliği) Adres : Via S.Vittore al Teatro, MİLANO (MI) - İtalya Tel :(0039)(02) Faks : (0039)(02) Unione Produttori Vini Albesi (Albesi Şarap Üreticileri Birliği) Adres : Piazza Savona, ALBA (CN) - İtalya Tel : (0039)(0173) Faks : (0039)(0173) Vinarius Adres : Via Friuli, MİLANO (MI) - İtalya Tel : (0039)(02) Faks : (0039)(02) Viticoltori Piemonte (Piemonte BNağcılık Ofisi) Adres : Via XX Settembre, ASTI (AT) - İtalya Tel : (0039) (0141) Faks : (0039)(0141) Consorzio Vino Chianti Classico (Chianti Classico Şarapları Konsorsiyumu) Adres : Via degli Scopeti, San Casciano Val Di Pesa Fi - İtalya Tel : (0039) (055) /6/7 Faks :(0039)(055) Consorzio Vino Chianti (Chianti Şarapları Konsorsiyumu) Adres : Lungarno Corsini, FLORANSA FI Tel : (0039) (055) / Faks : (0039)(055)

123 Consorzio Vino Brunello Di Montalcino (Brunello Di Montalcino Şarapları Konsorsiyumu) Adres :Costa del Municipio MONTALCINO SI - İtalya Tel : (0039) (0577) Faks : (0039) (0577) DÜNYANIN EN BÜYÜK 16 ŞARAP ŞİRKETİ: 1. Allied-Domecq 2. Bacardi-Martini 3. Brown-Forman Corporation 4. Canandaigua Wine Company 5. Foster's/Mildara Blass 6. E & J Gallo 7. BRL Hardy 8. Henkell & Söhnlein 9. IDV 10. LVMH 11. Orlando-Wyndham Wines/Pemod-Ricard 12. Remy-Cointreau 13. Seagram 14. Southcorp 15. Suntory 16. William Fitters

124 Kitaplar: KAYNAKLAR Consorzio Del Marchio Storico Chianti Classico, Catalogue of Chianti Classico Producers (2001); Black Rooster Wines (7. Baskı) OzCIarke' s Encylopedia of Wine (1999) Union des Grands Crus de Bordeaux; Collection Conseil Interprofessionnel du Vin de Bordeaux (2002), Marche des Vins de Bordeaux (Commercialisation), Swiss Federal Office for Agriculture, Agricultural Research Unit; Annual Report 2001 Veri Tabam: PC-TAS Global Trade Adas FAOSTAT ISTAT ISMEA

125 Web Sayfaları: http: //web. veronafiere. it http ://w w w. greatwinecapitals. com http ://w w w.keyifshop. com http: //w w w. tas tin gs. com http: //www. vino. com http ://w w w. winecellar-winetvsupphes. com http ://w w w. wine-i oumevs. com http ://w w w. winepros. org http: //www. winesearch-onhne. com

126 http: //www wineskinn V. com http: //www. wines. com http: //www, the-wine-center. com http: / /www. wine vin.com vazganwine.com http: //www, winezone. com

127

128 İTO YAYINLARI (2003) Yavin No Yayın Adı 2003 / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / 44 l<ırgızistan Ulke Etüdü I ürkmenistan Ülke Etüdü Dış Talebe Bağlı Ekonomik Büyümeye Geçişte Mikro Eikonomi Politikaları Ürdün Ülke Etüdü Kobi'lerde Maliyet Analizleri ve Firma Çapında Maliyet Düşürme Uygu amaları Türkiye Ekonomisinin Dünya Pazarlarında Oryantasyonu Dünya'da ve Türkiye'de Özel Sanayi Bölgeleri Yerel Ekonomik Gelişme ve Rekabet Gücünün Artırılması: Bölgesel Gelişme Ajansları Calendar of Industrial and Trade Fairs in Turkey Ayakkabı Sektöründe Uluslararası Ffuarlar, Dünya Piyasaları, Trendler ve Gelişmeler 5590 Sayılı Ticaret ve Sanayi Odaları, Ticaret Odaları Sanayi Odaları, Deniz Ticaret Odaları, Ticaret Borsaları ve Türkiye Ticaret Sanayi, Deniz Ticaret Oda arı ve Ticaret Borsaları Birliği Yasal Metni Temel Hedefler ve İç Yönetmelik Iran Ülke Etüdü Türkiye'den Yurtdışına Doğrudan Sermaye Yatırımları Ayakkabı Sektör Geliştirme Araştırması 2003 Yılı Yurt Dışı Fuarlar Rehberi Romanya Ülke Etüdü ve Türk Yatırımları Bulgaristan Ülke Etüdü Dünyada ve Türkiye'de Mobilya Sektörü 2002 Yılı Sektörler İtibariyle Ekonomik Durum Analizi Dünyada ve Türkiye'de Özel Okullar Türkiye'nin İmzaladığı Serbest Ticaret Anlaşmaları Özel Sektörün Kullanabileceği Krediler Semineri Rusya Ülke Etüdü Rakamlarla Türkiye Ekonomisi (Türkçe) Turkey İn Figures İstanbul Küçük Sanayi Kapasite Kullanım Araştırması İstanbul'un Ekonomik ve Sosyal Göstergeleri Social and Economic Indicators of İstanbul Türkiye'de Bakliyat Üretimindeki Sorunların Çözümü ve Dışa Bağımlılığı Azaltacak Politikaların Geliştirilmesi Uluslararası Kurulşların Türkiye'deki İletişim Noktaları Başarılı İhracatçılar 2002 Otomotiv Endüstrisinde Satın Alma Stratejileri ve Kavramları Avrupa Akdeniz Ortaklığı ve Türkiye İstanbul Ticaret Odası Nadir Eserler Katalogu Örtünmeden Giyinmeye Terzilik ve Modanın Dünü Bugünü ve Yarını Türkiye'nin Stratejik Yeraltı Kaynakları Ekonomik Değerleri ve Uluslararası Yeri E-Devlet Uygulamaları ve Ekonomiye Etkileri Dünyada ve Türkiye'de Lojistik Sektörünün Gelişimi Verai Rehberi Türkiye'de Gelir İdaresi İle Vergi Denetiminin Sorunları, Çözüm Önerileri ve Yeniden Yapılandırılması Sorularla İş Yasası Reformu Türkiye'de Kuyumculuk ve Altın İstanbul Ticaret Odası Yayınları

129 2003 / 45 Başarılı Vergi Mükellefleri (2002) 2003 / 46 Avrupa Birliği'nde Marka ve Tasarım Koruma Yolları 2003 / 47 Türkiye'de Tiftik Üretimi ve Güney Afrika Örneği 2003 / 48 Fransa, İsviçre, İtalya'da Şarapçılık ve Türkiye Modeli 2003 / 49 Tarımsal Teknoparklar, Bir Model Önerisi

130