ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

Transkript

1 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ Cem DURMUŞ MERSİN BÖLGESİ KIYI KORUMA YAPILARININ İNCELENMESİ İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI ADANA, 2007

2 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ MERSİN BÖLGESİ KIYI KORUMA YAPILARININ İNCELENMESİ Cem DURMUŞ YÜKSEK LİSANS TEZİ İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI Bu tez 21/06/2007 Tarihinde Aşağıdaki Jüri Üyeleri Tarafından Oybirliği/Oyçokluğu ile Kabul Edilmiştir. İmza... İmza... İmza.... Yrd.Doç.Dr.Hatice ÇAĞATAY Yrd.Doç.Dr.Mustafa MAMAK Yrd.Doç.Dr.Zeliha SELEK DANIŞMAN ÜYE ÜYE Bu tez Enstitümüz İnşaat Mühendisliği Anabilim Dalında hazırlanmıştır. Kod No: Prof. Dr. Aziz ERTUNÇ Enstitü Müdürü Not: Bu tezde kullanılan özgün ve başka kaynaktan yapılan bildirişlerin, çizelge, şekil ve fotoğrafların kaynak gösterilmeden kullanımı, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunundaki hükümlere tabidir.

3 ÖZ YÜKSEK LİSANS TEZİ MERSİN BÖLGESİ KIYI KORUMA YAPILARININ İNCELENMESİ Cem DURMUŞ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI Danışman : Yrd. Doç. Dr. Hatice ÇAĞATAY Yıl : 2007 Sayfa : 90 Jüri : Yrd. Doç. Dr. Hatice ÇAĞATAY Yrd. Doç. Dr. Mustafa MAMAK Yrd. Doç. Dr. Zeliha SELEK Ülke ekonomisine hem deniz ulaşımı hem de turizm açısından önemli katkılar sağlayan kıyıların en iyi şekilde korunması gereklidir. Dalgaların kıyıya yapacağı tahribat kıyı koruma yapı tipinin, yerinin, boyutunun ve kullanılan malzemenin uygun seçilmesiyle en aza indirgenebilir. Bu çalışmada taş dolgu kıyı duvarı, mahmuz, iskele, dalgakıran, yat limanı gibi çeşitli kıyı koruma yapı tipleri fonksiyonellik, boyutlandırma, ve stabilite açısından irdelenmiştir. Çalışma alanı Mersin şehir merkezinden başlayarak Mersin in 50 km batısında yer alan Kumkuyu beldesine kadar olan sahil şerididir. Her bir kıyı koruma yapı tipi ayrı başlık altında mevcut dalga verilerine göre yapının yeri ve önemi göz önünde bulundurularak bazı kabuller altında irdelenmiştir. Literatürdeki hesap kriterleri esas alınarak mevcut kıyı koruma yapılarının kıyı üzerindeki olumlu ve olumsuz etkileri sunulmuştur. Yapılan incelemeler ve gözlemler sonucu kıyı koruma yapı tiplerinin tamamına yakınının ortak sorununun filtre tabakasının bulunmayışı olduğu tespit edilmiştir. Buna bağlı olarak yapıların ilerde stabilite sorunu yaşayabileceği söylenebilir. Ayrıca Kumkuyu yat limanı dalgakıranı için boyut ve kaplama tabakası kaya ağırlıkları analizi yapılarak proje değerleriyle karşılaştırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kıyı koruma yapısı, Dalgakıran, Kıyı duvarı, Mahmuz ve iskele, Mersin sahili I

4 ABSTRACT MSc THESIS INVESTIGATION OF COASTAL DEFENCE STRUCTURES IN MERSİN REGION Cem DURMUŞ DEPARTMENT OF CIVIL ENGINEERING INSTITUTE OF NATURAL AND APPLIED SCIENCES UNIVERSITY OF ÇUKUROVA Supervisor : Assist. Prof. Dr. Hatice ÇAĞATAY Year : 2007 Pages : 90 Jury : Assist. Prof. Dr. Hatice ÇAĞATAY Assist. Prof. Dr. Mustafa MAMAK Assist. Prof. Dr. Zeliha SELEK Due to significant contributions both navigation and tourism point of view to the economy of countries, coastal regions must be protected well. Destruction of the coasts by waves may be reduced to minimum by selecting convenient types, location, dimension and construction materials of the coastal defence structures. In this study, different types of coastal defence structures such as rubble mound seawalls, groynes, jetties, breakwaters and marines were examined functionality, design and stability point of view. Coastline from centre of Mersin to the Kumkuyu located at 50 km west of Mersin was taken as research area. Each of coastal defence structure types was examined separately according to measured wave data by considering location and importance of the structures under some assumptions. According to evaluation criteria in literature, positive and negative effects of the existing coastal defence structures on coast were presented. As a result of investigation and observation, common problem was determined as the absence of filter layer at the most of the different types of coastal defence structures. Therefore, it can cause stability problem on structures in future. Furthermore, breakwater s dimensions and rock weight of revetment layer were analyzed for breakwater of Kumkuyu yacht marine; results were compared with project values. Key Words : Coastal defence structure, Breakwater, Seawall, Groyne and jetty, Mersin coast II

5 TEŞEKKÜR Öncelikle tezim süresince beni yönlendirip akademik destek veren hocam Hatice Çağatay a, Yüksek Lisans yaptığım sürece daima arkamda olan aileme, konu ile ilgili kaynak bulmamda yardımcı olan Selahattin Kocaman a, dalga ile ilgili verileri sağlayan Demiryolları, Limanlar, Hava Meydanları personeline teşekkürü bir borç bilirim. III

6 İÇİNDEKİLER SAYFA ÖZ...I ABSTRACT...II TEŞEKKÜR...III İÇİNDEKİLER...IV ŞEKİLLER DİZİNİ...VI TABLOLAR DİZİN...VIII 1 GİRİŞ ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR KIYI KORUMA YAPILARI Giriş Kıyıya Dik Yapılar Mahmuzlar İskeleler Kıyıya Dik Yapıların Kıyıya Olan Etkisi Kıyıya Dik Yapıların Faydaları Kıyıya Paralel Yapılar Kıyı Duvarları Kıyı Duvarlarının Tipleri Ve Kullanımları Dik Yüzeyli Kıyı Duvarları Karışık Yüzeyli ve Basamaklı Kıyı Duvarları Eğrisel Yüzeyli Kıyı Duvarı Kıyı Duvarlarının Kıyıya Etkisi Kıyı Duvarının Faydaları Kaplamalar Açık Deniz Dalgakıranları Tekil Açık Deniz Dalgakıranı Parçalı Açık Deniz Dalgakıranları Batık Açık Deniz Dalgakıranları Açık Deniz Dalgakıranlarının Kıyıya Etkisi...26 IV

7 3.4.5 Açık Deniz Dalgakıranlarının Faydaları DALGA MEKANİĞİ Giriş Temel Dalga Parametreleri Dalga Profili(ŋ) Dalga Boyu (L) Dalga Yayılma Hızı ( c ) Sığ Suda Dalga Hareketlerinde Meydana Gelen Değişmeler Sapma Sığlaşma Yansıma Dönme Kırılma Dalga Tırmanma Yüksekliği TAŞ DOLGU DALGAKIRAN TASARIMI Giriş Üstten Aşma Oranının Hesabı Taş Dolgu Dalgakıranında Stabilite Koruyucu Tabaka Kalınlığı ve Kullanılacak Taş Sayısı Dalgakıran Kret Genişliği ARAŞTIRMA BULGULARI Çalışma Bölgesi Dalga İklimi Taş Dolgu Kıyı Duvarı Mahmuzlar İskeleler Dalgakıranlar SONUÇLAR VE ÖNERİLER...68 KAYNAKLAR...70 ÖZGEÇMİŞ...73 EKLER...74 V

8 ŞEKİLLER DİZİNİ SAYFA Şekil 3.1 Kıyı Koruma Yapılarının Sınıflandırılması...4 Şekil 3.2 Mahmuzun Kıyıya Etkisi...5 Şekil 3.3 Mahmuzun Boyutlarının Tanımlanması...6 Şekil 3.4 Mahmuzlardan Orjinal Kıyı Çizgisine Geçiş...7 Şekil 3.5 Mahmuzlar Arasındaki Mesafenin Tayini...8 Şekil 3.6 Mahmuz Tipleri...8 Şekil 3.7 İskele Fotoğrafı...9 Şekil 3.8 Nehirlerin Kıyıdaki Sediment Miktarına Etkisi...11 Şekil 3.9 Kıyı Duvarı...13 Şekil 3.10 Kıyı Duvarı Tasarımları...14 Şekil 3.11 Fırtına Zamanı Kıyı Duvarı Önünde Oyulma...15 Şekil 3.12 Dik Yüzeyli Kıyı Duvarı...16 Şekil 3.13 Basamaklı Kıyı Duvarı...17 Şekil 3.14 Eğrisel Yüzlü Kıyı Duvarı...17 Şekil 3.15 Kıyı Duvarının Kıyıya Etkisi...18 Şekil 3.16 Kaplama Kesiti...20 Şekil 3.17 Açık Deniz Dalgakıran Tipleri...21 Şekil 3.18 Tekil Açıkdeniz Dalgakıranının Konumu...22 Şekil 3.19 Parçalı Açık Deniz Dalgakıranı...25 Şekil 3.20 Emler, Sussek Bölgesindeki Datalarla Dalgakıranın Kıyıya Etkisi...27 Şekil 4.1 Sinüzoidal Dalga Karakteristiği...28 Şekil 4.2 Dalga Sapması...32 Şekil 4.3 Gelen Dalgaların Dönmeye Uğraması...34 Şekil 5.1 Taş Dolgu Dalgakıran Kesit Örneği...38 Şekil 5.2 Koruyucu Tabakayı Oluşturan Prefabrik Bloklar...39 Şekil 5.3 Üstten Aşma Debisi İçin Dalgakıran Kesit Taslağı...39 Şekil 5.4 Üstten Aşmama Ve Çok Az Aşma Şartlarında Açık Deniz Tarafından Dalgaya Maruz Dalgakıran Kesiti...43 VI

9 Şekil 5.5 Çok Az Üstten Aşma Şartında Çift Taraflı Dalgaya Maruz Dalgakıran Kesiti...44 Şekil 6.1 Çalışma Bölgesi...47 Şekil 6.2 Dalga Verileri Çalışma Yeri Ortalama Dalga İklimi...48 Şekil 6.3. Hs-Tm İlişkisi...50 Şekil 6.4 Mersin Sahilindeki Kıyı Duvarı...50 Şekil 6.5 Mersin Limanına Komşu Sahil İçin Çökelti Stoku...55 Şekil 6.6 Mersin Limanına Komşu Sahilde Mahmuz Uygulamaları...55 Şekil 6.7 Tömük Deresi Üzerine Yapılmış İskele Uygulaması...57 Şekil 6.8 Arpaç Deresi Üzerine Yapılmış İskele Uygulaması...58 Şekil 6.9 Erdemli Deresi Üzerine Yapılmış İskele Uygulaması...59 Şekil 6.10 Kumkuyu Yat Limanı Vaziyet Planı...61 Şekil 6.11 Ana Dalgakırandan Dönmeye Uğrayan Dalgalar...63 VII

10 TABLOLAR DİZİNİ SAYFA Tablo 3.1 G B ve y B ye Göre Erozyon Oluşabilirlik Şartı...25 Tablo 4.1 Farklı Yüzeyler İçin r Faktörleri...37 Tablo 5.1 A ve B Ampirik Katsayıları...40 Tablo 5.2 Üstten Aşma Debisinin Kıyı Duvarına Etkisi...41 Tablo 5.3 Hudson Formülündeki K D Değerleri...42 Tablo 5.4 Değişik Koruyucu Tabakalar İçin ' K D ve Porozite Değerleri...45 Tablo 6.1 Dalga Yayılımı İçin Seçilmiş Aşırı Dalga Koşulları...49 Tablo 6.2 Dizayn Dalgası Hesabı...62 Tablo 6.3 Koruyucu Tabaka Kaya Ağırlıkları...64 Tablo 6.4 Filtre Tabakası Kaya Ağırlıkları...64 Tablo 6.5 Koruyucu Tabaka Kalınlıkları...65 Tablo 6.6 Dalgakıran Kret Genişlikleri...65 Tablo 6.7 Dalga Tırmanma Yüksekliği...66 VIII

11 1. GİRİŞ Cem DURMUŞ 1. GİRİŞ Üç tarafı denizlerle çevrili olan ülkemizde, kıyıların en iyi şekilde kullanımının hem deniz ulaşımı hem de turizm açısından ülke ekonomisinin büyümesinde oldukça büyük payı olmaktadır. Deniz ulaşımının en ekonomik ulaşım sektörü olması ve ülkemizin transit deniz ulaşım yolları üzerinde bulunması bu payı daha da artırmaktadır. Bu nedenlerden dolayı kıyıların en iyi şekilde korunması ve geliştirilmesi gereklidir. Deniz dalgalarının kıyıya yaptığı tahribat sonucu kıyı çizgisi değişmekte mevcut yapılar ve yollar zarar görmektedir. Kıyıyı bu tahribattan korumak için kıyıya dik (mahmuz) veya paralel (kıyı duvarı) koruyucu yapıların inşa edilmesi kaçınılmaz olmaktadır. Kıyıya uygun yapı tipinin belirlenmesinde kıyı boyu katı madde taşınımı, dalga yönü ile büyüklüğü, kıyının taban malzemesi ve kıyının yapısı önemli rol oynamaktadır. Kıyı koruma yapısının yanlış seçilmesi ters etki yaparak kıyının daha fazla zarar görmesine yol açabilir. Uygun yapı tipinin seçiminde uzun vadede yarar sağlaması temel amaç olmalı ve doğa ile kıyı dengesi üzerindeki etkileri iyi incelenmelidir. Kıyı koruma yapıları projelendirilirken kıyıya ait veriler proje esaslarına uyularak irdelenmelidir. Bu çalışmada kıyı koruma yapılarının tipleri ve kullanım amaçları hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca kıyı koruma yapılarından taş dolgu dalgakıranların boyutlandırılması için dizayn dalga değerlerinin elde edilmesi amacıyla basit dalga mekaniği ve taş dolgu dalgakıranların boyutlandırılma esasları üzerinde durulmuştur. Araştırmanın yapıldığı yer Mersin şehir merkezinde bulunan kıyı şeridinden, Mersin in 50 km batısındaki Kumkuyu beldesine kadar olan bölgedir. Bu bölgede bulunan mahmuz uygulamaları, dere ve nehir ağızlarında inşa edilen iskeleler (jetties), Mersin şehir merkezi sahili boyunca uzayan taş dolgu kıyı duvarı, Mersin limanı, çeşitli sayı ve büyüklükte yat limanları mevcut verilere göre dalga karakteristiği, yapının yeri ve önemi göz önünde bulundurularak incelenmiştir. 1

12 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cem DURMUŞ 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Birben (1993), hazırladığı yüksek lisans tezinde kıyı korumalarında belirli açıyla gelen dalgalara karşılık yapılacak olan açık deniz dalgakıranlarının konumunu incelemiştir. Bunun için laboratuar ortamında 7 değişik konumda kıyıya paralel seri (iki) açık deniz dalgakıranı oluşturmuş ve bu dalgakırana 30 açıyla yaklaşan dalgalara karşılık dalgakıranın sediment tutma miktarlarını çeşitli karşılaştırmalar yaparak değerlendirmiştir. Boğuşlu ve ark. (2000), Giresun, Trabzon ve Rize illerindeki kıyıda liman, barınak, mahmuz, gibi yapıların yer seçiminde ve projelendirilmesinde gerekli özenin gösterilmeyişi, kıyı şeridinden inşaatlar için kum çakıl çekilmesi, çarpık yapılaşmalar gibi etkilerin kıyı çizgisindeki değişimlerini incelemişler ve bu konuda çözüm önerileri getirmişlerdir. Ayrıca getirilen çözüm önerilerinin benzer tipte değişiklik gösteren kıyılara da uygulanabilmesini amaçlamışlardır. Günbak ve ark. (2000), dalganın kırılması halinde dalgakıran koruyucu tabakalarında çok büyük ağırlıklı taş elemanların kullanılmasının ekonomik ve çevresel olarak uygun olmadığından, bunun yerine kullanılan beton eleman olan tetrapodların, yerleştirilme şekline göre dalgakıranın stabilitesini incelemişlerdir. Kırılan dalga şartlarında tetrapodların dalgakıranın stabilitesini etkilediğini ancak yerleştirme şeklinin stabilite üstünlüğünü arttırmadığını açıklamışlardır. Server (2002), Samsun Trabzon arası kıyı koruma yapılarının performanslarını yapının fonksiyonelliği ve doğaya uyumunu göz önünde bulundurarak incelemiştir. Bölgede yapı yeri seçiminin önemini vurgulamış ve esnek, geçirgen, kıyıya dik yapıların uygulanabileceğini önermiştir. Süme ve Karasu (2002), Karadeniz duble otoyol kapsamında sahilin korunması amacıyla inşa edilen (T) mahmuzların kumsal oluşumuna olan katkılarını, sahilin ve denizaltı topografyasının değişimine olumlu ya da olumsuz yöndeki etkilerini incelemiştir. T mahmuzlardaki sediment birikimi tespit edilmiş ve mahmuzlar arası mesafe, mahmuz kotu ile yeri hakkında öneriler sunmuşlardır. 2

13 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cem DURMUŞ Yüksel ve Önsoy (2002), Karadeniz sahil otoyolunda yapılmış olan yol ve kıyı koruma yapılarının gözlem altına alınmak suretiyle kıyı hidrodinamik dengesi üzerindeki etkisini belli bir zaman aralıklarında inceleyerek aynı amaçla daha önce projelendirilerek uygulamaya konmuş olan benzer yapılarla karşılaştırarak bunların avantaj ve dezavantajlarını gözden geçirmişlerdir. Kıyı koruma yapılarının proje esas ve kriterlerine uygun tecrübeli ve uzman kişilerce yapılmaları durumunda kıyı hidrodinamik dengesinin korunmasında olumlu katkı yapacağı konusunda genel bir görüş bildirmişlerdir. Yüksel ve ark. (2002), dalgakıran yüzeyinin 1:1,5 eğimli olması halinde düzenli dalga koşullarında accropodun farklı yerleştirme durumlarında sahip oldukları stabiliteyi araştırmışlardır. Düzenli dalga koşullarında accropod blokların düzensiz yerleşiminin düzenli yerleşimine göre daha stabil olduğunu, düzensiz yerleştirmede dalga etkisinde blokların dönerek düzensiz görünüm aldığını ve birbirlerine klasik davranışta olduğu gibi kilitlendiğini belirtmişlerdir. Taş (2006), Ummandaki Sohar dalgakıranlarında, dalgakıranın koruyucu tabakasındaki coreloc ve kaya kaplama uygulamasını dalgakıranın stabilitesini göz önünde tutarak ekonomik analizini yapmış ve coreloc uygulamasının daha fizibil olduğunu belirtmiştir. 3

14 3. KIYI KORUMA YAPILARI Cem DURMUŞ 3. KIYI KORUMA YAPILARI 3.1 Giriş Kıyı koruma yapıları şekillerine ve kullanım amaçlarına göre genel olarak Şekil 3.1 deki gibi sınıflandırılabilir. Bu çalışmada sabit kıyı koruma yapıları incelenmiştir. Kıyı Koruma Yapıları Sabit Yapılar Hareketli Yapılar Kıyıya Dik Yapılar Mahmuzlar İskeleler Kıyıya Paralel Yapılar Kıyı Duvarları Kaplamalar Açık Deniz Dalgakıranları Gelişkin Açık Deniz Dalgakıranı Batık Açık Deniz Dalgakıranı Hidrolik Tarama ve Pompaj Suni Yüzen Kum Dalgakıran Taşıma Şekil 3.1 Kıyı Koruma Yapılarının Sınıflandırılması 3.2 Kıyıya Dik Yapılar Mahmuzlar ve iskeleler kıyıdan denize doğru, kıyıyla dik açı yapacak şekilde uzanan kıyı koruma yapılarındandır. Mahmuzlar, iskelelere göre daha kısa, küçük ve seri şekilde inşa edilerek surf bölgesinin içlerine kadar uzanır. İskeleler ise mahmuzların tersine tekil olarak, mahmuzlara oranla daha büyük ve uzun, ayrıca surf bölgesinin ilerisine kadar uzanan kıyıya dik, kıyı koruma yapılarıdır. Kıyıya dik yapılar, kıyıyı kıyıboyu akımını ve sediment hareketini kontrol altına almak için yapılırlar. 4

15 3. KIYI KORUMA YAPILARI Cem DURMUŞ Mahmuzların sediment hareketini azaltıp kumsal oluşturmak öncelikli görevi olmasına karşın, iskelelerin sediment hareketini durdurup yukarı kıyıda kumul birikmesini sağlamak öncelikli görevi değildir. İskelelerin öncelikli hedefi ağız kısmına yapıldığı ulaşım kanalı, liman ağzı gibi yerlere kumun girmesini engelleyip sığlaşmayı önlemektir. İskele ve mahmuzların kıyı üzerindeki ortak etkileri kıyı boyu sediment taşınımını ve sediment hareketini kontrol etmektir. Bu tip yapılar yukarı kıyıda sediment tutarken aşağı kıyıda erozyona sebep olmaktadırlar Mahmuzlar Mahmuzlar da kıyı duvarları gibi geleneksel ve kıyı mühendisliği açısından çok eskiden beri kullanılan kıyı koruma yapılarındandır. Mahmuzlar kıyı çizgisi üzerinde, kıyı çizgisini sahil boyunca olan kıyı boyu akıntısının etkisinden korumak için yapılan yapılardır. Genellikle açık denize doğru kıyıya dik bir şekilde yapılırlar. Şekil 3.2 de görüldüğü gibi mahmuzlar yukarı kıyı tarafında kumulun birikmesine, aşağı kıyı tarafında da erozyona sebep olur. Şekil 3.2 Mahmuzun Kıyıya Etkisi 5

16 3. KIYI KORUMA YAPILARI Cem DURMUŞ Mahmuzların yapılım amacı kumsal görünüşünün korunmasıdır. Bunun anlamı mahmuzlar çok yüksek ve de çok uzun olmamalıdır. Mahmuzların boyutları; uzunluğu, yüksekliği, biçimi, yapıldığı malzeme, mahmuzlar arası mesafe mahmuzların kıyıya etkisi bakımından çok önemlidir. Mahmuzlar her mahmuzun kıyıboyu akıntısından kaynaklanan sediment hareketiyle, sedimenti tutması düşünülerek dizayn edilirler. Mahmuzlar kara tarafında kumsalın başladığı yerden deniz tarafında surf bölgesine doğru uzanır. Özellikle fırtına ve kış rejimi için mahmuzların kara tarafında kumsalın bittiği yere kadar uzatılması önemlidir. Mahmuzların yüksekliği konusunda Carter (1988) kumsalın kotunun 0.3 m ila 0.50m üzerinde olmalı diye görüş bildirmiştir. Şekil 3.3 de görüldüğü gibi genel olarak kumsalın yaz profilinin en üst kotunun üzerinde yapılmaktadır. Mahmuzlar arası mesafe S g Şekil 3.3 Mahmuzun Boyutlarının Tanımlanması 6

17 3. KIYI KORUMA YAPILARI Cem DURMUŞ USACE (1984), mahmuzların uzunluğu hakkında; 3 m su derinliğine kadar uzatılırsa % 100, 1.2 m-3 m derinliğe kadar uzatılırsa % 75, 1.2 m su derinliğinden daha az su derinliğine kadar uzağa yapılırsa % 50 sediment kaybını engelleyebileceğini göstermiştir. Genel olarak mahmuzlar surf bölgesinin % ı kadar denize doğru uzatılmaktadır. Mahmuzların tekil olarak inşa edilmesinin yerine seri halde yapılması aşağı kıyı erozyonunu düzeltebilir. Şekil 3.4 de görüldüğü gibi birden fazla mahmuz kumsal boyunca denize doğru uzayabilir. Bu şekilde yapılan mahmuzlar erozyonun en son mahmuzda oluşmasını engeller. Şekil 3.4 Mahmuzlardan Orjinal Kıyı Çizgisine Geçiş Mahmuzlar arası mesafe seçilirken ideal olan; bir mahmuzun yukarı kıyıda tutabildiği sedimentin yığıldığı mesafe kadar uzaklığa diğer mahmuzun yapılmasıdır (French, 2001). Böylece dalganın geliş açısı küçülür. Bu da kıyıboyu akıntısının azalmasına sebep olur. Şekil 3.5 de mahmuzlar arası mesafe için Komar (1998) mahmuzların uzunluğunun 4 katı mesafede (S g =4L g ) olmasını, USACE (1992) de 2-3 katı mesafede (S g =2-3 L g ) olmasını önermiştir. Bu oranlarda dalga geliş açısı, su derinliği, kumsalın yapısı ve sediment dane çapı da önemlidir. Örneğin kumsal olan bir kıyıda S g =4L g olması önerilmişken, bu oranın çakıllı bir kıyıda S g = 2L g olması gerektiği görülmüştür. 7

18 3. KIYI KORUMA YAPILARI Cem DURMUŞ Şekil 3.5 Mahmuzlar Arasındaki Mesafenin Tayini Mahmuzlar, yapıldıkları bölgede mevcut olan uygun malzeme göz önüne alınarak ağaçtan, betondan, çelikten yada kayadan inşa edilebilirler. Ayrıca mahmuzlar ihtiyaca göre bazı değişiklikler ile daha verimli kullanılabilmesi için geliştirilebilirler. Şekil 3.6 da farklı geometrilere ait mahmuz tipleri gösterilmiştir. Şekil 3.6 Mahmuz Tipleri İskeleler İskeleler genellikle denizcilik ulaşım kanallarının içerisine, deniz göllerinin ve akarsuların ağız kısmına kumul dolmasını engellemek ve dalga etkisinden gemi ve 8

19 3. KIYI KORUMA YAPILARI Cem DURMUŞ tekneleri korumak için genellikle kayadan yapılan kıyıya dik kıyı koruma yapılarıdır. Şekil 3.7 de bir iskele fotoğrafı görülmektedir. İskeleler Birikme Şekil 3.7 İskele Fotoğrafı İskeleler mahmuzlara göre kıyıboyu akımını tamamen durduran, daha geniş, büyük ve genellikle surf bölgesinin ilerisine doğru uzayan bir yapıdadır. Kıyıboyu akımını tamamen durdurduğu için kıyıya çok büyük etkileri vardır. İskele tasarımdaki temel ilke, ağız kısmından kumun girmesini engellemektir. İskelelerin inşasından sonra aşağı kıyıda erozyon, yukarı kıyıda kum tutma kapasitesi artabilir. Bu da ağız kısmında sığlaşmaya sebep olabilir. Bu yüzden iskelelerin yapılacağı bölgede sediment hareketi ve iskelelerin boyutu çok önemlidir. Mahmuzların aksine iki iskele arasındaki mesafe kadar iskelelerin uzunluğu da önemlidir. Çünkü yapı, denize doğru mahmuzlara oranla çok ilerilere kadar uzanabilmektedir. Bu uzunluk birkaç kilometreyi bulabilmektedir. Bu sebeple iskeleler mahmuzlara oranla derin sudaki dalga etkisinden çok daha fazla etkilenecektir (French, 2001). 9

20 3. KIYI KORUMA YAPILARI Cem DURMUŞ İskelelerin ağız kısmından sediment dışında gelen dalgaların girmesinin de bazı olumsuz etkileri olabilir. Ağız kısmından giren dalgalar iskelelerin arasında erozyona karşı korunmamış olan bölgede tahribata sebep olabilir Kıyıya Dik Yapıların Kıyıya Olan Etkisi Mahmuzların niçin çok popüler bir kıyı koruma yapısı olduğu, kıyı koruma yapı tasarımı yapan araştırmacılar tarafından düşünülmüştür. Bunun nedeni mahmuzların kumsalda en iyi sediment tutan yapı olmasından kaynaklanmaktadır. Mahmuzlar hakkında edinilen bilgi arttıkça, mahmuzların kıyıya çok büyük etkileri olduğu artık daha iyi görülebilir. Mahmuzlar ve iskeleler inşa edildikleri kıyıda belli bir açı ile gelen dalgalardan dolayı oluşan kıyıboyu akımını ve kıyıboyu akımından oluşan sediment hareketini ya tamamen ya da belli oranda keserler. Böylece kıyıboyu akımı, yapının kullanım amacına göre ihtiyacı karşılayabilmesi için kontrol altına alınabilir. Yukarı kıyıda birikme ve aşağı kıyıda erozyon meydana gelir. Bunun miktarı mahmuzların ve iskelelerin yeri, mahmuzlar arası mesafe, kumsalın yapısı gibi birçok değişkene bağlı olarak değişebilir. İskeleler nehirlere ağız yapısı olarak da inşa edilebilir. Nehirler kıyıdaki sediment miktarına önemli etkide bulunur (Şekil 3.8). Bunu kontrol altına almak için yapılan iskelelerin uzunluğu ve arasındaki genişlikte önemlidir. Böylelikle ağız kısmında sığlaşma engellenip, aşağı kıyıda erozyon azaltılabilir. Seri halde inşa edilen mahmuzlar göz önüne alındığında ise mahmuzların aralığı nedeniyle kıyıya dik (rip) akıntı oluşup sediment kaybı meydana gelebilir. Bunun için mahmuzlar arası mesafeye tasarım sırasında dikkat etmek gerekir. Ya da mahmuzlar T kafa ya da balık kuyruğu şeklide uygulanarak bu etkinin önüne geçilir. Böylece rip akımından ve etkilerinden kıyı profili korunmuş olur. 10

21 3. KIYI KORUMA YAPILARI Cem DURMUŞ Şekil 3.8 Nehirlerin Kıyıdaki Sediment Miktarına Etkisi Kıyıya Dik Yapıların Faydaları Kıyı koruma yapılarından kıyıya dik yapıların faydaları aşağıdaki gibi özetlenebilir: Kumsalın gelişmesi sağlanarak kumsalın iç bölgesi daha korunaklı hale gelir. Daha gelişkin kumsallardan yararlanmanın konforu sağlanır. Limanlar ve limanların giriş kısmı korunur. Kıyılar dalgaların dinamik etkilerinden korunur. 3.3 Kıyıya Paralel Yapılar Kıyı Duvarları Kıyı duvarları çok yaygın bir şekilde kullanılan kıyı koruma yapılarıdır ve genellikle halk tarafından en anlaşılır olanıdır. Çünkü Şekil 3.9 da görüldüğü gibi, bu yapılar kara ile deniz arasında bir bariyer gibidir. Kıyı duvarları sahilin üst kısmını 11

22 3. KIYI KORUMA YAPILARI Cem DURMUŞ dalga hareketine karşı meydana gelecek taşkınlardan korumak amacıyla yapılmaktadır. Kıyı duvarlarının tarihine bakılacak olursa, bu yapıların gelişim süreci içerisinde oldukları görülecektir. Önceleri kıyı duvarları karayı dalgalardan dolayı oluşan taşkınlardan korumak için yapılırdı; bunun için taşkın engelleme kıyıyı erozyondan korumaktan çok daha önemliydi. Kıyıların gelişmesi ile birlikte, kıyı erozyonunu ve yapıların altını oymayı önleyecek önemli yapıların dizayn edilmesi gereklilik haline geldi. Kıyı dinamiklerinin dalga, gel git ve rüzgârda önemli değişiklikler verdiği görülmüştür. Bu dinamik sürecin anlamı kıyının devamlı değişken oluşudur. Kıyı duvarları sağlam, statik ve inşa edildikten sonra kıyı çizgisinde pozisyonunu koruyan yapılardır. Sahil üzerindeki kıyı duvarının bittiği yerde; kıyı doğal duruma karşılık vermede serbest kalacaktır. Kıyının bir kısmı korunduğunda, korunmayan kıyı çizgisi denizden karaya çekilerek hareket edecektir. Kıyı çizgisinin korunmasında birçok sorun yaratmasına rağmen kıyı duvarları, kıyı korumada önünde bulunduğu önemli bölge açısından çok gerekli bir rol oynar. Bunlardan başka kumsalların azalması, yapım için gerekli yüksek maliyetler ve sediment etkisi de başlıca problemlerdir. Bu problemlere rağmen, kıyı duvarları yapılmaya devam etmektedir. Korunması gereken alanı korumadaki fayda, bu problemlerden doğan zararlardan daha fazladır. Önemli olan kıyı duvarlarını geliştirerek bu yapılardan dolayı meydana gelecek olumsuzlukları azaltıp, faydalarını arttırmaya çalışmaktır. 12

23 3. KIYI KORUMA YAPILARI Cem DURMUŞ Kıyı Duvarı Gelen Dalga Korunmuş Kıyı Şekil 3.9 Kıyı Duvarı Kıyı Duvarlarının Tipleri Ve Kullanımları Kıyı duvarları kıyının erozyonunu önleyecek, dalga etkisine karşı koyabilecek biçimde tasarlanır. Bu yüzden dalganın etkisine göre kıyı duvarı tasarımı yapılır. Kıyı duvarlarının tasarımında birçok araştırmacı belirgin dalga yüksekliğinin (H s ) önemli olduğunu söylemektedir. Belirgin dalga yüksekliği, seçilen deniz bölgesinin dalga ölçümleri sayesinde yüksekliğine göre büyükten küçüğe doğru sıralanan dalgaların en yüksek ilk üçünün ortalaması alınarak bulunur. Ölçümler sonucu bulunan dalga periyodu, dalga yüksekliği ve dalga yaklaşım açısı kıyı duvarını boyutlandırmada gerekli olan parametrelerdir (Dean ve Dalrymple, 2001). Hâkim dalganın enerjisinin büyüklüğüne göre değişik kıyı duvar tasarımlarına ihtiyaç duyulmaktadır. Şekil 3.10 da görüldüğü gibi bu sıralama az enerjide toprak seddeden, çok enerjide beton duvara doğru sıralanacaktır. Bir kıyı duvarının doğrudan doğruya yüksek dalga hareketine dayanacak güçe ihtiyacı vardır. Bu yüzden sık sık sağlam ve düz kaya tahkimatıyla güçlendirilir. Tam tersi olarak da duvarın önü büyük bir kumsal veya bataklıksa daha az dalga enerjisine maruz kalınacağından güçlü bir kıyı duvarına ihtiyaç duyulmayacaktır. 13

24 3. KIYI KORUMA YAPILARI Cem DURMUŞ Şekil 3.10 Kıyı Duvarı Tasarımları (French, 2001) Kıyı duvarları konusunda tartışılan sorunlardan birisi de kıyı duvarının stabilitesidir. Kıyı duvarlarından dolayı yansıyan dalgaların gelen dalgalarla kesişip, yükselmesi sonucunda duvarın önündeki sediment oyulmaya başlayacaktır. Şekil 3.11 de görüldüğü gibi, özellikle oyulma fırtına zamanı daha da belirgin olarak gözlemlenecektir. Bu oyulma kıyı duvarının stabilitesini azaltmaktadır. Buna karşılık kıyı duvarlarının stabilitesini korumak için derin temellere ihtiyaç duyulur. Ayrıca duvarın önüne topuk kısmından duvara doğru eğimli döşenecek düzensiz veya birbirine geçmeli kaplama ile topuk kısmına koyulacak kayalar temeli oyulma sorununa karşı koruyacaktır. Düz olmayan yüzey dalga enerjisini gelişi güzel yönlerde yansıtarak ve bir kısmını da emerek tüm dalga enerjisini kumsalda odaklaştırmayacaktır. Böylece dalgalar duvardan daha az yansıyacak ve dalga enerjisi dağıtılacaktır. Yapının bütünlüğü sık sık kafa yapısı ile sağlanır. Yansıtma yapıları kıyı duvarının tepe kısımlarının en önemli geliştirilmiş elemanlarından birisidir. Çünkü gelen dalgalar, yapının yansıtıcı kısmı sayesinde yansıtılarak kıyıya paralel akımların azaltılmasına yardımcı olmaktadır. Bu yapıya paralel akımların azaltılması ile duvarın bittiği yerde oyulmalar daha da azalmaktadır. Ayrıca gelen dalgaların üstten 14

25 3. KIYI KORUMA YAPILARI Cem DURMUŞ aşmasını engellemek ile yapının arkasında önemli miktarda dolgunun kaldırılabilmesine engel olmakta ve yapının zayıflamasına karşı yapıyı korumaktadır. Şekil 3.11 Fırtına Zamanı Kıyı Duvarı Önünde Oyulma (Dean ve Dalrymple,2001) incelenecektir. Bu bilgiler ışığında bazı kıyı duvarı tipleri ayrı başlıklar altında Dik Yüzeyli Kıyı Duvarları Dik yüzeyli kıyı duvarları, Şekil 3.12 de görüldüğü gibi duvarın denize bakan yüzeyinin dik veya hafif meyilli olan kıyı duvarı tiplerindendir. Önemli eksiklerinden birisi gelen dalgaların enerjisinin kaybolmadan yansımasına, böylelikle de gelen ve yansıyan dalganın birleşerek duvarın önünde oyulmalara diğer kıyı duvarı tiplerinden daha fazla sebep olmasıdır. Bunun dışında gelen dalga, enerjisini kaybetmediği için duvarın üstünden aşma ihtimaliyle duvarın stabilitesini bozması olasıdır. Bu sorunlardan kurtulmak için yapının önüne konulan taş dolgu, sorunun aşılmasına yardımcı olacaktır. Bu tip kıyı duvarlarının dizaynına dikkat edilmelidir. Çünkü yapıda oluşabilecek hasarlar yüksek maliyet doğurmaktadır. 15

26 3. KIYI KORUMA YAPILARI Cem DURMUŞ Şekil 3.12 Dik Yüzeyli Kıyı Duvarı Karışık Yüzeyli ve Basamaklı Kıyı Duvarları Karışık yüzeyli ve basamaklı kıyı duvarları, duvarın denize bakan yüzeyinin belirli bir eğim ile oluşturulduğu bir kıyı duvarı tipidir. Büyük dalga kuvvetlerine karşı düz yüzeyli kıyı duvarından daha dayanıklıdır. Bu eğimli yüzey taş dolgu, kaplama veya Şekil 3.13 deki gibi enerji kırıcı basamaklardan oluşturulabilir. Eğimli yüzeyin yapısı dalganın enerjisinin artışına göre kaplamadan enerji kırıcı basamaklara göre artacaktır. Bu yapının stabilitesi temelleri yerin derinliklerine uzanan kazıklar ile arttırılabilir. Duvarın üst kısmı beton kaplama ile yürüyüş yolu şeklinde kullanılabilir. Ayrıca bu üst kısımdaki beton kaplama dalgaların üstten aşması halinde yapıya gelecek zararı azaltacaktır. Bu duvar tipinde de temel kısmı kaya ile korunabilir. Yapıda meydana gelebilecek hasarlarda tamirleri daha kolaydır Eğrisel Yüzeyli Kıyı Duvarı Eğrisel yüzeyli kıyı duvarları, gelen dalganın dairesel yüzey sayesinde yansıtılmasıyla kıyıyı korumayı amaçlayarak yapılan yapılardır. Çok şiddetli dalga şartlarında kıyıyı diğer kıyı duvarı tiplerinden daha iyi korurlar. Şekil 3.14 de görüldüğü gibi bu duvar tipi sadece yansıtıcı kısım şeklinde olabileceği gibi eğik yüzeyli kıyı duvarının kafa kısmında da kullanılabilir. Gelen dalgayı yansıtmasından dolayı çok büyük bir basınca maruz kaldığından, taşıma gücünü aşan bu basıncı karşılamak için derin temeller ile güçlendirilir. Bu temelleri korumak için diğer kıyı duvarlarında olduğu gibi kaya tahkimatı da kullanılabilir. 16

27 3. KIYI KORUMA YAPILARI Cem DURMUŞ Şekil 3.13 Basamaklı Kıyı Duvarı Şekil 3.14 Eğrisel Yüzlü Kıyı Duvarı 17

28 3. KIYI KORUMA YAPILARI Cem DURMUŞ Kıyı Duvarlarının Kıyıya Etkisi Kıyı duvarlarının inşaatı erozyon problemine çözüm getirmekte ama erozyon sebeplerini ortadan kaldırmamaktadır. Kıyı duvarlarının etkilerine bakıldığında önemli olan sorunlar, koruma yapısı inşa edilirken ve inşa edildikten sonra ortaya çıkmaktadır. Birçok araştırmacı duvarın önündeki kumsala odaklanarak bu sorunu gidermeye çalışmışlardır. Kıyı duvarlarının etkisi duvarın önünde, sonunda, arkasında, sediment hareketinde ve ekolojide oluşmaktadır. Yani, tüm bu bölgeler kıyı duvarının etkisinde kalmaktadır. Bütün bunlara karşılık kıyı duvarları, bulundukları bölgeyi olumsuz yönde değiştirmektedir. Bunun sonucunda kıyı duvarlarının olumlu yönde geliştirilmesi sağlanmalıdır. Kıyı duvarlarının kıyıya olan etkilerine bakıldığında, Şekil 3.15 deki gibi çoğu kez kıyı duvarının uç kısmı olarak bilinen kıyı duvarının sonunda erozyonun arttığı gözlemlenmektedir. Grig s ve Tait (1988,1989), yansıyan dalgaların kıyı duvarına paralel bir şekilde 30 m boyunca ilerlediklerine dikkat çekmiştir. Gelen dalga ile yansıyan dalganın birleşmesi ile bunun büyük bir oyulmaya sebep olduğu anlaşılmıştır. Şekil 3.15 Kıyı Duvarının Kıyıya Etkisi 18

29 3. KIYI KORUMA YAPILARI Cem DURMUŞ Mc Dougal ve ark. (1987), düz yüzeyli kıyı duvarlarının, duvarın sonunda, aşağı kıyı akıntısına en fazla sebep olan kıyı duvarı tipi olduğunu belirtmişlerdir. Aşağı kıyı akıntısında ve uç oyulmalarda dalganın periyodu ve yüksekliğinin yanı sıra duvarın uzunluğunun da etkisi olduğu bilinmektedir. Aynı araştırmacılar aşağı kıyı akıntısı ve uç oyulma etkilerinin % 70 oranında duvarın uzunluğuyla ve şiddetiyle ilişkili olduğunu da belirtmiştir. Uç oyulmayı azaltacak düzenlemelerin de kıyı duvarlarının geliştirilmesi için önemli bir rolü ve hızlandırıcı etkisi olmaktadır Kıyı Duvarının Faydaları Kıyı duvarları, bazı olumsuz etkilerine ve yoruma açık faydalarına rağmen tasarımlarıyla gelişen ve uygulanan kıyıya paralel kıyı koruma yapılarıdır. Kıyı duvarlarının yapılış amacına uygun olarak faydalarını aşağıdaki gibi sıralayabiliriz. Kıyının erozyon etkisine karşı korunması. Kıyının taşkınlara karşı güvenliğinin arttırılması. Kara ile deniz arasında bariyer görevi görerek o bölgedeki yaşam alanlarının korunması. Uç oyulmayla meydana gelebilecek olumsuz etkilerine rağmen korunması daha önemli olan bölgenin korunması Kaplamalar Kaplamalar kıyıya paralel, kıyı erozyonunu önlemek için yapılmış yapılardır. Bu yapılar, kumul veya sarp kısımların alt kısmından üst kısmına kadar belirli bir eğim ile kaya, asfalt, beton bloklar gibi malzemeler kullanılarak kaplama yapılması suretiyle oluşturulur. Bu yapıların amacı, dalgaların kırılması ile tırmanması aşamasında, dalga enerjisini azaltmak ve kıyıda sonlandırmaktır. Şekil 3.16 da tipik bir kaplama kesiti görülmektedir. 19

30 3. KIYI KORUMA YAPILARI Cem DURMUŞ Şekil 3.16 Kaplama Kesiti Taş kaplamanın dizaynı, iki veya daha fazla sıradan oluşan taşların dalga hareketine karşı stabilitesinin korunarak üst üste dizilmesiyle yapılır. Taş boyutları büyükten küçüğe göre aşağıdan yukarıya doğru dizilmeli ve küçük olan taşlar altındaki taşların aralarındaki boşluklardan geçemeyecek boyutta olmalıdır. Kaplamaların dizaynında, yapının üst kotu aşırı yüksek dalgaların üzerinden aşamayacağı yükseklikte, alt kotu ise temel kısmının oyulmaya maruz kalamayacağı derinlikte olmalıdır. Tasarımda önemli bir kaygı da erozyon gelişimiyle ilgilidir. Eğer dizayn dalga yüksekliği, yapının önündeki derinlik ile sınırlıysa zamanla yapının önündeki su derinliğinin artmasıyla dalga yüksekliği de büyüyecektir. Bu zorunluluk göz önüne alınarak tasarımın yapılması gerekmektedir. Fırtına zamanlarında, dalga boyu büyüyüp yapının önünü oyacağından ve bu nedenle de yapının önündeki su derinliği artacağından dolayı yapıyı bu etkilere karışı korumak gerekecektir. Bunun için yapının önündeki kumun akışını engellemek maksadıyla, yapının topuk kısmı kaya yığınları ile güçlendirip kaplanmalı ve ileriye doğru uzatılarak topuk kısmının oyulmasının önüne geçilmelidir. Kıyı kaplamaların çevreye etkileri de kıyı duvarlarının etkileri gibidir. Bu yüzden kaplamaların çevreye etkisi düşünülürken, kıyı duvarlarının çevreye etkileri temel alınıp geliştirilebilir. 20

31 3. KIYI KORUMA YAPILARI Cem DURMUŞ 3.4 Açık Deniz Dalgakıranları Bir açık deniz dalgakıranı kıyıya paralel bir şekilde genelde kayaların birleşiminden oluşur ve kıyının açığından gelen dalganın enerjisini azaltması için yapılır. Tipik açık deniz dalgakıranları kıyı çizgisinden denize doğru dalganın kırıldığı çizgi üzerine paralel inşa edilirler. Azalan dalga enerjisi nedeniyle kıyı erozyonu azalır; yüzücülerin, teknelerin güvenliği sağlanır ve kumsal daha korunaklı bir yer haline gelir. Açık deniz dalgakıranına gelen dalgalar, dalgakıranın uç kısmında dönmeye uğrar. Böylece gelen dalgalar, dalgakıranın orta merkezine doğru dönerler. Bundan dolayı dalgakıranın arkasında kum birikmeye başlar. Açık deniz dalgakıranları, yapıldığı kıyı üzerinde şiddetli kıyı boyu akımına, kıyı boyu akımı da sediment taşınımına ve erozyona yol açar. Dalgakıranla doğal kıyı arasındaki etkileşim derecesi belirlenen dalgakıran kret üst kotu, uzunluğu ve kıyıdan olan uzaklığıyla değişebilir. Kıyı ve dalgakıran arası etkileşimle bazı açık deniz dalgakıranları kıyı besleme projeleri ile birlikte kumu tutmayı amaçlar, bazıları da dalgakıran arkasından kumun engellenmeden geçmesini sağlar. Şekil 3.17 de açık deniz dalgakıran tipleri görülmektedir. Şekil 3.17 Açık Deniz Dalgakıran Tipleri 21

32 3. KIYI KORUMA YAPILARI Cem DURMUŞ Açık deniz dalgakıranları, bazen parçalı bir şekilde tek bir uzun açık deniz dalgakıranı yerine kullanılabilir. Parçalı açık deniz dalgakıranı daha az malzeme kullanımı nedeniyle maliyet ve dalgakıran parçaları arasındaki boşluklar nedeniyle kıyı ve uzak kıyı arasında suyun değişimine, bazı dalga hareketlerinin yapının arka kısmına geçmesine izin verir. Bu da parçalı açık deniz dalgakıranının kullanılacağı kıyı için bir avantajdır. Açık deniz dalgakıranları batık, yarı batık veya gelişkin (batık olmayan) şeklinde olabilir. Bu çalışmada batık ve gelişkin dalgakıranlar incelenmiştir Tekil Açık Deniz Dalgakıranı Tekil açık deniz dalgakıranı kıyıdan uzakta ve kıyı çizgisine paralel şekilde bulunur. Yapı kıyı boyundaki sediment taşınımını; yapının arkasından yansıyan dalgaları ve yansımadan oluşan dalgaları kanalize ederek kıyıya etkide bulunur. Kıyı dalgakıranın arkasından denize doğru gelişmeye başlar. Eğer bu gelişme dalgakırana kadar ulaşırsa kıyı tombolo görünümü alır. Dalgakıran arkasında oluşabilecek sediment miktarına, basit dönme analizinden karar verilebilir. Normal dalga katarları için dalgakıran arkasındaki dalga sahası, dalgakıranın burun kısmından dönmeye uğrayan yarı dairesel dalgaların şeklini alır. Şekil 3.18 de dalgakıranın boyu ve kıyıya olan konumu belirtilmiştir. y b y s y B Şekil 3.18 Tekil Açıkdeniz Dalgakıranının Konumu 22

33 3. KIYI KORUMA YAPILARI Cem DURMUŞ Bir dalgakıranın arkasında kumul birikmesi için; L y < B B 2 (3.1) y B : Kıyı çizgisi ve dalgakıran arasındaki uzaklık, L B : Dalgakıranın boyu (3.1) numaralı ifadede yapı tarafından, gelen dalgalardan dolayı oluşan sediment taşınımının denge durumuna gelmesi şartı görülmektedir. Suh ve Dalrymple (1987), küçük ölçekli laboratuar ortamında y B ve L B arasındaki ilişki ve çökelti durumunu, dalgakıranın açık deniz surf bölgesinde olduğu durumundaki hali için de doğrulamışlardır. Dalgakıranın yeri için açık denizde (y B >y b ) olmalıdır diye görüş bildirmişlerdir. Aynı araştırmacılar başka bir çalışmalarında biriken kumun genliğinin dalgakıran boyu ile ilişkisini aşağıdaki gibi bulmuşlardır. y b y B < olduğu durumda 2 L y y 16 s B = 0. b y (3.2) B y s : Biriken kumun kıyı çizgisinden uzaklığı y b : Surf bölgesinin kıyı çizgisinden uzaklığı Hsu ve Silvester (1990), dalgakıranın arkasında biriken kuma olan uzaklığıyla boyu arasındaki ilişkiyi şöyle vermişlerdir. ( yb ys ) = yb L B LB (3.3) 23

34 3. KIYI KORUMA YAPILARI Cem DURMUŞ (3.3) eşitliği (y B -y s )/y B ye göre düzenlenirse aşağıdaki (3.4) eşitliği elde edilir. yb y y B s yb = LB (3.4) (3.4) eşitliğinde (y B- y s )/y B = 1 alınırsa, bu birikmenin oluşmadığı anlamına gelir, y B /L B = 6.09 oranı elde edilir. Yani dalgakıran kıyıdan boyunun 6 katı kadar mesafe ileriye inşa edilirse kıyıda hiçbir değişme görülmeyecektir. Bu durum Inman ve Frauschy (1965) ve Noble (1987) tarafından da kanıtlarla desteklenmiştir. y y s B yb = LB (3.5) (3.5) eşitliğini de Suh ve Dalrymple (1987) de geliştirmiştir. Eşitlikten de anlaşılacağı gibi y B /L B <1 olduğu zaman tombolo meydana gelmektedir Parçalı Açık Deniz Dalgakıranları Parçalı açık deniz dalgakıranları, kıyı çizgisine yakınsa tüm dalgakıranların arkasında tombololar oluşabilir. Şekil 3.19 da kıyı çizgisiyle dalgakıran arasında dengeli bir şekilde oluşmuş olan kumul birikimi görülmektedir. Kıyı çizgisinin biçimi temel dönme teorisiyle önceden bulunabilir. Başka bir alternatif de dalgakıranın kıyıdan belli bir uzaklıkta olmasıyla dalgakıran arkasındaki kum birikimi incelenebilir. Suh ve Dalrymple (1987) parçalı dalgakıranların arasındaki aralığın (G B ) uzunluğunu incelemişlerdir. Küçük aralık yapının arkasında daha az dalga enerjisi geçmesi demektir. Aralığın çok olması da dalgakıranlar arasındaki etkileşimi kaldırır ve her parça tek bir açık deniz dalgakıranı gibi çalışır. Laboratuar ve arazi ölçümleri ile Suh ve Dalrymple (G B.y B / L² B ) oranını bulmuşlardır (G B : dalgakıranlar arası mesafe, y B : dalgakıranın kıyıya uzaklığı, L B : dalgakıranın boyu ). G B.y B / L² B =0.5 24

35 3. KIYI KORUMA YAPILARI Cem DURMUŞ değerinde kum birikmesinin olduğu görülmüştür. Eğer L B =2y B olursa G B =L B olacaktır. G B artınca biriken kumun genliği artacaktır. Eğer kumul birikmesi olmaması isteniyorsa G B >L B olmalıdır. Yani dalgakıranlar arası mesafe dalgakıranın boyundan büyük olmalıdır. Şekil 3.19 Parçalı Açık Deniz Dalgakıranı Dalgakıranlar arası mesafe (G B ) artınca daha fazla dalga enerjisi dalgakıranların arkasına geçmeye başlayacaktır. Böylece yapının arkasında kıyı boyu akımı ve sediment hareketi başlayacaktır. USACE (1992) de ideal G B mesafesini 0.25L < G < 0. 66L şeklinde vermiştir. Ayrıca G B nin sebep olduğu kıyı boyu B B B akımı ve erozyonu Tablo 3.1 de özetlemiştir. Tablo 3.1 G B ve y B ye Göre Erozyon Oluşabilirlik Şartı G B <0.8y B Erozyon yok 0.8y B <G B <1.34 y B Erozyon başlangıcı veya erozyon olabilir G B >1.34 y B Erozyon olacaktır Yapılan çalışmalardan da görüldüğü gibi, parçalı açık deniz dalgakıranlarının tasarımı için tüm parametrelerin önemle incelenmesi gerekir. 25

36 3. KIYI KORUMA YAPILARI Cem DURMUŞ Batık Açık Deniz Dalgakıranları Açık deniz dalgakıranlarının etkili olabilmesi için gelişkin yani dalgakıranın üst kotunun su yüzeyinin üzerinde olmasına gerek yoktur. Batık açık deniz dalgakıranları, üzerindeki su derinliğinin sığ olması ile dalgaların yansımasına, kırılmasına ve yapının içine türbülansla enerjisinin dağılmasına, en önemlisi de dalga yüksekliğinin azalmasına sebep olmaktadır. Batık açık deniz dalgakıranların bir avantajı da; yapının görünür olmadığından dolayı denizin görüntüsünü bozmamasıdır. Ayrıca deniz yolculuğu ve ulaşımını engellemediği sürece kıyı korumada iyi bir çözümdür. Batık açık deniz dalgakıranlarının en önemli özeliklerinden birisi de rip akımının önüne barikat gibi bir engel oluşturmalarıdır. Bu yüzden kıyıdan birkaç yüz metre açıkta kıyı çizgisine paralel inşa edilirler. Batık açık deniz dalgakıranları boyutlandırılırken de; dalgakıranın üzerindeki su kotunun yüksek olmaması istenir. Bunun sebebi gelen dalganın üzerinden aşmasıyla şiddetli bir kıyı boyu akıntısı oluşturacağı korkusudur. Şiddetli kıyı boyu akıntısıyla dalgakıran ve kıyı arasında, dalgakıranın arkasında birikmiş kumun kaybolduğu görülmüştür. Bu sorunu çözmek için dalgakırandan kıyıya doğru mahmuza benzer çıkıntılar da yapılabilir Açık Deniz Dalgakıranlarının Kıyıya Etkisi Kıyı erozyonuyla mücadelede açık deniz dalgakıranlarının iyi bir rol oynadığı düşüncesi artış göstermesine rağmen, hala yakın kıyı çizgisini korumada ve yapının kendisi ile ilgili kuşkular bulunmaktadır. Açık deniz dalgakıranlarının bulundukları kıyıya bazı etkileri vardır. Yapının arkasında yapıdan kaynaklanan dönme ve kıyıya açılı gelen dalgalar nedeniyle kıyı boyu akıntısı oluşacaktır. Yapının boyu, yüksekliği ve kıyıya olan uzaklığıyla bu kıyı boyu akımı, tombolo görünümlü sediment birikmesine veya biriken sediment ile dalgakıran arasında şiddetli kıyı boyu akıntısı nedeniyle bir kanal oluşumuna neden olacaktır. Dalgakıranın kıyıya olan bu etkilerinin dışında kıyıda dalga etkisinin 26

37 3. KIYI KORUMA YAPILARI Cem DURMUŞ değişimi nedeniyle yapının bulunduğu çevrede Şekil 3.20 deki gibi su seviyesi de değişecektir. Buna ek olarak, dalga etkisinin değişimi yapının çevresindeki bitki ve hayvan habitatında da değişmeler olmasını sağlayacaktır. Şekil 3.20 Emler, Sussek Bölgesindeki Datalarla Dalgakıranın Kıyıya Etkisi (Moody, 1997) Açık Deniz Dalgakıranlarının Faydaları Açık deniz dalgakıranları yapıldıktan sonra bulunduğu bölgeye faydaları kısaca aşağıdaki gibi özetlenebilir. Dalga hareketlerinin kıyıda etkisini azaltmak Sediment ve kumsal oluşumunu arttırmak Kıyısal erozyonu azaltmak Fırtına rejiminde dalganın kıyıya uygulayacağı zararların riskini azaltmak Rip akımından dolayı kumsaldaki sediment kaybını azaltmak Yeni mercan ve resif ekosisteminin oluşumu ve arttırılmasını sağlamak 27

38 4. DALGA MEKANİĞİ Cem DURMUŞ 4. DALGA MEKANİĞİ 4.1 Giriş Kıyı ve liman mühendisliğinin hidrolik açıdan en önemli problemi dalga hareketleri olup, bunların yapılar üzerindeki etkileri kıyı yapılarının projelendirilmesinde önem taşımaktadır. Dalga problemlerinin çözümlerinin, teorik olarak trigonometrik fonksiyonlarda açıklanabilirliği gösterilmiştir. Dalga hareketleri şekil olarak sinüs fonksiyonuna benzediğinden bu tip dalgaya sinüzoidal dalga denilmiştir. Şekil 4.1 de sinüzoidal dalga karakteristikleri görülmektedir. Şekil 4.1 Sinüzoidal Dalga Karakteristiği Şekil 4.1 deki dalga karakteristiğine göre dalga parametreleri aşağıdaki gibi belirtilir. L (Dalga boyu): Ardışık iki dalga tepesi veya dalga çukuru arasındaki yatay mesafe 28

39 4. DALGA MEKANİĞİ Cem DURMUŞ H (Dalga yüksekliği): Ardışık iki dalga tepesi veya dalga çukuru arasındaki düşey mesafe a (Dalga genliği): Dalga yüksekliğinin yarısı T (Periyot): Aynı en kesitten ardışık iki tepe veya çukurun geçmesi için gereken zaman aralığı (s cinsinden) c (Dalga yayılma hızı): Dalgaların sabit bir eksen takımına göre yayılma hızı (m/s cinsinden) d (Su derinliği): Sakin haldeki su derinliği. Dalgalar kıyıya doğru yaklaştıkça yüksekliklerinde ve boylarında dalganın, sığlaşması ve sapması gibi, bazı etkilerden dolayı değişmeler olacaktır. Bu değişmelerin olduğu sınır derin deniz sınırı olarak adlandırılır. Derin denizin açığındaki dalgalarda herhangi bir değişme olmaz. Dalgaları sakin su derinliği ve dalga boyuna göre şu şekilde sınıflandırabiliriz, (Yüksel ve ark.1998). d/l<1/25 : Sığ su dalgası 1/25<d/L<1/2 : Geçiş derinliği dalgası 1/2 < d/l : Derin su dalgası 4.2 Temel Dalga Parametreleri Dalga Profili(η ) Dalga şekli, sakin su seviyesinden itibaren, zamanın ve konumun fonksiyonu olan düşey yer değiştirme olarak tanımlanır. Bu tanımlama dalga profili olarak isimlendirilir. Şekil 4.1 deki dalga profili (η) aşağıdaki gibi gösterilebilir. ( kx ωt) η = a sin (4.1) k : Dalga numarası (2π/L) ω: Açısal frekans(2π/t) a: Dalga genliği x: Yatay eksen boyunca alınan mesafe t: Zamanın başlangıç koordinatları. 29

40 4. DALGA MEKANİĞİ Cem DURMUŞ Dalga Boyu (L) Ardışık iki dalga tepesi ya da çukuru arasındaki yatay mesafeyi ifade eden dalga boyu (L) şu şekilde yazılabilir (Yüksel ve ark. 1998). L gt 2π 2 2 = tanh( 2π ) L = tanh( kd ) L d gt (4.2) 2π T:Dalga periyodu d: Sakin su derinliği g: Yer çekimi ivmesi (4.2) denklemi her zaman açık olarak çözülemeyebilir. Bu denklemin çözümü için kd<3 için Nielsen (1984), ve kd< için Hunt (1979), bazı eşitlikler geliştirmişlerdir. 2 ( y y ) < kd = y kd (4.3) kd y + 2 = y y 0.355y y y y y6 (4.4) Burada y= 4.02 d/t² dir. Bu fonksiyonların çözümü de mümkündür. Ayrıca T ve d değerlerinin bilinmesiyle grafik ve tablolardan da L değeri bulunabilir. Derin suda tanh(kd) değeri 1 e yaklaşır. Böylece dalga boyu yaklaşık olarak gt 2 L 0 = veya kısaca 2π 2 L = 1. T (4.5) 0 56 yazılabilir. Burada ve bundan sonraki ifadelerde 0 alt indisi derin su şartlarını belirtmektedir. 30

41 4. DALGA MEKANİĞİ Cem DURMUŞ Dalga Yayılma Hızı ( c ) c dalga yayılma hızı, bir eksen takımına göre dalganın yayılma hızı olarak ifade edilebilir. Ayrıca dalga yayılma hızı, dalga uzunluğunun dalga periyoduna oranı şeklinde de ifade edilebilir. c = L (4.6) T (4.6.) denklemi ( 4.2.) denkleminde yerine konulursa gt 2 gt c = tanh( πd ) c = tanh( kd) (4.7) 2π L 2π yayılma hızı Derin suda d/l oranı büyük olduğundan tanh(kd) 1 e yaklaşır. Böylece dalga 2 gl c 0 = veya 2π gt c 0 = (4.8) 2π olur. Sığ suda ise tanh(kd) yaklaşık olarak 2πd/L olacağından, c = gd (4.9) olur. Sığ su şartlarında, hız artık derinliğin fonksiyonudur. 31

42 4. DALGA MEKANİĞİ Cem DURMUŞ 4.3 Sığ Suda Dalga Hareketlerinde Meydana Gelen Değişmeler Sapma Kıyıya belli açı altında gelen dalgalar, sığ su şartlarında bazı değişikliklere uğrarlar. Derin sudan sığ suya geçen dalgalarda yavaşlama meydana gelir. Açılı bir şekilde kıyıya doğru gelen dalganın kıyıya yakın tarafı yavaşlayacağı için batimetri çizgisine paralel bir şekilde gelirler. Dalganın bu değişimine sapma olayı denir. Şekil 4.2 de doğrusal batimetriye yaklaşan dalga görünmektedir. Şekil 4.2 Dalga Sapması, (Yüksel ve ark. 1998) Sapma katsayısı K r Snell yasası kullanılarak aşağıdaki gibi bulunabilir. α arcsin c sinα c 0 = 0 (4.10) cosα b K 0 0 r = = cosα b (4.11) 32

43 4. DALGA MEKANİĞİ Cem DURMUŞ Sığlaşma Dalgalar kıyıya yaklaştıkça azalan su derinliği sebebiyle boyları kısalır ve dikleşir. Dalgada meydana gelen bu değişikliklere kısaca sığlaşma denilir. Sığlaşma katsayısı K s şöyle hesaplanır. 0,5 C 0 2 K s = (4.12) C 1 + 2kd 2 sinh 2 kd Sığlaşmanın ve de sapmanın etkisinde, kıyıya yaklaşan dalganın sığ sudaki yüksekliği şöyle yazılabilir. H = K K (4.13) s r H 0 H: Sığ su dalga yüksekliği K s : Sığlaşma katsayısı Kr: Sapma katsayısı Yansıma Kırılmaya uğramadan düşey bir duvara çarpan dalgalar burada yansırlar. Yüzeyin geçirimsiz ve düşey olması halinde tam yansıma oluşur. Yansıma katsayısı; H C r r = (4.14) H şeklinde tanımlanır. Ayrıca gelen ve yansıyan dalgaların yüzey profilleri de lineer teoride süperpoze edilerek toplam dalga profili elde edilir. Elde edilen duran dalga klapoti olarak adlandırılır. 33

44 4. DALGA MEKANİĞİ Cem DURMUŞ η = sin kx cosωt (4.15) s H s Bu ifade duran dalgayı karakterize etmektedir Dönme Dalgalar kıyıya yaklaşırken herhangi bir engele veya dalgakırana rastladıklarında engel ucundan dönmeye başlarlar. Şekil 4.3 de dönmeye uğramış dalgalar görülmektedir. Şekil 4.3 Gelen Dalgaların Dönmeye Uğraması Dalganın engele gelirken yaptığı açı ve dalga boyu, dönmeye uğradıktan sonraki yönünün ve yüksekliğinin bulunmasına yardımcı olur. Dönme katsayısını (K d ) bulmada Moir Wood and Fleming (1969) ve CERC (1984) bazı grafik yöntemleriyle çözüm geliştirmişlerdir. Ayrıca H K d d = (4.16) H şeklinde de tanımlanabilir. H d kırınımdan sonraki dalga yüksekliğidir. 34

45 4. DALGA MEKANİĞİ Cem DURMUŞ Kırılma Dalgalar, teorik olarak dalga tepesindeki akışkan partiküllerinin yatay yörüngesel hızlarının dalga yayılma hızını aşması halinde veya yüzeyde partiküllerin sahip olduğu maksimum düşey ivmenin, yer çekimi ivmesine eşit olduğu durumda kırılmaya uğrarlar. Derin suda maksimum diklik sınırı H L 0 = (4.17) değerini aşması durumunda kırılma meydana gelmektedir. Sığ suda ise, H b d b = 0.78 (4.18) değerinde kırılmaya uğradığı görülmüştür. Goda (1970) deney sonuçlarından sığ suda kırılan dalga yüksekliğini H b H 0 H = f 0, s gt 2 (4.19) ilişkisi ile belirtmiştir. Bu ilişkiyi grafik ile de vermiştir. Ayrıca USACE tarafından CERC (1984) kırılma yüksekliğini ve derinliği aşağıdaki gibi vermiştir. H b d b ah = b b (4.20) gt 2 35

46 4. DALGA MEKANİĞİ Cem DURMUŞ Yukarıdaki formüllerde a = 43.75g 1.56 b = s ( 1+ e ) 19s ( 1 e ) H b : Kırılan dalga yüksekliği d b : Kırılma anındaki su derinliği s: Deniz taban eğimi 4.4 Dalga Tırmanma Yüksekliği Kıyı duvarları ve dalgakıran gibi yapılar üzerinde dalga kırıldığında, enerjinin bir kısmı türbülans oluşumu için, geri kalan enerji ise yapı üzerinde tırmanma için harcanır. Tırmanma yüksekliği, sakin su yüzeyinden itibaren suyun yapı üzerinde tırmandığı maksimum mesafedir. İribarren ve Nogales (1947), tarafından dalgaların kırılmasını sağlamak için geçirimsiz yatık yüzeyli bir yapının yatayla yaptığı açı 0,5 8 H tan β = i (4.21) T 2g formülü ile verilmiştir. Eğer şev eğimi β dan büyükse surging tipi kırılma ve yansıma meydana gelecektir. Daha yatık eğimler için dalgalar şev üzerinde kırılacaktır. Dik şevler üzerindeki surging tipi kırılma için R u tırmanma yüksekliği, R u Hi = π 2β (4.22) 36

47 4. DALGA MEKANİĞİ Cem DURMUŞ için, Yatık şevler için kırılan dalganın tırmanma yüksekliği geçirimsiz bir yüzey R u H H tan 0 = β (4.23) L 0 şeklinde yazılabilir. Dalga tırmanma yüksekliği poroz bir yüzey için aşağıdaki gibidir. R u H H 0 = tan β r (4.24) L 0 R u : Dalga tırmanma yüksekliği H i : Dizayn dalga yüksekliği H 0 : Derin su dalga boyu r : Ampirik bir faktör Burada r deneye dayalı bir faktördür. Farklı yüzeyler için Tablo 4.1 de r faktörleri gösterilmiştir, Sorensen (2006). Ayrıca dalgakıranlar üzerindeki dalga tırmanma yüksekliklerini belirlemeye yarayan grafikleri CERC(1984) vermiştir. CERC in verdiği grafik Ek-1 de görülmektedir. Tablo 4.1 Farklı Yüzeyler İçin r Faktörleri Yüzey r Düzgün ve geçirimsiz 1.0 Beton yüzey 0.9 Beton blok Çimli kil Bir tabaka kaba taş(geçirimsiz) 0.8 Rasgele dökülmüş taş dolgu ( ruble stone) İki veya daha fazla tabaka kaya dolgu 0.5 Tetrapot

48 5 TAŞ DOLGU DALGAKIRAN TASARIMI Cem DURMUŞ 5. TAŞ DOLGU DALGAKIRAN TASARIMI 5.1 Giriş Dalgakıranlar genellikle limanları açıktan gelen dalgalardan korumak için inşa edilen kıyı koruma yapılardır. Taş dolgu dalgakıranlar ise değişik büyüklükteki ve şekildeki taşların belirli bir sistematiklik içerisinde heterojen olarak birleşmesiyle meydana gelmiş eğik yüzlü dalgakıranlardır. Taş dolgu dalgakıranlar değişik dalga hareketlerine karşılık düşey yüzlü dalgakıranlardan daha dayanıklıdır ve seçilen dizayn dalgasından daha yüksek dalgalarda dahi tam hasara uğramazlar. Bu yüzden daha düşük fiyata onarılabilirler. Şekil 5.1 de taş dolgu dalgakıran kesit örneği görülmektedir. Şekil 5.1 Taş Dolgu Dalgakıran Kesit Örneği Taş dolgu dalgakıranlarda hasarlar genellikle gelen dalganın üsten aşmasıyla meydana gelen oyulmalar, topuk erozyonu, çekirdek malzemesinde meydana gelen azalmalar ya da temel problemleri şeklinde ortaya çıkar. Taş dolgu dalgakıranların koruyucu tabakaları oldukça büyük ocak taşlarından veya Şekil 5.2 deki gibi tetrapot, cob, dolos, gibi tiplerden oluşan prefabrik bloklardan oluşturulur. Bu beton bloklar birbirine sıkı bağlantı sağlayıp yansıma miktarını azaltacak şekildedir. 38

49 5 TAŞ DOLGU DALGAKIRAN TASARIMI Cem DURMUŞ Şekil 5.2 Koruyucu Tabakayı Oluşturan Prefabrik Bloklar (Yüksel ve ark.1998) 5.2 Üstten Aşma Oranının Hesabı Birçok kıyı yapısı için yapının tepesinden aşan suyun debisi, yapının kret kotunun belirlenmesi için gereklidir. Modern dizaynlarda kret kotunun belirlenmesi için üstten aşma debi miktarı, dalga tırmanma yüksekliği yerine kullanılmaktadır. Yapının kendisini ve de arkasındaki bölgeyi koruması için hangi miktarda üstten aşma debisine izin verilmesinin bilinmesi gereklidir. Şekil 5.3 de üstten aşma debisi hesabı için bir dalgakıran kesiti görülmektedir. Şekil 5.3 Üstten Aşma Debisi İçin Dalgakıran Kesit Taslağı R R * = (5.1) c ( T ( gh ) 0.5 ) m s Eğer tanımlanır. 0.05<R * < 0.30 değeri arasında olursa ikinci parametre aşağıdaki gibi 39

50 5 TAŞ DOLGU DALGAKIRAN TASARIMI Cem DURMUŞ BR * r Q* = Ae (5.2) Burada A ve B ampirik katsayılar. Tablo 5.1 de dalgakıran yüzeyi eğimine göre bu katsayılar tanımlanmıştır. Yapının uzunluğu boyunca üstten aşma debi miktarı (m³/s/m) her metre için Q m * = Q T gh (5.3) m s şeklinde tanımlanır. Burada; R c : Kret kotunun su yüzeyinden yüksekliği h : Yapının önündeki su derinliği H s : Belirgin dalga yüksekliği A,B: Ampirik katsayılar r : Tablo 4.1. de gösterilen r faktörü Tablo 5.1 A ve B Ampirik Katsayıları Deniz tarafı dalgakıran eğimi A B 1:1 7.94x : x :2 9.39x : x :3 1.09x : x :4 1.16x : x :5 1.31x Eğer dalga yapıya β açısıyla yaklaşıyorsa O r azaltma katsayısı aşağıdaki gibi tanımlanır (Herbirch, 2000). 40

51 5 TAŞ DOLGU DALGAKIRAN TASARIMI Cem DURMUŞ 2 O r = β (5.4) β: Dalgakıran normaliyle dalga geliş açısı arasındaki açı Üstten aşma debi miktarına göre Owen (1980) tarafından önerilen kabul edilebilir debi miktarı ve bunun etkileri Ek-1 de verilmiştir. Ayrıca Herbirch (2000) üstten aşma debisinin kıyı duvarı ve kaplamalar üzerindeki etkilerini Tablo 5.2 de ki gibi önermiştir. Tablo 5.2.Üstten Aşma Debisinin Kıyı Duvarına Etkisi Üstten Aşma Debisinin Kaplama ve Kıyı Duvarına Etkisi Q<0.05 (m³/s/m) Hasar yok Q<0.2 (m³/s/m) Yürüyüş yolu kaldırım yapılmışsa hasar yok Q>0.2 (m³/s/m) Yürüyüş yolunda kaldırım olsa bile hasar olur 5.3 Taş Dolgu Dalgakıranında Stabilite Taş dolgu dalgakıranların stabilitesinin hesabında birçok çalışma yapılmıştır. Bu çalışmaların içerisinde en çok kullanılan Hudson (1961) formülüdür. Bu formül dalgakıranın koruyucu tabakasındaki her bir taşın ağırlığını aşağıdaki gibi vermektedir. ρ H 3 W = s r (5.5) 3 ρ K s 1 D cotα ρ W r : Taş ağırlığı ρ s : Taşın özgül kütlesi α : Dalgakıran eğimi K D : Stabilite katsayısı 41

52 5 TAŞ DOLGU DALGAKIRAN TASARIMI Cem DURMUŞ ρ : Yapı önündeki su yoğunluğu K D katsayısının alacağı değerler Tablo 5.3 de görülmektedir. Hudson formülü dalgakıran eğiminin 1/1.5 den 1/5 e kadar olan değerlerinde geçerlidir. Tablo 5.3 Hudson Formülündeki K D Değerleri Koruyucu Tabaka Taş Kaplama Sırası (n) Dalgakıran Gövdesi Dalgaların Dalgaların kırılması kırılmaması Dalgakıran Kafası Dalgaların Dalgaların kırılması kırılmaması Eğim Düzgün ocaktaşı Düzgün ocaktaşı Kaba, köşeli ocaktaşı hali hali hali hali > Kaba, köşeli ocaktaşı Kaba, köşeli ocaktaşı > Tribar Dolos Tetrapod CERC (1984), belirlenecek taş ağırlığı ile dalgakıran tabakalarının nasıl oluşturulacağını Şekil 5.4 ve Şekil 5.5 deki gibi önermiştir. 42

53 5 TAŞ DOLGU DALGAKIRAN TASARIMI Cem DURMUŞ Şekil 5.4 Üstten Aşmama Ve Çok Az Aşma Şartlarında Açık Deniz Tarafından Dalgaya Maruz Dalgakıran Kesiti (TMMOB Kıyı Ve Liman Mühendisliği) 43

54 5 TAŞ DOLGU DALGAKIRAN TASARIMI Cem DURMUŞ Şekil 5.5 Çok Az Üstten Aşma Şartında Çift Taraflı Dalgaya Maruz Dalgakıran Kesiti (TMMOB Kıyı Ve Liman Mühendisliği) 44

55 5 TAŞ DOLGU DALGAKIRAN TASARIMI Cem DURMUŞ 5.4 Koruyucu Tabaka Kalınlığı ve Kullanılacak Taş Sayısı kalınlıkları Bir taş dolgu dalgakıranda çeşitli taş büyüklüklerine göre kullanılacak tabaka t = nk ' D Wr ρ s 1 3 (5.6) ile bulunur. Kullanılan taşa göre belirli bir A alanı için kullanılacak taş sayısı; N 1 P 100 r ρ s An W = r 2 3 (5.7) ile verilmiştir. Burada P r : Porozite n: Tabakadaki taş sıra adedi ' K D : Katsayı Porozite ve ' K D değişik koruyucu tabakalar için Tablo 5.4 de görülmektedir. Tablo 5.4. Değişik Koruyucu Tabakalar İçin ' K D ve Porozite Değerleri ' Koruyucu Tabaka Taş Kaplama Sırası(n) K Porozite (P D r ) (%) Düzgün Ocaktaşı Kaba Ocaktaşı Kaba Ocaktaşı > Tetrapod Tibar Dolos

56 5 TAŞ DOLGU DALGAKIRAN TASARIMI Cem DURMUŞ 5.5 Dalgakıran Kret Genişliği Dalgakıranların kret genişlikleri üstten aşma debisine bağlıdır. Üstten aşma debisi yapı ve yapının arkasındaki kısma zarar vermeyecek miktarda olmalıdır. Ayrıca kret genişliği dalgakıran üzerindeki servis yolu ve gezinti yolunun büyüklüğüne göre de tasarlanabilir. Kret genişliği en az tabaka kalınlığının 3 katı olacak şekilde tasarlanmalıdır. Bu da ' W min 3 r b = K D ρ s 1 3 (5.8) şeklinde hesaplanmaktadır. 46

57 6.ARAŞTIRMA BULGULARI Cem DURMUŞ 6. ARAŞTIRMA BULGULARI 6.1 Çalışma Bölgesi Ülkemizin güneyinde yer alan Mersin bölgesi kıyı şeridinde bulunan kıyı koruma yapılarının dalga karakteristiği, yapının yeri ve önemi göz önüne alınarak performansları incelenmiştir. Şekil 6.1 Çalışma Bölgesi Çalışma bölgesi; Mersin şehir merkezinde bulunan kıyı şeridinden, Mersin in 50 km batısındaki Kumkuyu beldesine kadar olan kıyı şerididir (Şekil 6.1). Bu bölgede genel olarak yazlık sitelerin önlerindeki kumsallarda mahmuz uygulamaları, dere ve nehir ağızlarında iskeleler (jetties), Mersin şehir merkezi sahili boyunca uzayan taş dolgu kıyı duvarı, Mersin limanı, çeşitli sayı ve büyüklükte yat limanları bulunmaktadır. Bu bölgede bulunan kıyıya paralel yapılar, mahmuzlar, iskeleler, dalgakıranlar elde edilen veriler yardımıyla incelenmiştir. 47

58 6.ARAŞTIRMA BULGULARI Cem DURMUŞ 6.2 Dalga İklimi Türkiye Devlet Meteoroloji Genel Müdürlüğü nden ( DMGM) alınan yerel veriler ve birkaç dalga veri kaynağı mevcut çalışmada kullanılmak üzere araştırılmıştır. DMGM verileri 6 saatlik zaman derecelerinde 72 saatlik dalga tahminlerini içermektedir; bu veriler çoğunlukla operasyonel sebepler için kullanılmaktadır. Ayrıca bu veriler kısa süreden beri kullanılmakta olduğu için çalışmanın amaçları doğrultusunda yeterli bilgi vermemektedir. DMGM den alınan rüzgâr verileri yardımıyla da dalga iklimi verileri elde edilememiştir. Bu sebeple daha önce inşası yapılmış olan Mersin limanının verileri kullanılmak için Demiryolları Limanlar Hava Meydanlarına (DLH) başvurulmuş ve DLH den Mersin limanının İspanyollar tarafından yapılan fizibilite raporundan dalga verilerine ulaşılmıştır. İspanyol firması da dalga verilerini İngiltere Meteoroloji Müdürlüğünden (UKMO) elde etmiştir. UKMO dan alınan dalga verileri Mersin limanından kıyıdan uzakta Kıbrıs la Mersin limanının arasında bir mevkiye (36.50 enlem ve boylam) karşılık gelmektedir. UKMO nun verdiği dalga yeri ve dalga iklimi Şekil 6.2 de görülmektedir. Şekilden de görüldüğü gibi baskın dalgalar dalga oluşumunun yarısından fazlasından sorumlu olan güney batı bölümündendir. Kuzeydoğu dalgaları da önemli bir oluşumu sunmaktadır, fakat bu dalgalar Mersin sahilini etkilememektedir. Şekil 6.2 Dalga Verileri Çalışma Yeri Ortalama Dalga İklimi (Mersin Limanı Fizibilite Raporu) 48

59 6.ARAŞTIRMA BULGULARI Cem DURMUŞ Baskın derin su dalgalarının yönü ve dalga yükseklikleri kuzeye göre derece ile derece arasında yoğunlaşmıştır. Tablo 6.1 de dalga yükseklikleri dönüş periyotlarına ve yönlerine göre aşağıdaki gibi verilmiştir. Kayda değer dalga yüksekliği H s ile dalga periyodu (Tm) ilişkisi de aşağıdaki gibi verilmiştir. ( H ) Tm (6.1) = s Bu ilişki Şekil 6.3 den kurulan bağıntı ile çıkarılmıştır. Tablo 6.1 Dalga Yayılımı İçin Seçilmiş Aşırı Dalga Koşulları Dönüş Periyodu Derin Su Dalga Yönü (yıl) (kuzeye göre dereceler) Derin Su Dalga Yüksekliği (m)

60 6.ARAŞTIRMA BULGULARI Cem DURMUŞ Şekil 6.3. Hs-Tm İlişkisi (Mersin Limanı Fizibilite Raporu) 6.3 Taş Dolgu Kıyı Duvarı Mersin şehir merkezinde kıyı boyunca dalga etkilerine kaşı korunmak için taş dolgu kıyı duvarı yapılmıştır. Yapılan taş dolgu kıyı duvarı Mersin limanından başlayarak Mezitli ilçesine kadar uzanmaktadır. Mersin sahilindeki taş dolgu kıyı duvarı Şekil 6.4 de görülmektedir. Şekil 6.4 Mersin Sahilindeki Kıyı Duvarı 50

61 6.ARAŞTIRMA BULGULARI Cem DURMUŞ Yapılan taş dolgu kıyı duvarı incelendiğinde, yapıda filtre tabakasının bulunmadığı görülmüştür. Bu yüzden, dalga etkilerine karşı çekirdek malzemesinin kaybolduğu anlaşılmıştır. Duvarın çekirdek malzemesinde meydana gelen erozyon sebebiyle yapıda ve yapının üzerinde hasarlar meydana gelmiştir. Ek-2 de bu hasarlardan bazıları görülmektedir. Duvarın koruyucu tabakası da tek tabakadan yapılmış ve belli bir boyutta olması gereken kaya boyutlarının önemsenmeden koruyucu tabakanın inşa edildiği anlaşılmıştır. Koruyucu tabakanın tek tabakalı olması pek istenen bir durum değildir özellikle yapının önünde dalga kırılması meydana geliyorsa tek tabakalı koruyucu tabakası yapılması önerilmez. Kıyı duvarının Mersin yat limanının 500 m batısındaki bir örnek noktada yapılan ölçümler ve veriler aşağıdaki gibidir. Yapı önü maksimum su derinliği : 3 m Kıyı taban eğimi : Kıyı normalinin kuzeye göre açısı : 130 Yapının kret kotu : 4.50 m (+0.50 m parapet duvarı) Kıyı duvarı koruyucu tabaka eğimi : 1:2 Taş kaplama tabaka sayısı : 1 Ortalama kaya boyutu ve hacmi : m³ Tuzlu su yoğunluğu (ρ) : 1.02 gr/cm³ Ortalama kaya yoğunluğu (ρ s ) : gr/cm³ Burada yapı önündeki su derinliği ve kıyı taban eğimi; Mersin yat limanı vaziyet planının batimetri çizgilerinden ve gel gitlerde yaşanan suyun yükselmesinin kayaların üzerinde bıraktığı izlerden ölçülmüştür. Koruyucu tabakadaki kayaların hacmi ve yoğunluğu gelişigüzel olarak alınmış olan taşların boyutlarının ölçülmesi ve ortalamasının bulunması ile belirlenmiştir. Tuzlu suyun yoğunluğu da aynı şekilde alınan numune ile belirlenmiştir. Bu veriler ışığında yapının ömrünün 50 yıl olduğu düşünülürse; Ho=6.10m (Tablo 6.1) = ( H ) Tm = ( ) Tm s + 51

62 6.ARAŞTIRMA BULGULARI Cem DURMUŞ Tm = s olur. Öncelikle, lineer dalga teorisini kullanarak derin sudan gelen dalganın nerede kırıldığı ve kırılma yüksekliğinin ne olduğunun bilinmesi gerekir. Bunun için Ek-1 de bulunan kırılan dalga yüksekliğinin değişimi tablosuyla, boyutsuz kırılma yüksekliğinin değişim tablosu kullanılarak aşağıdaki işlemler yapılır. H ' 0 gt x = = 6.46x10 Ek1Tablodan H b = 1. 2 H ' 0 Böylelikle kırılan dalga yüksekliği H = 7.32 m olarak hesaplanır. b H b gt 2 = x = 7.75x10 3 Ek1Tablodan d b H b = 1.17 buna bağlı olarak da dalganın kırılmaya başladığı derinlik d = m olur. b Bu durumda d > d olacaktır. Yani dalga kıyı duvarına varmadan kırılmaya b başlamaktadır. Ortalama eğim olduğuna göre dalga yaklaşık olarak kıyıdan 275 m açıkta kırılmaya başlayacaktır. Kırılmanın olduğu derinlikten sonrası için sığlaşma ve sapma olayları ile yapı önündeki dizayn dalga yüksekliğini hesaplanması, kırılmadan dolayı doğru sonuç vermeyecektir. Eğer kırılma olayıyla dalga yüksekliğinin %40 ını kaybettiğini düşünerek yapı önündeki dalga yüksekliği 0.6H b alınırsa yapı önündeki dizayn dalga yüksekliği; H s = 4.40m olur. Bu değer (5.5) deki Hudson formülünde kullanılırsa; W r = K D ρ H 3 s ρ s 1 ρ 3 cotα W r 3.035x( 4.4) 3 = W 3 r = 8. 4ton 2x x

63 6.ARAŞTIRMA BULGULARI Cem DURMUŞ Koruyucu tabakada kullanılan her bir kaya ağırlığı 8.4 ton olmalıdır. Burada stabilite katsayısı K D kaplama sırası 2 ve dalganın kırılması durumu için Tablo 5.3 den alınmıştır. Uygulamada var olan durumda ise kaplama tabakası tek sıradır. Mevcut durumda olan taşların ortalama ağırlığı;0.632x3.035= 1.92 tondur ve Hudson formülüyle bulunan 8.4 ton ağırlığındaki kayalardan daha hafiftir. Yapı stabilite sorunu yaşamaktadır. 50 yıllık proje ömrüne göre yapılan yapıda hasar meydana gelecektir. Ek-2 de görülen fotoğraflarda bazı hasarlar görülmektedir. Yapıda, gelen dalgadan dolayı üstten aşma debisi incelenecek olursa; R = R * * ( x 9.81 x 4.4 ) c ( T ( gh ) ) 0.5 m s R = 0.5 ( ) * = R Q BR * r * = Ae 21.6x Q* = 9.39x10 xe * = Q 0.329x10-3 Q m * 3 = Q T gh Q = 0.329x10 x9.8098x9.81x4. 4 Q = 0.139m³/s/m m s m m Burada A ve B Tablo 5.1 den, r Tablo 4.1 den alınmış değerlerdir. Q m değeri yapının üzerinden aşan suyun miktarıdır. Sapmadan dolayı gelen dalganın kıyı normaliyle yaptığı açı değişecektir. Sapmadan dolayı oluşan değişme ile üstten aşma debisi bir miktar azalabilir. Ek-1 de verilen izin verilebilir üstten aşma debi tablosuna bakılacak olursa yapının arkasında bulunan araçların park etmesi ve herhangi bir hızda hareket etmesi çok tehlikeli, yayalar için çok güvensiz, yapılar için ise hasar oluşturacağı görülmektedir. Kıyı duvarının üzerinde yürüyüş yolunun kaplaması olduğu için duvar zarar görmeyecektir. Üstten aşmanın doğuracağı tehlikeleri ve hasarları azaltmak için kıyı duvarının yüksekliği arttırılabilir veya r katsayısını arttırmak için kaplama tabakası ve eğim yeniden düzenlenebilir. Kıyı duvarı stabilitesi bakımından göz önüne alındığında yapının hasara uğramış olduğu ve ileride daha da büyük hasarlara uğrayacağı anlaşılmaktadır. Yapının filtre tabakasının olmaması, koruyucu tabakasının kaya boyutlarının küçük 53

64 6.ARAŞTIRMA BULGULARI Cem DURMUŞ olması ve yapının yüksekliğinin alçak olması stabilite sorunu yaşayacağını göstermektedir. Yapının yapılış amacına bakılacak olursa; kıyı duvarının esas amacının denizden gelen dalgalarla kıyı arasında bir set oluşturup kıyının ve kıyının arkasındaki yapıların güvenliğini sağlamaktır. Mersin deki kıyı duvarının üstten aşma debisi göz önüne alınarak bakıldığında; duvarın yapılış amacına uygun olmadığı görülmektedir. 6.4 Mahmuzlar Mersin bölgesi kıyı şeridi mahmuzlar açısından incelendiğinde, mahmuzların Mersin şehir merkezi kıyı duvarlarından Erdemli ilçesine kadar olan bölgede daha sık kullanıldıkları görülmektedir. Erdemli ilçesiyle Kumkuyu beldesi arasında mahmuz uygulamaları nadiren kullanılmaktadır. Şekil 6.5 de Mersin limanına yakın sahildeki sediment taşınımı ve miktarı görülmektedir. Şekil 6.6 da görülen mahmuz uygulamalarıyla kıyı boyu sediment taşınımı azaltılabilir. Böylelikle Mersin limanı yakınlarında sediment birikimi engellenebilir. Bölgede mahmuz uygulamaları genel olarak, yazlık sitelerin önlerine kaya kullanılarak münferit bir biçimde yapılmış olanlardır. Ek-2 de görülen fotoğraflardan da anlaşılacağı gibi, genel olarak mahmuz uygulamaları yapılırken mahmuzlar karaya doğru kumsalın başladığı yere kadar uzatılmamıştır. Bu yüzden kış (fırtına) zamanlarında dalgalar dalgakıran arkasından geçerek biriken sedimenti aşağı kıyıya doğru taşımaya devam etmektedir. Mahmuzlar, kıyıboyu akıntısından kaynaklanan sediment taşınımını engelleyeceği düşüncesiyle yapıldığından sedimentin kaybolması önemli bir sorundur. Bir diğer mahmuz uygulama hatası ise mahmuzların, aralarındaki mesafelere dikkat edilmeden yapılmış olmalarıdır. Bu sebepten dolayı mahmuzlar arasında erozyonun meydana geldiği görülmektedir. 54

65 6.ARAŞTIRMA BULGULARI Cem DURMUŞ Şekil 6.5 Mersin Limanına Komşu Sahil İçin Çökelti Stoku (Mersin Limanı Fizibilite Raporu) Mersin Limanı Şekil 6.6 Mersin Limanına Komşu Sahilde Mahmuz Uygulamaları 55

66 6.ARAŞTIRMA BULGULARI Cem DURMUŞ Mahmuzlar genel olarak 1.5 m ile 2 m derinliğe kadar uzatılmıştır. Bu da yeterli bir derinliktir. Bu derinliğe göre mahmuzların uzunlukları da normal ölçülerdedir. Çoğu mahmuzun yüksekliği çok fazla tutulmuştur. Bu hem görünüş açısından kötü, hem de derin sulara kadar uzanmadığı için dalga etkilerine maruz kalmayacağından gereksizdir. Nitekim Tömük ilçesinde siteler tarafından yapılan mahmuz uygulamalarının, belediye tarafından yükseklikleri azaltılmıştır. Bölgedeki mahmuz uygulamalarının kum tutma açısından başarısız oluşu, aşağı kıyıda erozyona yol açışı, yapıların işlevselliğini sorgulamaya sebebiyet vermektedir. Mevcut bazı uygulamalar ile kıyının korunmasız halinden daha büyük hasara uğradığı görülmektedir. Yazlık siteler tarafından münferit bir biçimde ve diğer sitelerin yaptıkları mahmuz uygulamalarıyla etkileşimi düşünülmeden yapılan mahmuz uygulamaları bu hasarın oluşmasında önemli sebeplerden birisidir. 6.5 İskeleler Mersin bölgesi iskele uygulamalarında sadece nehir ağızlarına yapılanlar dikkat çekmektedir. Sahil boyunca herhangi bir ulaşım kanalı olmaması ve göllerin bulunmaması iskele yapımına ihtiyaç doğurmamıştır. Nehir ağzına yapılan iskele uygulamalarından Tömük deresi, Arpaç deresi ve Erdemli deresi üzerine yapılanlar en dikkat çekici olanlardır. Tömük deresi üzerine yapılan iskele 70 m uzunluğuyla kumsalın başladığı yerden denize doğru, su derinliğinin 3.5 m ile 4 m arasında olduğu derinliğe kadar uzanmaktadır. Şekil 6.7 da Tömük deresi üzerine yapılmış olan iskele görülmektedir. Tömük deresi iskelelerinin arasındaki mesafe 35 m dir. İskeleler arası bu mesafe çok fazladır. Fırtına zamanı veya kış şartlarında dalgalar iskeleden içeri girmektedir. Dalganın iskeleden içeri girmesiyle, iskelenin içerisinde koruyucu tabakayla kaplanmamış kısımda tahribat meydana gelmiştir. Ayrıca dalganın kırılmasından dolayı askı haline geçen sediment, iskelenin iç kısmını doldurmuştur. Şekil 6.7 da bu tahribatlar açıkça görülmektedir. 56

67 6.ARAŞTIRMA BULGULARI Cem DURMUŞ Şekil 6.7 Tömük Deresi Üzerine Yapılmış İskele Uygulaması Arpaç deresi üzerine yapılan iskele incelenirse; Arpaç deresi üzerinde bulunan iskelelerden batıdaki kumsalın başladığı yerden 105 m uzunluğunda, doğu tarafındaki ise 90 m uzunluktadır. Yapı denize doğru 3.5 m ila 4 m derinliğe kadar girmektedir. Şekil 6.8 de Arpaç deresi üzerine yapılmış iskele ve biriken sediment açıkça görülmektedir. Arpaç deresinin batı tarafındaki iskelenin uzun olması dikkati çekmektedir. Çünkü güneybatı yönünden gelen hakim dalgaların derenin iç tarafına girmesi engellenmektedir. Şekil 6.8 den de görüldüğü gibi kıyı boyu akımından kaynaklanan sedimenti tutmada batı iskelesinin önemli bir rolü olduğu için iskelenin uzunluğunun doğu tarafındakine göre fazla olması doğru bir uygulamadır. Böylelikle biriken kumlar dere ağzından içeriye dolmayacaktır. Arpaç deresi iskeleleri arasındaki mesafe 10 m dir. İskeleler arası mesafe Tömük deresi üzerine yapılan iskeledeki kadar fazla olmadığından dalga dereden içeri girememekte ve tahribata yol açmamaktadır. 57

68 6.ARAŞTIRMA BULGULARI Cem DURMUŞ Şekil 6.8 Arpaç Deresi Üzerine Yapılmış İskele Uygulaması Erdemli deresinin üzerine yapılan iskele ise güneybatıya dönük bir şekilde 65 m uzunluğunda yapılmıştır. Yapı önü su derinliği ise 3 m dir. Şekil 6.9 de Erdemli deresinin üzerine yapılan iskele görülmektedir. Yapı kuzeye göre 170 olacak şekilde batıya döndürülmüştür. Hakim dalga geliş açısı dikkate alındığında gelen dalga direk olarak iskelenin ağız kısmından derenin içerisine girmektedir. İskeleler arası mesafe 50 m civarındadır. Şekil 6.9 dan de görüldüğü gibi iskele aralıklarının fazla olması ve dalganın iskeleden direk içeri girmesi iskelenin içerisini kum doldurarak sığlaşmaya neden olmuş ve giren dalganın etkisiyle hasarlar meydana gelmiştir. 58

69 6.ARAŞTIRMA BULGULARI Cem DURMUŞ Şekil 6.9 Erdemli Deresi Üzerine Yapılmış İskele Uygulaması Olması gereken uygulama ise iskelenin yönünün mevcut olana göre tam tersi bir yönde olması ve dalga etkisinin iskelenin iç kısmına girmemesi için iskeleler arası mesafenin dar olmasıdır. Böylelikle gelen dalga ile iskelenin kum dolması engellenecek, iskelenin içerisinde tahribat meydana gelmeyecek aynı zamanda dereden denize saçılan sediment aşağı kıyıdaki erozyonu azaltacaktır. Daha önceden, Erdemli deresi ağız kısmı balıkçılar tarafından barınak olarak kullanıldığından ve artık ihtiyaca cevap vermemesinden dolayı yeni bir balıkçı barınağı Erdemli deresinin 500 m doğusuna inşa edilmiştir. Mersin şehir merkezi sahilindeki dalga koşulları ve kıyı eğimi ile iskelelerin bulundukları bölgedeki dalga koşulları ve kıyı eğiminin aynı olduğu dikkate alınırsa dalgalar sahilden 275 m açıkta kırılacağından surf bölgesi sahilden 275 m ileridedir diyebiliriz. Bu düşünce altında incelenen hiçbir iskele yapısının surf bölgesinin ilerisine kadar uzanmadığı görülmektedir. Eğer yapılar 275 m denizin ilerisine doğru uzansaydı bu çok büyük maliyet ve stabilite sorunu ortaya çıkarabilirdi. Mevcut 59

70 6.ARAŞTIRMA BULGULARI Cem DURMUŞ yapıların önemli bir ulaşım kanalı olmaması sebebiyle iskelelerin bu uzunlukta yapılmasının gereği yoktur. Yapılan yapılar sadece nehirlerin yatak değiştirmesini engellemeye yönelik yapılmıştır. Ama özellikle Erdemli deresinin önüne yapılan iskelenin bu ihtiyaca dahi karşılık veremeyeceği anlaşılmaktadır. 6.6 Dalgakıranlar Mersin bölgesinde bulunan limanlarda ve yat limanlarında bulunan dalgakıranlar incelenecek olursa, belirgin olarak ortaya çıkan yapılar Mersin limanı, Mersin yat limanı, Kumkuyu yat limanı, Limonlu ODTÜ barınağı ve bazı yazlık sitelerin sahiline yapılmış küçük marinalar şeklindedir. Bu yapılardan Kumkuyu yat limanına ait vaziyet planı ve dalgakıran kesitleri elde edilmiştir. Kumkuyu yat limanı Erdemli ilçesinin yaklaşık 10 km batısında bulunan 200 adet yat yanaşma kapasiteli, 740 m ana dalgakıran boyuna, 300 m tali dalgakıran boyuna sahip bir kıyı yapısıdır. Mersin bölgesi dalga koşulları dikkate alınarak Kumkuyu yat limanının dalgakıranının performansı incelenmiştir. Kumkuyu yat limanının performansı incelenirken dalgakıranlardan 3 kesit ele alınmıştır. Bu kesitlerden 2 tanesi ana dalgakıranda, 1 tanesi ise tali dalgakıranda olacaktır. 50 yıllık proje ömrüne göre ana dalgakıranın kafa ve gövdesindeki kesitler, tali dalgakıranın ise kafa kısmındaki kesit derin su dalga şartları ile sığ suda meydana gelen değişiklikler göz önünde bulundurularak incelenmiştir. Şekil 6.10 da vaziyet planı görülen Kumkuyu yat limanının ana dalgakıranının 1-1, 3-3 kesitlerinde yapının normali kuzeye göre 120 dir ve yapı önü su derinliği batimetri çizgilerinden 11 m görülmektedir. 1-1 ve 3-3 kesitleri aynı dalga etkilerine maruz kalacaktır. 6-6 kesiti üzerindeki dalga etkisi ise; ana dalgakıranın kafa kısmından dönmeye uğrayan dalgalar ile olmaktadır. 50 yıl proje ömrü için: Derin su dalgası kuzeye göre 157.5, 180, (Tablo 6.1) H 0 = 6.10 m = ( H ) Tm = ( ) Tm s + Tm = s olur. 60

71 6.ARAŞTIRMA BULGULARI Cem DURMUŞ Şekil 6.10 Kumkuyu Yat Limanı Vaziyet Planı Yapının önündeki dalga yüksekliğini bulmak için öncelikle dalgaların yapıdan önce mi, sonra mı kırıldığına bakılmalıdır. Kıyı çizgisi eğimi: için: H ' = 6.10 = 6.46x10 gt x Ek 1Tablodan H b = H ' 0 Kırılan dalga yüksekliği H = m olur. b 61

72 6.ARAŞTIRMA BULGULARI Cem DURMUŞ H b gt 2 = x = 8.077x10 3 Ek 1 Tablodan d b H b = ve dalga kırılma derinliği d = 7.89 m olur. Dalga kırılma derinliği yapı önü su b derinliğine (d=11 m) göre kıyaslanırsa: d > d Dalgalar yapı önünde kırılmayacaklardır. b Dalgalar yapı önünde kırılmadığına göre sığ suda meydana gelen değişimlerden 1-1 ve3-3 kesitleri için sığlaşma ve sapma katsayıları hesaplanarak yapı önündeki dizayn dalga yükseklikleri bulunur. Bunun için Tablo 6.2 deki adımlar izlenir. Tablo 6.2 Dizayn Dalgası Hesabı Kuzeye göre Kuzeye göre 180 Kuzeye göre Açıklama d (11m) Yapı önü su derinliği L 0 (m) d / L L 0 = xtm K s Ek-1-ADKDT d / L Ek-1-ADKDT L (m) m derinlikte dalga boyu c 0 (m/s) c = 0 L0 / Tm c = L / T c (m/s) m α Batimetri çizgisine göre Dalga geliş açısı α α = arcsin( ( c / c ) x α ) 0 sin Kr K = ( α )/( cosα ) r cos 0 H = H 0 xk H s (m) s r s xk 0 62

73 6.ARAŞTIRMA BULGULARI Cem DURMUŞ 1-1 ve 3-3 kesitlerine derin sudan kuzeye göre 157.5, 180, açılarıyla gelen derin su dalgalarının yapı önündeki yüksekliklerine bakıldığında kuzeye göre yönünden gelen dalga m ile en yüksek olanıdır. Bu yüzden bu üç yönden gelen dalgalardan en elverişsiz olan yönünden gelen dalga verileri ile 1-1 ve 3-3 kesitindeki hesaplamalar yapılmıştır. 6-6 kesitine gelen dizayn dalga yüksekliği ise kuzeye göre yönünden gelen, m yüksekliğindeki dalganın dönmeye uğramış halidir. Şekil 6.11 deki gibi ana dalgakıranın kafasına göre dönme analizi yapılırsa; Dalga Geliş Yönü θ β r Ana Dalgakıran Tali Dalgakıran KIYI Şekil 6.11 Ana Dalgakırandan Dönmeye Uğrayan Dalgalar 11 m derinlikteki dalga boyu L(m) = m (Tablo 6.2) r = 195 m ( vaziyet planından ölçülen ) β = 32 (vaziyet planından ölçülen ) θ = θ= (Tablo 6.2) r/l=2.06, β=32, θ= Ek 1 Tablodan K d =0.135 Dönme katsayısı K d = bulunur. Denklem (4.16 ) kullanılırsa 63

74 6.ARAŞTIRMA BULGULARI Cem DURMUŞ H K d d = H H d = 5 x H d = 0. 68m bulunur. 6-6 kesitinin önündeki dizayn dalga yüksekliği H s = 0.68 m bulunur. Ek-1 de görülen 1-1, 3-3, 6-6 kesitleri için kullanılan koruyucu tabaka kaya ağırlıkları, denklem (5.5) kullanılarak dizayn dalgalarına, projedeki değerlerine ve yerinde ölçülen değerlerine göre kıyaslanırsa; Tablo 6.3 Koruyucu Tabaka Kaya Ağırlıkları Kesit H s (m) K D cotα ρ s (t/m³) ρ (t/m³) W (t) Hesaplanan W (t) Ölçülen W (t) Proje değeri / t t 8-10 t / t t 6-8 t / t t 4-6 t olur. Tablo 6.3 de bulunan ρ s ve ρ değerleri yerinde ölçülen değerlerdir. Stabilite katsayısı K D ise 1-1 ve 6-6 kesiti için çift tabakalı pürüzlü köşeli ocaktaşı, 3-3 kesiti için ise tek tabakalı pürüzlü ocaktaşı dikkate alınarak seçilmiştir. Tablo 6.3 de ortaya çıkan sonuçlara göre yapının koruyucu tabaka kaya ağırlıklarında sorun yoktur. Yapının filtre tabakasındaki kaya ağırlığı ile ilgili bilgiler Tablo 6.4 de verilmiştir. Tablo 6.4 Filtre Tabakası Kaya Ağırlıkları Kesit W filtre (t) Hesaplanan W filtre (t) Ölçülen W filtre (t) Proje Değeri t t Filtre tabakası yok 0.8t-2 t t t Filtre tabakası yok 0.8t-2 t t t Filtre tabakası yok 0.4t-2t Tablo 6.4 deki W filtre (t) Hesaplanan (W koruyucu /15< W filtre < W koruyucu /10) değerler Şekil 5.4 e göre yapılmıştır. Hesaplanan filtre tabakası kaya ağırlıkları proje değerlerine göre kıyaslanırsa proje değerlerinin yeterli olduğu görülmektedir. 64

75 6.ARAŞTIRMA BULGULARI Cem DURMUŞ Uygulamada ise filtre tabakası yapılmamıştır. Bu yapıya stabilite sorunu getirecektir. Filtre tabakasının olmaması yapının çekirdek kısmında bulunan malzemenin kaybolmasına sebep olacaktır. Yapının koruyucu tabakasının kalınlığı, hesaplanan değerler ile proje değerleri kıyaslanarak denklem (5.6) ya göre incelenirse; Tablo 6.5 Koruyucu Tabaka Kalınlıkları Kesit ' K D W r ρ s 1/ 3 n t (m) Hesaplanan t (m)proje Değeri m 3.25 m m 3.0 m m 2.50 m olur. Tablo 6.5 den de görüldüğü gibi, yapının koruyucu tabaka kalınlıklarının hesaplanan değerler ile proje değerleri karşılaştırıldığında yeterli olduğu görülmektedir. 3-3 kesitinde ortaya çıkan durum ise; projenin 2 tabakalı koruyucu tabakaya göre boyutlandırıldığı ancak uygulamada tek tabaka yapıldığını göstermektedir. Yapının stabilite sorunu yaşamaması için uygulamada 3-3 kesitinde kaya boyutları büyük tutulmuştur. Yapının temeli üzerinde durulacak olursa projede açık deniz tarafında temel ile ilgili herhangi bir önlem alındığı görülmemektedir. Temelin stabilitesi ile ilgili yapının eğimini fazla tutarak ve denize doğru yaklaşık 38 m uzatarak temeldeki stabilite sorununun önüne geçilmeye çalışılmıştır. Yapının minimum kret genişliği ile ilgili tahkikte denklem (5.8) kullanılarak hesap değeri ile proje değeri Tablo 6.6 daki gibi kıyaslanmıştır. Tablo 6.6 da minimum kret genişliğinin hesabı görülmektedir. Tablo 6.6 Dalgakıran Kret Genişlikleri Kesit K ( ) 1/ 3 ' D W ρ b min (m) Hesaplanan b (m) Proje Değeri r / s

76 6.ARAŞTIRMA BULGULARI Cem DURMUŞ Tablo 6.6 dan da görüldüğü gibi yapının kret genişlikleri hesaplanan minimum kret genişliklerinden daha fazladır. Yapının kret genişliği uygundur. Yapının kret üst kotu, dalga tırmanması göz önünde bulundurularak incelenecektir. Bu tahkik için Ek-1 de bulunan dalga tırmanma yüksekliği eğrisi (Hudson) kullanılarak yapı proje kret kotu ve hesaplanan kret kotu kıyaslanırsa; Tablo 6.7 Dalga Tırmanma Yüksekliği Kesit tan θ H L 0 ξ = tanθ H L 0 Hesaplanan R u (m) Proje Kret Kotu (m) m 5.50 m m 5.50 m m 4.50 m Dalga tırmanma yükseklikleri Tablo 6.7 de görülmektedir. Yapı üzerinde dalga tırmanma yükseklikleri hesaplanırken Ek-1 de bulunan Hudson un dalga tırmanma yüksekliği eğrisi kullanılmıştır. Tablo 6.7 de hesaplanan değerlerle karşılaştırıldığında, yapının kret üst kotunun proje değerinin uygun seçildiği görülmektedir. Yapının boyutları ile ilgili yapılan bu irdelemeden de anlaşılacağı gibi yapının proje değerleri yeterli stabiliteyi karşılayacak ölçüdedir. Uygulama da ise filtre tabakasının yapılmaması, bazı kesitlerde görülen tek tabakalı koruyucu kaplama tabakası kullanılması yapının stabilitesini bozacak derecededir. Uygulamadaki bu hataların sebebi projede detay bildirilmemiş olmasından kaynaklanabilir. Koruyucu tabakayı, tabaka kalınlığına göre tabaka sayısını önemsemeden oluşturmak yapının stabilitesini etkileyecektir. Projedeki koruyucu tabaka kalınlığını oluşturmak için kullanılan çok büyük hacimli taşları yerleştirmek ise pek fizibil değildir. Stabilite yönünden de tek tabakalı koruyucu tabakanın yapılması pek istenen bir durum değildir. 66

77 6.ARAŞTIRMA BULGULARI Cem DURMUŞ Filtre tabakasının amaçlarından birisi de koruyucu tabaka ile birlikte yapının çekirdek malzemesinin kaybolmasını önlemek ve yapıda aşırı dalga koşullarında meydana gelen hasarların önüne geçmektir. Filtre tabakasının olmaması sadece Kumkuyu yat limanında değil, Mersin taş dolgu kıyı duvarı ve Mersin yat limanında da karşılaşılan ortak bir sorundur. 67

78 7. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Cem DURMUŞ 7 SONUÇLAR VE ÖNERİLER Bu çalışmada, Mersin bölgesi kıyı koruma yapıları incelenerek, yapının fonksiyonelliği ve boyutlandırılması üzerine odaklanılmıştır. Bu kapsam dahilinde literatürdeki kıyı koruma yapıları, hesap kriterlerine göre Mersin ile Kumkuyu sahilleri arasındaki çeşitli kıyı koruma yapıları incelenerek öneriler sunulmuştur. Mersin şehir merkezinde kıyı boyunca dalga etkilerine karşı korunmak için yapılan taş dolgu kıyı duvarının yapılış amacına uymadığı ve yapının kıyı ile kıyının arkasındaki yapıların güvenliğini sağlayamadığı yapılan hesaplamalar sonucu belirlenmiştir. Stabilite bakımından ise, yapının boyutlarının yetersiz olduğu ve filtre tabakasının bulunmadığı gözlenmiştir. Ayrıca koruyucu tabakayı meydana getiren kayaların boyutlarının küçük oluşu, yapının stabilite sorunu yaşayacağını göstermektedir. Mersin şehir merkezindeki kıyı duvarından Erdemli ilçesine kadar olan kıyı şeridindeki mahmuz uygulamalarının kum tutma açısından başarısız olduğu ve aşağı kıyı erozyonuna yol açtığı görülmüştür. Bazı mahmuz uygulamalarının olumsuz etkilerinin olumlu etkilerinden fazla olduğu yapılan incelemeler sonucu tespit edilmiştir. Bu kapsamda, bölgedeki mahmuz uygulamalarının kıyıya olumlu yönden etkilerinin arttırılması için mahmuzların yazlık siteler tarafından münferit bir şekilde değil de, belli bir plan dahilinde, yetkili kurumların denetimiyle yapılması daha uygun olabilir. Mersin bölgesinde herhangi bir deniz ulaşım kanalının olmaması nedeniyle iskeleler sadece dere ağızlarına yapılan uygulamalarıyla dikkat çekmektedir. Yapılan iskeleler sadece önlerine yapıldıkları nehrin yerleşim bölgesi içerisinde yatak değiştirmesini engellemeye yöneliktir. İskele aralıklarının fazla olması sonucu dalgaların iskeleden direk içeri girmesi ile iskelenin içerisine kum dolarak sığlaşma meydana gelmiştir. Erdemli deresi üzerinde bulunan iskelenin yönünün de ters istikamette yapılmış olması bu etkiyi daha da arttırmıştır. Bunun sonucunda Erdemli deresinin önüne yapılan iskele uygulaması hem derenin yatak değiştirmesine sebep olabilecek hem de balıkçı teknelerinin barınma ihtiyacını karşılayamayacak durumdadır. 68

79 7. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Cem DURMUŞ Bölgedeki yat limanlarından örnek olarak incelenen Kumkuyu yat limanının dalgakıranı, incelenen kesitlerde proje değerleri hem boyut hem de kaplama tabakalarının kaya ağırlıkları açısından bölgedeki dalga koşullarında stabilitesini koruyacak değerdedir. Uygulamadaki durumunda ise, yapıda filtre tabakasının yapılmamış olması ve koruyucu tabaka kesitlerinin tek tabaka olması stabilite konusunda yapının sorun yaşayabileceğini göstermektedir. Filtre tabakasının amaçlarından birisi de koruyucu tabaka ile birlikte yapının çekirdek malzemesinin kaybolmasını önlemek ve yapıda aşırı dalga koşullarında meydana gelen hasarların önüne geçmektir. Filtre tabakasının olmaması sadece Kumkuyu yat limanında değil, Mersin taş dolgu kıyı duvarı ve Mersin yat limanında da karşılaşılan ortak bir sorundur. Bu çalışma, mevcut olanaklar dahilinde yapılan pek çok kabulden dolayı tezin kapsamındaki Mersin bölgesi için genel bilgiler vermektedir. Bu çalışmanın devamı kapsamında, yapılan gözlem ve hesapların laboratuar deneyleriyle de desteklendiği bir çalışma yapılabilir. Daha deterministlik bir analiz yapmak için bölgede kıyı morfolojisi, sediment granülometrisi ve bölgedeki kesin dalga verilerinin elde edilmesi gerekmektedir. 69

80 KAYNAKLAR BİRBEN, A.R., Kıyı Korumasında Açık Deniz Mendireklerinin Etkisinin Araştırılması. K.T.Ü. Yüksek Lisans Tezi, Trabzon, 88 sy. BOĞUŞLU, H., YILDIRIM, S., DEĞİRMENCİ, F., ÇELİK, B., Giresun,Trabzon ve Rize İllerindeki Kıyı Değişimleri ve Çözüm Önerileri.A.C. YALÇINER, III. Ulusal Kıyı Mühendisliği Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Kardelen Ofset, Ankara, s CARTER, R.W.G Coastal Environments an İntroduction To The Physical, Ecological and Estuarial Systems Of Coastlines. Academic Press.London 617p. CERC, Shore Protection Manual, 4 th Edition,U.S. Army Corps Engrs.Vickbury. DEAN, R.G., DALRYMPLE R.A., Coastal Processes. Cambridge Üniversity Press, U.K., 475. Demiryolları Limanlar Hava Meydanları (DLH) 2004, Mersin Konteyner limanı Fizibilite Raporu. FRENCH,P.W Coastal Defences, Routledge, New York, 366. GODA, Y., A Synthesis Of Breaker İndices. J.S.C.E., Vol 2, Part 2, p GRIGGS, G.B., TAİT, J.F., The Effects Of Coastal Protection Structures on Beaches Along Northern Monterey Bay California, Journal Of Coastal Research, SI , Observations On The End Effects Of Sea Walls, Shore and Beach, 57(1):25 6. GÜNBAK, A.R., YÜKSEL, Y., ÇEVİK., E., TÜMER, D., Kırılan Dalga Şartlarında Tetrapod Dalgakıran Stabilitesinin Araştırılması. A.C. Yalçıner, III. Ulusal Kıyı Mühendisliği Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Kardelen Ofset, Ankara, s HERBIRCH, J.B., Handbook Of Coastal Engeneering, Mc Graw Hill, New York. 70

81 HSU, J.R.C., SILVESTER, R., Accretion Behind Single Offshore Breakwaters in Laboratory and Field, ASCE 1/3, 2, HUDSON, R.Y Laboratory İnvestigation Of Rubble Mound Breakwaters, Trans ASCE, Vol 126, p HUNT, J.R., Direct Solution Of Wave Dispersion Equation, ASCE, Vol 105. INMAN, D.L., FRAUTSCHY, J.D, Littoral Processes and Development Of Shorlines, Proceedings Of The ASCE Conference on Coastal Engineering, Santa Barbara, CA, IRRABEN, C.R., NOGALES, S., Protection Of Ports, Proceedings Of The 17 th Congres, İnt. ASSOc Navigation Congres, Lisbon. KOMAR, P. D., Beaches Processes and Sedimentation. 2. ed.,prentice Hall, New Jersey. Mc DOUGAL, W.G., STURTEVANT, M.A., KOMAR, P.D., Laboratory and Field İnvestigations of Shoreline Stabilization Structures on Adjacent Properties. American Society Of Civil Engineers, MOODY, S The Effects Of Offshore Breakwates Upon Beach Sediment Accretion The Elmar Frontage, West Sunsex, Geography Department, Lenchester Üniversity. MUIR, W.A.M., FLEMING, C.A., Coastal Hydraulics. London NIELSEN, P., Explicit Solutions To Practical Wave Problems, Coastal Engineering Conference. NOOBLE, R.M., Coastal Structures: Effects On Shorlines. Proceedings 17th İnternational Conference On Coastal Engineering, ASCE: OWEN, M.W., Design Of Sea Walls Allowing For Wave Overtopping. Report EX924, Hydraulics Research, Wallingford, U.K. SERVER, V.F., Kıyı Boyu Sediment Taşınımı ve Kıyı Koruma Yapılarının Etkisi, Osmangazi. Ü. Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir, 125sy. SORENSEN, R.M., Basic Coastal Engineering, 3th Edition, Springer Sience and Business Media inc., New York. 71

82 SUH, K., DALRYMPLE, R.A.,1987. Offshoere Breakwaters in Laboratory and Field, ASCE 1/3, 2, SÜME, V., KARASU, S., Rize Sahilinde İyidere-Çayeli Arasında Yapılan "T" Mahmuzların Kıyı Koruma Açısından İncelenmesi. E.Çevik, IV. Ulusal Kıyı Mühendisliği Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Kozan Ofset, Ankara, 1, s TAŞ, M.C., Tek Tabakalı Taş Dolgu Dalgakıranların Güvenlik ve Ekonomik Analizi. Ç.Ü. Yüksek Lisans Tezi, Adana,70sy. USACE, Shore Protection Mannual. 4th Edition, U.S. Army Corps Of Engineers, Washington DC., Coastal Groynes and Nearshore Breakwaters, US. Army Corps Of Engineers, Report EM , Washington DC. WIEGEL, R.L.,1962. Diffraction Of Waves By Semi-İnfinite Breakwater. Journal, Hydraulics Division,American Society Of Civil Engineers, January, p YÜKSEL, Y., ÇEVİK, E., ÇELİKOĞLU, Y., Kıyı ve Liman Mühendisliği. İnşaat Mühendisleri Odası, Ankara, 400sy. YÜKSEL, Y., ÇEVİK, E., ZENGİN, Ö., Acropode Dalgakıranlarda Stabilite. E.Çevik, IV. Ulusal Kıyı Mühendisliği Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Kozan Ofset, Ankara, 2, s YÜKSEL, İ., ÖNSOY, H Karadeniz Sahil Otoyolunda Yapılan Yol ve Kıyı Koruma Yapılarının Kıyı Hidrodinamik Dengesi Açısından İncelenmesi, E.Çevik, IV. Ulusal Kıyı Mühendisliği Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Kozan Ofset, Ankara, 2, s

83 ÖZGEÇMİŞ tarihinde Adana da doğdu. İlkokulu Cebesoy İlkokulu nda, ortaokulu Gazi Orta Okulu nda, liseyi Abdulkadir Paksoy Kız Lisesinde tamamladı yılında Çukurova Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü kazandı yılında inşaat mühendisliği bölümünü bitirdiği sene Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Hidrolik Anabilim Dalı nda yüksek lisansa başladı yılında akrilik elyaf fabrikası inşaatında şantiye şefi olarak görev aldı. Yüksek lisansı sırasında orta derece Rusça öğrendi ve askerlik görevini yerine getirdi. 73

84 EKLER 74

85 EK 1 75

86 İzin Verilebilir Üstten Aşma Miktarları 76

87 Ağırlık Dalgaları Karakteristik Değişim Tablosu (ADKDT) 77

88 78

89 Dönme Katsayısının(K d ) θ, β, r / L Ye Göre Değişimi (Wiegel,1962) 79

90 Dönme Katsayısının(K d ) θ, β, r / L Ye Göre Değişimi (Wiegel,1962) 80

91 Dalga Tırmanma Yüksekliği Eğrileri(CERC,1984) Çalışma Sahası Ve Seçilen Dalga Veri Kaynakları (Mersin Limanı Fizibilite Raporu) 81

92 Mersin Yat Limanı Vaziyet Planı Erdemli O.D.T.Ü. Barınağı 82

93 83 Kumkuyu Yat Limanı 1-1 Kesiti

94 84 Kumkuyu Yat Limanı 3-3 Kesiti

95 85 Kumkuyu Yat Limanı 6-6 Kesiti

96 EK 2 86

97 Mersin Kıyı Duvarında Meydana Gelen Hasarlar Mersin Kıyı Duvarının Parapet Duvarında Meydana Gelen Hasarlar 87

98 Seri Mahmuz Uygulaması Mahmuzun Kumsalın Başladığı Yere Kadar Uzatılmama Hatası 88

99 Kumkuyu Yat Limanı Kumkuyu Yat Limanı Ana Ve Tali Dalgakıran Kafa Kısımları 89

100 Kumkuyu Yat Limanının Dalgakıranında Filtre Tabakasının Uygulanmama Hatası Kumkuyu Yat Limanının Dalgakıranında Koruyucu Tabakanın Tek Tabaka Yapıldığı Görüntüsü 90