TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD

Transkript

1 TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD TS Aralık 2005 ICS BRÜKSEL LAHANASI Brussels sprouts TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ Necatibey Caddesi No.112 Bakanlıklar/ANKARA

2 Bugünkü teknik ve uygulamaya dayanılarak hazırlanmış olan bu standardın, zamanla ortaya çıkacak gelişme ve değişikliklere uydurulması mümkün olduğundan ilgililerin yayınları izlemelerini ve standardın uygulanmasında karşılaştıkları aksaklıkları Enstitümüze iletmelerini rica ederiz. Bu standardı oluşturan Hazırlık Grubu üyesi değerli uzmanların emeklerini; tasarılar üzerinde görüşlerini bildirmek suretiyle yardımcı olan bilim, kamu ve özel sektör kuruluşları ile kişilerin değerli katkılarını şükranla anarız. Kalite Sistem Belgesi İmalât ve hizmet sektörlerinde faaliyet gösteren kuruluşların sistemlerini TS EN ISO 9000 Kalite Standardlarına uygun olarak kurmaları durumunda TSE tarafından verilen belgedir. Türk Standardlarına Uygunluk Markası (TSE Markası) TSE Markası, üzerine veya ambalâjına konulduğu malların veya hizmetin ilgili Türk Standardına uygun olduğunu ve mamulle veya hizmetle ilgili bir problem ortaya çıktığında Türk Standardları Enstitüsü nün garantisi altında olduğunu ifade eder. TSEK Kalite Uygunluk Markası (TSEK Markası) TSEK Markası, üzerine veya ambalâjına konulduğu malların veya hizmetin henüz Türk Standardı olmadığından ilgili milletlerarası veya diğer ülkelerin standardlarına veya Enstitü tarafından kabul edilen teknik özelliklere uygun olduğunu ve mamulle veya hizmetle ilgili bir problem ortaya çıktığında Türk Standardları Enstitüsü nün garantisi altında olduğunu ifade eder. DİKKAT! TS işareti ve yanında yer alan sayı tek başına iken (TS 4600 gibi), mamulün Türk Standardına uygun üretildiğine dair üreticinin beyanını ifade eder. Türk Standardları Enstitüsü tarafından herhangi bir garanti söz konusu değildir. Standardlar ve standardizasyon konusunda daha geniş bilgi Enstitümüzden sağlanabilir. TÜRK STANDARDLARININ YAYIN HAKLARI SAKLIDIR.

3 ICS TÜRK STANDARDI TS 13169/Aralık 2005 Ön söz Bu standard, Türk Standardları Enstitüsü nün Ziraat İhtisas Grubu nca hazırlanmış ve TSE Teknik Kurulu nun 22 Aralık 2005 tarihli toplantısında kabul edilerek yayımına karar verilmiştir. Bu standardın hazırlanmasında, milli ihtiyaç ve imkanlarımız ön planda olmak üzere, milletlerarası standardlar ve ekonomik ilişkilerimiz bulunan yabancı ülkelerin standardlarındaki esaslar da gözönünde bulundurularak; yarar görülen hallerde, olabilen yakınlık ve benzerliklerin sağlanmasına ve bu esasların, ülkemiz şartları ile bağdaştırılmasına çalışılmıştır. Bu standard son şeklini almadan önce; bilimsel kuruluşlar, üretici/imalatçı ve tüketici durumundaki konunun ilgilileri ile gerekli işbirliği yapılmış ve alınan görüşlere göre olgunlaştırılmıştır. Bu standardda kullanılan bazı kelime ve/veya ifadeler patent haklarına konu olabilir. Böyle bir patent hakkının belirlenmesi durumunda TSE sorumlu tutulamaz.

4 ICS TÜRK STANDARDI TS 13169/Aralık 2005 Atıf yapılan standard Reference TS 1376/Nisan 1973 Yaş Meyve ve Sebzeler - Numune Alma Fresh Fruits and Vegetables - Sampling

5 ICS TÜRK STANDARDI TS 13169/Aralık 2005 Brüksel lâhanası 0 Konu, tarif, kapsam 0.1 Konu Bu standard, Brüksel lâhanasının tarifine, sınıflandırma ve özelliklerine, numune alma ve muayeneleri ile piyasaya arz şekline dairdir. 0.2 Tarifler Brüksel lâhanası Brassica familyasından Brassica oleracea L. türünün B. bulata L. alt türüne giren ve taze olarak tüketilen sebze (Resim 1). Resim 1 - Brüksel lâhanası Yabancı madde Brüksel lâhanası içinde bulunan, kendinden başka her türlü maddeler (kum, taş, toprak, kabuk, yaprak, bitkisel parçalar, yabancı tohumlar). 0.3 Kapsam Bu standard, Madde 0.2.1'de tanımlanan ve tüketiciye arz olunan Brüksel lâhanasını kapsar. İşlenmiş Brüksel lâhanası ürünlerini kapsamaz. 1 Sınıflandırma ve özellikler 1.1 Sınıflandırma Sınıflar Brüksel lâhanası kalite özelliklerine göre; - Sınıf I, - Sınıf II olmak üzere iki sınıfa ayrılır. 1.2 Özellikler Genel özellikler Bütün sınıflara giren Brüksel lâhanaları izin verilen toleransları dâhil olmak üzere aşağıdaki özelliklerde olmalıdır: - Bütün, tam olmalı, - Sağlam olmalı (çürüyerek, kötüleşerek tüketime uygunsuz hâle gelenler ürünü etkilememeli), - Temiz olmalı, gözle görülebilir yabancı madde ihtiva etmemeli, - Taze görünümlü olmalı, - Böceklerden arî olmalı, 1

6 ICS TÜRK STANDARDI TS 13169/Aralık Hastalık ve böcek zararları bulunmamalı, - İlâç kalıntıları olmamalı, - Yaprakları gevşememiş, açılmamış ve çiçeklenme belirtisi göstermemiş olmalı, - Dondurulmuş olmamalı, - Anormal dış rutubet ihtiva etmemeli, - Yabancı tat ve koku olmamalı dır. Budanmış (sapı kesilmiş, bozulmuş dış yapraklardan ayıklanmış) Brüksel lâhanaları kendine has bir renkte olmalıdır. Budanmamış (sapı kesilmemiş, dış yapraklardan ayıklanmamış) Brüksel lâhanalarında esas yapraklarda çok hafif renk değişimine izin verilebilir. Brüksel lâhanalarının dış yaprakları, hasat, sınıflandırma ve ambalâjlama sırasında ürünün genel görünümünü etkilememek ve ürünün genel kalitesini, muhafaza kalitesini ve ambalâj içindeki sunumunu etkilemeyecek şekilde hafif zarar görmüş olabilir. Budanmış Brüksel lâhanalarında sap dış yaprakların tam altından kesilmiş olmalıdır. Sapı kesilmemiş (budanmamış) Brüksel lâhanalarında, başın bitkiye yapıştığı kısımdan kırıldığı yer temiz olmalıdır. Brüksel lâhanasının gelişmesi ve durumu aşağıdaki özelliğe imkân verecek durumda olmalıdır: - Elle dokunmaya ve taşınmaya dayanıklı olmalı, - Gideceği yere ulaştığında genel özelliklere uygun durum göstermeli dir Sınıf özellikleri Sınıf I Bu sınıfa iyi kalitedeki Brüksel lâhanaları girer. Bu sınıfa giren Brüksel lâhanaları; - Sert, sıkı, - İyi kapanmış, - İyi görünümlü, - Dondan oluşan noktacıklar, lekeler gibi kusurlardan arî olmalıdır. Bu sınıftaki Brüksel lâhanalarında ürünün iyi durumunu bozmamak şartıyla dış yapraklardaki hafif çatlaklara müsaade edilir Sınıf II Bu sınıfa kalitesinden dolayı Sınıf I e giremeyen Brüksel lâhanaları girer. Bunlar genel özellikleri karşılamalıdır. Bu sınıfa giren Brüksel lâhanaları Sınıf I e göre; - Hafif gevşek, - Az kapanmış, ancak açık olmayan bir yapıya sahiptir. Ayrıca, hafif don zararına uğramış olabilirler Boylama Boylama, Brüksel lâhanasının en geniş olduğu (ekvatoryal) bölgenin çapının ölçülmesi ile tayin edilir. En küçük çap; - Budanmış Brüksel lâhanasında 10 mm, - Budanmamış Brüksel lâhanasında 15 mm olmalıdır. Sınıf I Brüksel lâhanasında, herhangi bir ambalâj içerisindeki en küçük ve en büyük ürünün boy farkı 20 mm den fazla olmamalıdır. Sınıf I ve Sınıf II Brüksel lâhanalarında en büyük baş 30 mm den daha fazla olmamalıdır Toleranslar Belirlenen sınıfların şartlarını karşılamayan ürünlerin her bir ambalâjı için toleranslar aşağıda belirtilmiştir. 2

7 ICS TÜRK STANDARDI TS 13169/Aralık Sınıf I Bu sınıfa, Sınıf II den kütlece % 10 a kadar karışma kabul edilmektedir Sınıf II Bu sınıfa, genel özelliklere ve bu sınıfın özelliklerine uymayan Brüksel lâhanasından kütlece % 10 a kadar karışma kabul edilmektedir. Çürüme ve kötüleşme ile tüketime uygunsuz hale gelen ürünlere hiçbir şekilde tolerans tanınmaz. 1.3 Özellik, muayene ve madde numaraları Bu standardda verilen özellikler ile bunların özellik, muayene ve madde numaraları Çizelge 1'de verilmiştir. Çizelge 1 Özellik, muayene ve madde numaraları Özellikler Madde No Muayene Madde No Genel özellikler Sınıf özellikleri Boy özellikleri Toleranslar Piyasaya arz Numune alma ve muayeneler 2.1 Numune alma Numune partiden alınır. Sınıfı ve ambalâjları aynı olan ve bir seferde muayeneye sunulan Brüksel lâhanaları bir parti sayılır. Numune alma işlemi TS ) ya göre yapılmalıdır. 2.2 Muayeneler Muayenede ünite ambalâjdır, üniteler üzerinde varılacak sonuç bütün partiye uyguylanır Ambalâjın muayenesi Ambalâj ve ambalâj malzemesinin muayenesi gözle ve elle incelenerek, boyutları ölçülerek ve tartılarak yapılır. Sonucun Madde 3'e uygun olup olmadığına bakılır Ürünün muayenesi Brüksel lâhanasının muayenesi gözle ve elle incelenerek, koklanarak, tadılarak, tartılarak, ölçülerek yapılır. Sonucun Madde 1.2 ye uygun olup olmadığına bakılır. 2.3 Değerlendirme Muayene sonuçlarının her biri standarda uygunsa parti standarda uygun sayılır. 2.4 Muayene raporu Muayene raporunda en az aşağıdaki bilgiler bulunmalıdır: - Firmanın adı ve adresi, - Muayenenin yapıldığı yerin ve lâboratuvarın adı, - Muayeneyi ve/veya raporu imzalayan yetkililerin adları, görev ve meslekleri, - Numunenin alındığı tarih ile muayene tarihi, - Numunenin tanıtılması, - Muayenelerde uygulanan standardların numaraları, - Sonuçların değerlendirilmesi, - Muayene sonuçlarını değiştirebilecek faktörlerin mahsurlarını gidermek üzere alınan tedbirler, - Uygulanan muayene metotlarında belirtilmeyen veya mecburi görülmeyen fakat muayene ve deneyde yer almış olan işlemler, - Standarda uygun olup olmadığı, - Rapora ait seri numarası ve tarihi her sayfanın numarası ve toplam sayfa sayısı. 1) Bu standard metninde atıf yapılan standardın numarası, yayım tarihi, Türkçe ve İngilizce isimleri metnin başında verilmiştir. 3

8 ICS TÜRK STANDARDI TS 13169/Aralık 2005 Malın standarda uygun çıkması hâlinde ihracatçıya verilecek Kontrol (Denetleme) Belgesi nin geçerlilik süresi 8 gündür. 3 Piyasaya arz Brüksel lâhanası piyasaya ambalâjlı olarak arz edilir. 3.1 Bir örneklik Her ambalâjdaki Brüksel lâhanası kalite, orijin ve boy (eğer varsa) bakımından bir örnek olmalıdır. Ambalâjın gözle görülebilir kısmındaki her Brüksel lâhanası, ambalâjdaki her ürünü tam olarak temsil etmelidir. 3.2 Ambalâjlama Brüksel lâhanası ambalajları ürünü tam olarak koruyup, muhafaza edecek şekilde ambalâjlanmalıdır. Kırılmış buz parçaları kullanıldığı durumlarda, başların erimiş suyu almaması mutlaka sağlanmalıdır. Ambalâjın iç kısmında kullanılan malzeme mutlaka yeni olmalı, temiz ve ürünün harici ve dahili zarar görmesini önleyecek kalitede olmalıdır. Ambalâjların yapımında kullanılan her çeşit malzeme insan sağlığına zararsız, yeni, temiz ve kuru olmalıdır. Kullanılan kağıt, pul gibi malzemelerin baskısı, etiketlenmesi toksik olmayan mürekkeple yazılmalı ve tutkalla yapıştırılmalıdır. Ambalâjlar her türlü yabancı maddeden arınmış olmalıdır. Brüksel lâhanası 500 g, 750 g, 1000 g lık plâstik ambalâjlarda veya köpüklerde ambalâjlanabileceği gibi büyük ambalajlarda ambalâjlanması durumunda, ürünün nakliye esnasındaki şartlardan daha az etkilenmesi için en fazla 10 kg lık ambalâjlarda olmalıdır. 3.3 İşaretleme Brüksel lâhanası üzerine aşağıdaki bilgiler okunaklı olarak, silinmeyecek ve bozulmayacak şekilde yazılmalı ve basılmalıdır: - Firmanın ticarî unvanı ve adresi veya kısa adı ve adresi veya tescilli markası, - Bu standardın işaret ve numarası (TS 13169) - Malın adı (Brüksel lâhanası), - Parti, seri veya kod numaralarından en az biri, - Sınıfı, - Boyu (varsa) (en küçük, en büyük çapı), - Üretim bölgesi veya yöre ismi, - Kütlesi en az (g, kg), Gerektiğinde bu bilgiler Türkçe nin yanı sıra yabancı dilde de yazılabilir. Bu bilgilerin dışında reklam olarak ambalâjın içindekilere aykırı, yanıltıcı olmamak kaydıyla başka yazı, resim ve etiketler sağlığa zararsız maddelerle yazılmalı veya yapılmalı, yapıştırılmalıdır. 3.4 Muhafaza ve taşıma Brüksel lâhanası 0 ºC ilâ 10 ºC sıcaklık aralığında, %90 ± %5 nispî neme sahip depolama şartlarında 15 güne kadar muhafaza edilebilir. Brüksel lâhanası ve içinde Brüksel lâhanası bulunan ambalâjlar işleme yerlerinde, depolarda ve taşıtlarda fena koku yayan ve bunları kirleten maddelerle bir arada bulundurulmamalıdır. İçinde Brüksel lâhanası bulunan ambalâjlar gölgede tutulmalı çiğ, yağmur ve güneş altında veya dondurucu soğuklarda bırakılmamalı ve bu şartlarda yüklenip boşaltılmamalıdır. İçinde Brüksel lâhanası bulunan ambalâjların gemilere vinçle yükleme boşaltma işlerinde paletler kullanılabilir. 4

9 ICS TÜRK STANDARDI TS 13169/Aralık Çeşitli hükümler Üretici bu standarda uygun olarak ürettiğini beyan ettiği Brüksel lâhanası için istenildiğinde standarda uygunluk belgesi vermeye veya göstermeye mecburdur. Bu beyannamede satış konusu olan Brüksel lâhanasının; - Madde 1'deki özelliklere uygun olduğunu, - Madde 2'deki muayenelerin yapılmış ve uygun sonuç alınmış bulunduğunun belirtilmesi gerekir. Yararlanılan kaynaklar - KASIM, M. U. ; SÜRMELİ, N., Brüksel lâhanası yetiştiriciliği,tarım ve Köyişleri Bakanlığı Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü Yayınları, Yayın No: 87, Yalova, VURAL, H., EŞİYOK, D., DUMAN, İ., Kültür Sebzeleri (Sebze Yetiştirme). Ege Üniversitesi Basımevi, Bornova-İzmir, UN/ECE Standard FFV 08,

10 ICS TÜRK STANDARDI TS 1254/Kasım 2005 TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD TS 1254 Kasım 2005 ICS KUŞKONMAZ (Asparagus officinalis L.) Asparagus TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ Necatibey Caddesi No.112 Bakanlıklar/ANKARA

12 ICS TÜRK STANDARDI TS 1254/Kasım 2005 Ön söz Bu standard, Türk Standardları Enstitüsü nün Ziraat İhtisas Grubu nca TS 1254 (1974) ün revizyonu olarak hazırlanmış ve TSE Teknik Kurulu nun 10 Kasım 2005 tarihli toplantısında kabul edilerek yayımına karar verilmiştir. Bu standardın daha önce yayımlanmış bulunan baskıları geçersizdir. Bu standardın hazırlanmasında, milli ihtiyaç ve imkanlarımız ön planda olmak üzere, milletlerarası standardlar ve ekonomik ilişkilerimiz bulunan yabancı ülkelerin standardlarındaki esaslar da gözönünde bulundurularak; yarar görülen hallerde, olabilen yakınlık ve benzerliklerin sağlanmasına ve bu esasların, ülkemiz şartları ile bağdaştırılmasına çalışılmıştır. Bu standard son şeklini almadan önce; bilimsel kuruluşlar, üretici/ imalatçı ve tüketici durumundaki konunun ilgilileri ile gerekli işbirliği yapılmış ve alınan görüşlere göre olgunlaştırılmıştır. Bu standardda kullanılan bazı kelime ve/veya ifadeler patent haklarına konu olabilir. Böyle bir patent hakkının belirlenmesi durumunda TSE sorumlu tutulamaz.

13 ICS TÜRK STANDARDI TS 1254/Kasım 2005 Atıf yapılan standardlar References TS 1376/ Haziran 1973 Yaş Meyve ve Sebzeler - Numune Alma Fresh Fruits and Vegetables - Sampling TS 3757/ Nisan 1982 Kuşkonmaz Depolama Kılavuzu Asparagus-Guide to Storage TS 5544/ Mart 1988 Kuşkonmaz-Soğukta Taşıma Kuralları Asparagus-Guide to Refrigerated Transport

14

15 ICS TÜRK STANDARDI TS 1254/Kasım 2005 Kuşkonmaz (Asparagus officinalis L.) 0 Konu, tarif, kapsam ve uygulama alanı 0.1 Konu Bu standard, kuşkonmaz bitkisinin tarifine, sınıflandırma ve özelliklerine, numune alma ve muayeneleri ile piyasaya arz şekline dairdir. 0.2 Tarif Kuşkonmaz Asparagus officinalis L. türüne giren bitkilerin toprak altı ve toprak üstü sürgünleri Yabancı madde Kuşkonmaz içinde bulunan kum, taş, toprak, kabuk, yaprak, bitkisel parçalar, yabancı tohumlar gibi kendinden başka her türlü madde. 0.3 Kapsam Bu standard, tüketiciye taze olarak arz olunan kuşkonmazı kapsar. İşlenmiş kuşkonmazı kapsamaz. 0.4 Uygulama alanı Bu standard, çapı 3 mm nin altında olan yeşil ve menekşe/yeşil kuşkonmazlar ile çapı 8 mm nin altında olan beyaz ve menekşe kuşkonmazlar hariç diğer kuşkonmazlara uygulanır. 1 Sınıflandırma ve özellikler 1.1 Sınıflandırma Kuşkonmazlar; renklerine göre gruplara, uzunluklarına göre boylara, kalite özellikleri ve çaplarına göre sınıflara ayrılır Gruplar Kuşkonmazlar renklerine göre; - Beyaz, - Menekşe, - Menekşe/yeşil, - Yeşil olmak üzere dört gruba ayrılır Boylar Kuşkonmazlar uzunluklarına göre; - Uzun, - Kısa, - Uç olmak üzere üç boya ayrılır Sınıflar Kuşkonmazlar kalite özellik ve çaplarına göre; - Ekstra, - Sınıf I, - Sınıf II olmak üzere üç sınıfa ayrılır. 1

16 ICS TÜRK STANDARDI TS 1254/Kasım 2005 Kuşkonmazların sınıflara göre en küçük çapları Çizelge 1 de verilmiştir. 1.2 Özellikler Genel özellikler Bütün sınıflara giren kuşkonmazlar izin verilen toleransları dahil olmak üzere; - Bütün olmalı, - Sağlam olmalı (çürüyerek, kötüleşerek tüketime uygunsuz hale gelenler ürünü etkilememeli), - Uygun olmayan yıkama zararları bulunmamalı (Sürgüler yıkanmış olabilirler ancak ıslatılmış olmamalı), - Temiz olmalı, gözle görülebilir yabancı maddelerden arî olmalı, - Taze görünümlü ve taze kokulu olmalı, - Böceklerden arî olmalı, - Böcek zararlarından arî olmalı, - Yara, bere bulunmamalı, - Anormal dış rutubet ihtiva etmemeli, - Yabancı tat ve koku olmamalı dır. Kuşkonmazlarda oyuk, yarık, kabuk soyulması ve kırılma bulunmamalıdır. Hasat sonrası oluşabilecek küçük çatlaklara Madde de belirtilen sınıf toleransları dahilinde izin verilmektedir. Kuşkonmazların gelişmesi ve durumu aşağıdaki özelliklere imkan verecek durumda olmalıdır; Elle dokunmaya ve taşınmaya dayanıklı olmalı, Gideceği yere ulaştığında tatmin edici durum göstermelidir. Kuşkonmazlar demet halinde ambalajlandıkları zaman gösterişli olmalarını sağlamak için, demetin dış yüzündeki sürgünlerin dip kısımları mümkün olduğunca temiz 1 cm yi geçmeyecek şekilde kesilebilir Grup özellikleri Kuşkonmazlar; Beyaz (tamamen beyaz), Menekşe (mor, uçları pembeden mora kadar), Menekşe/yeşil (bir kısmı hem menekşe hem de yeşil), Yeşil (uçları ve bir kısmı yeşil) renktedir. Kuşkonmaz sürgünleri boylarının (uzunluklarının) orta noktasının çaplarına göre belirlenir. Gruplara ve sınıflara göre en küçük çaplar Çizelge 1 de verilmiştir. Çizelge 1 Gruplara ve sınıflara göre en küçük çap değerleri Gruplar Sınıflar Çap, mm, en küçük Birörneklik Ekstra 12 Aynı ambalaj veya demet içindeki kuşkonmazların çapları arasındaki fark 8 mm den fazla olmamalıdır. Sınıf I 10 Aynı ambalaj veya demet içindeki kuşkonmazların çapları arasındaki fark 10 mm den fazla olmamalıdır. Beyaz ve Menekşe kuşkonmaz Sınıf II 8 Birörneklik zorunluluğu yoktur. Menekşe/yeşil ve Yeşil kuşkonmaz Ekstra ve Sınıf I 3 Aynı ambalaj veya demet içindeki kuşkonmazların çapları arasındaki fark 8 mm den fazla olmamalıdır. Sınıf II 3 Birörneklik zorunluluğu yoktur. 2

17 ICS TÜRK STANDARDI TS 1254/Kasım Boy özellikleri Kuşkonmaz, Uzun: 17 cm den uzun, Kısa : 12 cm 17 cm, Uç: 12 cm den kısa olmak üzere üç boydadır. Not - Ambalâjlara dökme halinde konulan Sınıf II kuşkonmazlar; beyaz ve menekşe renkli olanları 12 cm ilâ 22 cm arasında, yeşil renklileri ise en çok 12 ilâ 27 cm uzunlukta olabilir. Ambalâjlanmış sürgün demetleri içerisinde en fazla 5 cm boy farkı bulunabilir Sınıf özellikleri Ekstra Bu sınıfa üstün kalitedeki kuşkonmazlar girer. Bunlar, grubun kendine has renginde olmalı ve özelliklerini taşımalı, iyi gelişmiş, bütün olmalıdır. Uçları çok sıkı ve kapalı durumda bulunmalıdır. Ürünün dış görünüşünde, ambalâj içindeki sunumunu ve kalitesini etkilemeyecek çok hafif yüzeysel kusurlar (tüketicinin normal soyma ile giderebileceği çok hafif birkaç pas lekesi gibi) dışında kusur bulunmamalıdır. Ekstra sınıftaki beyaz kuşkonmazlarda sürgün ve sürgün ucu beyaz olmalıdır, Kesilmiş kuşkonmazların sürgünleri soluk pembe renkte olabilir. Yeşil kuşkonmazlar tamamen yeşil olmalıdır. Bu sınıfa giren kuşkonmazlar hiçbir odunlaşma belirtisi göstermemelidir Sınıf I Bu sınıfa iyi kalitedeki kuşkonmazlar girer. Bunlar, grubun kendine has renginde olmalı ve özelliklerini taşımalı, iyi gelişmiş ve bütün olmalıdır. Uçları sıkı ve kapalı olmalıdır, hafifçe eğik olabilir. Normal soyma ile giderilebilecek hafif birkaç pas izi bulunabilir. Kesilmiş beyaz kuşkonmazların sürgünleri soluk pembe renkte olabilir. Yeşil kuşkonmazların uzunluğunun en az % 80 i yeşil olmalıdır. Beyaz kuşkonmazlarda odunumsu sürgünler bulunmamalıdır. Diğer kuşkonmazlarda normal soyma ile giderilebilecek hafif odunlaşma belirtisi bulunabilir Sınıf II Bu sınıfa kalitesinden dolayı daha üst sınıfa giremeyen kuşkonmazlar girer. Bunlar asgarî özellikleri karşılamalıdır. Bu sınıfa giren kuşkonmazlar, diğer sınıflara göre daha az düzgün, daha çok eğik ve uçları daha az sıkıdır. Soyulma ile giderilebilen pas izleri bulunabilir. Sürgünler hafif odunumsu yapıda olabilirler. Beyaz kuşkonmazların uçları yeşilden başka renkte olabilir. Menekşe kuşkonmazların uçları hafifçe yeşil renkte olabilir. Yeşil kuşkonmazların uzunluğunun en az % 60 ı yeşil renkte olmalıdır. 1.3 Toleranslar Grup toleransları Beyaz kuşkonmazlar içinde kütlece veya sayıca Ekstra ve Sınıf I de % 10, Sınıf II de % 15 menekşe renginde kuşkonmazlar bulunabilir. Menekşe, menekşe/yeşil ve yeşil kuşkonmazlar içinde diğer gruplardan olan kuşkonmazlara kütlece veya sayıca % 10 tolerans tanınır Boy toleransları Ambalajda belirtilen boylama sınırlarına uymayan kuşkonmazlara, uzunlukta 1 cm yi, çapta 2 mm yi geçmemek üzere kütlece veya sayıca en çok % 10 tolerans tanınır. 3

18 ICS TÜRK STANDARDI TS 1254/Kasım Sınıf toleransları Ekstra Bu sınıfa, Sınıf I den (hasattan sonra meydana gelen yara izi niteliğinde olmayan hafif çatlaklı kuşkonmazlardan) kütlece veya sayıca % 5 e kadar karışma kabul edilmektedir Sınıf I Bu sınıfa, Sınıf II den (hasattan sonra meydana gelen yara izi niteliğinde olmayan hafif çatlaklı kuşkonmazlardan) kütlece veya sayıca % 10 a kadar karışma kabul edilmektedir Sınıf II Bu sınıfa, tüketime engel kusurları bulunmayan kuşkonmazlardan kütlece veya sayıca % 10 a kadar karışma kabul edilmektedir. 1.4 Özellik, muayene ve madde numaraları Bu standardda verilen özellikler ile bunların özellik, muayene ve madde numaraları Çizelge 2'de verilmiştir. Çizelge 2 Özellik, muayene ve madde numaraları Özellikler Madde No Muayene Madde No Genel özellikler Grup özellikleri Boy Özellikleri Sınıf Özellikleri Toleranslar Piyasaya arz Numune alma ve muayeneler 2.1 Numune alma Numune partiden alınır. Grubu, sınıfı, boyu ve ambalâjları aynı olan ve bir seferde muayeneye sunulan kuşkonmazlar bir parti sayılır. Kuşkonmaz numunesi TS ) ya göre alınır. 2.2 Muayeneler Ambalâjın muayenesi Ambalâj ve ambalâj malzemesinin muayenesi gözle ve elle incelenerek, boyutları ölçülerek ve tartılarak yapılır. Sonucun Madde 3'e uygun olup olmadığına bakılır Ürünün muayenesi Kuşkonmazın muayenesi gözle ve elle incelenerek, koklanarak, tadılarak, tartılarak, ölçülerek yapılır. Sonucun Madde 1.2.1, Madde 1.2.2, Madde ve Madde e uygun olup olmadığına bakılır. 2.3 Değerlendirme Muayene sonuçlarının her biri standarda uygunsa parti standarda uygun sayılır. 1) Bu standard metninde atıf yapılan standardların numaraları, yayım tarihleri, Türkçe ve İngilizce isimleri metnin başında verilmiştir. 4

19 ICS TÜRK STANDARDI TS 1254/Kasım Muayene raporu Muayene raporunda en az aşağıdaki bilgiler bulunmalıdır; Firmanın adı ve adresi, Muayenenin yapıldığı yerin/lâboratuvarın adı, Muayeneyi yapanın ve/veya raporu imzalayan yetkililerin adları, görev ve meslekleri, Numunenin alındığı tarih ile muayene tarihi, Numunenin tanıtılması, Muayenelerde uygulanan standardların numaraları, Sonuçların değerlendirilmesi, Muayene sonuçlarını değiştirebilecek faktörlerin mahsurlarını gidermek üzere alınan tedbirler, Uygulanan muayene metotlarında belirtilmeyen veya mecburi görülmeyen fakat muayenede yer almış olan işlemler, Standarda uygun olup olmadığı, Rapora ait seri numarası ve tarih, her sayfanın numarası ve toplam sayfa sayısı. 3 Piyasaya arz Kuşkonmaz piyasaya ambalâjlı olarak arz edilir. 3.1 Bir örneklik Her ambalâjdaki kuşkonmaz grup, boy, sınıf, kalite ve orijin bakımından bir örnek olmalıdır. Grup ve sınıflara göre birörneklik değerleri Çizelge 1 de verilmiştir. Ambalâjın gözle görülebilir kısmındaki her kuşkonmaz, ambalâjdaki ürünü tam olarak temsil etmelidir. Ambalâjın görünen kısmındaki durum, tüm ambalâj için geçerli olmalı; ambalâjın üstünde ve altındaki kuşkonmazlar aynı görünüm ve kaliteye sahip olmalıdır. 3.2 Ambalâjlama Ambalâjlar her türlü yabancı maddeden arınmış olmalı, rutubet ve koku çeken malzemeden yapılmamalıdır. Kuşkonmazlar; demet veya dökme halinde ambalajlanır. Demetler halinde ambalajlandığında; demetler sıkıca bağlanarak ve her demet kağıtla sarılarak ambalajları içine düzgün olarak dizilir. Dökme halinde ambalajlandığında; ambalajlar içerisine demet yapılmadan dizilerek konulur. Ambalâjlar taşıma sırasında kuşkonmazların korunmasını sağlayacak, insan sağlığına zarar vermeyecek şekilde plastik malzemelerden yapılmış olmalıdır. Ambalaj olarak kullanılacak malzeme; yeni, temiz, ürünün harici ve dahili zarar görmesini önleyecek kalitede olmalıdır. Kuşkonmaz dolu ambalâj kaplarının üst kısmı, ürünü iyi muhafaza edecek şekilde dizayn edilmelidir. Ambalâjların yapımında kullanılan her çeşit malzeme insan sağlığına zararsız, yeni, temiz ve kuru olmalıdır. İhracatta kullanılan kağıt, pul gibi malzemelerin baskısı, etiketlenmesi toksik olmayan mürekkeple yazılmalı ve tutkalla yapıştırılmalıdır. 3.3 İşaretleme Kuşkonmaz üzerine aşağıdaki bilgiler okunaklı olarak, silinmeyecek ve bozulmayacak şekilde yazılmalı ve basılmalıdır: Firmanın ticari unvanı ve adresi veya kısa adı ve adresi veya tescilli markası, Bu standardın işaret ve numarası (TS 1254 şeklinde), Malın adı ( kuşkonmaz), Grubu, Boyu, Sınıfı, Parti, Seri veya kod numaralarından en az biri, Demet halinde ise demet sayısı ve bir demetin kütlesi, (g veya kg), Kütlesi en az (g, kg), Büyük ambalâjlardaki küçük tüketici ambalâjların sayısı ve kütlesi (isteğe bağlı). 5

20 ICS TÜRK STANDARDI TS 1254/Kasım 2005 Gerektiğinde bu bilgiler Türkçe nin yanı sıra yabancı dilde de yazılabilir. Bu bilgilerin dışında reklam olarak ambalâjın içindekilere aykırı, yanıltıcı olmamak kaydıyla başka yazı, resim ve etiketler sağlığa zararsız maddelerle yazılmalı veya yapılmalı, yapıştırılmalıdır. 3.4 Muhafaza ve taşıma Kuşkonmaz ve içinde kuşkonmaz bulunan ambalâjlar işleme yerlerinde, depolarda ve taşıtlarda kötü koku yayan ve bunları kirleten maddelerle bir arada bulundurulmamalıdır. İçinde kuşkonmaz bulunan ambalâjlar gölgede tutulmalı çiğ, yağmur ve güneş altında veya dondurucu soğuklarda bırakılmamalı ve bu şartlarda yüklenip boşaltılmamalıdır. İçinde kuşkonmaz bulunan ambalâjların gemilere vinçle yükleme boşaltma işlerinde paletler kullanılmalıdır. Kuşkonmazların muhafaza TS 3757 ye, taşınması TS 5544 e göre yapılmalıdır. 4 Çeşitli hükümler Üretici bu standarda uygun olarak ürettiğini beyan ettiği kuşkonmaz için istenildiğinde standarda uygunluk belgesi vermeye veya göstermeye mecburdur. Bu beyannamede satış konusu olan kuşkonmazın; Madde 1'deki özelliklere uygun olduğunu, Madde 2'deki muayene ve deneylerin yapılmış ve uygun sonuç alınmış bulunduğunun belirtilmesi gerekir. Yararlanılan kaynaklar - ABAK, Kazım., Enginar ve Kuşkonmaz Yetiştiriciliği, TAV Yayınları, Yalova, Kuşkonmaz Yetiştiriciliği,Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Yayınları, Ankara, UN/ECE Standard FFV 04, Vural, H., Eşiyok, D., Duman, İ., Kültür Sebzeleri (Sebze Yetiştirme). Ege Üniversitesi Basımevi. Bornova, İzmir,

21 TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD TS Nisan 2005 ICS ACI MARUL (Yabanî Hindiba) Witloof chicory TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ Necatibey Caddesi No.112 Bakanlıklar/ANKARA

23 ICS TÜRK STANDARDI TS 13151/Nisan 2005 Ön söz Bu standard, Türk Standardları Enstitüsü nün Ziraat Hazırlık Grubu nca hazırlanmış ve TSE Teknik Kurulu nun 21 Nisan 2005 tarihli toplantısında kabul edilerek yayımına karar verilmiştir. Bu standardın hazırlanmasında, milli ihtiyaç ve imkanlarımız ön planda olmak üzere, milletlerarası standardlar ve ekonomik ilişkilerimiz bulunan yabancı ülkelerin standardlarındaki esaslar da gözönünde bulundurularak; yarar görülen hallerde, olabilen yakınlık ve benzerliklerin sağlanmasına ve bu esasların, ülkemiz şartları ile bağdaştırılmasına çalışılmıştır. Bu standard son şeklini almadan önce; bilimsel kuruluşlar, üretici/imalatçı ve tüketici durumundaki konunun ilgilileri ile gerekli işbirliği yapılmış ve alınan görüşlere göre olgunlaştırılmıştır.

24 ICS TÜRK STANDARDI TS 13151/Nisan 2005 İçindekiler 0 Konu, tarif, kapsam Konu Tarif Kapsam Sınıflandırma ve özellikler Sınıflandırma Özellikler Özellik, muayene ve madde numaraları Numune alma ve muayeneler Numune alma Muayeneler Değerlendirme Muayene raporu Piyasaya arz Bir örneklik Ambalâjlama İşaretleme Muhafaza ve taşıma Çeşitli hükümler... 6 Yararlanılan kaynaklar... 6

25 ICS TÜRK STANDARDI TS 13151/Nisan 2005 Atıf yapılan standard Reference TS /Nisan 1995 Muayene ve Deney İçin Numune Alma Metotları-Bölüm 1: Parti Muayene İçin Kabul Edilebilir Kalite Seviyesine (AQL) Göre Numune Alma Plânları Sampling Procedures for İnspection by Attributes- Part 1: Sampling Plans İndexed by Acceptable Quality Level (AQL) for Lot-By-Lot İnspection

26 ICS TÜRK STANDARDI TS 13151/Nisan 2005 Acı marul (Yabanî Hindiba) 0 Konu, tarif, kapsam 0.1 Konu Bu standard, acı marulun tarifine, sınıflandırma ve özelliklerine, numune alma ve muayeneleri ile piyasaya arz şekline dairdir. 0.2 Tarif Acı marul (Yabanî Hindiba) Asteraceae (Compositae) familyasından Cichorium intybus L. türüne giren ve taze olarak tüketilen sebze (Şekil 1). Şekil 1 - Acı marul Yabancı madde Acı marul içinde bulunan, kendinden başka her türlü maddeler (kum, taş, toprak, kabuk, yaprak, bitkisel parçalar vb). 0.3 Kapsam Bu standard, Madde 0.2.1'de tanımlanan ve tüketiciye taze olarak arz olunan acı marulu kapsar. İşlenmiş acı marul ürünlerini kapsamaz. 1 Sınıflandırma ve özellikler 1.1 Sınıflandırma Sınıflar Acı marul kalite özelliklerine göre; - Ekstra, - Sınıf I, - Sınıf II olmak üzere üç sınıfa ayrılır. 1.2 Özellikler Genel özellikler Bütün sınıflara giren acı marullar, izin verilen toleransları dahil olmak üzere aşağıdaki özelliklerde olmalıdır: - Bütün, tam olmalı, - Sağlam olmalı (çürüyerek, kötüleşerek tüketime uygunsuz hale gelenler ürünü etkilememeli), - Temiz olmalı, gözle görülebilir yabancı madde ihtiva etmemeli, - Taze görünümlü olmalı, - Böceklerden arî olmalı, - Böcek zararları bulunmamalı, 1

27 ICS TÜRK STANDARDI TS 13151/Nisan Renk solgunluğu (kırmızımtrak), don zararı ve yara izlerinden arî olmalı, - Bitkinin uzunluğunun 3/4 den daha fazla sivri çiçek uçları olmamalı, - Beyaz, sarımsı beyaz renk solgunluğu vb. bulunmamalı, - Anormal dış rutubet ihtiva etmemeli, - Yabancı tat ve koku olmamalı dır. Acı marulun gelişmesi ve durumu aşağıdaki özellikleri sağlamalıdır: - Elle dokunmaya ve taşınmaya dayanıklı olmalı, - Gideceği yere ulaştığında genel özelliklere uygun durum göstermeli dir Sınıf özellikleri Ekstra Bu sınıfa çok iyi kalitedeki acı marul girer. Bu sınıfa giren acı marullar; - Sert, - İyi görünümlü, - Kapalı başlı (Başlar sivri ve uçları iyi kapanmış) olmalıdır. Ayrıca; - Dış yaprakları, en az acı marulun 3/4 ü uzunluğunda bulunmalı, - Tam yeşillenmemiş veya cansız görünümlü olmamalı dır. Bu sınıftaki acı marullarda yüzeysel çok hafif kusurlar dışında kusur bulunmamalıdır. Ürünün genel görünümünü etkilememek şartıyla, ürün kalitesi, muhafaza kalitesi ve ambalâj içindeki sunumu etkilemeyecek şekilde hafif kusurlara müsaade edilebilir Sınıf I Bu sınıfa iyi kalitedeki acı marullar girer. Bu sınıfa giren acı marullar; - Oldukça sert olmalı, - Dış yaprakları acı marulun en az 3/4 ü uzunluğunda olmalı, - Yeşilimsi veya cansız görünümlü olmamalı dır. Ürünün genel görünümünü etkilememek şartıyla, ürün kalitesi, muhafaza kalitesi ve ambalâj içindeki sunumu etkilemeyecek hafif kusurlara müsaade edilebilir. Ayrıca; bu sınıfa giren acı marullar, ekstra sınıfa göre daha az iyi görünümlü ve uçları daha az sıkı kapanmış durumda olabilir (Açıklığın çapı, acı marulun çapının 1/5 ini geçmemelidir) Sınıf II Bu sınıfa kalitesinden dolayı daha üst sınıflara giremeyen, ancak asgarî özellikleri taşıyan acı marullar girer. Bu sınıfa giren acı marullar için, kalitede istenen temel özellikleri bulundurmak şartıyla, ürünün muhafaza kalitesini ve ambalâj içinde sunumunu etkilemeyecek kusurlar aşağıda verilmiştir: - Hafifçe düzensiz şekil, biçim kusuru, - Yaprak uçlarında hafifçe yeşilimsi ton farkı, - Uçlarda hafifçe açıklık (Açıklığın çapı, acı marulun çapının 1/3 ünü geçmemelidir). Bu sınıfa giren acı marullar, sınıfın diğer özelliklerini yerine getirmek ve bir örnek ambalâjlarda ayrı ayrı sunulmak üzere, düzensiz şekil gibi biçim kusuruna sahip olabilir. 2

28 ICS TÜRK STANDARDI TS 13151/Nisan Boylama Boylama, acı marulun dikey eksendeki en geniş kısmının çapı ve uzunluğu ile belirlenir. Boylama ile ilgili değerler Çizelge 1 de verilmiştir. Çizelge 1 Sınıflara göre boy özellikleri Çap, en küçük, cm Özellikler Ekstra Sınıf I Sınıf II - Uzunluğu 14 cm den az olanlar - Uzunluğu 14 cm den fazla olanlar 2,5 3,0 2,5 3,0 2,5 2,5 Çap, en büyük, cm 6,0 8,0 - Uzunluk, en az, cm 9,0 9,0 9,0 Uzunluk, en çok, cm 17,0 20,0 24, Tolerans Belirlenen sınıfların şartlarını karşılamayan ürünlerin her bir ambalâjı için kalite ve boylama ile ilgili toleranslar gösterilmiştir Kalite toleransları Ekstra Bu sınıfa, Sınıf I den kütlece veya sayıca % 5 e kadar karışma kabul edilebilir Sınıf I Bu sınıfa, Sınıf II den kütlece veya sayıca % 10 a kadar karışma kabul edilebilir Sınıf II Bu sınıfa, asgarî özelliklere ve sınıfın özelliklerine uymayan acı marullardan kütlece veya sayıca % 10 a kadar karışma kabul edilebilir (Çürüme ve kötüleşme ile tüketime elverişsiz hale gelen ürünlere tolerans tanınmaz) Boylama ile ilgili toleranslar Bütün sınıflar için boy toleransı ± 1 cm dir. Ancak bütün sınıflarda acı marul kütlece veya sayıca % 10 ununda daha fazla sapmaya müsaade edilebilr. En küçük çap için tolerans tanınmaz. Aynı ambalâj içerisinde; - Acı marullar arasında izin verilen çap farkı (en çok) Ekstra için 2,5 cm, Sınıf I için 4,0 cm ve Sınıf II için 5,0 cm dir. - Acı marullar arasında izin verilen uzunluk farkı (en çok) Ekstra için 5,0 cm, Sınıf I için 8,0 cm ve Sınıf II için 10,0 cm dir. 1.3 Özellik, muayene ve madde numaraları Bu standardda verilen özellikler ile bunların özellik, muayene ve madde numaraları Çizelge 2'de verilmiştir. Çizelge 2 Özellik, muayene ve madde numaraları Özellikler Madde No Muayene Madde No Genel özellikler Sınıf özellikleri Boy özellikleri Toleranslar Piyasaya arz

29 ICS TÜRK STANDARDI TS 13151/Nisan Numune alma ve muayeneler 2.1 Numune alma Sınıfı ve ambalâjları aynı olup bir defada muayeneye sunulan acı marullar bir parti sayılır. Muayene için Çizelge 3 de verilen partiyi oluşturan ambalâj birimlerinin miktarlarına göre karşılarında gösterilen sayıda ambalâj partiden rasgele ayrılır. Burada; N = Parti içindeki ambalâj sayısı, n = Numune olarak ayrılacak ambalâj sayısı dır. Çizelge 3 - Numune için ayrılacak ambalâj sayısı Partideki ambalâj sayısı (N) 25 dahil Muayene için ayrılacak ambalâj sayısı (n) Muayene için ambalâjlar TS ) 'da belirtilen metoda göre ayrılır. Buna göre partiyi meydana getiren ambalâjlar birden başlanarak 1,2,3,... N şeklinde numaralandırmalı ve herhangi bir ambalâjdan başlanarak 1,2,3...şeklinde (N /n =r ) kadar sayılmalı (r ), tam sayı değilse tam sayıya tamamlanmalı ve (r)' inci ambalâj numune olarak ayrılmalıdır. Sayma ve ayırma işlemleri Çizelge 3'de yer alan numune sayısına ulaşıncaya kadar sürdürülür. Küçük ambalâjlar, büyük ambalâjlar içerisine konularak sevk edildiği takdirde birim ambalâj büyük ambalâjlardır. 2.2 Muayeneler Ambalâj ve ambalâj malzemesinin muayenesi Ambalâj ve ambalâj malzemesinin muayenesi gözle, elle incelenerek ve tartılarak yapılır. Sonucun Madde 3'e uygun olup olmadığına bakılır Acı marulların muayenesi Acı marulun muayenesi gözle, elle incelenerek, koklanarak, tadılarak, tartılarak, ölçülerek yapılır. Sonucun Madde 1.2.1, Madde ve Madde e uygun olup olmadığına bakılır. 2.3 Değerlendirme Muayene sonuçlarının her biri standarda uygunsa parti standarda uygun sayılır. 1) Bu standard metninde atıf yapılan standardın numarası, yayım tarihi, Türkçe ve İngilizce isimleri metnin başında verilmiştir. 4

30 ICS TÜRK STANDARDI TS 13151/Nisan Muayene raporu Muayene raporunda en az aşağıdaki bilgiler bulunmalıdır; - Firmanın adı ve adresi, - Muayenenin yapıldığı yerin lâboratuvarın adı, - Muayeneyi ve deneyi yapanın ve/veya raporu imzalayan yetkililerin adları, görev ve meslekleri, - Numunenin alındığı tarih ile muayene ve deney tarihi, - Numunenin tanıtılması, - Muayene ve deneylerde uygulanan standardların numaraları, - Sonuçların değerlendirilmesi, - Muayene sonuçlarını değiştirebilecek faktörlerin mahsurlarını gidermek üzere alınan tedbirler, - Uygulanan muayene metotlarında belirtilmeyen veya mecburi görülmeyen fakat muayene ve deneyde yer almış olan işlemler, - Standarda uygun olup olmadığı, - Rapora ait seri numarası ve tarih her sayfanın numarası ve toplam sayfa sayısı. 3 Piyasaya arz Acı marul piyasaya ambalâjlı olarak arz edilir. 3.1 Bir örneklik Her ambalâjdaki acı marul, kalite, sınıf, ticarî tip, orijin, boy ve çap bakımından toleranslarıyla bir örnek olmalıdır. Ambalâjın gözle görülebilir kısmındaki her acı marul, ambalâjdaki her ürünü tam olarak temsil etmelidir. 3.2 Ambalâjlama Acı marul, ürünü tam olarak koruyup, muhafaza edecek şekilde ambalâjlanmalıdır. Ambalâjın iç kısmında kullanılan malzeme mutlaka yeni ve temiz olmalı, ürünün haricî ve dâhilî zarar görmesini önleyecek kalitede olmalıdır. Tahta ambalâj kullanıldığında, ürün ambalâjın bütün yüzeylerinden koruyucu madde ile ayrılmış olmalıdır. Ambalâjların yapımında kullanılan her çeşit malzeme insan sağlığına zararsız, yeni, temiz ve kuru olmalıdır. Kullanılan kâğıt, pul gibi malzemelerin baskısı, etiketlenmesi toksik olmayan mürekkeple yazılmalı ve tutkalla yapıştırılmalıdır. Ambalâjlar her türlü yabancı maddeden arî olmalıdır. Acı marul ambalâjları; - Sert, düzenlenmiş, - Esnek küçük, olabilir. Sınıf II deki düzensiz şekil kusurlu acı marullar 7 kg veya daha fazla kütleli olacak şekilde ambalâjlanmalıdır. 3.3 İşaretleme Acı marul üzerine aşağıdaki bilgiler okunaklı olarak, silinmeyecek ve bozulmayacak şekilde yazılmalı ve basılmalıdır: - Firmanın ticarî unvanı ve adresi veya kısa adı ve adresi veya tescilli markası, - Bu standardın işaret ve numarası ( TS şeklinde), - Malın adı ( Acı marul), - Sınıfı, - Boyu cm olarak (en az, en çok uzunluğu), - Üretim bölgesi veya yerel ismi, - Düzensiz şekil bozukluğu, (eğer varsa)(sınıf II için), - Parti numarası, - Kütlesi en az (g, kg), - Büyük ambalâjlardaki küçük tüketici ambalâjlarının sayısı ve kütlesi (isteğe bağlı). 5

31 ICS TÜRK STANDARDI TS 13151/Nisan 2005 Gerektiğinde bu bilgiler Türkçe nin yanı sıra yabancı dilde de yazılabilir. Bu bilgilerin dışında reklam olarak ambalâjın içindekilere aykırı, yanıltıcı olmamak kaydıyla başka yazı, resim ve etiketler sağlığa zararsız maddelerle yazılmalı veya yapılmalı, yapıştırılmalıdır. Küçük tüketici ambalâjlarında bu bilgiler bir etikete yazılarak ambalâj içine bırakılabilir. 3.4 Muhafaza ve taşıma - Acı marul oda sıcaklığının altında olmak şartıyla, uygun depolama şartlarında 15 güne kadar muhafaza edilebilir. - Acı marul ve içinde acı marul bulunan ambalâjlar işleme yerlerinde, depolarda ve taşıtlarda fena koku yayan ve bunları kirleten maddelerle bir arada bulundurulmamalıdır. - İçinde acı marul bulunan ambalâjlar gölgede tutulmalı çiğ, yağmur ve güneş altında veya dondurucu soğuklarda bırakılmamalı ve bu şartlarda yüklenip boşaltılmamalıdır. - İçinde acı marul bulunan ambalâjların, gemilere vinçle yükleme boşaltma işlerinde paletler kullanılmalıdır. 4 Çeşitli hükümler Üretici bu standarda uygun olarak ürettiğini beyan ettiği acı marul için istenildiğinde standarda uygunluk belgesi vermeye veya göstermeye mecburdur. Bu beyannamede satış konusu olan acı marulun; - Madde 1'deki özelliklere uygun olduğunu, - Madde 2'deki muayene ve deneylerin yapılmış olduğundan ve uygun sonuç alındığının bulunduğunun belirtilmesi gerekir. Yararlanılan kaynaklar - Simon, J. E., A.F. Chadwick and L.E. Craker. The Scientific Literature on Selected Herbs, and Aromatic and Medicinal Plants of the Temperate Zone, Archon Books, UN/ECE Standard FFV 38,

32 TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD TS Aralık 2005 ICS AVOKADO Avocado TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ Necatibey Caddesi No.112 Bakanlıklar/ANKARA

34 ICS TÜRK STANDARDI TS 11305/Aralık 2005 Ön söz Bu standard, Türk Standardları Enstitüsü nün Ziraat İhtisas Grubu nca TS (1994) in revizyonu olarak hazırlanmış ve sonra, TSE Teknik Kurulu nun 27 Aralık 2005 tarihli toplantısında kabul edilerek yayımına karar verilmiştir. Bu standardın daha önce yayımlanmış bulunan baskıları geçersizdir. Bu standardın hazırlanmasında, milli ihtiyaç ve imkanlarımız ön planda olmak üzere, milletlerarası standardlar ve ekonomik ilişkilerimiz bulunan yabancı ülkelerin standardlarındaki esaslar da gözönünde bulundurularak; yarar görülen hallerde, olabilen yakınlık ve benzerliklerin sağlanmasına ve bu esasların, ülkemiz şartları ile bağdaştırılmasına çalışılmıştır. Bu standard son şeklini almadan önce; bilimsel kuruluşlar, üretici/ imalatçı ve tüketici durumundaki konunun ilgilileri ile gerekli işbirliği yapılmış ve alınan görüşlere göre olgunlaştırılmıştır. Bu standardda kullanılan bazı kelime ve/veya ifadeler patent haklarına konu olabilir. Böyle bir patent hakkının belirlenmesi durumunda TSE sorumlu tutulamaz.

35 ICS TÜRK STANDARDI TS 11305/Aralık 2005 Atıf yapılan standardlar References TS 1376/Nisan 1973 TS 3905/Mart 1983 Yaş Meyve ve Sebzeler - Numune Alma Fresh Fruits and Vegetables - Sampling Avokado Depolama ve taşıma kuralları Avocados Guide for Storage and Transport

36 ICS TÜRK STANDARDI TS 11305/Aralık 2005 Avokado 0 Konu, tarif, kapsam 0.1 Konu Bu standard; avokadonun tarifine, sınıflandırma ve özelliklerine, numune alma, muayeneleri ve piyasaya arz şekli ile depolama esnasında, respirasyonun kritik noktası öncesinde bulundukları durumda başarılı şekilde muhafazasına dairdir. 0.2 Tarifler Avokado Lauraceae familyasından Persea americana Mill. ve Persea nubigena L. türlerine giren bitkilerin taze olarak tüketilen meyveleri (Şekil 1). Not - Avokado, genellikle yayvan fakat bazen belirgin şekilde dikine gelişme gösteren, herdem yeşil 6 m - 20 m yükseklikte bir ağaçtır. Avokado meyvesi, yağ içeriği, kg başına kalori ve protein bakımından birçok meyve türüne göre üstünlük gösterir. Kalori değeri muzun 3 katı, sığır etinin 1,5 katıdır. Meyve eti yüksek oranda yağ içerir. Yapısında % 1 - % 2 protein % 10 - % 17 yağ, % 1,5 - % 2,0 toplam şeker ve % 80 su bulunur. Yağ oranı yüksek olmasına rağmen daha çok doymamış yağ asitleri içerdiği için hazmolması kolaydır ve kandaki kolesterol seviyesini düşürücü bir etkiye sahiptir. Ayrıca içeriğinde 11 vitamin (A, B, C ve E gibi) ve 14 mineral madde (demir, kalsiyum, magnezyum, fosfor, potasyum, çinko gibi) bulunmaktadır. Şekil 1 Avokado Respirasyonun kritik noktası Meyvelerdeki respirasyon oranının ulaştığı en yüksek nokta (Bu durum, meyvenin çoğunlukla taze kullanım için en yüksek özelliğe ulaşmış olduğunu gösterir) Yabancı madde Avokado içinde bulunan kum, taş, toprak, kabuk, yaprak, bitkisel parçalar, yabancı tohumlar gibi kendinden başka her türlü maddeler. 0.3 Kapsam Bu standard; Madde 0.2.1'de tanımlanan ve tüketiciye taze ve soğutulmuş olarak arz olunan avokadoları kapsar. İşlenmiş avokado ürünlerini kapsamaz. 1

37 ICS TÜRK STANDARDI TS 11305/Aralık Sınıflandırma ve özellikler 1.1 Sınıflandırma Çeşitler Başlıca avokado çeşitleri aşağıda belirtilmiştir: - Anaheim (Şekil 2), - Bacon (Şekil 3), - Creamhart, - Duke, - Fuerte (Şekil 4), - Ganter, - Gwen (Şekil 5), - Hass (Şekil 6), - Jim (Şekil 7), - Lula, - Nabal, - Pinkerton (Şekil 8), - Queen, - Reed (Şekil 19), - Rincon (Şekil 10), - Ryan, - Whitsell, - Benik, - Dickinson (Şekil 11), - Edranol (Şekil 12), - Linda, - Taylor, - Wagner, - Hickson, - Collinson, - Hall, - Topa topa (Şekil 13), - Peterson, - Fucks, - Poliock, - Waldin, - Zutano, - Ettinger. Diğer çeşitler kendi adları ve orijinleri belirtilerek piyasaya arz edilir Sınıflar Avokado kalite özelliklerine göre; - Ekstra, - Sınıf I, - Sınıf II olmak üzere üç sınıfa ayrılır. 1.2 Özellikler Genel özellikler Avokado yaprağı, oval, mızrağımsı veya yuvarlağımsı şekillerdedir. Küçük, yeşil - sarımtırak çiçekler salkım uçlarında oluşur. Tam açılmış bir avokado çiçeği 1 cm genişliğinde 6 mm - 7 mm uzunluğundadır. Avokado meyveleri değişik şekil, renk ve büyüklüktedir. Meyve iriliği 200 g g arasında değişir. Meyveler yuvarlak, oval veya armut şeklinde olabilir. Kabuk rengi hafif sarımtırak yeşilden koyu yeşile, kahverengi kestane renginden, erguvani siyaha kadar değişir. Kabuk yüzeyi düz veya pürüzlü olabilir. Meyve eti açık sarı - krem renginde olup kabuğa doğru yeşilimsidir. Her meyvede tek bir çekirdek bulunur. 2

38 ICS TÜRK STANDARDI TS 11305/Aralık 2005 Bütün sınıflara giren avokadolar izin verilen toleransları dahil olmak üzere aşağıdaki özelliklerde olmalıdır: - Bütün, tam olmalı, - Sağlam olmalı (çürüyerek, kötüleşerek tüketime uygunsuz hale gelenler ürünü etkilememeli), - Temiz olmalı, gözle görülebilir yabancı madde ihtiva etmemeli, - Böceklerden arî olmalı, - Böcek zararlarından arî olmalı, - Düşük sıcaklığın sebep olduğu kusurlar bulunmamalı, - Sap varsa 10 mm den uzun olmamalı ve temiz bir şekilde kesilmiş olmalı (Meyvenin sap bağlantı bölgesi kuru ve bütün halde olduğu sürece sap yokluğu kusur olarak kabul edilmez), - Anormal dış rutubet ihtiva etmemeli, - Yabancı tat ve koku olmamalı 1) dır. Avokadolar sert olmalı ve dikkatlice toplanmalıdır. Avokadonun gelişmesi ve durumu aşağıdaki şekilde olmalıdır: - Elle dokunmaya ve taşınmaya dayanıklı olmalıdır, - Gideceği yere ulaştığında tatmin edici durum göstermelidir Çeşit özellikleri Avokadolar gelişmesini tamamlayabilecek olgunluk düzeyine (fizyolojik safha) ulaşmış olmalıdır. Çeşitlere göre kütlece % olarak en az kuru madde muhtevaları aşağıda verilmiştir: - Hass çeşidi için % 21, - Fuerte, Pinkerton, Reed ve Edranol çeşitleri için % 20, - Diğer çeşitler için % 19 dur. Not - Peterson, Fucks, Poliock ve Waldin çeşitleri daha az kuru madde muhtevasına sahip olabilir. Olgun meyvede acılık olmamalıdır Sınıf özellikleri Ekstra Bu sınıfa çok iyi kalitedeki avokadolar girer. Bunlar şekil ve renk bakımından çeşidin özelliklerini taşımalıdır. Avokadolarda yüzeysel çok hafif kusurlar dışında kusur bulunmamalıdır. Ürünün genel görünümünü etkilememek şartıyla, ürünün kalitesini, muhafaza kalitesini ve ambalâj içinde sunumunu etkilemeyecek hafif kusurlara sahip olabilirler. Sap mevcutsa bütün olmalıdır Sınıf I Bu sınıfa iyi kalitedeki avokadolar girer. Bunlar şekil ve renk bakımından çeşidin özelliklerini göstermelidir. Ürünün genel görünümünü etkilememek şartıyla, ürünün kalitesini, muhafaza kalitesini ve ambalâj içindeki sunumunu etkilemeyecek aşağıdaki hafif kusurlara sahip olabilirler; - Hafif renk ve şekil kusuru, - Toplam alanı meyve yüzeyinin en çok 4 cm 2 sine kadar olmak şartıyla kabukta hafif kusurlar (mantar, iyileşmiş gözenek) ve güneş yanığından meydana gelen kusurlar bulunabilir. Ancak bu kusurlar meyve etini etkilememiş olmalıdır. Sap mevcutsa hafif kusurlu olabilir Sınıf II Bu sınıfa kalitesinden dolayı daha üst sınıflara giremeyen ancak asgarî özellikleri karşılayan avokadolar girer. 1) Herhangi bir koruyucu madde veya kimyasal madde kullanılması durumunda, bu maddeler kabuk üzerinde yabancı kokuya sebep olabilirler. Bu maddelerin kullanımının ithalatçı ülkenin düzenlemelerinde uygun bulunduğu bilinmelidir. 3

39 ICS TÜRK STANDARDI TS 11305/Aralık 2005 Bu sınıfa giren avokadolarda, kalitede istenen temel özellikleri bulundurmak şartıyla, ürünün muhafaza kalitesini ve ambalâj içinde sunumunu etkilemeyecek kusurlar aşağıda verilmiştir: - Renk ve şekil kusuru, - Toplam alanı meyve yüzeyinin en çok 6 cm 2 ne kadar olmak şartıyla kabukta hafif kusurlar (mantar, iyileşmiş gözenekler) ve güneş yanığından meydana gelen kusurlar bulunabilir. Ancak bu kusurlar meyve etini etkilememiş olmalıdır. Sap mevcutsa kusurlu olabilir Boylama Boylama, avokadonun kütlesine göre yapılır. Avokadonun kütlesi en az 125 g olmalıdır (Hass çeşidi 80 g). Boylama ile ilgili değerler Çizelge 1 de verilmiştir; Çizelge 1 Kütleye göre boylar Kütle (g) Boy kodu (sadece Hass çeşidi) S 2) Toleranslar Belirlenen sınıfların şartlarını karşılamayan bir alt sınıftan ürünlerin her bir ambalâjı için kalite ve boylama ile ilgili toleranslar belirtilmiştir Kalite toleransları Ekstra Bu sınıfa, Sınıf I den kütlece veya sayıca % 5 e kadar karışma kabul edilmektedir Sınıf I Bu sınıfa, Sınıf II den kütlece veya sayıca % 10 a kadar karışma kabul edilmektedir Sınıf II Bu sınıfa, genel özelliklere ve sınıfın özelliklerine uymayan avokadolardan kütlece veya sayıca % 10 a kadar karışma kabul edilmektedir (Çürüme, kötüleşme, yara izi bulunan ve tüketime uygunsuz ürünler hariç) Boylama ile ilgili toleranslar Bütün sınıflarda izin verilen ilgili boy grubundaki (işaretlemede verilen boyun hemen üstünde veya hemen altındaki) avokadolarda kütlece veya sayıca % 10 u oranında tolerans tanınır. 2) Aynı ambalâj içerisindeki en küçük ve en büyük meyvenin kütle farkı 25 g dan fazla olmamalıdır. 4

40 ICS TÜRK STANDARDI TS 11305/Aralık Özellik, muayene ve madde numaraları Bu standardda verilen özellikler ile bunlara ait özellik, muayene ve madde numaraları Çizelge 2'de verilmiştir. Çizelge 2 Özellik, muayene ve madde numaraları Özellikler Madde No Muayene Madde No Genel özellikler Çeşit özellikleri Sınıf özellikleri Boy özellikleri Toleranslar Ambalâjlama İşaretleme Numune alma ve muayeneler 2.1 Numune alma Numune partiden alınır. Çeşidi, sınıfı, boyu ve ambalâjları aynı olan ve bir seferde muayeneye sunulan avokadolar bir parti sayılır. Numune alma işlemi TS ) ya göre yapılmalıdır. 2.2 Muayeneler Ambalâjın muayenesi Ambalâj ve ambalâj malzemesinin muayenesi gözle ve elle incelenerek, ölçülerek ve tartılarak yapılır. Sonucun Madde 3.2 ve Madde 3.3'e uygun olup olmadığına bakılır Ürünün muayenesi Avokadonun muayenesi gözle ve elle incelenerek, koklanarak, tadılarak, tartılarak ve ölçülerek yapılır. Sonucun Madde 1.2 ye uygun olup olmadığına bakılır. 2.3 Değerlendirme Muayene sonuçlarının her biri standarda uygunsa parti standarda uygun sayılır. 2.4 Muayene raporu Muayene raporunda en az aşağıdaki bilgiler bulunmalıdır; - Firmanın adı ve adresi, - Muayenenin yapıldığı yerin lâboratuvarın adı, - Muayeneyi ve deneyi yapanın ve/veya raporu imzalayan yetkililerin adları, görev ve meslekleri, - Numunenin alındığı tarih ile muayene ve deney tarihi, - Numunenin tanıtılması, - Muayene ve deneylerde uygulanan standardların numaraları, - Sonuçların değerlendirilmesi, - Muayene sonuçlarını değiştirebilecek faktörlerin mahsurlarını gidermek üzere alınan tedbirler, - Uygulanan muayene metotlarında belirtilmeyen veya mecburi görülmeyen fakat muayene ve deneyde yer almış olan işlemler, - Standarda uygun olup olmadığı, - Rapora ait seri numarası ve tarih her sayfanın numarası ve toplam sayfa sayısı. 3 Piyasaya arz Avokado, piyasaya ambalâjlı olarak arz edilir. 3.1 Bir örneklik Her ambalâjdaki avokado çeşit, sınıf, boy, orijin ve renk (koyu kabuklu çeşitler hariç) bakımından bir örnek olmalıdır. Ambalâjın gözle görülebilir kısmındaki her avokado, ambalâjdaki tüm ürünü tam olarak temsil etmelidir. 3) Bu standard metninde atıf yapılan standardın numarası, yayım tarihi, Türkçe ve İngilizce isimleri metnin başında verilmiştir. 5

41 ICS TÜRK STANDARDI TS 11305/Aralık Ambalâjlama Avokadolar, ürünü tam olarak koruyup, muhafaza edecek şekilde ambalâjlanmalıdır. Ambalâjların yapımında kullanılan her çeşit malzeme ile içine konulacak oluklu mukavva, delikli kâğıt ve benzeri malzeme; yeni, temiz, kuru ve kokusuz olmalı, ürüne zarar vermemeli, bunların üzerine yazılacak yazılarda kullanılacak mürekkep ve boya ile etiketlerin yapıştırılmasında kullanılacak zamk, toksik veya başka şekillerde insan sağlığına zararlı olmamalıdır. Meyveler boylanmış olarak ve genellikle bir veya birden fazla sıralar halinde, yanları ve kapakları delikli, oluklu mukavva kutulara veya iyi havalanmalarını sağlayacak ahşap ambalâjlara konulmalıdır. Tahta ambalâj kullanımında, ürün ambalâjın bütün yüzeylerinden koruyucu madde ile ayrılmış olmalıdır. Meyveler ayrı ayrı kâğıtlara sarılabilir veya ambalâjın iç kenarlarına birbirlerine temas etmelerini önlemek amacıyla lif yapılı dolgu maddeleri içine yerleştirilebilir. Ambalâjlar, avokadoları yeterince koruyacak nitelikte ve basınca dayanıklı olmalıdır. Ambalâjlar her türlü yabancı maddeden arî olmalıdır. 3.3 İşaretleme Avokado etiketleri üzerine aşağıdaki bilgiler okunaklı olarak, silinmeyecek ve bozulmayacak şekilde yazılmalı ve basılmalıdır: - Firmanın ticarî unvanı ve adresi veya kısa adı ve adresi veya tescilli markası, - Bu standardın işaret ve numarası (TS şeklinde) - Malın adı (Avokado), - Parti, seri veya kod numaralarından en az biri, - Çeşidi, - Sınıfı, - Boyu (en az ve en çok kütle olarak belirtilmiş), - Boy kodu (isteğe bağlı) - Üretim bölgesi veya yerel ismi, - Meyve sayısı, - Kütlesi en az (g, kg). Gerektiğinde bu bilgiler Türkçe nin yanı sıra yabancı dilde de yazılabilir. Bu bilgilerin dışında reklam olarak ambalâjın içindekilere aykırı, yanıltıcı olmamak kaydıyla başka yazı, resim ve etiketler sağlığa zararsız maddelerle yazılmalı veya yapıştırılmalıdır. 4 Depolama ve taşıma Depolama ve taşıma ile ilgili kurallar TS 3905 de verilmiştir. 5 Çeşitli hükümler Üretici bu standarda uygun olarak ürettiğini beyan ettiği avokado için istenildiğinde standarda uygunluk belgesi vermeye veya göstermeye mecburdur. Bu beyannamede satış konusu olan avokadonun; - Madde 1'deki özelliklere uygun olduğunu, - Madde 2'deki muayenelerin yapılmış ve uygun sonuç alınmış bulunduğunun belirtilmesi gerekir. Not - Bu standardda yer almayan hususlarda Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği ne göre işlem yapılır. Yararlanılan kaynaklar - Koch, F.D., Avocado Grower s Handbook, Bonsall Publications, UN/ECE Standard FFV 42,

42 ICS TÜRK STANDARDI TS 11305/Aralık 2005 Şekil 2 Anaheim Şekil 3 Bacon Şekil 4 - Fuerte Şekil 5 Gwen Şekil 6 Hass Şekil 7 Jim Şekil 8 Pinkerton Şekil 9 Reed Şekil 10 - Rincon Şekil 11 Dickinson Şekil 12 Edranol Şekil 13 Topa topa 7

43 TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD TS Aralık 2005 ICS KİVİ Kiwifruit TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ Necatibey Caddesi No.112 Bakanlıklar/ANKARA

45 ICS TÜRK STANDARDI TS 11306/Aralık 2005 Ön söz Bu standard, Türk Standardları Enstitüsü nün Ziraat İhtisas Grubu nca TS (1994) nın revizyonu olarak hazırlanmış ve sonra, TSE Teknik Kurulu nun 22 Aralık 2005 tarihli toplantısında kabul edilerek yayımına karar verilmiştir. Bu standardın daha önce yayımlanmış bulunan baskıları geçersizdir. Bu standardın hazırlanmasında, milli ihtiyaç ve imkanlarımız ön planda olmak üzere, milletlerarası standardlar ve ekonomik ilişkilerimiz bulunan yabancı ülkelerin standardlarındaki esaslar da gözönünde bulundurularak; yarar görülen hallerde, olabilen yakınlık ve benzerliklerin sağlanmasına ve bu esasların, ülkemiz şartları ile bağdaştırılmasına çalışılmıştır. Bu standard son şeklini almadan önce; bilimsel kuruluşlar, üretici/ imalatçı ve tüketici durumundaki konunun ilgilileri ile gerekli işbirliği yapılmış ve alınan görüşlere göre olgunlaştırılmıştır. Bu standardda kullanılan bazı kelime ve/veya ifadeler patent haklarına konu olabilir. Böyle bir patent hakkının belirlenmesi durumunda TSE sorumlu tutulamaz.

46 ICS TÜRK STANDARDI TS 11306/Aralık 2005 Atıf yapılan standard Reference TS 1376/Haziran 1973 Yaş Meyve ve Sebzeler-Numune Alma Fresh Fruits and Vegetables-Sampling

47 ICS TÜRK STANDARDI TS 11306/Aralık 2005 Kivi 0 Konu, tarif, kapsam 0.1 Konu Bu standard, kivinin tarifine, sınıflandırma ve özelliklerine, numune alma ve muayeneleri ile piyasaya arz şekline dairdir. 0.2 Tarifler Kivi Actinidaceae familyasına mensup Actinidia cinsinin türlerine giren bitkilerin meyveleri Yabancı madde Kivilerin içinde bulunan kum, taş, toprak, kabuk, yaprak, bitkisel parçalar, yabancı tohumlar gibi kendinden başka her türlü maddeler. 0.3 Kapsam Bu standard, Madde 0.2.1'de tanımlanan ve tüketiciye taze olarak arz olunan kivileri kapsar. İşlenmiş kivileri kapsamaz. 1 Sınıflandırma ve özellikler 1.1 Sınıflandırma Çeşitler Başlıca kivi çeşitleri; - Abbott, - Allison, - Bruno, - Greensill, - Elmwood, - Gracie, - Hayward, - Monty, - Matua, - Tomuri, - Dexter, - Vincent dir. Diğer çeşitler kendi adları ve orijinleri belirtilerek piyasaya arz edilir Sınıflar Kivi, kalite özelliklerine göre; - Ekstra, - Sınıf I, - Sınıf II olmak üzere üç sınıfa ayrılır. 1

48 ICS TÜRK STANDARDI TS 11306/Aralık Özellikler Genel özellikler Bütün sınıflara giren kiviler, izin verilen toleransları dahil olmak üzere aşağıdaki özelliklerde olmalıdır: - Bütün, tam olmalı (çiçek sapı hariç), - Sağlam olmalı (çürümeye yüz tutmuş, kötüleşerek tüketime uygunsuz hale gelmiş olmamalı), - Böceklerden arî olmalı, - Böcek zararlarından arî olmalı, - Yeterince sert olmalı (yumuşak, buruşmuş veya sulu-ıslak olmamalı), - Güzel görünümlü olmalı (ikili - çoklu meyve olarak bir arada bulunması hariç), - Anormal dış rutubet ihtiva etmemeli, - Yabancı tat ve koku olmamalı, - Yeterince gelişmiş olmalı, - Tatmin edici olgunluk göstermeli 1) dir. Kivinin gelişmesi ve durumu aşağıdaki özelliklere imkân verecek şekilde olmalıdır: - Elle dokunmaya ve taşınmaya dayanıklı olmalı, - Gideceği yere ulaştığında tatmin edici durum göstermeli dir. Kivilerde tatmin edici lezzet; tam olgunluk derecesinde hasat edilmeleri ile sağlanır Çeşit özellikleri Kivilerde soğuğa dayanma özelliği, çeşitlerin değişik pazar ve iklim şartlarında pazarlanmasını etkilemektedir. Hayward, soğuğa en dayanıklı kivi çeşidi olup, ticarî olarak kivi üretiminin % 80 ilâ % 90 ını oluşturmaktadır. Hayward çeşidi 0 o C 7,2 o C sıcaklığa 800 saat dayanabilmektedir. Kışları ılık geçen bölgelerde soğuğa daha hassas Elmwood, Dexter, Vincent gibi çeşitler yetiştirilmektedir Sınıf özellikleri Ekstra Bu sınıfa üstün kalitedeki kiviler girer. Bunlar, çeşidin kendine has renginde olmalı ve özelliklerini taşımalı, iyi gelişmiş olmalıdır. Ürünün dış görünüşünde, ambalâj içinde sunumunu ve kalitesini etkilemeyecek çok hafif yüzeysel kusurlar dışında kusur bulunmamalıdır Sınıf I Bu sınıfa iyi kalitedeki kivi meyveleri girer. Bunlar, çeşidin özelliklerini göstermelidir. Meyveler sert, meyve eti tamamen sağlam olmalıdır. Ürünün genel görünümünü etkilemeyecek, dış görünüşünde, ambalâj içinde sunumunu ve kalitesini etkilemeyecek çok hafif yüzeysel kusurlar aşağıda verilmiştir: - Hafif şekil, biçim kusuru (kabarıklık ve kusurlu oluşum hariç), - Hafif renk kusuru, - Toplam etkilenen alan 1 cm 2 den fazla olmamak şartıyla, yüzeysel kabuk kusurları, - Şişlik olmaksızın, Hayward çeşidinde olduğu gibi uzunlamasına olan çizgiler Sınıf II Bu sınıfa, kalitesinden dolayı daha üst sınıfa giremeyen ancak genel özellikleri karşılayan kiviler girer. Bu sınıfa giren meyveler oldukça sert olmalı ve meyve eti önemli kusurlar göstermemelidir. 1) Tatmin edici olgunluk, kivinin en az % 6,2 briks değerine sahip olması ile de tespit edilebilir. 2

49 ICS TÜRK STANDARDI TS 11306/Aralık 2005 Meyveler kalitede istenen temel özellikleri bulundurmak şartıyla, ürünün muhafaza kalitesini ve ambalâj içinde sunumunu etkilemeyecek kusurlar aşağıda verilmiştir: - Şekil, biçim kusuru, - Renk kusuru, - Toplam etkilenen alan 2 cm 2 den fazla olmamak şartıyla, kabuk kusurları, iyileşmiş kesikler, yara izi, doku sıyrıkları, - Hayward çeşidinde olduğu gibi oldukça belirgin hafif şişlikler, - Hafif çürük Boylama Kivilerin boyları, kütlelerine göre tayin edilir. Sınıflara göre tolerans hariç en az kütle değerleri aşağıda verilmiştir. Çizelge 1 - Sınıflara göre en az kütle değerleri Sınıf Kütle g, en az Ekstra 90 Sınıf I 70 Sınıf II 65 Her ambalâjdaki en büyük ve en küçük meyveler arasında kütle farkları aşağıda verilmiştir. Çizelge 2 - Her ambalâjdaki en büyük ve en küçük meyveler arasındaki kütle farkları Meyvenin kütlesi g Fark en fazla g < Toleranslar Kalite ve boy yönünden belirtilen sınıf özelliklerini taşımayan ürün için her ambalâjda izin verilen toleranslar aşağıda belirtilmiştir Sınıf toleransları Ekstra Bu sınıfa, Sınıf I den veya Sınıf I in toleranslarına dahil olanlardan kütlece veya sayıca % 5 e kadar karışma kabul edilmektedir Sınıf I Bu sınıfa, Sınıf II den veya Sınıf II in toleranslarına dahil olanlardan kütlece veya sayıca % 10 a kadar karışma kabul edilmektedir Sınıf II Bu sınıfa, genel özelliklere ve sınıfın özelliklerine uymayan kivilerden kütlece veya sayıca % 10 a kadar karışma kabul edilmektedir (çürüme ve kötüleşme ile tüketime uygunsuz haldeki ürünler hariç) Boy toleransları Bütün sınıflarda, belirtilen en az kütle ve/veya boy aralığı (en büyük ve en küçük meyveler arasındaki kütle farkı) açısından, kütlece ve sayıca % 10 a kadar boy toleransı tanınır. Ancak, meyve belirtilen boyun bir alt veya üst sınıfındaki boyda olmalı veya en küçük meyve kütlesi; Ekstra Sınıfta 85 g, Sınıf I de 67 g ve Sınıf II de ise 62 g dan az olamaz. 3

50 ICS TÜRK STANDARDI TS 11306/Aralık Özellik, muayene ve madde numaraları Bu standardda verilen özellikler ile bunların özellik, muayene ve madde numaraları Çizelge 3'de verilmiştir. Çizelge 3 Özellik, muayene ve madde numaraları Özellikler Madde No Muayene Madde No Genel özellikler Çeşit özellikleri Sınıf özellikleri Boy özellikleri Toleranslar Piyasaya arz Numune alma ve muayeneler 2.1 Numune alma Çeşidi, sınıfı ve ambalâjları aynı olup bir defada muayeneye sunulan kivi meyveleri bir parti sayılır. Numune alma işlemi TS ) ya göre yapılmalıdır. Alınan temsili numunelerin ambalajlama, muhafaza ve lāboratuvara gönderilmesi TS 1376 ya göre yapılmalıdır. 2.2 Muayeneler Ambalâjın muayenesi Ambalâj ve ambalâj malzemesinin muayenesi gözle ve elle incelenerek, boyutları ölçülerek ve tartılarak yapılır. Sonucun Madde 3'e uygun olup olmadığına bakılır Ürünün muayenesi Kivinin muayenesi gözle ve elle incelenerek, koklanarak, tadılarak, tartılarak, ölçülerek yapılır. Sonucun Madde ve Madde ye uygun olup olmadığına bakılır. 2.3 Değerlendirme Muayene sonuçlarının her biri standarda uygunsa parti standarda uygun sayılır. 2.4 Muayene raporu Muayene raporunda en az aşağıdaki bilgiler bulunmalıdır: - Firmanın adı ve adresi, - Muayenenin yapıldığı yerin lâboratuvarın adı, - Muayeneyi yapanın ve/veya raporu imzalayan yetkililerin adları, görev ve meslekleri, - Numunenin alındığı tarih ile muayene ve deney tarihi, - Numunenin tanıtılması, - Muayenelerde uygulanan standardların numaraları, - Sonuçların değerlendirilmesi, - Muayene sonuçlarını değiştirebilecek faktörlerin mahsurlarını gidermek üzere alınan tedbirler, - Uygulanan muayene metotlarında belirtilmeyen veya mecburi görülmeyen fakat muayenede yer almış olan işlemler, - Standarda uygun olup olmadığı, - Rapora ait seri numarası ve tarih her sayfanın numarası ve toplam sayfa sayısı. 3 Piyasaya arz Kiviler piyasaya ambalâjlı olarak arz edilir. 3.1 Bir örneklik Her ambalâjdaki kivi meyveleri büyüklük, kalite, çeşit ve orijin bakımından bir örnek olmalıdır. Ambalâjın gözle görülebilir kısmındaki her kivi meyvesi ambalâjdaki ürünü tam olarak temsil etmelidir. Ambalâjın görünen kısmındaki durum, tüm ambalâj için geçerli olmalı; ambalâjın üstünde ve altındaki meyveler aynı görünüm ve kaliteye sahip olmalıdır. 2) 4 Bu standard metninde atıf yapılan standardların numaraları, yayım tarihleri, Türkçe ve İngilizce isimleri metnin başında verilmiştir.

51 ICS TÜRK STANDARDI TS 11306/Aralık Ambalâjlama Ambalâjlar taşıma sırasında meyvelerin korunmasını sağlayacak, insan sağlığına zarar vermeyecek şekilde ahşap, kâğıt veya plâstik malzemelerden yapılmış olmalıdır. Ambalâj olarak kullanılacak malzeme; yeni, temiz, ürünün harici ve dahili zarar görmesini önleyecek kalitede olmalıdır. İçinde kivi bulunan ambalâj kaplarının üst kısmı, meyveleri muhafaza edecek şekilde dizayn edilmelidir. Ambalâjların yapımında kullanılan her çeşit malzeme insan sağlığına zararsız, yeni, temiz ve kuru olmalıdır. İhracatta kullanılan kâğıt, pul gibi malzemelerin baskısı, etiketlenmesi toksik olmayan mürekkeple yazılmalı ve tutkalla yapıştırılmalıdır. Ekstra sınıf kiviler diğerlerinden ayrı olarak ve bir kat olarak düzenlenmiş ambalâjlar içerisinde sunulmalıdır. Ambalâjlar her türlü yabancı maddeden arî olmalı, rutubet ve koku çeken malzemeden yapılmamalıdır. 3.3 İşaretleme Kivi ambalajları üzerine aşağıdaki bilgiler okunaklı olarak, silinmeyecek ve bozulmayacak şekilde yazılmalı ve basılmalıdır: - Firmanın ticarî unvanı ve adresi veya kısa adı ve adresi veya tescilli markası, - Bu standardın işaret ve numarası ( TS şeklinde), - Malın adı (Kivi), - Parti, seri veya kod numaralarından en az biri, - Çeşidi, - Sınıfı, - Boyu, - Üretim bölgesi veya yerel ismi, - Kütlesi, en az (g, kg), - Büyük ambalâjlardaki küçük tüketici ambalâjların sayısı ve kütlesi (isteğe bağlı). Gerektiğinde bu bilgiler Türkçe nin yanı sıra yabancı dilde de yazılabilir. Bu bilgilerin dışında reklam olarak ambalâjın içindekilere aykırı, yanıltıcı olmamak kaydıyla başka yazı, resim ve etiketler sağlığa zararsız maddelerle yazılmalı veya yapılmalı, yapıştırılmalıdır. 3.4 Muhafaza ve taşıma - Kiviler oda sıcaklığının altında olmak şartıyla, uygun depolama şartlarında (çeşide göre değişmekle beraber, % 85 - %90 bağıl nemde, 5 0 C ilâ 10 0 C u geçmemek şartıyla) 15 güne kadar muhafaza edilebilir. - Kiviler ve içinde kivi bulunan ambalâjlar işleme yerlerinde, depolarda ve taşıtlarda kötü koku yayan ve bunları kirleten maddelerle bir arada bulundurulmamalıdır. - İçinde kivi bulunan ambalâjlar gölgede tutulmalı çiğ, yağmur ve güneş altında veya dondurucu soğuklarda bırakılmamalı ve bu şartlarda yüklenip boşaltılmamalıdır. - İçinde kivi bulunan ambalâjların gemilere vinçle yükleme boşaltma işlerinde paletler kullanılmalıdır. 4 Çeşitli hükümler Üretici bu standarda uygun olarak ürettiğini beyan ettiği kiviler için istenildiğinde standarda uygunluk belgesi vermek veya göstermek zorundadır. Bu beyannamede satış konusu olan kivinin; - Madde 1'deki özelliklere uygun olduğunu, - Madde 2'deki muayenelerin yapılmış ve uygun sonuç alınmış bulunduğunun belirtilmesi gerekir. Yararlanılan kaynaklar Kivi Yetiştiriciliği,Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Yayınları, Ankara, UN/ECE Standard FFV 46,

52 UDK TÜRK STANDARDI TS 1275/Kasõm 1990 İÇİNDEKİLER 0 - KONU, TARİF, KAPSAM KONU TARİF Kabuklu Ceviz KAPSAM SINIFLANDIRMA VE ÖZELLİKLER SINIFLANDIRMA Sõnõflar Tipler Kabuklu cevizler; ÖZELLİKLER Genel Özellikler Tip Özellikleri Sõnõf Özellikleri Boylara Ayõrma TOLERANSLAR Sõnõf Toleranslarõ Boy Toleranslarõ Özellik ve Muayeneler NUMUNE ALMA, MUAYENE VE DENEYLER NUMUNE ALMA Büyük Ambalajlardan.Numune Alma Küçük Ambalajlarõn Büyük Ambalaj İçerisinde Muayeneye Sunulmasõ Halinde Numune Alma MUAYENELER Ambalaj Malzemesinin Muayenesi Çeyizlerin Muayenesi DENEYLER Rutubet Tayini DEĞERLENDİRME MUAYENE VE DENEY RAPORU PİYASAYA ARZ BİR ÖRNEKLİK AMBALAJ Ambalaj Büyüklükleri İŞARETLEME MUHAFAZA VE TAŞIMA...6

53 UDK TÜRK STANDARDI TS 1275/Kasõm 1990 KABUKLU CEVİZ 0 - KONU, TARİF, KAPSAM KONU Bu standart, kabuklu cevizin tarifine,.sõnõflandõrma ve.özelliklerine numune alma ve muayeneleri ile piyasaya arz şekline dairdir. 0.2 TARİF Kabuklu Ceviz Kabuklu ceviz, Juglans regia L, türüne giren ceviz çeşitlerinin üzerindeki yeşil dõş kabuğu çõkarõlmõş sert kabuklu meyvesidir KAPSAM Bu standard, kabuklu cevizi.kapsar. 1 - SINIFLANDIRMA VE ÖZELLİKLER SINIFLANDIRMA Kabuklu cevizler özelliklerine göre sõnõflara, kurutulmuş olup olmadõklarõna göre tiplere ayrõlõrlar Sõnõflar Kabuklu kuru ve taze cevizler; - Ekstra - İ.Sõnõf - II. Sõnõf olmak üzere 3 sõnõfa ayrõlõr Tipler Kabuklu cevizler; - Taze - Kuru olmak üzere 2 tipe ayrõlõr. 1.2 ÖZELLİKLER Genel Özellikler. - Kabuklar; Bütün (kõsmen açõlmõş olan.cevizler bütün sayõlõr), temiz, sağlam olmalõ ve özellikle üzerinde gözle görülen mantar hastalõklarõ ve böcek zararlarõ ile, üzerlerine yapõşõk yeşil kabuk veya yeşil kabuk izi ve yabancõ madde bulunmamalõdõr. - İçler; Sõkõ, normal gelişmiş, normal görünüş ve tat da, sağlam olmalõ, bunlarda özellikle gözle görülür herhangi bir mantar ve böcek zararõ.olmamalõ veya, bunlardan ileri gelen çürüklük belirtileri ve canlõ veya cansõz hiçbir böcek bulunmamalõdõr.iç, buruşmuş veya suyunu iyice kaybetmiş, yağlanmõş veya acõlaşmõş olmamalõdõr; - Kabuklu cevizler tam olgun.olmalõdõr. - Alõcõ tarafõndan istenildiği takdirde kabuklu cevizler özelliklerini değiştirmeyecek şekilde yõkanabilir ve ağartõlabilir Tip Özellikleri Taze Kabuklu Cevizler Bu tip kabuklu cevizler, normal yollarla yeşil dõş kabuğundan ayrõlabilen ve tabii rutubetini değiştirecek herhangi bir işlemden geçirilmemiş, ceviz içini çevreleyen zarõ kolayca soyulabilen cevizlerdir. 1

54 UDK TÜRK STANDARDI TS 1275/Kasõm Kuru Kabuklu Cevizler Bu tipe giren cevizler, rutubet oranõ bütününde % 12'yi, yalnõz içinde % 8'e geçmeyen içi ayõran bölmeleri kuru olan cevizlerdir Sõnõf Özellikleri Ekstra Bu sõnõfa, üstün nitelikteki kabuklu cevizler girer. Bunlar orijinlerine göre çeşidin karakteristik özelliklerini göstermelidir. Bu sõnõfa en son yõlõn ürünü girer Sõnõf Bu sõnõfa, iyi nitelikteki kabuklu cevizler girer. Bunlar orijinlerine göre çeşidin veya ticari tipin karakteristik özelliklerini göstermelidir Sõnõf Bu sõnõfa, daha yukarõ sõnõflara giremeyen fakat genel özelliklere uyan kabuklu cevizler girer Boylara Ayõrma Kabuklu cevizler uzunluk eksenine dik olan en geniş kõsmõnõn çapõna göre boylara ayrõlõr. Sõnõflara girecek olan yuvarlak ve oval cevizlerin boy sõnõrlarõ aşağõda gösterilmiştir. Ekstra : 27 mm ve yukarõsõ (Yuvarlaklar için) 26 mm ve yukarõsõ (Oval cevizler için) I. Sõnõf i 24 mm ve yukarõsõ (Yuvarlak ve ovaller için) II. Sõnõf : 20 mm ve yukarõsõ (yuvarlak ve ovaller için) NOT - Oval cevizler, uzunluğu çapõndan en az 1,25 defa daha fazla olan cevizlerdir. 1.3 TOLERANSLAR Sõnõf Toleranslarõ Sõnõflara göre sayõca bulunabilecek özür toleranslarõ Çizelge-1'de gösterilmiştir. (Toleranslarõn hesaplanmasõnda iki tane yarõsõ boş ceviz veya dört tane dörtte biri boş ceviz, bir boş ceviz olarak kabul edilir) Boy Toleranslarõ Ambalaj üzerinde bildirilen, boya uymayan, fakat bundan l inin daha büyük veya l mm daha küçük olan cevizler için sayõca tolerans % 10 dur. Belirtilen boydan 2 mm farklõ olan cevizler için sayõca tolerans % 5'tir. Çapõ 20 mm den daha küçük olan1 cevizlere tolerans tanõnmaz Özellik ve Muayeneler Kabuklu cevizlerin özellikleri ile muayene ve deneylerine ait madde numaralarõ Çizelge 2'de gösterilmiştir. 2

55 UDK TÜRK STANDARDI TS 1275/Kasõm 1990 ÇİZELGE 2 - Özellik ve Muayeneler İle İlgili Madde Numaralarõ Sõra No. Madde No. Özellikler Muayene ve Deney Madde No Genel Özellikler Tip Özellikleri Sõnõf Özellikleri Toleranslar Ambalaj ve Ambalaj Malzemesi İşaretleme 2 - NUMUNE ALMA, MUAYENE VE DENEYLER NUMUNE ALMA Numune partiden alõnõr. 'Tipi, sõnõfõ, ürün yõlõ ve ambalajlarõ: aynõ olan ve bir defada muayeneye sunulan kabuklu cevizler bir parti sayõlõr Büyük Ambalajlardan.Numune Alma Kabuklu ceviz numunesi almak için çizelge-3'de belirtilen partiyi oluşturan ambalaj birimlerinin miktarõna göre, karşõlarõnda gösterilen (h) sayõda ambalaj ayrõlõr. Muayene ve deney için gereken numuneler bu ambalajlardan alõnõr. Numune alõnmak üzere ayrõlacak ambalajlar parti içerisinden tesadüfi olarak seçilmeli ve bunun için TS ) 'ya göre aşağõdaki sistematik metot uygulanmalõdõr. Partiyi oluşturan birim ambalajlar birden başlayarak 1,2,3..., N şeklinde numaralanõr.. Herhangi bir ambalajdan başlanarak ambalajlar 1,2,3...şeklinde (N/n=r) kadar:sayõlõr. (N/n) bir tam sayõ değilse (r) tam sayõya tamamlanõr ve (r) inci ambalaj numune alõnmak üzere ayrõlõr. fayõna ve ayõrma işlemi,çizelge-3'e göre ayrõlmasõ gereken ambalaj sayõsõna erişilinceye kadar, sürdürülür. Burada; N = Parti içerisindeki ambalaj sayõsõ, n = Numune alõnmak üzere ayrõlacak ambalaj sayõsõ dõr. ÇİZELGE 3 - Numune Alõnmak Üzere Ayrõlacak Ambalaj Sayõsõ Partideki Ambalaj Sayõsõ Numune Alõnmak Üzere (N) Ambalaj Sayõsõ (n) 26 'ya kadar Ayrõlan bu ambalajlarõn her birinin değişik yerlerinden (alt, orta, üst; Çizelge-4'de gösterildiği gibi alõnacak kabuklu ceviz ilk numuneleri bir araya getirilip iyice karõştõrõlarak bir paçal numune oluşturulur. Bu paçal numuneden yaklaşõk 500'er gramlõk dört takõm numune alõnõr. Muayene ve deneyler bu temsili numuneler üzerinde yapõlõr. ÇİZELGE 4 - Ayrõlan Ambalajlarõn Her birinden Alõnacak Numune Miktarlarõ Partideki Ambalaj Sayõsõ (N) İlk Numune (en az) r Paçal Numune (en az) e Temsili Numune (dört takõm) e 26 'ya kadar x 500 = x 500 = x 500 = x 500 = x 500 = x 500 = x 500 = X 500 =

56 UDK TÜRK STANDARDI TS 1275/Kasõm Küçük Ambalajlarõn Büyük Ambalaj İçerisinde Muayeneye Sunulmasõ Halinde Numune Alma Numune alõnacak kabuklu ceviz ambalajlarõ Çizelge-3"de belirtildiği şekilde partiyi oluşturan büyük ambalajlarõn miktarõna göre karşõlarõnda gösterilen sayõda aşağõdaki şekilde ayrõlõr Numune Alõnacak Büyük Ambalajlarõn Ayrõlmasõ Muayeneye sunulan ve küçük ambalajlarõ ihtiva eden büyük ambalaj sayõsõ parti büyüklüğü (N) kabul edilerek, Çizelge-3'de karşõlarõnda gösterilen miktarda olmak üzere toplam ambalajdan numune alõnacak ambalajlar sistematik olarak ayrõlõr Numune Alõnmak Üzere Ayrõlan (n) Sayõda Büyük Ambalajdan Numune Alõnacak Küçük Ambalajlarõn Ayrõlmasõ Numune alõnmak üzere ayrõlan büyük ambalajlardaki küçük ambalajlarõn toplam sayõsõ parti büyüklüğü (N) kabul edilerek Çizelge-3 de karşõlarõnda gösterilen miktarda (n) olmak üzere küçük ambalaj, yukarõda numune alõnmak amacõ ile ayrõlmõş olan büyük ambalajlarõn çeşitli yerlerinden ayrõlõr. Ayrõlan bu küçük ambalajlarõn toplum miktarõ 100'er gramlõk dört takõm temsili numuneyi oluşturmaya yetecek kadar değilse, numune olarak ayrõlan.küçük tüketici ambalajlarõnõn adedi bu miktarõ oluşturacak kadar artõrõlõr. Ayrõlan bu küçük ambalajlar açõlarak içlerindeki kabuklu cevizler bir araya getirilip bir paçal numune oluşturulur.elde olunan bu paçal numuneden dört.takõm halinde 500'er gramlõk temsili numuneler ayrõlõr. Muayene ve deneyler, bu temsili numuneler üzerinde yapõlõr. NOT - Alõnan temsili numunelerin ambalajlama, muhafaza ve laboratuarlara gönderilmesinde TS,3892 hükümleri uygulanõr. 2.2 MUAYENELER Ambalaj Malzemesinin Muayenesi Ambalaj ve ambalaj malzemesinin muayenesi, gözle incelenerek, ölçülerek ve tartõlarak yapõlõr- ye sonuçlarõn Madde 3.2, hükümlerine, uygun olup olmadõğõna bakõlõr Çeyizlerin Muayenesi Kabuklu cevizlerin..muayenesi,.gözle, yerelle incelenerek, koklanarak,- kõrõlarak,. tadõlarak, çaplarõ ölçülerek ve gerektiğinde rutubeti tayin edilerek yapõlõr ve bu standart hükümlerine uygun olup olmadõğõna bakõlõr. Temsili numune standarda uymadõğõ takdirde, parti standarda aykõrõ sayõlõr. 2.3 DENEYLER Rutubet Tayini Rutubet tayini için, kabuklu cevizler (50 g) tartõlõr, kurutma dolabõnda C' da 6 saat içler ise 4 saat tutulur, tekrar tartõlõr, aradaki fark yüzde olarak ifade edilir. Deney 4 paralel halinde yapõlõr. Birbirine en yakõn iki değerin ortalamasõ sonuç kabul edilir DEĞERLENDİRME Muayene ve deney sonuçlarõnõn her biri standarda uygunsa parti standarda uygun sayõlõr MUAYENE VE DENEY RAPORU Muayene ve deney raporunda en az aşağõdaki bilgiler bulunmalõdõr: - Muayenenin.ve deneyin yapõldõğõ yerin ve laboratuarõn muayene ye deneyi yapanõn ve/veya raporu imzalayan yetkililerin adlarõ, görev ve meslekleri - Muayene ve deney tarihi, - Numunenin tanõtõlmasõ, - Muayene ve deneyde uygulanan standartlarõn numaralarõ, - Sonuçlarõn gösterilmesi," - Muayene ve deney sonuçlarõnõ değiştirebilecek faktörlerin mahzurlarõnõ, gidermek üzere alõnan tedbirler, - Uygulanan muayene ve deney metotlarõnda belirtilmeyen veya zaruri görülmeyen, fakat muayene ve deneyde yer almõş olan işlemler, - Standarda uygun olup olmadõğõ, - Rapor tarih ve numarasõ. 4

57 UDK TÜRK STANDARDI TS 1275/Kasõm 1990 Malõn standarda uygun çõkmasõ halinde. ihracatçõya yerilecek denetleme., (kontrol) belgesinin geçerlilik süresi 30 gündür. 3 - PİYASAYA ARZ 3.1- BİR ÖRNEKLİK Her ambalajõn içindeki kabuklu cevizler, tipi, sõnõf, orijin ve ürün yõlõ (ekstrada son ürün yõlõ) bakõmõndan birörnek olmalõdõr. İçerisinde her hangi bir çeşidin veya ticari tipin bulunduğu bildirilen bir ambalajda sayõca en çok 10 oranõnda başka bir çeşitten veya ticari tipten olan kabuklu cevizler bulunabilir AMBALAJ Ambalajlar, taşõma ve muhafaza süresince kabuklu cevizleri iyi bir durumda tutacak nitelikte olmak üzere her türlü uygun malzemeden yapõlabilir. Ambalajlar büyük ve küçük ambalajlar şeklinde olabilir. Ambalaj içinde doğrudan doğruya tüketiciye arz edilmek üzere özel küçük ambalajlar konulabilir. Ambalajlarõn imalatõnda kullanõlan her çeşit malzeme yeni, temiz, kuru, kokusuz ve insan sağlõğõna zararsõz olmalõ, ambalajõn içine ve dõşõna zararlõ etki yapmamalõdõr. Basõlõ kağõt kullanõldõğõnda basõlõ yüzler dõşa gelmeli ve ürüne değmemelidir.kullanõlan zamk ve mürekkep toksik olmamalõdõr.ambalajlarda, kullanõlan ambalaj malzemesi ve etiketler dõşõnda hiç bir yabancõ madde bulunmamalõdõr Ambalaj Büyüklükleri Kabuklu taze cevizlerde 5 kg, 6 kg ve 10 kg Kabuklu kuru cevizlerde 5 kg, 10 kg, 12,3 kg, 20 kg, 25 kg, 50 kg Küçük ambalaj olarak kabuklu taze ve kuru cevizlerde 0,250 kg, 0,500 g, l kg, 2 kg, ve 2,5 kg İŞARETLEME Kabuklu ceviz ambalajlarõ üzerine en az aşağõdaki bilgiler okunaklõ olarak silinmeyecek ve bozulmayacak şekilde yazõlõr veya basõlõr. Küçük ambalajlarda bu bilgiler etiket üzerine yazõlarak ambalaj içerisine de konulabilir. - Firmanõn ticari unvanõ veya kõsa adõ, adresi, varsa tescilli markasõ, - Bu standardõn işaret ve numarasõ, (TS 1275 şeklinde), - Parti numarasõ, - Malõn adõ (Kabuklu ceviz"), - Tipi (Taze, Kuru), - Sõnõfõ, - Ürün yõlõ, - Çeşidi veya Ticari Tipi (İhtiyari), - Boyu (Minimum ve maksimum çap veya minimum çap olarak), - Ağõrlõğõ isteğe göre brüt veya net olarak3), 3) Brüt ağõrlõk verilmişse, dara 50 kg'lõk ambalajlarda % 2,5'dan, kg arasõndaki ambalajlarda % 3'den, daha aşağõ ağõrlõktaki ambalajlarda % 3,5'dan çok olamaz. 5

58

59 UDK TÜRK STANDARDI TS 1275/Kasõm 1990 İhraç mallarõnda bu bilgiler gerektiğinde yabancõ dille de yazõlabilir.bunlarõn dõşõnda reklam olarak, ambalajõn içindekilere aykõrõ ve alõcõyõ yanõltõcõ olmamak üzere başka yazõ ve resimler de konulabilir MUHAFAZA VE TAŞIMA Kabuklu cevizler ve ambalajlar işleme yerlerinde, depolarda ve taşõtlarda fena koku yayan veya bunlarõ kirletecek olan maddelerle bir arada bulundurulmamalõdõr İçinde kabuklu ceviz bulunan ambalajlar rutubetsiz havadar yerlerde tutulmalõ, yağmur. altõnda bõrakõlmamalõ ve bu şartlarda yükletilip boşaltõlmamalõdõr. Taşõmada hava dolaşõmlõ kapalõ vasõtalar kullanõlmalõdõr. ATIF YAPILAN TÜRK STANDARDLARI TS 2756 TS

60 UDK TÜRK STANDARDI TS 1276 /MART 1991 İÇİNDEKİLER 0 KONU,TARİF, KAPSAM KONU TARİFLER Ceviz. İçi Bütün (Horoz) Yarõm (Çenet) Parça Dörtte Bir (Çeyrek) Ufak Parça (Yağlõk) Kõrõk :(Pirinç) Yabancõ Madde KAPSAM SINIFLANDIRMA VE ÖZELLİKLER SINIFLANDIRMA Tipler Sõnõflar İç cevizler; ÖZELLİKLER Genel Özellikler Tip Özellikleri Sõnõf Özellikleri TOLERANSLAR Tip Toleranslarõ L Bütün sõnõflarda (kütlece)] Sõnõf Toleranslarõ (Kütlece) (%), Sõnõf toleranslarõ Çizelge-1'de verilmiştir ÖZELLİK MUAYENE VE DENEYLER NUMUNE ALMA, MUAYENE VE DENEYLER NUMUNE ALMA Büyük Ambalajlardan Numune Alma Küçük Ambalajlarõn Büyük Ambalaj İçerisinde Muayeneye Sunulmasõ Halinde Numune Alma MUAYENELER Ambalajlarõn Muayenesi Duyusal Muayenesi DENEYLER Rutubet Miktarõ Tayini DEĞERLENDİRME MUAYENE VE DENEY RAPORU PİYASAYA ARZ BİR ÖRNEKLİK AMBALAJ İŞARETLEME MUHAFAZA. VE TAŞIMA... 6 ATIF YAPILAN TÜRK STANDARDI... 6

61 UDK TÜRK STANDARDI TS 1276 /MART KONU,TARİF, KAPSAM CEVİZ İÇİ KONU Bu standard,ceviz içinin tarifine,sõnõflandõrma ve özelliklerine, numune alma ve muayeneleri ile piyasaya arz şekline dairdir TARİFLER Ceviz. İçi Ceviz için Juglans r'egia L türüne giren ağaçlarõn,sert kabuğu çõkarõlmõş kuru meyveleridir Bütün (Horoz) Bütün, kabuğundan olduğu gibi,'bütün çõkarõlmõş ceviz içleridir (1/8'e kadar kõsmõ, kopmuş olan içler bütün sayõlõr) Yarõm (Çenet) Yarõm,-bütün ceviz.içinin,, uzunluğuna, doğal1 ek yerinden-birbirine yaklaşõk olarak eşit ve kõrõlmamõş olarak ikiye bölünmüş olanõdõr Parça Parça,bir yarõmõn en az dörtte üçü büyüklüğünde olan ceviz içidir Dörtte Bir (Çeyrek) Dörtte bir, ceviz içlerinin doğal ek yerlerinden uzunluğuna ve. dörtte bire yakõn büyüklükte, bir birine az çok.eşit olarak ayrõlmõş parçalarõdõr Ufak Parça (Yağlõk) Ufak parça, dörtte birden küçük olan, fakat göz açõklõğõ 6 mm olan elekten geçmeyen ceviz içleridir Kõrõk :(Pirinç) Kõrõk, 6 mm göz açõklõğõndaki elekten geçen fakat göz açõklõğõ 1mm olan elekten geçmeyen ceviz içidir Yabancõ Madde Yabancõ madde,ceviz içleri arasõnda ve içersinde bulunan gözle görülebilir kendinden başka her türlü, maddelerdir KAPSAM Bu standard, kuru ceviz içini, kapsar. 1 - SINIFLANDIRMA VE ÖZELLİKLER SINIFLANDIRMA Ceviz içleri, renklerine ve özelliklerine,göre sõnõflara biçimlerine (iriliklerine) göre tiplere ayrõlõr Tipler İç cevizler; - Bütün (horoz), - Yarõm, (.çenet) - Parça, - Dörtte bir (Çeyrek), - Ufak parça ('Yağlõk), 1

62 UDK TÜRK STANDARDI TS 1276 /MART Kõrõk (Pirinç), olmak üzere 6 tiptir Sõnõflar İç cevizler; - Ekstra, - I. sõnõf, - II. sõnõf olmak üzere 3 sõnõftõr ÖZELLİKLER Genel Özellikler Ceviz içleri sağlam olmalõ ve özellikle küflü, hastalõklõ, acõlaşmõş, buruşuk ve-tamamen kurumuş, rengi bozulmuş olmamalõ, cevizlerde ölü veya canlõ böcek,diğer canlõlar ve bunlarõn yaptõklarõ gözle görülebilir zararlar ve hayvani artõkla yabancõ koku ve tad bulunmamalõdõr.ceviz içlerinde rutubet miktarõ c/ 5' i geçmemelidir Tip Özellikleri Tip özellikleri tariflerde verilmiştir Sõnõf Özellikleri Ekstra Bu sõnõftaki ceviz içleri, üzerinde sarõ veya kehribar sarõsõ renk izleri bulunmayan açõk renkli üstün nitelikte olmalõdõr I. Sõnõf: Bu sõnõftaki ceviz içleri, koyu saman rengi, koyu sarõ veya açõk kahverengi, (koyu kahverengi olmayan) iyi nitelikte olmalõdõr II. Sõnõf: Bu sõnõftaki ceviz içleri koyu kahverengi (siyah renkli olmayan) yukarõ sõnõflara girmeyen ve genel özelliklere uyan ceviz içleri olmalõdõr TOLERANSLAR Tip Toleranslarõ L Bütün sõnõflarda (kütlece)] - Bütünler içerisinde yarõmlar % 20'den fazla olamaz. - Yarõmlar içerisinde toplam % 20'ye kadar parça, dörtte bir, ufak, kõrõk ve içzarõ bulunabilir. Bu % 20 içerisinde ufak parça ve dörtte bir % 8'den, kõrõk ve i.' zarõ % 1'den çok olamaz. - Parçalar içerisinde % 20 oranõna kadar dörtte bir, ufak parça, kõrõk ve iç zan bulunabilir. Bu % 20 içerisinde ufak parça % 8'den, kõrõk ve iç zarõ % 2'den çok olamaz. - Dörtte birler içerisinde % 10 oranõna kadar ufak parça ve % 1oranõna kadar, kõrõk ve iç zarõ bulunabilir. -Ufak parçalar içerisinde,% 2 oranõna kadar kõrõk ve iç zarõ bulunabilir.ufak parçalar % 60'dan az olamaz. Kõrõklar içerisinde % 10 oranõnda 2 mm'den küçük' parçalar_ile %'0,5 oranõna kadar iç zarõ bulunabilir, Sõnõf Toleranslarõ (Kütlece) (%), Sõnõf toleranslarõ Çizelge-1'de verilmiştir. ÇİZELGE 1 - Sõnõf.Toleranslarõ Ekstra 1 Sõnõf 2 Sõnõf 1) Çürük ve küflüler hariç yolmak.üzere genel özelliklere uymayan ceviz içleri ).Bildirilenden daha koyu çeyiz içleri, (siyah ceviz İçi bulunmaz) ) Ceviz kabuğu ve diğer yabancõ maddeler O,1 0,1 0,1 4) Yenikli içler, 0,0 0,5 1,0 5) Küflü içler 0,5 '

63 UDK TÜRK STANDARDI TS 1276 /MART ÖZELLİK MUAYENE VE DENEYLER Bu standardda öngörülen.özellikler, ile bunlarõn muayene ve deney madde numaralarõ Çizelge-2'de gösterilmiştir. ÇİZELGE 2 - Özellik Muayene ve Deney Madde Numaralarõ Sõra No. Madde No. Özellikler Muayene ve. Deney Madde No' Genel Özellikler Tip Özellikleri Sõnõf Özellikleri Toleranslar, Ambalaj -ve Ambalaj Malzemesi İşaretleme NUMUNE ALMA, MUAYENE VE DENEYLER 2.1 NUMUNE ALMA Numune partiden alõnõr. Sõnõfõ, tipi ürün yõlõ ve ambalajlarõ aynõ olan ve bir defada muayeneye sunulan ceviz içleri bir parti sayõlõr Büyük Ambalajlardan Numune Alma İç ceviz numunesi almak' için Çizelge-3'de belirtilen partiyi oluşturan ambalaj birimlerinin miktarõna göre, karşõlarõnda gösterilen (n) sayõda ambalaj ayrõlõr. Muayene ve deney için gereken numuneler bu ambalajlardan1 alõnõr. Numune alõnmak üzere ayrõlacak ambalajlar parti içerisinden tesadüfi.olarak seçilmeli ve bunun için.ts 27561)'ya göre aşağõdaki, sistematik metot uygulanmalõdõr. Partiyi oluşturan birim ambalajlar birden başlayarak 1,2,3...N şeklindi numaralanõr. Herhangi bir ambalajdan başlanarak ambalajlar 1,2,3... şeklindi (N/n=r) kadar sayõlõr. (N/n; bir tam sayõ değilse (r) tam sayõya tamamlanõr ve (r) inci ambalaj numune alõnmak üzere ayrõlõr. Sayma ve ayõrma işlemi, Çizelge-2'yt göre ayrõlmasõ gereken ambalaj sayõsõna erişilinceye kadar sürdürülür. Burada; N - Parti içerisindeki ambalaj sayõsõ, n - Numune alõnmak üzere ayrõlacak ambalaj sayõsõ, dõr. ÇİZELGE 3 - Numune Alõnmak Üzere Ayrõlacak Ambalaj Sayõsõ Partideki Ambalaj Sayõsõ (N) 26'ya kadar Numune Alõnmak Üzere Ayrõlacak Ambalaj Sayõsõ (n) Ayrõlan bu ambalajlarõn her birinin değişik yerlerinden (alt, orta, Çizelge-4'de gösterildiği gibi alõnacak iç ceviz ilk numuneleri bir araya getirilip iyice karõştõrõlarak bir paçal numune oluşturulur. Bu paçal numuneden yaklaşõk 250'şer gramlõk dört takõm) numune alõnõr. Muayene ve deneyler bu temsili numuneler üzerinde yapõlõr. 1) Bu Standard metninde atõf yapõlan Türk Standardlarõnõn numaralarõ metnin sonunda verilmiştir. 3

64 UDK TÜRK STANDARDI TS 1276 /MART 1991 ÇİZELGE 4 - Ayrõlan Ambalajlarõn Herbirinden Alõnacak Numune Miktarlarõ Partideki Ambalaj Sayõsõ (N) İlk numune En Az (g) Paçal Numune En az (g) Temsili numune (Dört takõm) (g) 26 ya kadar x 250 = x 250 = x x 250 = x 250 ^ x 250 = x 250 = x Küçük Ambalajlarõn Büyük Ambalaj İçerisinde Muayeneye Sunulmasõ Halinde Numune Alma. Numune alõnacak iç ceviz ambalajlarõ Çizelge 3'de belirtildiği,şekilde partiyi oluşturan büyük ambalajlarõn miktarõna göre karşõlarõnda gösterilen sayõda aşağõdaki şekilde ayrõlõr: Numune Alõnacak Büyük Ambalajlarõn Ayrõlmasõ Muayeneye1,sunulan ve küçük tüketici ambalajlarõnõ, ihtiva eden büyük ambalaj sayõsõ parti büyüklüğü (N) kabul edilerek Çizelge-3'de karşõlarõnda gösterilen miktarda (n) olmak üzere toplam ambalajdan numune alõnacak ambalajlar sistematik olarak,ayrõlõr Numune Alõnmak Üzere Ayrõlan (n) Sayõda Büyük Ambalajdan Numune Alõnacak Küçük Tüketici Ambalajlarõnõn Ayrõlmasõ Numune alõnmak üzere ayrõlan büyük ambalajlardaki küçük tüketici ambalajlarõnõn toplam sayõsõ parti büyüklüğü (N) kabul, edilerek Çizelge-3',de karşõlarõnda gösterilen miktarda (n) olmak üzere, küçük tüketici ambalajõ, yukarõda numune alõnmak amacõ ile ayrõlmõş olan büyük ambalajlarõn çeşitli yerlerinden ayrõlõr. Ayrõlan bu küçük tüketici ambalajlarõnõn,toplam miktarõ 250'şer gramlõk dört takõm, temsili numuneyi oluşturmaya yetecek kadar değilse numune olarak ayrõlan küçük ambalajlarõn adedi bu miktarõ oluşturacak kadar artõrõlõr. Ayrõlan bu küçük ambalajlar, açõlarak içlerindeki iç ceviz bir âraya getirilip bir paçal numune oluşturulur. Elde olunun bu paçal numuneden dört takõma2)halinde 250'şer gramlõk temsili numuneler ayrõlõr. Muayene ve deneyler bu temsili numuneler üzerinde yapõlõr. NOT - Alõnan temsili numunelerin, ambalajlama, muhafaza ve laboratuvara gönderilmesinde izlenecek yol TS 3892 ye uygun olmalõdõr MUAYENELER Ambalajlarõn Muayenesi Ambalajlarõn ve ambalaj malzemesinin muayenesi, gözle incelenerek ölçülerek tartõlarak yapõlõr ve Madde 3.1 v e Madde 3.2'ye uygun olup olmadõğõna bakõlõr Duyusal Muayenesi Ceviz içlerinin duyusal muayenesi, gözle ve elle ' incelenerek, koklanarak,.'.tadõlarak, yapõlõr ve Madde 1.2.1, Madde ve "Madde 1.2.3''e uyup uymadõğõna bakõlõr DENEYLER Rutubet Miktarõ Tayini Cihaz ve Malzemeler 4

65 UDK TÜRK STANDARDI TS 1276 /MART Genel laboratuvar malzemeleri Kurutma kabõ,kapaklõ cam veya paslanmaz metalden yapõlmõş ve 8,5 cm çapõnda Etüv,103 C +2 C'a ayarlanabilen Porselen havan Desikatör, içinde etkili bir kurutucu bulunan Analitik terazi,0,01 g hassasiyetle tartõm yapabilen, İşlem Yaklaşõk 50 gram ceviz içi porselen havanda ezilir. Hazõrlanan bu numuneden 0,01 s, hassasiyetle yaklaşõk 5 gram ezilmiş ceviz içi tartõlõr ve içinde 1-2 spatül temi;: kum ile sabit tartõma kadar kurutulmuş ve darasõ (M0) alõnmõş kurutma kabõm konur (ml) bir cam baget ile kum ve ceviz içi dikkatle karõştõrõr ve cam baget yapõşan kõsõmlar çok az damõtõk su ile kaba yõkanõr. Etüve ağzõ açõk konan kurutma kabõ 105 C'da sabit tartõm elde edilene kadar (4-6 saat; kurutulur ve analitik terazide 0,01 g duyarlõkta tartõlõr (m Gerekirse kurutma ve tartõm tekrarlanõr Hesaplama ve Sonucun Gösterilmesi Rutubet miktarõ (R) kütlece yüzde olarak aşağõdaki formül ile hesaplanõr: (mõ - M2) R = x 100 (M1-M0) M0 =Boş kurutma kabõnõn kapağõ ve içindeki kum ile kütlesi (g) M1 = Kurutma kabõnõn numune ile beraber kurutulmadan önce, kapağõ ve içindeki kum ile karõşõk haldeki kütlesi (g,) M2 = Kurutma kabõnõn, kurutma ve desikatörde soğutulmasõndan sonra, kapağõ ve içindeki karõşõm numunenin kuru kütlesi (g) DEĞERLENDİRME Muayene ve deney sonuçlarõnõn her biri standarda uygunsa, o parti standarda uygun sayõlõr MUAYENE VE DENEY RAPORU Muayene ve deney raporunda en az aşağõdaki bilgiler bulunmalõdõr: - Muayenenin ve deneyin yapõldõğõ yerin ve laboratuvarõn, muayene ve deneyi yapanõn ve/veya raporu imzalayan yetkililerin adlarõ, görev ve meslekleri, - Muayene ve deney tarihi, - Numunenin tanõtõlmasõ, - Muayene ve deneyde uygulanan standardlarõn numaralarõ, - Sonuçlarõn gösterilmesi, - Muayene ve deney sonuçlarõnõ değiştirilebilecek faktörlerin mahzurlarõnõ giderme! üzere alõnan tedbirler, - Uygulanan muayene ve deney metotlarõnda belirtilmeyen veya zaruri görülmeyen, fakat muayene ve deneyde yer almõş olan işlemler, - Standarda uygun olup olmadõğõ, - Rapor tarih ve numarasõ, Malõn standarda uygun çõkmasõ halinde verilecek kontrol belgesinin geçerlik süresi 20 gündür. 3 - PİYASAYA ARZ 3.1 BİR ÖRNEKLİK Her ambalaj içerisindeki ceviz içleri sõnõf, tip, orijin ve ürün yõlõ bakõmõndan birörnek olmalõdõr. 5

66 UDK TÜRK STANDARDI TS 1276 /MART AMBALAJ Ambalajlar, taşõma ve muhafaza süresince ceviz içlerini iyi bir durumda tutulacak nitelikte olmak üzere çuval ve torba hariç her türlü uygun,malzemeden,yapõlabilir.tahta ambalajlar kullanõldõğõ takdirde sandõğõn altõ, kenarlarõ ve kapak kõsmõ, kağõtla veya elverişli koruyucu başka malzeme ile kaplanmalõdõr. Ambalajlarõn yapõmõnda kullanõlan her çeşit malzeme ile ambalajlara döşenecek kağõtlar ve diğer,malzeme yeni, temiz ve insan sağlõğõna zararsõz olmalõdõr. Kağõtlarõnõ basõlõ yüzleri dõşa gelmeli, ürüne değmemeli ve ürünün tad ve kokusunda herhangi bir değişme yapacak özellikte olmamalõdõr.ambalajlarda, kullanõlan ambalaj malzemesi ve, toleranslar dõşõnda toz, kabuk parçalarõ ve diğer herhangi bir yabancõ madde, bulunmamalõdõr.ceviz içleri, vakumda veya bir inert gaz içerisinde hava geçirmeyen ambalajlar içerisine konulabilir.büyük ambalajlar 25 kg dan fazla olmamalõdõr.iç cevizler isteğe uygun olarak 5 kg'a kadar yukarõdaki.şartlarõ sağlayan küçük ambalajlarda konulabilir İŞARETLEME Ceviz içi ambalajlarõ üzerine aşağõdaki bilgiler okunaklõ olarak bozulmayacak ve silinmeyecek şekilde yazõlõr veya basõlõr. 'Küçük ambalajlarda bu bilgiler etiket üzerine yazõlarak ambalaj içerisine de konulabilir. - Firmanõn ticaret unvanõ veya kõsa âdõ, adresi, varsa tescilli markasõ, - Bu standardõn işaret ve numarasõ (TS 1276 şeklinde), - Parti numarasõ, - Malõn adi (Ceviz içi), - Sõnõfõ, tipi, - Ürün yõlõ, - Net ağõrlõğõ (kütlesi), - Orijin.(ülke mecburi, bölge ihtiyari). - Gerektiğinde,bu bilgiler yabancõ dille de yazõlabilir MUHAFAZA. VE TAŞIMA Ceviz içleri ve bunlarõn içinde bulunduklarõ ambalajlar işleme yerlerinde, depolarda, ve taşõtlarda fena koku yayan ve bunlarõ kirletecek olan.maddelerle bir arada bulundurulmamalõdõr İçinde ceviz içi bulunan ambalajlar yaş olmayan havadar ve serin yerlerde tutulmalõ uzun süre bekletilecekse nisbi nem oranõ % 50'deki düşük soğuk hava depolarõna.konulmalõ, '.yağmur.altõnda bõrakõlmamalõ ve bu koşullarda yükletilip boşaltõlmamalõdõr. ATIF YAPILAN TÜRK STANDARDI TS 2756 TS

Daha göster