ÖZEL ALAB LABORATUVARI TEST REHBERİ

ÖZEL ÖZEL ALAB ALAB LABORATUVARI TEST 1

İÇİNDEKİLER 1.GİRİŞ... 4 2.AMAÇ... 4 3.KAPSAM... 4 4.SORUMLULAR... 4 5.FAALİYET AKIŞI... 4 5.1. Biyokimya Laboratuvarında Testlerin Çalışma Sürecine... 5 5.2. Laboratuvar İşleyişi... 6 5.3. Örnek Akışı... 6 5.3.1. Acil Poliklinik Örnekleri... 6 5.3.2. Poliklinik Örnekleri... 7 5.3.3. Yataklı Servis Örnekleri... 7 5.3.4. Ayaktan Laboratuvara Gelen Hastalar... 7 5.4. TEST GİRİŞLERİ... 8 5.5. HASTA HAZIRLIĞI VE ÖRNEK ALIMI... 8 5.6. TEST SONUÇLARINI ETKİLEYEN ETMENLER... 8 5.7. GLUKOZ YÜKLEME TESTLERİ:(OGTT-Oral Glukoz Tolerans Testi)... 9 5.8. KAN ÖRNEKLERİNİN ALINMASI... 10 5.8.1. Venöz Kan Örneği Alınması... 10 Vakumlu Kan Tüpüne Kan Almak İçin;... 12 Enjektöre Kan Almak İçin;... 12 Kan Numuneleri (örnekleri)... 13 Örnek tüplerinin alınma sırası... 14 Vakumlu tüplere kan alınma sırası;... 14 5.8.2. Kapiller Kan Alınması... 15 5.8.3. Arteriyel kan alınması... 16 Koagülasyon Testleri İçin Kan Alımında Dikkat Edilecek Hususlar... 17 5.9. İDRAR ÖRNEKLERİNİN ALINMASI... 17 5.9.1. Tam İdrar Tetkiki... 17 5.9.2 24 Saatlik İdrar Örneğinin Toplanması... 18 5.10. Kültürlerin Alınması... 18 5.10.1. Örnek Alınmasında Genel Kurallar... 18 5.10.2. İdrar Kültürü... 19 5.10.3. Boğaz-Nazofarenks Kültürü... 19 5.10.4. Burun Kültürü... 20 5.10.5. Alt Solunum Yolu Kültürleri... 20 2

5.10.6. Kan Kültürü Tekniği... 20 5.10.7. BOS Kültürü... 21 5.10.8. Yara/Doku/Abse Kültürü... 21 5.11. Mikrobiyoloji Laboratuvarında Kültür Ekiminde Yöntem... 22 5.11.1 Boğaz:... 22 5.11.2. İdrar, Prostat Sekresyonu:... 22 5.11.3. Balgam, Bal, Cerahat, Doku, Diğer:... 22 5.11.4. Dışkı:... 22 5.11.5. BOS:... 22 5.12. NUMUNE KABUL... 22 5.12.1 Numune Transferi... 22 5.13. ÖRNEKLERİN LABORATUVARA KABULÜ VE AYRIŞTIRILMASI... 23 5.14. A LAB LABORATUVARI NUMUNE RED KRİTERLERİ... 23 5.15 NUMUNELERİN ANALİZİ... 24 5.15.1 İç Kalite Kontrol Programı Uygulaması... 25 5.15.2 Dış Kalite Kontrol Programı Uygulaması... 25 5.15.3 Kontrol ve Kalibratör Hazırlanması ve Kullanımı... 25 5.16. SONUÇ RAPORLANMASI VE RAPORLAMA SÜRELERİ... 26 6. PANİK DEĞERLER... 27 7. LABORATUVARDA ÇALIŞILAN TESTLER... 30 8.DIŞ LABORATUVARDA ÇALIŞILAN TESTLER... 51 3

1.GİRİŞ Laboratuvar testleri, klinik bulgular ve diğer görüntüleme yöntemleri ile birlikte klinik karar sürecinin önemli bir parçasıdır. Yapılan çalışmalara göre laboratuvar testlerinin tanı ve tedavideki önemi %60-70 olarak belirlenmiştir. Klinik laboratuvar hizmetlerinin, hastalıkların tanısı, tedavisi, izlenmesi ve taranmasında temel bir gereksinim olduğunu bilen laboratuvarımızın ana ilkesi, doğru ve güvenilir test sonuçlarını en hızlı şekilde hasta ve hekimlerimizin değerlendirmesine sunmaktır. Yüksek analiz kalitesine ulaşmak için en son laboratuvar ve bilgi teknolojilerini nitelikli çalışılanları ile birleştiren laboratuvarımızda çalışılan tüm testler için çok aşamalı iç kalite kontroller kullanılmaktadır. Ayrıca üyesi olduğumuz uluslararası dış kalite kontrol programları ile izlenmektedir Test bilgileri sürekli güncellendiğinden kitapçıkta yer alan bilgilerde oluşan değişiklikler, Laboratuvarımızın intranet sayfasındaki laboratuvar test rehberinden takip edilebilmektedir. (http://www.alab.com.tr) 2.AMAÇ Bu süreçte test sonuçlarının eksik çıkması, kaybolması, test öncesi uyulması gereken kurallara uyulmaması, yanlış örnek kabı seçimi, yetersiz örnek alınması, eksik test girişi yapılması gibi sorunlarla karşılaşılabilmektedir. Laboratuvar işleyişinin hastane çalışanları ve hastalar tarafından yeterince bilinmemesi ve iletişim eksikliği nedeniyle ortaya çıkan bu tür sorunları azaltabilmek ve laboratuvar işleyişini hizmet verdiğimiz hastanelerin çalışanlarıyla ve hastalarla paylaşabilmek amacıyla laboratuvar rehberi düzenlenmiştir. 3.KAPSAM Bu rehber laboratuvarımızda çalışılacak numunelerin istek, kayıt girişi, barkodlanması, transferi, laboratuvara kabulü ve laboratuvar içinde yapılacak işlemleri kapsar. Her bir test için gerekli örnek (numune) türü/miktarı, çalışma programı, testin sonuçlanma süresi ile bilgiler verilmiştir. 4.SORUMLULAR Bu rehberin uygulanmasından tüm uzmanlar ve laboratuvar çalışanları, numune alan personel, numune kabul ve numune taşıma personeli ve iç hizmetler görevlileri sorumludur. 5.FAALİYET AKIŞI Alab Laboratuvarı iş akışı tabloda belirtilmiştir. 4

5.1. BİYOKİMYA LABORATUVARINDA TESTLERİN ÇALIŞMA SÜRECİNE HASTALAR AYAKTAN LABORATUVARA GELEN HASTALAR HİZMET VERDİĞİMİZ HASTANELERDEN GELEN HASTA NUMUNELERİ ALAB LABORATUVARI ÖRNEK KABUL VE TASNİFLEME BİRİMİ KABUL KRİTERLERİNE UYMAYAN NUMUNELER NUMUNENİN GELDİĞİ BİRİME BİLDİRİLİR YENİ NUMUNE İSTENİR. ACİLDEN GELEN HASTA İSTEMLERİ HIZLI BİR ŞEKİLDE ÇALIŞILIR POLİKLİNİK VE YATAN HASTA İSTEMLERİ HASTALARA VE DOKTORLARINA BELİRTİLEN SÜRE İÇİNDE ÇALIŞILIR. BİYOLOJİK ÖRNEKLER TAM KAN SERUM/PLAZMA BOS/PLEVRA/ PERİTON SIVISI İDRAR/GAİTA OTOANALİZÖRLER İDRAR İÇİN MİKROSKOBİ KISMI MİKROSKOP İLE ÇALIŞILIR GAİTADA GİZLİ KAN KASET TEST KÜLTÜRLER İÇİN EKİM VE GRAM BOYAMA UZMAN ONAYI SONUÇLAR HASTANIN SİSTEME GİRİLMİŞ İSE MAİL ADRESİNE VE ÇALIŞTIĞIMIZ HASTANELERİN HBYS'İNE İLETİLİR. 5

5.2. LABORATUVAR İŞLEYİŞİ Laboratuvarda analiz işlemleri 3 aşamada incelenir; Preanalitik Evre: Testin hekim tarafından istenmesi, hastanın hazırlanması, numunenin alınması, numunenin Laboratuvara transferi ve numunenin analiz için hazırlanmasını içeren süreçtir. Analitik Evre: Laboratuvarda analizin yapıldığı evredir. Post analitik Evre: Testin sonuçlanmasından klinisyene ulaşmasına kadar geçen süreçtir. Laboratuvarlarla ilgili hata kaynakları araştırıldığında hataların yaklaşık %68 inin preanalitik evrede, %20 sinin post analitik evrede ve sadece %12 sinin analitik evrede olduğu tespit edilmiştir. Sağlık personelinin Laboratuvar testleri için gerekli numuneler konusunda bilgi ve becerilerinin artırılması ile her evrenin kontrol altına alınması sağlanacaktır. Gereksiz örnek alımını, ek test isteklerini ve hastaların hastanede kalış sürelerini azaltacaktır. Sağlık hizmetlerinin doğru ve hızlı olarak gerçekleşmesine, koruyucu ve önleyici hekimlik hizmetleri ile topluma sunulan sağlık hizmeti kalitesinde bir artışa yol açacaktır. 5.3. ÖRNEK AKIŞI Laboratuvara Gelen Örnekler 3 Ayrı Akış Sistemi Üzerindendir; 5.3.1. ACİL POLİKLİNİK ÖRNEKLERİ Testlerin HBYS ye kayıt edilmesi: Hekim tarafından veya Acil servis sağlık personeli tarafından hastaya istenecek testler HBYS programına girilir. Hastanın ön tanı veya tanısı istem sırasında tetkiki isteyen hekim tarafından hasta dosyasına girilmiş olmalıdır. Örneklerin alınması: Hastanın örnekleri acil servis hemşiresi tarafından önceden barkodlanan uygun tüplere alınarak laboratuvara gönderilir. Acil servis test istem kayıtları otomasyon sisteminde acil istem olarak kabul edilir ve çalışılır. Sonuçların raporlanması: Acil servis bölümü test istemlerinde, tüplere barkod yapıştırılır. Laboratuvara kabulden sonra barkodlu numuneler çalışmada öncelik verilir. Testler sonuçlanır sonuçlanmaz raporlanır. 6

5.3.2. POLİKLİNİK ÖRNEKLERİ Testlerin HBYS kayıt edilmesi: Hekim tarafından hastaya istenecek testler HBYS ye kaydedilir. Hastanın ön tanı istem sırasında tetkiki isteyen hekim tarafından hasta dosyasına girilmiş olmalıdır. İstem yapıldıktan sonra hasta, hasta danışmanına yönlendirilir. Hasta barkodlarını aldıktan sonra hasta numune alma odasına yönlendirilir. Örneklerin alınması: Numune alma biriminde, hafta içi 08:00 17:00 saatleri arasında hasta örnekleri kabul edilir. Açlık ve ön hazırlık gerektiren testler varlığında hekimi tarafından açıklama yapılarak hastaya önceden düzenlenmiş formlar verilir. Gerektiğinde örnek toplama kapları Laboratuvardan örnek toplama öncesi mesai saatleri içerisinde temin edilir. Hasta ön hazırlık işlemini uygulayarak örnek vermek üzere numune alma bölümüne başvurur. Açlık ve ön hazırlık gerektiren testler belirtilmiştir. Örnek alımı öncesi hastaya kimlik bilgileri ve ön hazırlık şartlarına uyup uymadığı sorularak, doğrulandıktan sonra örnekler alınır. Numune alma birimi tarafından alınan örnekler zaman kaybedilmeden laboratuvara gönderilir. Sonuçların raporlanması: İstenilen testlerin raporlama zamanları ile ilgili bilgiler Laboratuvar Test Rehberi ne bakılarak hastalara verilir. 5.3.3. YATAKLI SERVİS ÖRNEKLERİ Testlerin hastane otomasyon programına (HBYS) kayıt edilmesi: Hekim tarafından hastaya istenecek testlerin HBYS programı üzerinden istemi yapılır. Hastanın ön tanı veya tanısı istem sırasında tetkiki isteyen hekim tarafından hasta dosyasına girilmiş olmalıdır. Ön hazırlık gerektiren tetkik istemlerinde, yazılım programı üzerinden özellikli bilgiler istemi yapan hekime raporlanır. Örneklerin alınması: Servis hemşiresi tarafından, hastanın örnek alımı veya toplanmasının ön hazırlık gerektirip gerektirmediği kontrol edilir. Örneğin alınması için hastanın hekimi tarafından belirtilen zamanda veya bölüm rutin örnek alım zamanında istemlerin kabulü yapılarak barkodu basılır ve uygun tüplere yapıştırılır. Hasta başında kimlik teyidi yapılarak örnekler önceden hazırlanmış olan tüplere alınır. Sonuçların raporlanması: Yataklı servislerin mesai sonrası yapılan istemlerinde; tüm test grupları çalışılır ve test çalışma sürelerine bağlı olarak belirlenen süre içerisinde raporlanır. 5.3.4. AYAKTAN LABORATUVARA GELEN HASTALAR Testlerin laboratuvar otomasyon programına kayıt edilmesi: Hasta tarafından istenecek testlerin LBYS programı üzerinden istemi yapılır. Örneklerin alınması: Hasta başında kimlik teyidi yapılarak, örnekler önceden hazırlanmış olan tüplere, deneyimli personel tarafından alınır. Sonuçların raporlanması: Tüm test grupları çalışılır ve test çalışma sürelerine bağlı olarak belirlenen süre içerisinde raporlanır. 7

5.4. TEST GİRİŞLERİ Test girişleri için hastane bilgi yönetim sisteminde (HBYS) hasta sayfasında yer alan tetkik menüsü seçilerek tetkik giriş sayfası açılır. Burada hangi test/testler istenmişse adı, kısaltması veya kodu girilerek istek yapılabilir. Test seçimi tamamlandıktan sonra hastalar poliklinik bankosuna ve kan alma birimine yönlendirilir. Test onayları ilgili poliklinik bankosunda yapılır. Acil biriminde ve Servislerde test girişleri için aynı işlemler yapılır ve hastalardan alınan test materyalleri laboratuvara gönderilir. Tetkik girişleri onaylandıktan sonra test eklenmemelidir. Çünkü onay sonrası işaretlenen testler hastane otomasyon sisteminde görülmeyecektir. Onay sonrası her yeni test isteği için yeni bir HBYS girişi ve kaydı yapılması gerekir. 5.5. HASTA HAZIRLIĞI VE ÖRNEK ALIMI Test isteği yapılan hastadan alınacak kan örnekleri için, steril enjektör ile vakumlu tüp ve iğne sistemleri başta olmak üzere kelebek iğne (infüzyon setleri), cildin delinmesi ile kapiller kan örneği ya da kalıcı intravenöz örnek alma kateterleri gibi değişik yöntemler kullanılabilmektedir. 5.6. TEST SONUÇLARINI ETKİLEYEN ETMENLER Yaş ve Cinsiyetin Etkisi: Hastanın yeni doğan, puberte, yetişkin olmasına ve cinsiyete göre çeşitli hormon, enzim, lipidler, elementler gibi birçok parametre değişim gösterir. Örneğin: alkalen fosfataz, kemik büyümesine paralel olarak pubertede en yüksek değerlere ulaşır. Puberteden sonra aktivite azalır. Menstrüel döngü sırasında da kadınların hormon değerleri çok değiştiğinden LH, FSH gibi testler için kan gönderilirken, döngü gününün de belirtilmesi unutulmamalıdır. CA-125 menstrüel periyotta normalin 2 katına çıkabilir. Açlık Durumu: Genellikle laboratuar testleri için 10-12 saat açlık süresi istenir. Bu sürenin 16 saatten uzun olması tercih edilmez. Kırk sekiz saatten uzun süren açlık, serum bilirubin düzeylerinde artışa yol açmaktadır. Yetmiş iki saatten uzun süren açlık, kadınlarda açlık kan şekeri düzeyinin 45 mg/dl altında bulunmasına, erkeklerde ise trigliserid ve serbest yağ asidlerinin yükselmesine neden olmaktadır. Besinlerin Etkisi: Et yenmesi plazma potasyumunu, trigliseridleri ve ALP enzimini yükseltir. ALP enzimi ayrıca B Rh ve 0 Rh kan grubuna sahip kişilerde özellikle yağlı yemeklerden 2 saat sonra artış göstermektedir. Proteinden zengin gıda alımı; serum üre, amonyak ve ürat düzeylerini artırmaktadır. Muz, domates ve avokado gibi gıdalar serotoninden zengindir ve idrarla 5-HIAA atılımını artırmaktadır. Tüm bunlara ek olarak yemeklerden sonra kanda artan şilomikronlar serum veya plazmada bulanıklık yaparak ölçüm yapılan metodların yanlış sonuçlar vermesine neden olabilmektedir. Kanda glukoz, trigliserid, kolesterol ve elektrolitler ( sodyum, potasyum, klor ), folat, vitamin B12, magnezyum gibi testler için kan örneği 10-12 saatlik açlık sonrası alınmalıdır. Egzersizin Etkisi: Fiziksel aktivitenin testler üzerine kısa ve uzun vadeli etkileri izlenir. Egzersiz sonrası kısa süreli olarak laktat, CK, AST, LDH yükselir. Bu değişiklikler egzersiz sonlandırıldıktan kısa bir süre sonra normale döner. Egzersizin uzun süreli etkisi olarak CK, AST, LDH, plazma testesteronu, lutenizan hormonu yükselttiği bilinmektedir. Bu nedenle tetkik için laboratuvara gelmeden önce AĞIR VE ZORLAYICI EGZERSİZDEN KAÇINILMALI, kan vermeden önce yarım saat kadar dinlenmiş olunması önerilir. 8

Alkol alımı; Laktat, ürat ve trigliserid düzeylerini, kafein ise serbest yağ asidlerini artırmakta ve katekolamin salınımına neden olmaktadır. Kronik alkol tüketiminde gama-glutamil transferaz, ortalama eritrosit hacmi, ürat ve yüksek yoğunluklu kolesterol (HDL) artışı görülmektedir. Sigara içimi ile; karboksihemoglobin artmakta, katekolamin ve kortizol düzeyleri artmaktadır. Ayrıca sigara içimi eritrosit ve lökosit sayısı ile ortalama eritrosit hacminin yüksek bulunmasına neden olmaktadır. Birçok ilaç Laboratuvar testlerini değişik biçimlerde etkileyebilmektedir. Diurnal Ritm: Gün içerisinde bazı analitlerin salınımı, metabolizması ya da dolaşıma çıkmasında değişiklikler görülebilir. Mesela serum demiri 08.00-14.00 saatleri itibariyle aynı hastanın iki ayrı zamandaki numunesine göre %50 gibi fark gösterebilir. Sabah 06.00 civarında serum kortizol düzeyleri pik yaparken, gece 00.00 de en düşük düzeylere inmektedir. Ayrıca öğleden sonra yapılan glukoz tolerans testlerinde glukoz değerleri sabah yapılanlara göre biraz daha yüksek çıkar. Kortizol, demir, vitamin B12, folat, TSH vb.testlerde günlük biyolojik değişkenlik çok belirgin olabilir. Bu nedenle, özellikle bu testler olmak üzere Laboratuvar tetkikleri için sabah açlık kan örneğinin verilmesi önerilir. Stres ve anksiyete, hormon salınımını ve asid baz dengesini etkilemekte, lökosit sayısı, laktat ve serbest yağ asidi düzeylerini yükseltmektedir. Postürün ve uzun süren turnike uygulamasının etkisi: Ayakta duran bir kişide kan hacmi yatan bir kişiye göre 600-700 ml daha azdır. Bu durum kan hacminde %10 civarında azalmayı gösterir. Gerçek neden kanın proteinsiz sıvısının doku arasına geçmesi olup plazma hacminde önemli farka neden olur. Buna paralel olarak enzimler ve protein hormonlar dâhil tüm proteinler, albumin, proteinlere kısmen bağlı kalsiyum, bilirubin, kolesterol ve trigliserid düzeyleri ve proteine bağlı ilaçların konsantrasyonu etkilenir. Yüksek ateş, serum hormon düzeyleri yanı sıra lipidler, kalsiyum, ürik asit gibi birçok parametreyi etkiler. GENEL SAĞLIK TARAMASI LABORATUVAR TETKİKLERİ İÇİN 10-12 SAATLİK AÇLIK SONRASI SABAH KAN VERİLMESİ, Test için kan verecek kişilere; gece saat 21:00'den sonra su hariç hiçbir şey yememeleri ve içmemeleri, ihtiyaç duydukları miktarda su alabilecekleri ve bu süre boyunca sigara, çay, kahveden sakınmaları, TETKİK İÇİN LABORATUVARA GELMEDEN ÖNCE AĞIR VE ZORLAYICI EGZERSİZDEN KAÇINILMASI, KAN VERMEDEN ÖNCE YARIM SAAT KADAR DİNLENİLMESİ, DÜZENLİ KULLANILAN İLAÇLAR VAR İSE KESİLMEDEN ÖNCE DOKTORA DANIŞILMASI ÖNERİLİR. 5.7. GLUKOZ YÜKLEME TESTLERİ:(OGTT-ORAL GLUKOZ TOLERANS TESTİ) 50 gram şeker yükleme testi: 24-28. gebelik haftaları arasında, gebelik diyabeti (şeker hastalığı) için yapılmaktadır. 50 gr. glukoz su içerisin de eritilir, içildikten 1 saat sonra hastadan kan alınır. 9

75 gram şeker yükleme testi: Hastanın aç olması ve 3 gün karbonhidrat içeren bir diyet yapılması gereklidir. İlk önce açlık kan şekerine bakılır 75 gram glukoz suda eritilir, içildikten 2 saat sonra hastanın kanı alınır. 100 gram şeker yükleme testi: 50 gr. şeker yükleme testi anormal olan hastalar ile gebelik diyabeti için risk faktörü taşıyanlara yapılır. Hastanın aç olması ve 3 gün karbonhidrat içeren bir diyet yapılması gereklidir. İlk önce açlık kan şekerine bakılır. 100 gram glukoz suda eritilir, içildikten sonra birer saatlik aralar ile 3 defa kan alınır. Şeker yükleme testi için, test öncesi 3 gün yeteri kadar karbonhidrat alınması(en az 150 gr/gün karbonhidrat) bu testi etkileyecek ilaç alınmaması ve test sırasında su, sigara vs içilmemesi ve yenmemesi gerekir. 5.8. KAN ÖRNEKLERİNİN ALINMASI Kan analizleri için ven, arter veya kapillerden kan alınır. Venöz kan, genel olarak tercih edilen kandır ve vene girilerek (flebotomi)alınır. Arteriyel kan, kan gazları analizi için alınır. Kapiller kan, çocuklardan bazı analizler için, periferik yayma (formül lökosit) yapmak için, hasta başı glukoz ölçümleri için vb. alınır. 5.8.1. VENÖZ KAN ÖRNEĞİ ALINMASI Venöz kan alımında bazı konulara dikkat edilmesi gerekmektedir: Standardizasyon amacı ile hastanın en az 8-12 saat aç olması ve örneklerin sabah erken saatlerde alınması gerekmektedir. Venöz kan örneği alınmadan önce, hasta için sessiz ve sakin bir ortam yaratılmalı ve kan örneği hasta oturur pozisyonda iken alınmalıdır.hastanın kolunu omuzdan bileğe kadar düz uzatması sağlanmalıdır. Fistül ya da damar grefti uygulanmış ya da mastektomili meme tarafındaki kol, ödemli ve skarlı bölgeler, hematom, kan transfüzyonu ile IV sıvı tedavisi uygulanan koldan üst seviyeler, venöz kan alımı için uygun değildir. Sıvı tedavisi uygulanan, intravenöz (IV) damar yolundan kesinlikle örnek alınmamalıdır. Potasyum ya da glukoz desteği verilen bir hastanın damar yolundan alınacak örnekte yaşamla bağdaşmayacak derecede yüksek değerlerin bulunması oldukça sık rastlanan preanalitik hatalar arasında yer almaktadır. IV yoldan örnek almanın kaçınılmaz olduğu durumlarda ise infüzyon 3 dakikalığına durdurulmalı ve sonra tercihan diğer koldan kan alınmalıdır veya örnek alınmadan önce 10 ml örnek alınıp atılarak damar yolunda kalmış sıvı etkisi dışlanmalıdır. Hastadan ne kadar hacimde kan alınacağı belirlenmeli, istenen testler için uygun sayıda ve türde tüp ve uygun iğne seçilmelidir. En sık kullanılan iğneler 19-22 numaradır (numara büyüdükçe çap küçülür, normal erişkinde genellikle 21 numara iğne tercih edilir). 10

Testlere Göre Sık Kullanılan Örnek Tüpleri; Venöz kan alımı için öncelikle ön kol iç yüzeyindeki venler seçilmelidir. Yetişkinlerde antekubital fossada kalın ve derinin yüzeyine yakın ven tercih edilir. Elle yoklama ven seçimini kolaylaştırır. Örnek steril bir enjektör ya da vakumlu tüp ve iğne sistemleri ile doğrudan testin çalışılacağı tüpe alınmalıdır. Üst kol yüzeyel venleri: 1- Median kübital, 2- Bazilik ve 3- Sefalik ven Seçilen vene girilecek nokta merkez olmak üzere en az 5 cm çapında bir daire büyüklüğündeki alanı, merkezden çevreye doğru hareketlerle dezenfektanlı solüsyonla ıslatılmış pamukla temizlenir. Bundan sonra bu bölgeye steril olmayan hiçbir şey dokundurulmamalıdır. Derinin kendi kendine kuruması beklenmelidir. Turnike kanın alınacağı bölgenin 3-4 parmak (5-10 cm) üst kısmından, kolayca 11

açılabilecek şekilde ve venöz dönüşü engelleyecek fakat arteriyel kan akımını engellemeyecek şekilde çok sıkmadan bağlanır. Vene girilmeden önce yumruk açılıp kapatılmamalıdır; bu hareket, plazma potasyum, fosfat ve laktat konsantrasyonlarını arttırır. Uzun süren turnike uygulaması sonrası alınan kan örneklerinde, bazı analitlerin düzeyleri anlamlı derecelerde değiştiğinden (total protein, albümin, potasyum, enzimler, lipoproteinler, proteinlere bağlı olarak taşınan maddeler vb.) turnike uygulaması bir dakikadan uzun sürmemelidir. Kan akışı başladıktan sonra turnike gevşetilmelidir. Ardından iğne çıkartılır ve bölgeye kuru pamukla bası yapılır. Kanı alınan kişiye bölgeyi 2-3 dakika, eğer antikoagülan alıyorsa kolunu katlamadan 5 dakika bastırmasını söyler. Vakumlu Kan Tüpüne Kan Almak İçin; Kan alma tüpü tutucusuna iğnesi vidalanır. Vene girmek için iğne, kan alınacak venle hizalanmalı ve deriye yaklaşık 15 derecelik açı yapacak şekilde venin içine itilmelidir İğne yerine yerleştikten sonra tüp, tıpayı delmek ve vakumu boşaltmak amacıyla ileri (adaptöre doğru) bastırılmalıdır. Kan tüpün içine akmaya başladığında iğne hareket ettirilmeden turnike gevşetilmelidir. Vakum bitinceye kadar tüp doldurulur, sonra tüp adaptörden çekilir ve yerine başka tüp sokulur. Enjektöre Kan Almak İçin ; İğne enjektörün ucuna sıkı bir şekilde yerleştirilir ve iğnenin üzerindeki kılıf çıkarılır. Enjektör ve iğne kan alınacak vene paralel tutulur ve iğne deriye yaklaşık 15 derecelik bir açıyla venin içine itilir. Ven duvarı delinirken ilk anda hissedilen direnç ortadan kalktığı zaman, enjektördeki basınç gevşer ve piston geri çekilirken enjektöre kan dolar. İkinci enjektöre kan alınacaksa, iğne sabit tutularak takılı enjektör nazik fakat çabuk çekilir ve ikinci enjektör yerleştirilir, kan almaya devam edilir. Enjektöre alınmış kan, hemoliz olmaması için, iğne enjektörden uzaklaştırıldıktan sonra, hazırlanmış tüpün kapağı açılır ve yavaşça, tüp kenarından kaydırarak dikkatli bir şekilde aktarılmalıdır. 12

Hemoliz, eritrositlerin parçalanmasıdır. Hemoliz sonucunda, eritrosit içindeki maddeler seruma geçerler. da hemoglobin konsantrasyonu 20 mg/dl nin üzerinde olursa hemoliz olduğu gözle anlaşılır. Hemolizin Etkileri: Eritrositlerden salınımı sonucu yüksek ölçülen parametreler Potasyum LDH Protein Fosfat Magnezyum AST Demir Amonyak Analitik etkileşim sonucu yüksek ölçülenler Total Kolesterol CK Trigliserid CK-MB Analitik etkileşim sonucu düşük ölçülenler Bilirubin Karoten Albumin İnsülin KAN NUMUNELERİ (ÖRNEKLERİ) Tam kan (total kan): veya plazması ayrılmamış kandır. Kan sayımı (hemogram), eritrosit sedimantasyon hızı (ESR) tayini, kan gazı analizleri, periferik yayma ve kan hücrelerinin (eritrosit, lökosit, trombosit) eldesi için gereklidir. Antikoagulanlı tüplere alınır. : Pıhtılaşmış kandan şekilli elemanlar (eritrosit, lökosit, trombosit) ayrıldıktan sonra geri kalan sıvı kısımdır. Birçok analiz için tercih edilir. Antikoagülansız tüpe alınan kandan elde edilir. 13

Plazma: Pıhtılaşması antikoagulanlarla önlenmiş kandan şekilli elemanlar (eritrosit, lökosit, trombosit) ayrıldıktan sonra geri kalan sıvı kısımdır. Bazı özel analizler ( koagülasyon testleri, D-dimer vb.) için gereklidir. Antikoagulanlı tüpe alınan kandan elde edilir. ÖRNEK TÜPLERİNİN ALINMA SIRASI Vakumlu sistemler ile kan örneği alınırken, 1. Kan kültürü tüpleri, 2. Mavi ya da siyah kapaklı sodyum sitratlı tüpler, 3. Kırmızı veya sarıkapaklı katkılı ya da katkısız serum tüpleri 4. Yeşil kapaklı heparinli tüpler, 5. Mor kapaklı EDTA'lı tüpler, 6. Gri kapaklı glikoliz inhibitörlü tüpler sırası ile alınmalıdır. VAKUMLU TÜPLERE KAN ALINMA SIRASI; Enjektör ile kan alınırken Pıhtılaşma, vücut için yabancı bir yüzey olan enjektörle temasın hemen ardından başlayacağından, enjektöre alınan kan örneği sırası ile; Mor kapaklı EDTA'lı tüp, Mavi ve siyah kapaklı sodyum sitratlı tüpler, Yeşil kapaklı heparinli tüp, Kırmızı veya sarı kapaklı katkılı ya da katkısız serum tüplerine boşaltılmalı, içinde katkı maddesi olan tüplerden birbirine enjektör aracılığı ile bulaş olmamasına özellikle dikkat edilmelidir. 14

Çeşitli analitlerin düzeylerini etkileyebileceğinden (Ca, K, ALP vb.) veya pıhtılaşma, hemoliz gibi sonuçlara yol açacağından; herhangi bir tüpe alınmış örnek, kesinlikle bir diğerine eklenmemeli, aktarılmamalıdır. Tüp üzerine, hasta ismi, alınma tarihi ve saati vb. bilgilerin olduğu barkod, örnek alınma seviyesini gösteren çizgiyi kapatmayacak şekilde yapıştırılmalıdır. Örnekler, tüp üzerindeki işaret düzeyine kadar alınmalıdır ( max. hata oranı total alınması gereken miktarın ± %10 u kadardır.) Özellikle koruyucu içeren tüplerde eksik örnek alımı dilüsyon hatalarına, analitlerin düzeylerinde düşmeye, pıhtılaşma süresinde uzamaya, fazla alımı ise pıhtılaşmaya ve ölçülen analit düzeylerinde bozulmaya yol açar. Enjektörle alınmış örnek tüplere aktarılırken, bu sırada oluşabilecek hemolizi engellemek için, kan örneği iğne ucu çıkarılır, tüpün kapağı açılır ve tüpün kenarından sızdırılarak yavaşça boşaltılmalıdır. Kan alınan damarın bulunduğu yerde ekimoz oluşmaması için, iğne, kesinlikle turnike serbestleştirildikten sonra çıkarılmalı, kuru bir pamuk ya da gazlı bez ile örnek alınan damar üzerine kol açık biçimde baskı uygulanmalıdır. Kan örneklerinin alındığı tüplerin çoğunda pıhtılaşmayı önlemek için antikoagülan ya da pıhtılaşmayı hızlandıran aktive edici maddeler kullanılmaktadır. Bu nedenle kan örneği alındıktan sonra, alınan kan örneğinin tüpteki madde ile karışmasını sağlamak için tüp yavaşça alt üst edilerek karıştırılmalıdır. 5.8.2. KAPİLLER KAN ALINMASI Elin 3, 4. veya 5. parmak ucundan Kulak memesinin alt kenarından Bebeklerde topuktan veya ayak baş parmağından alınmaktadır. 15

Sıklıkla parmak ucundan alınan kapiller kan örneği arteriol, venül ve kapillerlerin bir karışımı olup, interstisiyel ve intrasellüler sıvıları da içermektedir. Örneğin alınması için, lanset, alkollü pamuk, kuru gazlı bez, lamlar, kapiller hematokrit (Hct) pipetleri gibi diğer gerekli malzemeler hazırlanmalıdır. Kan alınacak bölge %70 izopropanol içinde bekletilmiş gazlı bezle temizlenir. Alkolün tamamen buharlaşması beklenir. Lanset çabuk bir şekilde saplanır. Kesinin derinliği 2,5 mm yi geçmemelidir. Lanset, parmak pulpasının hemen yanından, parmak izi oluklarına dik biçimde uygulanmalıdır Parmak, kan alınmasını kolaylaştıracak ve yer çekiminden yararlanılacak şekilde tutulmalıdır. Kan akışını uyarmak için parmağa masaj yapılmamalıdır. Parmak ucunun aşırı sıkılması, alınan kan örneğinin doku sıvısı ile karışmasına neden olmakta ve bu durumda hatalı düşük sonuçlar ile karşılaşılmaktadır. Kanın ilk damlası silindikten sonra, ardından açığa çıkan damlalar, bastırılmadan nazik bir şekilde uygun tüplere alınır. Pıhtılaşmayı önlemek için tüp hızlı doldurulmalı, tüpün içine hava kabarcıklarının girmesi önlenmelidir. Kan, kapiller tüplere kapiller etki ile de alınabilmektedir. Özellikle birinci basamak sağlık hizmeti verilen kurumlarda sıklıkla kullanılan testlerden Guthrie ve kapiller bilirubin analizi gibi testler için, altı aylıktan küçük bebeklerde, parmak kullanılmamalı, kapiller kan örneği topuktan alınmalıdır. Yeni doğan taramaları için filtre kağıdına kan alma işleminde filtre kağıdı, büyük bir kan damlasına nazikçe bastırılır. Kan, işaretli dairenin içini dolduruncaya kadar, kağıda nüfuz etmesi sağlanır. Emilimin tam olup daireyi doldurduğundan emin olduktan sonra bütün daireler doluncaya kadar işlem tekrarlanır. Filtre kağıdı havada kurutulur. Pıhtılaşma olabileceğinden, kapiller tüplerde toplanmış kan filtre kağıdına aktarılmamalıdır. 5.8.3. ARTERİYEL KAN ALINMASI Arter kanını hekim veya tecrübeli bir hemşire almalıdır. Uygun arter seçimi yapılır. Femoral arterden sızma olasılığı nedeniyle kol bölgesi tercih edilir. El bileğindeki radial arterden Dirsekteki brakial arterden Kasıktaki femoral arterden Yeni doğanlarda umbilikal arterden (kateter ile) Bölge temizlenir, turnike gerekmez. Heparinize enjektör kullanılır. Steril eldiven giyilerek damar 2. ve 3. parmaklarla palpe edilir. Girişim, bölge betadin ya da klorheksidin benzeri bir antiseptik solüsyon ile temizlendikten sonra yapılmalıdır. Ardından iki parmak arasından enjektör dik olarak tutularak artere girilir. Arteriyel kan örneği, kan gazları analizi için kullanılan bir örnektir ve az miktarda (yaklaşık 1-2 ml) alınması yeterlidir. 16

Enjektör, arterin basıncıyla kendi kendine dolar ve hava kalmaz. Enjektörün iğnesi kıvrılarak, hava alması engellenmeli ve buz üzerinde taşınarak en geç 10 dakika içinde Laboratuvara ulaştırılmalıdır. Hematom oluşmaması için arteriyel kan örneği alınan damar üzerine yaklaşık 10 dakika sıkı kompres uygulanmalıdır. Koagülasyon Testleri İçin Kan Alımında Dikkat Edilecek Hususlar Enjektör ile kan alınması durumunda düşük hacimdeki (2 ml) enjektörler kullanılmalıdır. Hava sızdırmamasına dikkat edilmelidir. Enjektör ile alınan kan enjektör iğnesi çıkartılıp koagülasyon tüpünün kapağı açılarak normal bir hızda tüp aktarılmalıdır. Enjektörden koagülasyon tüpüne kan aktarımı 1 dakika içerisinde tamamlanmalıdır. Turnike uygulamasında, hasta kolu şiddetle sıkılmamalı ve koagülasyon tüpüne kan alımına başlar başlamaz turnike çözülmelidir. Eğer birden fazla tüpe kan alınacaksa kan alımında belirlenen sıraya göre tüplere kan alınmalıdır. Kan alımında kullanılan koagülasyon tüpünün üzerinde bulunan seviye çizgisine kadar kan alınmalıdır. Fazla ya da az alınan kan hatalı sonuçlara yol açar. Kan tüpe alındıktan sonra 3-4 kez alt üst edilmelidir. Çok fazla karıştırma işlemi hemolize yol açar. Hastaya heparin verilen hattan kan alınmamalıdır. Bu hatalı yüksek sonuçlara yol açar. Eğer heparin verilen hattan kan alınmak zorunda kalınıyorsa hasta damar yoluna 5 ml salin solüsyonu verilmeli bundan sonra alınan kanın ilk 5 ml si atılmalı, daha sonrasında koagülasyon tüpüne kan alınmalıdır. 5.9. İDRAR ÖRNEKLERİNİN ALINMASI 5.9.1. TAM İDRAR TETKİKİ Rutin idrar incelemesi için sıklıkla sabah alınan ilk idrar örneği tercih edilmektedir. Mesanede beklemiş olan bu idrar örneği konsantre olduğundan, protein ve silindirlerin analizi için idealdir. Bunun söz konusu olmadığı durumlarda mesanede en az dört saat beklemiş örnekler kullanılabilmektedir. İdrar temiz ve kuru bir plastik kaba alınmalıdır. Adet kanaması ya da vajinal akıntı varlığında, rutin idrar incelemesi yapılacaksa, idrar kültürü için alınan orta akım idrar örneği tercih edilmeli ve hastaya nasıl toplayacağı tanımlanmalıdır. İdrar örneği en kısa zamanda, 30 dakika içinde Laboratuvara ulaştırılmalı ve çalışılmalıdır. Oda ısısında bekleyen idrar örneğinde hücre sayısı ve içerik yönünden önemli değişiklikler meydana gelmektedir. 17

5.9.2 24 SAATLİK İDRAR ÖRNEĞİNİN TOPLANMASI 24 saatlik idrarın tam ve doğru olarak toplanmış olması ve tamamlandıktan sonra derhal çalışılacak Laboratuvara teslim edilmesi sonuçların güvenilirliğini etkilediğinden aşağıdaki kurallara uyulması gerekmektedir. 24 saatlik idrarın toplanmaya başlanacağı sabah uyandıktan sonra ilk idrar tuvalete boşaltılır ve bu saat not edilir (örneğin sabah saat 08.00) Bu andan itibaren 24 saatlik tüm idrar gündüz ve gece boyunca dikkatlice temiz ve kuru bir kapta biriktirilir. Ertesi sabahki idrar da (örneğin ertesi sabah saat 08.00'deki idrar) toplama kabına eklenerek, idrar toplama işlemi tamamlanır. İdrar toplanan kabın temiz olması çok önemlidir. 3-5 litrelik temiz ve kuru bir kap temin edilir. Su için kullanılan pet şişeler en uygunudur. Kola, deterjan gibi maddelerin konmuş olduğu kaplar kesinlikle uygun değildir. Örneğin bitirme süresince evin en serin yerinde, kesinlikle ışık almayan karanlık bir ortamda saklanması gerekmektedir. Her idrar ilavesinde tüm idrar karıştırılır. Birinci idrar toplama kabı dolarsa, başka idrar toplama kabına geçildiğinde bir önceki kapta bulunan idrarın yaklaşık yarısı da bu kaptakiyle karıştırılır. İdrar toplama kabı siyah, ışık geçirmeyen bir poşet içinde bekletmeden laboratuvara getirilir. Bazı analizler için 24 saatlik idrar örneklerinin özel koruyucu maddeler üzerine toplanması gerekmektedir (Örneğin 10 ml konsantre (6 mol/l) hidroklorik asid (HCl) üzerine). 24 saatlik idrarda yapılacak özel testler için herhangi bir yiyecek ya da içecek kısıtlaması olup olmadığı örneğin toplanmasından önce hastaya kesinlikle belirtilmelidir. 5.10. KÜLTÜRLERİN ALINMASI Klinik örnek ancak uygun şekilde seçilmiş, toplanmış ve nakledilmiş ise içerdiği patojen mikroorganizma gerçek pozitif sonucu gösterir. Bu nedenle yüksek örnek kalitesi tanıda en kritik aşamadır. 5.10.1. ÖRNEK ALINMASINDA GENEL KURALLAR Örnek gerçek enfeksiyon bölgesinden alınmalıdır. Bu sırada bitişik doku, organ ve sekresyonlara temas edilmemelidir. Normal endogen mikrobiyal flora ile kontaminasyondan sakınılmalıdır.örneğin alındığı yerin bulunduğu anatomik bölge tanımlanmalıdır. Böylece uygun kültür ortamının seçilebilmesi ve enfeksiyon kontaminasyon ayrımının yapılması mümkün olur.örnek, deri ile temas edilerek alınacaksa; önce deri %70 'lik alkolle temizlenmeli, bunu takiben iyot solüsyonu ( %1-2 iyot veya %10 'luk povidon-iyot ) kullanılmalıdır. Örnek doğru zamanda alınmalıdır. Sabahları alınan ilk balgam ve idrar örnekleri mikrobacteriumlar, funguslar ve diğer patojenlerin izolasyonu için en uygun örneklerdir. Örnek uygun teknik ve uygun örnek alma araçları ve steril kaplar kullanılarak, Aseptik teknikler uygulanarak alınmalıdır. Kültür örnekleri, Enfeksiyonun akut safhasında antibiyotik tedavisi başlanmadan alınmalıdır. Başlanmış ise örnek yeni antibiyotik dozu verilmeden hemen önce alınmalı ve laboratuvar bilgilendirilmelidir. Örnek etkenin canlılığını koruyacak ve çevrenin biyolojik güvenliğini sağlayacak bir taşıma kabına aktarılmalıdır. Üzerine hasta adı, soyadı, numunenin alındığı tarih ve saat kaydedilmelidir. (barkod yapıştırılır) Numunenin kaynağı ve/veya anatomik bölge örnek kabının üzerinde açık ve doğru olarak tanımlanmalıdır. Ayrıca hastada bulunan yandaş hastalık (Diabetus mellitus, malignite, immun yet. vb) varsa kullandığı antibiyotik mutlaka not edilmelidir. 18

Numunenin laboratuvara hızla ulaşması, mümkün olan en kısa sürede (1 saat içinde ) laboratuara gönderilmelidir.saklanacaksa saklama koşullarının uygun olması sağlanmalıdır. İstenen kültür tekniklerini uygulayabilmek ve yanlış negatif sonuca yol açmamak için yeterli miktarda örnek alınmalıdır. 5.10.2. İDRAR KÜLTÜRÜ İdrar, bakterilerin üremesi için iyi bir ortamdır. Bu nedenle oda sıcaklığında bırakılan idrarın içerisinde üretradan geçen ya da havadan ve çevreden bulaşan bakteriler hızla çoğalırlar. En geç 30 dk içinde laboratuara ulaştırılmalıdır. İdrar kontaminasyonu önlemek için steril kırmızı kapaklı idrar kabına alınmalıdır.idrar alındıktan sonra kenarlarına dokunmaksızın vidalı kapak kabın üzerine sıkıca kapatılır. Alınan örnek 4 C' de 24 saat bekletilebilir. Orta idrar örneği alınmalıdır. Kadınlarda: Hastaya geniş ağızlı kap ve kağıtlara sarılarak 3 adet steril gazlı bezden yapılmış pet verilir. Birinci pet ılık su ile ıslatılır ve üzerine sabun sürülür, (.Dezenfektanlar mikroorganizmaların üremesini inhibe edebilir ) ikinci pet sadece ılık su ile ıslatılır. Üçüncü pet kuru olarak bırakılır. İlk olarak sabunlu pet ile labialar diğer elle aralandıktan sonra vulva önden arkaya bir kez silinir. Sonra su ile ıslatılmış petle önden arkaya bir kez silinir. En son kuru pet ile bölge kurulanır İlk gelen 10-15 ml. idrar tuvalete yapılır. Orta idrardan gelen 50-100 ml yi idrar steril, geniş ağızlı, vidalı kaplara alınır, son idrar yine tuvalete yapılır. Erkeklerde: Hastaya kadınlar için anlatılan aynı gereçler verilir ve aynı şekilde hazırlanması söylenir. Önce sabunlu pet ile glans penis ve üretra ağzı silinir, sonra ıslak petle durulanır ve sonunda kuru pet ile kurulanır. Hasta ilk gelen 10-15 ml. idrarı tuvalete yaptıktan sonra 50-100 ml idrar kabına, son idrarı yine tuvalete yapar. Bebeklerde: Erkek çocukta penis, kız çocukta vulva çevresi iyice temizlenir. Kız ve erkek çocuklar için ayrı özellikte ve deriye yapışma özelliği olan steril plastik torbalar, üretrayı içine alacak biçimde yapıştırılır. 1 saat içinde örnek laboratuvara ulaştırılmalıdır.buna olanak yoksa idrar örneği +4 ' de buzdolabına koyulmalıdır. Sabahları alınan ilk idrar daha değerlidir. Hastanın bol sıvı içip idrarı sulandırması bakteri sayısını düşürür. Sondalı Hastalarda: Plastik kateter torbasında birikmiş idrar kesinlikle kullanılmaz. İdrar almak için kataterin torba ile ilişkili ucu çıkartılıp bu kanaldan da idrar alınmaz. Kateterden idrar akımı bir klample kesilir. 30 dk kadar beklenir. Lastik katater klempin distalinden (üretraya yakın bir noktasından) alkol ile silindikten sonra enjektör yardımıyla idrar alınır. Kataterin üretraya en yakın olduğu alan %70 'lik alkolle silinir, enjektör ile alınan idrar örneğinden kültür yapılabilir. Suprapubik Aspirasyon: İlgili hekim tarafından alınır. Antibiyotik kullananlarda etken baskılanacağı için kültür alımı ilaç bitiminden en az 2 gün sonra yapılmalıdır. 5.10.3. BOĞAZ-NAZOFARENKS KÜLTÜRÜ Hasta numune alma bölümüne gönderilerek burada alınması sağlanır. Eğer hastanın hekimi tarafından alınacaksa; Steril Pamuklu eküviyonlarla alınır. Dil basacağı ile hastanın diline bastırılır. eküviyon sıra ile sağ ve sol tonsillalara ve tonsilla fossalarına, farinks mukozasına iyice sürülür. Örnek alınan eküviyonlar dikkatlice ağız mukozasına ve tükürüğe değdirilmeden çekilir. Transport besiyeriyle laboratuara gönderilir. Materyal 24 saat oda ısısında kalabilir. Epiglotis iltihaplı ise boğazdan örnek alınmaz. Örnek alırken ciddi solunum tıkanıklığı olusabilir. 19

5.10.4. BURUN KÜLTÜRÜ Hasta laboratuvara gönderilerek burada kültürün alınması sağlanır. Eğer hastanın hekimi tarafından alınacaksa; Steril pamuklu eküviyonlarla alınır. Transport besi yeriyle gönderilir. Materyal 24 saat oda ısısında kalabilir. 5.10.5. ALT SOLUNUM YOLU KÜLTÜRLERİ Balgam: Balgam örnekleri orofarenjeal sekresyonlarla çeşitli derecelerde kontaminedir. Bu nedenle derin öksürtülerek veya indüklenerek alınmalıdır. Özellikle sabahları öksürük ile derinden gelen balgam ağızda fazla oyalandırılmadan, steril, geniş ağızlı bir kap içerisine alınmalıdır. Balgam alınmadan önce steril su ile ağzın çalkalanması ve gargara yapılabilir ancak sınırlı değeri vardır. Tükürük veya postnazal akıntı olmamalıdır. Mikroskobik olarak 100 büyütmede 10' dan fazla epitel hücresinin bulunması balgamın orofaringeal flora ile kontamine olduğunu gösteriri, bu yüzden kültür değerlendirilmez. İndüklenmiş balgam için ıslak diş fırçası kullanılarak hastanın ağız mukozası, dil ve diş etleri fırçalanır, ağzı su ile çalkalanır, nebulizör ( buhar makinesi ) kullanarak hastanın yaklaşık 20 30 ml, % 3 10 ' luk NaCl' den soluması sağlanır. İndüklenen balgam steril vida kapaklı kaplara alınır.örnek hemen incelenmelidir. Balgamda bulunan enzimatik etkiler nedeniyle bekletilme esnasında birçok mikroorganizma yok olabilir. Balgam çıkaramayan hastalarda özellikle çocuklarda tuberküloz araştırması için sabah açlık mide suyu kullanılabilir. Balgam örnekleri +4 C'de 24 saat saklanabilir. Trakeal Aspirat/Bronş Aspirasyonu: Uygun teknikle alındıktan sonra steril ağzı kapaklı kaplarda laboratuara ulaştırılmalıdır. Transport oda ısısında 2 saat, 4 C'de 24 saat bekletilebilir. Dışkı Kültürü ve Parazit Arama İçerisinde çok sayıda mikroorganizmalar bulunduğundan bekletilen dışkıda çeşitli kimyasal ve ph değişiklikleri oluşarak kısa zamanda patojenlerin yok olmalarına neden olur. Bu nedenle hemen incelenmelidir. Maksimum 2 saat içinde laboratuara gönderilmelidir. Dışkı direkt olarak temiz, kuru, geniş ağızlı, sızdırmaz sıkı kapanan kapaklı nonsteril bir kaba alınmalıdır. İnceleme için bir ceviz büyüklüğündeki dışkı yeterlidir.dışkı örnekleri soğukta muhafaza edilmelidir. Dışkı tuvalet kağıdı ile alınmamalıdır. Tuvalet kâğıdında baryum tuzları olabilir ve bu madde, dışkıdaki bazı patojenler için öldürücü etki yapar. En az üç gün arka arkaya alınan dışkının incelenmesi protozoonların ortaya çıkarılması için daha uygun olur. Kültür için dışkı elde edilemeyen durumlarda steril eküviyon ile rektal sürüntü örnekleri alınarak incelenir. Kıl kurdu(oksiyur) tespiti için, SELOTEYP YÖNTEMİ kullanılır. Hasta sabah uyanır uyanmaz, laboratuardan temin edilen lam üzerine yapıştırılmış şeffaf selefon bandı, lamdan ayrılır. Anal bölge bir elin baş ve işaret parmağı ile ayrılır, selefon bantdüzgünce anal delik bölgesine yapıştırılır ve çekilir. Tekrar lam üzerine düzgün olarak yapıştırılır. 5.10.6. KAN KÜLTÜRÜ TEKNİĞİ Steril eldiven giymeli ve kültür şişesinin kontamine olmasını önleyici tedbirleri almalıdır. Venöz yol yerine katater veya intravasküler aletlerden kan kültürü alınması kontaminasyon riskini 2 kat artırır. Eğer bir giriş de kan alınamamış ve tekrar vene girilecekse yeni bir enjektör kullanılmalı ve eldiven değiştirilmelidir. Kan kültürleri alınırken iyi bir cilt antisepsisi uygulanmalıdır. Bulundukları bölge derisi önce %70 lik alkol ile ıslatılan bir tampon ile ve friksiyon yaparak iyice silinerek temizlenir. Kirli 20

deriler için gerekirse 2-3 tampon kullanılır. Sonra yeni bir tamponla % 1-2 iyot veya %10 povidon iyot solüsyonu sonra tekrar alkol ve iyot solüsyonu merkezden baslayarak konsantrik olarak kan alınacak alana sürülür ve havada kuruması için beklenir. Deriyi temizledikten sonra iğne ile girilecek alana parmak ile dokunulmamalıdır. Alınan kan, kan kültür şişesinin lastik tıkacı delinerek kanın yarısı bırakılır..kan kültürü alma tarihi, saati ve hasta ismi şişe üzerine etiketlenir ve laboratuara gönderilir. Örnekler alındıktan sonra şişe hafifçe çalkalanmalıdır. Dışarıda bekleme süresi ne kadar uzarsa bakteri izolasyon şansı o kadar azalmaktadır. Zamanı Mikroorganizmaların kanda bulunmasından yaklaşık 30-90 dakika sonra ateş, döküntü gibi bulgular ortaya çıkar ve ateş en yüksek seviyeye ulaştığında ise mikroorganizmanın kandaki seviyesi oldukça düşer. En uygun zaman ateş ve döküntü gibi bulguların ortaya çıkmasından 30-60 dakika öncesidir. Pratikte en uygunu, ateş yükselmeye başladığında kültürlerin alınmasıdır. Endokardit, septik trombofilebit, mikotik anevrizmalar gibi sürekli bakteriyeminin oluştuğu damar içi enfeksiyonlarda zamanlama önemli değildir. Antibiyotiğe başlanmadan alınmalı, eğer hasta antibiyotik tedavisi alıyorsa bir sonraki dozdan hemen önce alınmasına dikkat edilmelidir. Örnek Sayısı ve Miktarı Yetişkinler için kan kültür şişelerin her birine 8-10 ml ( en az 5 ml ) ; bebek ve çocuklar için şişeye 1-3ml kan alınır. Bir ven girişinden alınan kan kaç şişeye inoküle edilirse edilsin tek bir kültür olarak değerlendirilir. Bir kan kültür seti; aynı anda iki ven girişiyle alınan kanların 2 veya daha fazla şişeye alınmasıyla oluşur. 24 saat içerisinde 2 veya 3 kan kültür setinin alınması yeterlidir. Kültürlerin 30 veya 60 dk. arayla alınması önerilir. Akut sepsis hariç, 1 saatten daha kısa süre aralıklarla kan kültürü yapılmamalıdır. Bir hastadan alınan bir set kan örneğinde bakteri ürememesi hemokültür sonucunun olumsuz kabul edilmesi için yeterli değildir. Kültür şişeleri oda ısısında 2 saat içinde laboratuara ulaştırılmalıdır. Laboratuara ulaştırılmayan materyaller oda ısısında en fazla 24 saat kalabilir. 5.10.7. BOS KÜLTÜRÜ BOS bel ponksiyonu ile elde edilir. En önemli nokta girişimin en üst düzeyde asepsi ve sterilizasyona uyularak yapılmasıdır. Erişkinlerde 5-15ml, çocuklarda 4-5ml alınabilir. BOS 2-3 tüpe alınmalıdır. Bunlardan ilk tüp biyokimyasal deneyler için kullanılır. Hücre sayımı ve kültür 2 veya 3 cü tüplerden yapılır. Bu tüplerde travma sonucu olabilecek hücre karışması yoktur. BOS kesinlikle buzdolabına konulmaz. 5.10.8. YARA/DOKU/ABSE KÜLTÜRÜ Ülseröz, gangrenöz lezyonlar da dahil tüm yara örneklerinde ve abselerde sürüntü değil doku örneği veya aspirat gönderilmelidir.apse ve yara yüzeyindeki sızıntı steril serum fizyolojik ya da %70 'lik alkol ile silinir. Lezyonun en derin kısmı yara yüzeyi ile kontaminasyondan sakınarak aspire edilir. Kapalı apse şırınga ile aspire edilir, Hemen laboratuara gönderilir. 21

5.11. MİKROBİYOLOJİ LABORATUVARINDA KÜLTÜR EKİMİNDE YÖNTEM 5.11.1 BOĞAZ: Koyun kanlı agara eküvyon ile ekim yapılır, 24 saat sonra sonuç verilir beta hemolitik streptokok ürerse basitrasin ve baktrim diskleri kullanarak tip tayini yapılır. 5.11.2. İDRAR, PROSTAT SEKRESYONU: Koyun kanlı agar, EMB agara ekim yapılır. 48. saatte sonuç verilir. 5.11.3. BALGAM, BAL, CERAHAT, DOKU, DİĞER: Koyun kanlı agar, EMB agar,çikolata agar ve saboraud dekstroz agara ekim yapılır. Gram boyama için preparat hazırlanr. 48 saate sonuç verilir. 5.11.4. DIŞKI: EMB agar, ss agar ve seleni f broth'a ekim yapılır. Selenit f broth' dan 8 saat sonra ss agar'a ekim yapılır. 48 saatte sonuç verilir. 5.11.5. BOS: Koyun kanlı agar, EMB agar ve çikolata agara ekim yapılır. Santrifuj 'den sonra gram boyama için çöküntüden preparat yapıp gram boyanır. 48 saatte sonuç verilir. 5.12. NUMUNE KABUL 5.12.1 Numune Transferi Hekim tarafından HBYS üzerinden yapılan istemlerin örnekleri, uygulamayı yapacak hemşire tarafından, Biyokimya Laboratuvarı Numune Alma Talimatı na göre hastalardan alınır. Portör, hemşirelerden teslim alacakları numuneleri uygun taşıma kaplarında (kapalı, sızdırmaz ve darbeye dayanıklı), en kısa sürede (en geç ½ saat içerisinde) laboratuvara ulaştırmalıdır. Portör taşıma kaplarını sallamadan, düzgün bir pozisyonda taşımalıdır. Acil çalışılması istenen numuneler hiç bekletilmeden laboratuvara ulaştırılmalıdır. Portör, laboratuvara geldiğinde numuneleri numune kabulde görevli Laboratuvar teknisyenine teslim eder. Taşıma sırasında eldiven giyilmelidir. Kabın dışına bulaş olmuşsa kap değiştirilmeli, bu mümkün değilse kabın dışı dezenfektan bir solüsyon ile temizlenmelidir. 22

5.13. ÖRNEKLERİN LABORATUVARA KABULÜ VE AYRIŞTIRILMASI Örnekler Laboratuvara gelince, HBYS den yapılan test isteklerine bakılarak örnek kabının uygunluğuna bakılır. Örnek miktarı, pıhtılasma, kontaminasyon vb. kontrolü yapılır. Uygun örneklerin barkodları okutularak kabulü yapılır. Kabul edilen örneklerden serum veya plazmada çalışılacak testler için olanlar santrifüj edilir. Genel olarak biyokimyasal analizler, hormon, kardiyak analizleri için serum testleri için santrifüjü 4000 rpm, 10 dakika döndürmek yeterlidir. Koagülasyon testleri için plazma elde etmek için kanı 2500 rpm'de 15 dakika, İdrar mikroskopisi için sediment hazırlığında idrar örneği 2000 rpm 5 dakika döndürülür. Santrifüj sonrası hemoliz görülen serumların hemolizli olduğu belirtilir. Numuneyi çalışan personel, numunenin kayıp-hasar ve reddi durumunda; Gelen numune servisten ise Servis sorumlu hemşiresi ve Poliklinikten ise; poliklinik sekreterine ve/veya hemşiresine haber verir ve hastadan tekrar numune alınmasını ister. Uygunsuz Numune Bildirim Formu na kaydını yapar. Hemen çalışılmayacak olan örnekler saklama koşullarına uygun olarak saklanır. Donmuş örnekler çözüldükten sonra tekrar dondurulmamalıdır. 5.14. A LAB LABORATUVARI NUMUNE RED KRİTERLERİ Hasta adı ve soyadının bulunmadığı (barkodu olmayan), örnek tanımının yapılmadığı, hatalı yapıldığı veya istem formu ile örnek kabındaki bilgilerin uyumsuz olduğu durumlarda örnek kabulü yapılmaz. Sistem arızası olduğunda (barkod basılamadığında), servis sorumlusunun Laboratuvarı bilgilendirmesi dahilinde acil testler çalışılır. Uygun tüplere alınmayan örnekler Laboratuvara kabul edilmez. Aşırı Hemolizli örnekler Laboratuvara kabul edilmez. Lipemik örnekler geldiğinde HBYS nin açıklama kısmında belirtilir. Barkod tüp üzerine uygun şekilde yapıştırılmamışsa, altında isim olup olmadığı kontrol edilir ve yeni barkod basarak kabul yapılır. Tüp içindeki örnek miktarı yeterli değilse örnek kabul edilmez. Antikoagülanlı tüplerde pıhtılı örnekler kabul edilmez. Laboratuvara uygun transfer koşullarında gelmeyen örnekler kabul edilmez. Özellikle ilaç düzeyi ve diürnal varyasyonu olan hormon analizlerinde, gereken bekleme süresine uyulmamışsa, örnek kabul edilmez. Önerilen sürelerin dışında bekletilmiş örnekler Laboratuvara kabul edilmez. Kırık veya steril olmayan kaplar ile gönderilen örnekler kabul edilmez. Formalin içindeki örnekler Laboratuvara kabul edilmez. Agar üzerine ekim yapılmış ve kurumuş örnekler 23

Baryum, kimyasal boyalar ve yağlı kimyasal maddeler ile kontamine olan materyaller Foley kateter ucu (üretra florasını yansıtır) Kan kültürü hariç 1 günde, 2 den fazla alınan materyaller Birçok inceleme için tek eküvyon çubuğu ile gönderilmiş ise (örneğin; aerob, anaerob, fungus ve tbc için tek örnek gibi) Steril şartlarda olmayan, uygun alınmamış, dışına sızma olmuş veya herhangi bir şekilde kontamine olmuş örnekler Bir başka materyalle kontamine örnekler (idrarın dışkı ile karışmış olması gibi) reddedilir. Flora ile kontaminasyon olasılığından dolayı hatalı veri sağlama ihtimali bulunan örnekler reddedilir. Mantar ve mikobakteri incelemesi dahil 24 saat süre ile toplanan balgam ve idrar örnekleri laboratuvara kabul edilmez. Balgamın makroskobik olarak değerlendirilmesinde tükürük görünümünde olması Boyama için gönderilen materyallerin taşıma besi yerinde gönderilmesi durumlarında örnek reddedilir. Yukarıda belirtilen maddelerin bulunması halinde hasta örneği reddedilir, ilgili bölüm bilgilendirilir ve yeni örnek isteği yapılır. Bu durum otomasyon sistemi üzerinden tetkik istemini yapan bölüme bildirilir. Reddedilen numune laboratuvarda saklanır. Örneği reddeden kişi tarafından Laboratuvar Düzeltici ve Önleyici Faaliyet İstek Formu doldurulur. 5.15 NUMUNELERİN ANALİZİ Laboratuvar iş akışları işleyiş kısmında anlatılmıştır. Talimatlarda; personelin çalışma kuralları, cihazların kontrolleri, temizliklerin kontrolü, numunelerin kabul şekli, testlerin yapılması, onaylanması, sisteme aktarılması, sonuçların verilme süreleri, internal ve external kontroller, panik değerler, geciken testlerin takibi yöntemleri ayrıntılı olarak belirlenmiştir. Laboratuvardaki çalışma sistemi mesai saatlerinde ve mesai dışı saatlerde aynen uygulanır. Cihazları kullanarak yapılan analizlerden önce cihazların gereken günlük, haftalık, aylık bakım prosedürleri gerçekleştirildikten sonra kontrolü ve internal kalite kontrol çalışmaları gerçekleştirilir. Sonuçlar kabul edilebilir değerlerde ise hasta örnekleri çalışılmaya başlanır. Sonuçlar geçersiz olarak değerlendirilirse çalışma başlatılmaz gerekli kalibrasyon ve kontrol çalışmaları gerçekleştirilir. Bakımlarla ilgili listeler her cihazın cihaz dosyasında bulunur. Cihazlar tamamladığı analizlerin sonuçlarını otomatik olarak HBYS e gönderir. HBYS de hastaların tüm sonuçları toplanır, bu sonuçlar değerlendirilir, uygun bulunan sonuçlar onaylanır. Onaylanmayan testler yeniden çalışılır. HBYS bağlantısı olmayan cihazlarla çalışılan testler ve cihazlarla çalışılmayan testlerin analiz sonuçları manuel olarak HBYS e girilip onaylanır. (Gaitada gizli kan vb.) Acil örnekler rutinden 24

ayrı olarak hemen çalışılır ve analiz sonuçları bekletilmeden onaylanır. Panik Değer Listesine ait bir test sonucu bulunursa ilgili prosedür uygulanır. Üyesi olduğumuz eksternal kalite kontrol programının belirlediği takvim günlerinde program dâhilinde olan testler için eksternal kalite kontrol serumları hasta testleriyle birlikte çalışılır. 5.15.1 İÇ KALİTE KONTROL PROGRAMI UYGULAMASI Gün içinde çalışılan bütün testlerin analitik performansları; en az bir kez, iki seviye iç kalite kontrol serumları ile ölçülür. Sonuçlar beklenen aralıklarda değil ise kontroller, kitler, cihaz yıkama ve bakımları kontrol edilir. Gerekirse yeni kalibrasyon ve kontrol çalışması, testler beklenen aralıklara gelinceye kadar tekrarlanır. Birim sorumlusu günlük iç kalite sonuçlarını değerlendirir uygunsa testler çalışılmaya başlanır, gerekli gördüğü durumlarda kalibrasyon ve kontrol sıklığını artırıp azaltabilir. İç kalite kontrol sonuçlarının standartlara uygun olmaması durumunda birim sorumlusu tarafından düzeltici önleyici faaliyetler uygulanarak, Laboratuvar Düzeltici Önleyici Faaliyet Formu na kayıt edilir. Yapılan kalibrasyon ve kontrollerin sonuçları cihaz hafızasında geriye dönük olarak kayıt altına alınmakta ve takip edilmektedir. 5.15.2 DIŞ KALİTE KONTROL PROGRAMI UYGULAMASI Katılmak istenilen testler ve eksternal kalite kontrol programlarının seçimi, çalışmaların ve sonuçların değerlendirmesi Biyokimya ve Klinik Biyokimya uzmanı tarafından yürütülür. Dış kalite kontrol programına dâhil edilen testler ve çalışma sıklıkları, Biyokimya ve Klinik Biyokimya uzmanı tarafından dış kalite kontrol tedarikçisi ile belirlenen programa göre yürütülür. Çalışmanın sonuçları ilgili birim sorumlusu tarafından değerlendirilir. Proses hata kaynaklarının tespiti ve takibi amacı ile Biyokimya Laboratuvarı Dış Kalite Kontrol Örneği Çalışma ve Değerlendirme Formu doldurulur. Sonuçlar ilgili birim sorumlusu tarafından web aracılığı ile dış kalite kontrol programına girilir. Gelen eksternal kalite kontrol sonuçları birim sorumlusu tarafından değerlendirilir ve tüm sonuçlar kayıt altına alınır. Eksternal kalite kontrol sonuçlarının, standartlara uygun olmaması durumunda; birim sorumlusu tarafından, öncelikli olarak uygunsuz metod ve/veya birim seçiminin araştırılması yapılır. Burada bir hataya rastlanmamışsa; sistemin her basamağının tekrar gözden geçirilmesini içeren düzeltici önleyici faaliyetler uygulanarak, Düzeltici Önleyici Faaliyet Formu na kayıt edilir. 5.15.3 KONTROL VE KALİBRATÖR HAZIRLANMASI VE KULLANIMI Kullanılacak olan kontrol ve kalibratörlerin lot numaralarının, cihazda aktif olan lot olup olmadığı kullanım öncesi kontrol edilmelidir, eğer değilse kullanılacak olan reaktifin lotunun cihaza aplikasyonu yapılmalıdır. Kullanılacak materyalin son kullanım tarihi işlemlere başlamadan önce kontrol edilmelidir. Kullanım öncesi ön hazırlık gerektiren kalibratör ve kontrollerin hazırlanması sırasında; reaktiflerin prospektüsünde yazıldığı şekilde hazırlanır. 25

Arıza Durumunda Yapılacak İşlemler: Cihazlarda veya manüel çalışılan bir tahlil barkodlamada oluşan bir arıza sonucu etiketlenemiyorsa Örneğin üzerine hastanın adı-soyadı yazılıp kabul edilir. Aygıta yüklenip çalışılır. Sonuç kaydedilir. Sonuç telefonla ilgili servise/doktora bildirilir. Barkodlama sorunu çözülünce örneğe barkod çıkarılıp sonuç bilgi işlem üzerinden de erişime açılır. Otomasyon arızası nedeniyle çalışılan herhangi bir tahlilin sonucu aktarılamıyorsa bilgi işlem birimine arıza bildirimi yapılır. Sonuç telefonla ilgili servise/doktora bildirilir. Gerekiyorsa bir kağıda sonuç yazılıp kaşelenip verilir. Çalışılan cihazlardan birinde arıza oluşursa hemen ilgili cihazın teknik servisi aranır. Sorumlu hekim ve kan alma birimi bilgilendirilir. Laboratuvara ait cihazlarda meydana gelen arızalarda teknik birime arıza talebi yapılarak arızanın giderilmesi sağlanır. Kan alma birimi de telefonla haber verilip uyarılır. Sonuçlarda bir gecikme olacaksa ayaktan hastalar için kan alma birimi uyarılıp bilgilendirilir. Yatan hastalar için servisleri aranıp bilgilendirilir. 5.16. SONUÇ RAPORLANMASI VE RAPORLAMA SÜRELERİ Test sonuçları onaylandığı zaman otomatik olarak HBYS ye geçer. Poliklinik, acil ve servislerdeki bilgisayarlarda hasta sonuçları görülebilir. Test sonuçlarının yazıcı çıktıları da hastanın muayene olduğu ve yattığı birim sekreterleri tarafından hastaya verilir. Testlerin Sonuçlanma Süreleri Biyokimya testleri; ortalama 2 saat sonra verilebilir. Acil durumlarda mümkün olduğunca en kısa sürede verilmeye çalışılır. Cihazlarda oluşabilecek teknik arıza durumlarında bu süreler dikkate alınmaz. Verilen süreler örneklerin laboratuvara gelişiyle başlar. İdrar testleri; tam idrar 2 saat sonra acil durumda 30 dakikada verilebilir. İdrarda biyokimyasal parametreler (kreatinin, kalsiyum vb.) 3 saat sora verilebilir. Hematolojik tetkikler; Tam Kan Sayımı 1.5 Saat ( Acil 20 Dakika) Ptz 2 Saat ( Acil 30 Dakika ) Aptt Fibrinojen Sedimentasyon 2 Saat 2 Saat ( Acil 30 Dakika) 1.5 Saat ( Acil 35 Dakika) 26

Hormon Testleri; bu grup testler ortalama 4 saat sonra verilebilir. Test sayısına göre süre artabilir veya azalabilir. Acil durumlarda mümkün olduğunca en kısa sürede verilmeye çalışılır. Cihazlarda oluşabilecek teknik arıza durumlarında bu süreler dikkate alınmaz. Verilen süreler örneklerin laboratuvara gelişiyle başlar. Test Örnek Kap Çalışma Günü Sonuç HBsAg Sarı Kapaklı Tüp (jelli) Her mesai günü Anti HCV Sarı Kapaklı Tüp (jelli) Her mesai günü Anti HIV Sarı Kapaklı Tüp (jelli) Her mesai günü Anti HBs Sarı Kapaklı Tüp (jelli) Her mesai günü Anti HBc IgM Sarı Kapaklı Tüp (jelli) Her mesai günü 4. gün Anti HBc IgG Sarı Kapaklı Tüp (jelli) Her mesai günü 4. gün HBeAg Sarı Kapaklı Tüp (jelli) Her mesai günü 4. gün Anti HBe Sarı Kapaklı Tüp (jelli) Her mesai günü 4. gün Anti HAV IgM Sarı Kapaklı Tüp (jelli) Her mesai günü 4. gün Anti HAV IgG Sarı Kapaklı Tüp (jelli) Her mesai günü 4. gün Anti IgM Anti IgG Rubella Rubella Sarı Kapaklı Tüp (jelli) Her mesai günü 4. gün Sarı Kapaklı Tüp (jelli) Her mesai günü 4. gün Anti Toxoplazma IgM Anti Toxoplazma IgG Sarı Kapaklı Tüp (jelli) Her mesai günü Sarı Kapaklı Tüp (jelli) Her mesai günü Anti CMV IgM Sarı Kapaklı Tüp (jelli) Her mesai günü 4. gün Anti CMV IgG Sarı Kapaklı Tüp (jelli) Her mesai günü 4. gün 6. PANİK DEĞERLER Panik değerler listesi, Laboratuvarda çalışılan testlerden belirlenen referans aralığı dışında ve kişi için riskli olabilecek değerlerinin belirlenmesi sonucu oluşturulan listedir. Aynı teste ait aynı gün içerisindeki 2 ve daha fazla panik değerlerde laboratuvar bildirim yapmaz. Bu listenin amacı hasta güvenliğini tehlikeye atabilecek sonuçlar elde edildiğinde ilgili hekime, sorumlu 27

hemşireye veya ilgili hasta danışmanına bildirilmesi sürecinin işletilmesinin sağlanmasıdır. Biyokimya, hematoloji ve mikrobiyoloji Laboratuvarlarına ait panik değerler aşağıdaki tablolarda görülmektedir: TEST DÜŞÜK YÜKSEK Albümin <1.5 g/dl * Amilaz * > 800 U/L T.Bilirubin (Yeni doğan) * > 15 mg/ dl Kalsiyum <6 mg/ dl > 14 mg/ dl Kalsiyum (İyonize) <3.1 mg/ dl > 6.3 mg/ dl CK (Kreatin Kinaz) * >1700 U/L CK-MB (Erkek) * > 5 ng/ml CK-MB (Kadın) * > 3 ng/ml Klor < 80 mmol/l >120 mmol/l Kreatinin * > 7.5 mg/ dl Kreatinin (Çocuk) * > 3.8 mg/ dl Fosfor < 1 mg/ dl > 10 mg/ dl Glikoz < 40 mg/dl > 400 mg/dl Glukoz (Yeni doğan) < 30 mg/dl >300 mg/dl Glukoz (BOS) < 40 mg/dl >200 mg/dl Magnezyum <1.0 mg/dl >4.0 mg/dl Magnezyum ( Çocuk) <1.1 mg/dl >4.4 mg/dl Potasyum < 2.5 mmol/l > 6.5 mmol/l Sodyum < 120 mmol/l > 160 mmol/l 28

Troponin T * >14 pg/ml Üre * > 200 mg/ dl Üre (Çocuk) * > 100 mg/ dl HEMOTOLOJİ TEST DÜŞÜK YÜKSEK Hematokrit( >12 yaş < % 20 > % 60 Hematokrit (1 hafta-12 yaş) < % 30 > % 60 Hematokrit (0-1 hafta) * > % 65 Hemoglobin < 6,5 g/ dl > 20 g/ dl Lökosit < 2000/mm³ >35.000/mm³ Trombosit sayımı <30.000/mm³ >1.000.000/mm³ INR * > 5 aptt * >100 sn Fibrinojen < 75 mg/ dl Kanama Zamanı * >15 dakika İDRAR İdrarda Şeker ve Keton ++++ 29

7. LABORATUVARDA ÇALIŞILAN TESTLER No Test adı Numune türü ve miktarı Method Çalışma günleri Rapor tarihi SUT kodu Pazartesi, Çarşamba, 1 17 OH-Progesteron RIA Cuma saat:12.00 900.120 EDTA lı plazma (Numune 2 ACTH (Adrenokortikotropik Hormon) alındıktan sonra plazma hemen ayrılmalı ve soğuk ortamda gönderilmelidir.) ECLIA saat 15:00 900.180 3 Aktive Parsiyel Tromboplastin zamanı (aptt) Sitratlı plazma Koagülometrik 904.290 4 Aktive Protein C Rezistansı (APC Rezistansı) Sitratlı plazma Koagülometrik Pazartesi, Çarşamba, Cuma 904.280 5 Alanin Aminotransferaz (ALT) Fotometrik Üç saat sonra 900.200 6 Albumin Fotometrik Üç saat sonra 900.210 7 Albumin (BOS) BOS Türbidimetrik 900.210 8 Aldosteron RIA Pazartesi, Çarşamba,Cuma saat:12.00 900.230 9 Alfa-Fetoprotein (AFP) CMIA 900.250 10 Alkalen Fosfataz (ALP) Fotometrik Üç saat sonra 900.340 11 Alkalen fosfataz izoenzimleri elektroforez laboratuvara danışınız laboratuvara danışınız 900.360 12 Amilaz Fotometrik Üç saat sonra 900.370 EDTA lı plazma (Numune 13 Amonyak (NH3) alındıktan sonra plazma hemen ayrılmalı ve Fotometrik 900.410 soğuk ortamda gönderilmelidir.) 14 ANCA Tarama Elisa 906.770 15 Anti ds-dna Elisa 906.410 16 Anti düz kas antikoru (ASMA) ıfa 906.420 30

No Test adı Numune türü ve miktarı Method Çalışma günleri Rapor tarihi SUT kodu 17 Anti Endomisyum antikor IgA Elisa 906.430 18 Anti endomisyum antikor IgG Elisa 906.430 19 Anti Faktör XI a Sitratlı plazma 2 ml Koagülometrik 15:00 904.330 20 Anti Faktör X a Sitratlı plazma Koagülometrik 15:00 904.340 21 Anti Gliadin lga Elisa 906.490 22 Anti Gliadin lgg Elisa 906.500 23 Anti mikrozomal antikor ECLIA Bkz. Anti TPo Bkz. Anti TPo 906.750 24 Antibiyotik duyarlılık testi Genç bakteri suşu Disk difüzyon saat 15:00 905.610 25 Anti-Fosfolipid IgG Elisa 906.470 26 Anti-Fosfolipid IgM Elisa 906.480 27 Anti-HBc IgM CMIA 906.580 28 Anti-HBc Total (IgG) CMIA 906.560 29 Anti-Hbe CMIA 906.600 30 Anti-Hbs ECLIA saat 18:00 906.620 31 Anti-HCV ECLIA saat 18:00 907.480 32 Anti-müllerian Hormon (AMH) ECLIA salı - Cuma 900.475 33 Anti-Nükleer Antikor (ANA) Elisa 906.780 34 Anti-SM (İmmunoİmmunblotting) İmmunblot 907.000 35 Anti-SM/RNP (İmmunoİmmunblotting) İmmunblot 907.010 31

No Test adı Numune türü ve miktarı Method Çalışma günleri Rapor tarihi SUT kodu 36 Anti-Tiroglobulin CMIA 906.880 37 Anti-TPO(Tiroid peroksidaz antikorları) CMIA 900.480 38 ARB aranması mikroskobik 905.760 39 Asit fosfataz Fotometrik 900.540 40 ASO (Antistreptolizin O) (Nefelometrik) Nefelometrik 900.571 41 Aspartat Aminotransferaz (AST) Fotometrik Üç saat sonra 900.580 42 Bakteri tanımlama kültür Yarı otomatik 905.700 43 Balgam Kültürü Balgam (steril bir kaba konur) Kültür Üç gün sonra 905.675 44 Bence jones proteini 24 Saatlik idrar 5 ml Nefelometrik saat 18:00 45 Beta 2-mikroglobulin Nefelometrik 900.620 46 Beta-hCG (Kantitatif) ECLIA Üç saat sonra 900.650 47 Bilirubin (direk) Fotometrik Üç saat sonra 900.690 48 Bilirubin (Total) Fotometrik Üç saat sonra 900.690 49 İkili Tarama Testi (Birinci Trimester, down sendromu (PAPP-A + serbest beta HCG)) 2 ml CLIA 901.120 50 BNP (Brain natriüretic peptide) Heparinli ECLIA 903.160 51 Boğaz Kültürü Boğaz sürüntüsü oda ısısında gönderilir Kültür 905.670 52 BOS İmmunelektroforez BOS ve 1'er ml elektroforez salı 900.710 53 BOS Kültürü BOS Kültür Üç gün sonra 905.730 54 Boyalı mikroskobik inceleme BOS, Balgam, Vücut sıvıları veya akıntı ve sürüntü örnekleri mikroskobik 905.760 55 Boyasız direk mikroskobik inceleme Mikroskobik örnekler mikroskobik 905.770 32

No Test adı Numune türü ve miktarı Method Çalışma günleri Rapor tarihi SUT kodu 56 Böbrek taşı analizi Taş Kolorimetrik Çarşamba- Cuma ) 900.720 56 Böbrek taşı analizi Taş Kolorimetrik Çarşamba- Cuma ) 900.720 57 Brucella aglütinasyon testi (2-merkapto etanol ile) Aglütinasyon 907.080 58 Brucella aglütinasyon testi (Coombs anti serumu ile) (Wright) Aglütinasyon 907.080 59 Brucella aglütinasyon testi (Rose Bengal) Aglütinasyon H 907.070 60 Brucella IgG Elisa Pazartesi 907.091 61 Brucella IgM Elisa Pazartesi 907.092 62 Burun Akıntısı Kültürü Kültür 905.677 63 Büyüme Hormonu (Growth hormon, sth) ECLIA 900.740 64 C3 (Kompleman 3) Nefelometrik 900.780 65 C4 (Kompleman 4) Nefelometrik 900.790 66 CA 125 (Kanser antijen 125) ECLIA 900.810 67 CA 15-3 (Kanser antijen 15-3) ECLIA 900.820 68 CA 19-9 (Karbonhidrat antijen 19-9) ECLIA 900.830 69 CA 72-4 (Kanser antijen 72-4) ECLIA 900.840 70 c-anca (PR3 ANCA) Elisa 907.950 71 Candida Albicans Aranması kültür mikroskobik Üremeye göre 10 güniçinde 906.120 72 CEA (Karsinoembriyonik Antijen) 1ml ECLİA 902.030 73 Chlamydia Antijeni Sürüntü Servikal,Ön idrar Elisa 907.110 33

No Test adı Numune türü ve miktarı Method Çalışma günleri Rapor tarihi SUT kodu 74 CK (Total Kreatin Kinaz ) Fotometrik Üç saat sonra 902.190 75 CK-MB ECLIA Üç saat sonra 900.880 76 CK-MB (mass ölçümü) ECLIA 902.240 77 CMV IgG ECLIA 906.360 78 CMV IgM ECLIA 906.370 79 CMV IgM (Vidas) FıA 80 C-Peptid ECLIA 900.750 81 CRP ( C Reaktif Protein) Türbidimetrik Üç saat sonra 900.901 82 Anti - CCP (Cyclic citrullinated peptide ) CMIA 907.101 83 Çinko 2 ml Fotometrik 18.00 900.950 84 Çinko (eritrosit içi) EDTA'lı plazma 2 ml AAs Üç iş günü sonra saat 18:00 900.950 85 D-Dimer Sitratlı plazma 2 ml Fotometrik saat 15:00 904.400 86 Delta Antijeni (Hepatit D virüs antijeni) Elisa Çarşamba 12:00 (saat 11.00 den sonra gelen numuneler bir sonraki çalışmaya kalır.) 907.230 87 Delta Antikoru (Hepatit D virüs antikoru) Elisa Çarşamba 12:00 907.240 88 Demir Fotometrik Üç saat sonra 901.020 89 Demir 3 klorür (FeCl3) İdrar spot metabolik Test PazartesiÇarşambaCuma Üç iş günü sonra saat 18:00 901.030 90 Demir Bağlama Kapasitesi Fotometrik Üç saat sonra 901.040 91 Demir (İdrar) 5 ml ıcp-ms PazartesiÇarşambaCuma 901.020 92 Deri lezyon Kültürü Lezyon Kültür 905.678 93 DHEA (Dehidroepiandrosteron) ECLIA 900.990 34

No Test adı Numune türü ve miktarı Method Çalışma günleri 94 DHEA-SO4 (Dehidroepiandrosteron Sülfat) ECLIA Rapor tarihi SUT kodu 901.000 95 Digoksin CLIA 901.790 96 Direkt Coombs EDTA'lı plazma Aglütinasyon 705.210 97 Doku transglutaminaz Ig A Elisa 901.100 98 Doku transglutaminaz Ig G Elisa 99 Dörtlü Tarama Testi 3 ml CLIA Hafta içi her gün Üç iş günü sonra 18:00 901.110 100 EBV EA IgM Elisa Perşembe 907.280 101 EBV ea IgG Elisa Perşembe 907.280 102 EBV EBNA IgG Elisa Perşembe 907.290 103 EBV VCA IgG Elisa Perşembe 907.310 104 EBV VCA IgM Elisa Perşembe 907.320 105 ENA tarama ıfa 106 Eozinofil (Total) EDTA'lı plazma 3 ml Cell Counter + mikroskobik 904.460 108 Estradiol (E2) ECLIA 91.160 109 F V leiden mutasyonu EDTA'lı plazma 5 ml PCR Çarşamba saat 12.00 908.727 110 Faktör II (Protrombin) Sitratlı plazma 2 ml Koagülometrik 111 Faktör IX (Christmas) Sitratlı plazma 2 ml Koagülometrik 112 Faktör IX İnhibitörü Sitratlı plazma 2 ml Koagülometrik 113 Faktör V (Proakselerin) Sitratlı plazma 2 ml Koagülometrik 114 Faktör VII (Prokonvertin) Sitratlı plazma 2 ml Koagülometrik Pazartesi - Çarşamba - Cuma Pazartesi - Çarşamba - Cuma ( Pazartesi - Çarşamba - Cuma Pazartesi - Çarşamba - Cuma Pazartesi - Çarşamba - Cuma 904.530 904.530 904.550 904.530 904.530 35

No Test adı Numune türü ve miktarı Method Çalışma günleri Rapor tarihi SUT kodu 115 Faktör VIII Sitratlı plazma 2 ml Koagülometrik Pazartesi - Çarşamba - Cuma 904.530 116 Faktör VIII İnhibitörü Sitratlı plazma 2 ml Koagülometrik Pazartesi - Çarşamba - Cuma 904.550 117 Faktör X (stuart Faktör) Sitratlı plazma 2 ml Koagülometrik Pazartesi - Çarşamba Cuma saat 904.530 118 Faktör XI Sitratlı plazma 2 ml Koagülometrik Pazartesi - Çarşamba - Cuma 904.530 119 Faktör XII (Hageman Faktörü) Sitratlı plazma 2 ml Koagülometrik Pazartesi - Çarşamba - Cuma 904.530 120 Faktör XIII Sitratlı plazma 2 ml Koagülometrik Pazartesi - Çarşamba - Cuma 904.530 121 Familial Akdeniz Ateşi (FmF) mutasyon analizi (12 mutasyon) EDTA'lı plazma 2 ml striple mutas yon analizi laboratuvara danışınız laboratuvara danışınız 908.715 122 Ferritin Türbidimetrik 901.220 123 Fibrinojen Sitratlı plazma Koagülometrik Üç saat sonra 904.610 124 Folik Asit CMIA 901.240 125 Fosfor Fotometrik Üç saat sonra 901.260 126 Fosfor (İdrar) İdrar Fotometrik Üç saat sonra 901.260 127 Fronkül kültürü Sürüntü Kültür 128 Fruktozamin EDTA'lı Tam Kan Fotometrik 901.270 129 FSH (Follikül stimülan Hormon) ECLIA 901.280 130 FT3 (serbest Triiyodotironin) ECLIA 903.470 131 FT4 (serbest Troksin) ECLIA 903.480 132 Gaita Kültürü Gaita ( Örnek alındıktan hemen sonra Carry - blair transport besiyeri içine alınmalı ve gönderilmelidir.) Kültür Üç gün sonra 18:00 saat 905.672 36

No Test adı Numune türü ve miktarı Method Çalışma günleri Rapor tarihi SUT kodu 133 Gaita steatokrit Gaita mikroskobik 901.300 134 Gaitada Amip Gaitada (Numune 30dk. İçinde laboratuvara ulaştırılmalıdır.) mikroskobik 905.920 135 Gaitada Gizli Kan Gaita İmmunokromotoğrafik 905.930 136 Gaitada Hazım Gaita mikroskobik 901.330 137 Gaitada Parazit Gaita mikroskobik 905.870 138 Gaitada PH Gaita Kolorimetrik 901.320 139 GGT (Gama Glutamil Transferaz) Fotometrik İki saat sonra 901.390 140 Gıda İntolerans Testi 5 ml Elisa laboratuvara danışınız laboratuvara danışınız 141 Glukoz Fotometrik Üç saat sonra 901.500 142 Glukoz (İdrar) Spot İdrar Fotometrik Üç saat sonra 901.500 143 Glukoz Tolerans testi Fotometrik saat 18:00 901.520 144 Göz (Konjonktiva) Kültürü Göz sürüntüsü Kültür 905.679 145 Gruber-Widal (salmonella tüp aglütinasyonu) lateks 908.020 146 HAV IgM CMIA 906.530 147 HAV IgG CMIA 906.510 148 HBeAg CMIA 907.420 149 HBsAg ECLIA Üç saat sonra 907.450 150 Hdl Kolesterol 2 ml Fotometrik Üç saat sonra 901.580 151 Heinz-Body Aranması Tam Kan mikroskobik 904.680 152 Helicobacter pylori direk antijen Gaita 5 g İmmunokromotoğrafik 907.490 153 Helicobacter pylori Ig A Elisa salı-cuma (saat 11.00 den sonra gelen numuneler bir sonraki çalışmaya kalır.) 907.500 37

No Test adı Numune türü ve miktarı Method Çalışma günleri Rapor tarihi SUT kodu 154 Helicobacter pylori Ig G Elisa Salı-Cuma (saat 11.00 den sonra gelen numuneler bir sonraki çalışmaya kalır.) 907.510 155 Hemoglobin A1C (HbA1c) EDTA'lı plazma Türbidimetrik Aynı Gün 901.460 3 ml 156 Hemoglobin elektroforezi EDTA'lı plazma 3 ml HPLC Pazartesi- Perşembe 904.690 157 Hemogram (Tam Kan sayımı) EDTA'lı plazma 158 HIV 1 / HIV 2 Antikor 3 ml Cell Counter İki saat sonra CMIA 901.620 906.670 159 Hidroksipirolin (serum) 2 ml LC-MS/MS Pazartesi, Çarşamba, Cuma Üç iş günü sonra 901.640 160 Homosistein EDTA'lı plazma ECLIA 901.680 161 HSV Tip 1 IgG (orofasiyal tip) Elisa 907.520 162 HSV Tip 1 IgM (orofasiyal tip) Elisa 907.530 163 HSV Tip 2 IgG (genital tip) Elisa 907.560 164 HSV Tip 2 IgM (genital tip) Elisa 907.570 165 Ig A Nefelometrik 907.620 166 Total Ig E ECLIA 903.890 167 Ig G Nefelometrik saat 18:00 907.630 168 Ig M Nefelometrik saat 18:00 907.640 170 İdrar kültürü ve koloni sayımı Spot idrar 5 ml Kültür saat 18:00 905.671 38

No Test adı Numune türü ve miktarı Method Çalışma günleri Rapor tarihi SUT kodu 171 İdrar tahlili Spot idrar 10 ml strip + mikroskobik Üç saat sonra 901.570 172 İmmünelektroforezi (İdrar) 24 Saatlik idrar 10 ml jel elektroforez Pazartesi - Perşembe 903.560 173 İmmünelektroforezi (serum) jel elektroforez Pazartesi, Perşembe 903.560 174 İndirek Coombs Aglütinasyon 705.290 175 İnhalant Allerjenler Elisa salı, Perşembe 176 İnsülin CMIA 901.840 177 İnsülin rezistansı (Açlık insülin, açlık glukoz,homa) CMIA ve fotometrik 178 İyonize Kalsiyum (Ca +2 ) fotometrik saat 18:00 901.880 179 Kabakulak (mumps) IgG Elisa Perşembe 907.690 180 Kabakulak (mumps) IgM Elisa Perşembe 907.700 181 Kalsiyum Fotometrik Üç saat sonra 901.910 182 Kalsiyum (İdrar) Spot İdrar veya 24 saatlik İdrar(soğuk 5 ml ortamda saklanmalı ve Fotometrik gönderilmelidir) 901.910 183 Kan Grubu EDTA'lı plazma 3 ml Tüpte aglütinasyon saat 18:00 705.140 184 Kan Kültürü Kan 5 ml Kültür Üremeye göre yedigün içerisinde saat 906.020 18:00 185 Kan üre azotu (BUN) Fotometrik İki saat sonra 901.940 186 Karbamazepin CLIA 901.790 187 Kızamık (Rubeola) IgG Elisa Perşembe 12:00 ertesi gün 907.710 188 Kızamık (Rubeola) IgM Elisa Perşembe 12:00 ertesi gün 907.720 189 Kist Hidatik (İndirekt hemaglutinasyon) ıha ertesi gün 18.00 saat 907.730 190 Klorür ıse Üç saat sonra 902.090 39

No Test adı Numune türü ve miktarı Method Çalışma günleri Rapor tarihi SUT kodu 191 Klorür (İdrar) spot İdrar, 24 saatlik İdrar(soğuk ortamda saklanmalı ve gönderilmelidir.) ıse Üç saat sonra 902.090 192 Kolesterol Fotometrik Üç saat sonra 902.110 193 Kollajen tip 1 N terminal (NTx) İdrar (sabah ilk veya ikinci İdrar ECLIA Perşembe numunesindençalışılır ertesi gün saat 14:00 902.120 194 Kortizol CMIA 902.170 195 Kreatinin Fotometrik Üç saat sonra 902.210 196 Kreatinin klerens testi 24 saatlik İdrar (soğuk ortamda saklanmalı ve gönderilmelidir.) 5 ml Fotometrik serum 902.220 197 Kriyoglobulin laboratuvara danışınız Presipitasyon laboratuvara danışınız laboratuvara danışınız 904.910 198 Kulak Akıntı Kültürü Kulak Akıntısı Kültür saat 18:00 905.673 199 Laktat Dehidrogenaz (LDH) Fotometrik Üç saat sonra 902.260 200 Laktoz Tolerans Testi Fotometrik saat 15:00 201 LDL Kolesterol Fotometrik Üç saat sonra 902.290 202 Legionella Antijeni (İdrar) İdrar Elisa ertesi gün saat 18.00 907.750 203 LH (Luteinizan Hormon) ECLIA 902.410 204 Lipaz Fotometrik Üç saat sonra 902.320 205 Lipoprotein Elektroforezi elektroforez laboratuvara danışınız laboratuvara danışınız 902.330 206 Lityum Fotometrik (saat 12.00 den sonra gelen numuneler bir sonraki çalışmaya kalır) saat 18:00 902.350 40

No Test adı Numune türü ve miktarı Method Çalışma günleri Rapor tarihi SUT kodu 207 Liver Kidney Mikrozoal Antikor (LKM Antikorları) serum ıfa salı-perşembe 907.810 208 Magnezyum Fotometrik Üç saat sonra 902.420 209 Makroprolaktin Taraması PeG çöktürme + CMIA saat:12.00 210 Mantar Aranması Ve Kültür Kültür örneği Kültür Üremeye göre on gün içerisinde 906.120 211 Meni (Semen, Sperm, Ejakulat) Kültürü Semen, Sperm, Ejekulat Kültür 212 Mikobakteri Tuberculosis PCR Kültür örneği Real Time 15 ml PCR salı saat 12.00 908.300 213 Mikoplazma Hominis Kültürü Sürüntü Kültür 906.160 214 Mikroalbumin İdrar Fotometrik 902.540 215 Mikroalbumin (Overnight) 1 gecelik idrar Türbidimetrik 902.540 216 Mono Test (Heterofil Antikor) Aglütinasyon 907.580 217 MTHFR A1298C Gen Mutasyonu EDTA'lı Tam Kan 5 ml PCR Çarşamba saat 12.00 ertesi gün saat 18:00 908.727 218 MTHFR C677T Gen Mutasyonu EDTA'lı Tam Kan 5 ml PCR Çarşamba saat 12.00 908.727 219 Nazal Smear Sürüntü mikroskobik 220 OGTT(100gr) 60-120-180 Dk.* Fotometrik 901.520 221 OGTT(50gr) 60dk.* Fotometrik 901.520 222 Oksiyur Yumurtası Araştırılması laboratuvara danışınız mikroskobik 223 Ozmotik Frajilite EDTA'lı Tam Kan 5 ml Elisa salı, Perşembe saat 12:00 905.120 224 P-ANCA (Anti-Mpo ) Elisa saat 12:00 907.840 225 Periferik Yayma İncelemesi EDTA'lı plazma Fotometrik saat 12:00 903.020 41

226 Pıhtılaşma zamanı Sitratlı plazma Koagülometrik saat 18:00 905210 227 Plasmodium aranması Kalın ve ince yayma preparatları Kalın damlası- Periferik yayma 907.920 228 Post prandial kan şekeri (tokluk kan şekeri) Fotometrik Üç saat sonra 903.120 229 Potasyum ISE Üç saat sonra 903.130 230 Prealbumin Nefelometrik 903.140 231 Pro-BNP (pro-brain natriuretic peptide) CLIA 903.160 232 Progesteron ECLIA Üç saat sonra 903.180 233 Prokalsitonin ECLIA 903.170 234 Prolaktin ECLIA Üç saat sonra 903.210 235 Prostat Spesifik antijen (Total PSA) ECLIA 903.220 236 Prostatik asit fosfataz (PAP) Fotometrik 903.230 237 Protein C aktivite Sitratlı plazma 2 ml Koagülometrik 238 Protein C antijen Sitratlı plazma 2 ml Koagülometrik Pazartesi - Çarşamba - Cuma Pazartesi - Çarşamba - Cuma 905.260 905.270 239 Protein elektroforezi (İdrar) spot idrar 10 ml jel elektroforez Pazartesi, Perşembe 903.250 240 Protein elektroforezi (serum) jel elektroforez Pazartesi, Perşembe 903.250 241 Protein S aktivite Sitratlı plazma 2 ml Koagülometrik Pazartesi - Çarşamba - Cuma 905.280 42

No Test adı Numune türü ve miktarı Method Çalışma günleri Rapor tarihi SUT kodu 242 Protein S antijen Sitratlı plazma 2 ml Koagülometrik Pazartesi - Çarşamba - Cuma 905.280 243 Protrombin zamanı (PTz) 244 PSA (serbest ) Sitratlı plazma Koagülometrik ECLIA 905.320 903.280 245 Pseudokolin esteraz 246 PTH (Parathormon) Fotometrik ECLIA saat 15:00 903.290 902.980 247 Redüktan madde (gaita) Gaita 5 g Kimyasal 248 Redüktan madde (İdrar) spot idrar 10 ml Kimyasal saat:12.00 Bir hafta sonra 249 Renin EDTA'lı plazma 2 ml RIA 3 ml 250 Retikülosit EDTA'lı plazma Cell Counter 251 Romatoid Faktör (RF) (Kantitatif) Fotometrik Pazartesi,Çarşamba,Cuma saat:12.00 İki iş günü sonra saat 18:00 903.330 905.360 903.381 252 Rotavirüs antijeni (Gaita) gaita 5 g İmmunokromotoğrafik 907.980 253 Rubella IgG ECLIA 906.820 254 Rubella IgG ( Vidas) EIA 906.820 255 Rubella IgG avidite EIA Pazartesi 908.000 256 Rubella IgM ECLIA 906.840 257 Rubella IgM (Vidas) EIA 906.840 258 Saçlı Deride Mantar Aranması Saçlı deri kazıntısı mikroskobik on gün içerisinde saat 18:00 700.060 259 Saçta Mantar Aranması Saç teli mikroskobik on gün içerisinde saat 18:00 906.120 43

No Test adı Numune türü ve miktarı Method Çalışma günleri Rapor tarihi SUT kodu 260 Safra Asitleri Fotometrik saat 15:00 261 Sedimantasyon (1 saat ) sitratlı kan Kapalı sistem 903.400 262 Selenyum spot İdrar ıcp-ms Üç iş günü sonra saat 18:00 903.420 263 Selofan Bant (Oksiyur Yumurtası Aranması) laboratuvara danışınız mikroskobik 264 Sensitif CRP (High sensitive C reactive protein) Nefelometrik 903.430 265 Sodyum ıse Üç saat sonra 903.670 266 Sodyum (İdrar) spot İdrar, 24 saatlik İdrar ıse Üç saat sonra 903.670 267 soğuk aglütininler serum + Tam Kan (3 ml) 3 ml Aglütinasyon saat 12:00 705.320 268 somatomedin C (ıgf-1) CMIA 903.680 269 sperm morfolojisi (Kruger) Taze semen (30 dakika içinde getirilmelidir) mikroskobik (özel boyama ile) saat 12:00 704.570 270 Spermogram Taze semen (30 dakika içinde getirilmelidir) mikroskobik saat 12:00 704.640 271 Spesifik IgE Ağaç Paneli - 1 (T1 Akçaağaç, T3 Hus ağacı, T7 mese, T8 Karaağaç, T10 Ceviz ağacı) 2 ml EIA saat 12:00 272 Spesifik IgE Ağaç Paneli - 5 (T2 Kızıl ağaç, T4 Fındık, T8 Karaağaç, T12 söğüt Ağacı, T14 Kavak ) 2 ml EIA saat 12:00 273 Spesifik IgE Ağaç Paneli - 7 (T9 zeytin ağacı, T12 söğüt Ağacı, T16 Beyaz Çam, T18 Ökaliptus, T19 Akasya, T21 melaluka Ağacı ) 2 ml EIA saat 12:00 274 Spesifik IgE Akar Paneli - 1 (d1 dermatophagoides pteronyssinus d2 dermatophagoides farinae d3 dermatophagoides microceras d71 lepidoglyphus destructor d72 Tyrophagus putrescentiae d73 Glycyphagus domesticus d74 euroglyphus maynei d201 Blomia tropicalis) 2 ml EIA saat 12:00 44

No Test adı Numune türü ve miktarı Method Çalışma günleri Rapor tarihi SUT kodu 275 Spesifik IgE C1 Penicilloyl G 2 ml EIA saat 12:00 276 Spesifik IgE C2 Penicilloyl V 2 ml EIA saat 12:00 277 Spesifik IgE C203 Ampisilin 2 ml EIA saat 12:00 278 Spesifik IgE C204 Amoksisilin 2 ml EIA saat 12:00 279 Spesifik IgE Çimen Paneli - 2 (G2 domuz ayrığı G5 delice otu G6 Timoti otu G8 Çayır salkım otu G10 darı G17 Bahia otu) 2 ml EIA saat 12:00 280 Spesifik IgE Çocuk Allerjen Paneli (ot Paneli 1 ınhalant Paneli - 8 Spesifik IgE F2 İnek sütü F76 Alfa laktalbümin F77 Beta laktoglobülin F78 Kazein F79 2 ml EIA saat 12:00 Gluten Spesifik IgE F1 Yumurta Akı F75 Yumurta sarısı) 2 ml EIA saat 12:00 281 Spesifik IgE dd1 dermatophagoides pteronyssinus 2 ml EIA saat 12:00 282 Spesifik IgE d2 dermatophagoides farinae 2 ml EIA saat 12:00 283 Spesifik IgE F1 Yumurta Akı 2 ml Elisa saat 12:00 284 Spesifik IgE F105 Çikolata 2 ml EIA saat 12:00 285 Spesifik IgE F11 Karabuğday 2 ml EIA saat 12:00 286 Spesifik IgE F13 Yerfıstığı 2 ml EIA saat 12:00 287 Spesifik IgE F14 soya fasulyesi 2 ml EIA saat 12:00 288 Spesifik IgE F17 Fındık 2 ml EIA saat 12:00 289 Spesifik IgE F2 İnek sütü 2 ml EIA saat 12:00 45

No Test adı Numune türü ve miktarı Method Çalışma günleri Rapor tarihi SUT kodu 290 Spesifik IgE F204 Ala Balık 2 ml EIA saat 12:00 291 Spesifik IgE F245 Yumurta 2 ml EIA saat 12:00 292 Spesifik IgE F25 domates 2 ml EIA saat 12:00 293 Spesifik IgE F256 Ceviz 2 ml EIA saat 12:00 294 Spesifik IgE F27 sığır eti 2 ml EIA saat 12:00 295 Spesifik IgE F35 Patates 2 ml EIA saat 12:00 296 Spesifik IgE F4 Buğday 2 ml EIA saat 12:00 297 Spesifik IgE F409 Keçi sütü 2 ml EIA saat 12:00 298 Spesifik IgE F41 somon 2 ml EIA saat 12:00 299 Spesifik IgE F44 Çilek 2 ml EIA saat 12:00 300 Spesifik IgE F45 Baker s Yeast (ekmek maya) 2 ml EIA saat 12:00 301 Spesifik IgE F75 Yumurta sarısı 2 ml EIA saat 12:00 302 Spesifik IgE F76 Alfa laktalbümin 2 ml EIA saat 12:00 303 Spesifik IgE F77 Beta laktoglobülin 2 ml Elisa saat 12:00 46

No Test adı Numune türü ve miktarı Method Çalışma günleri Rapor tarihi SUT kodu 304 Spesifik IgE F78 Kazein 2 ml EIA saat 12:00 305 Spesifik IgE F79 Gluten 2 ml EIA saat 12:00 306 Spesifik IgE F8 mısır 2 ml EIA saat 12:00 307 Spesifik IgE F83 Tavuk eti 2 ml EIA saat 12:00 308 Spesifik IgE F9 Pirinç 2 ml EIA saat 12:00 309 Spesifik IgE Gıda Paneli - 13 (F12 Yesil bezelye F15 Beyaz Fasulye/Küçük kuru fasulye F31 Havuç F35 Patates) 2 ml EIA saat 12:00 310 Spesifik IgE Gıda Paneli - 7 (Spesifik IgE F1 Yumurta Akı Spesifik IgE F2 İnek sütü Spesifik IgE F4 Buğday Spesifik IgE F9 Pirinç Spesifik IgE F13 Yerfıstığı F14 soya fasulyesi) 2 ml EIA saat 12:00 311 Spesifik IgE Hayvan Paneli - 1 (e1kedi Tüyüepiteli e3 At Tüyü e4 İnek Tüyü e5 Köpek Tüyü) 2 ml EIA saat 12:00 312 Spesifik IgE Hayvan Paneli - 2 (e1 Kedi Tüyüepiteli e5 Köpek Tüyü e6 Gine domuzu epiteli e87 2 ml EIA sıçan e88 Fare) saat 12:00 313 Spesifik IgE Hayvan Paneli - 71 (e70 Kaz Tüyü e85 Tavuk Tüyü e86 Ördek Tüyü e89 Hindi Tüyü) 2 ml EIA saat 12:00 314 Spesifik IgE Hayvan Paneli - 72 (e78 muhabbet kuşu Tüyü e91 Papağan Tüyü e201 Kanarya Tüyü) 2 ml EIA saat 12:00 315 Spesifik IgE ı1 Bal Arısı zehri 2 ml Elisa saat 12:00 316 Spesifik IgE ı3 Yaban Arısı zehri 2 ml EIA saat 12:00 317 Spesifik IgE ı6 Hamam böceği 2 ml EIA saat 12:00 47

No Test adı Numune türü ve miktarı Method Çalışma günleri Rapor tarihi SUT kodu 318 Spesifik IgE ı71 sivrisinek 2 ml EIA saat 12:00 319 Spesifik IgE İnhalant Paneli - 8 (d1 dermatophagoides pteronyssinus e1 Kedi Tüyüepiteli e5 Köpek Tüyü G6 Timoti otu G12 Çavdar m2 Cladosporium herbarum T3 Hus ağacı W6 mist otu) 2 ml EIA saat 12:00 den sonra gelen numuneler bir sonraki çalışmaya kalır) 320 Spesifik IgE K82 latex 2 ml EIA saat 12:00 ( den sonra gelen numuneler bir sonraki çalışmaya kalır) 321 Spesifik IgE Küf Paneli - 1 (m1 Penicillium notatum m2 Cladosporium herbarum m3 Aspergillus fumigatus m5 Candida albicans m6 Alternaria tenuis) 2 ml EIA saat 12:00 322 Spesifik IgE m1 Penicillium notatum 2 ml EIA saat 12:00 323 Spesifik IgE m207 Aspergillus niger 2 ml EIA saat 12:00 324 Spesifik IgE m3 Aspergillus fumigatus 2 ml EIA saat 12:00 325 Spesifik IgE m5 Candida albicans 2 ml EIA saat 12:00 326 Spesifik IgE ot Paneli - 1 (W1 Kanarya otu W6 mist otu W9 dar yapraklı sinir otu W10 Ak kaz ayağı W11 Rus deve dikeni) 2 ml EIA saat 12:00 327 Spesifik IgE ot Paneli - 3 (W6 mist otu W9 dar yapraklı sinir otu W10 Ak kaz ayağı W12 Altın basak W20 ısırgan otu) 2 ml EIA saat 12:00 328 Spesifik IgE T11 Çınar ağacı 2 ml EIA saat 12:00 329 Spesifik IgE T12 söğüt Ağacı 2 ml EIA saat 12:00 330 Spesifik IgE T14 Kavak 2 ml EIA saat 12:00 331 SS-A (Anti Ro) Antikoru İmmunblot - Elisa 907.020 48

No Test adı Numune türü ve miktarı Method Çalışma günleri Rapor tarihi SUT kodu 332 SS-B (Anti -la) Antikoru İmmunblot - Elisa 907.030 333 T3 Total (triiyodotironin) CMIA 334 T4 Total (Tetraiyodotironin) CMIA 335 Teofilin CLIA 901.790 336 Testosteron (serbest) RIA Pazartesi, Çarşamba, Cuma saat:12.00 903.490 337 Testosteron (Total) CMIA 903.930 338 Tırnakta mantar Aranması Tırnak mikroskobik Üremeye göre on gün içerisinde saat 18:00 906.120 339 Tiroglobulin (Tg) ECLIA 903.830 340 Tiroksin bağlayan globulin (TBG) CMIA 903.850 341 Toksoplazma IgG ECLIA 906.910 342 Toksoplazma IgG ( Vidas ) FıA 906.910 343 Toksoplazma IgG Avidite Testi elfa 908.070 344 Toksoplazma IgM ECLIA 906.930 345 Toksoplazma IgM (Vidas) FIA 906.930 346 Total antioksidan aktivite Fotometrik Çarşamba 903.880 347 Total oksidan aktivite Fotometrik Çarşamba 348 Total Protein Fotometrik Üç saat sonra 903.240 349 Total Protein (İdrar) spot İdrar, 24 saatlik İdrar 4 ml Fotometrik Üç saat sonra 903.260 350 spesififk IgE Toz Paneli - 1 (d1 dermatophagoides pteronyssinus d2 dermatophagoides farinae ev tozu ı6 Hamam böceği) 2 ml EIA salı, Perşembe 49

No Test adı Numune türü ve miktarı Method Çalışma günleri Rapor tarihi SUT kodu 351 Transferrin Nefelometrik 903.950 352 Transferrin satürasyonu Fotometrik 353 Trepanoma pallidum hemaglutinasyon (TPHA) Elisa laboratuvara danışınız 908.090 354 Trichomonas aranması mikroskobik 906.270 355 Trigliserid Fotometrik Üç saat sonra 903.990 356 Trombin zamanı sitratlı plazma 2 ml Koagülo- metrik Pazartesi - Çarşamba - Cuma 905.440 357 Troponin I ECLIA Üç saat sonra 904.010 358 Troponin T ECLIA Üç saat sonra 904.020 359 TSH (Tiroid stimülan Hormon) CMIA 904.030 Pazartesi, 360 TSH Reseptör Antikoru RIA Çarşamba,Cuma 904.040 361 Uyuşturucu Paneli (Amfetaminler,kokain, marjuana,benzodiazepin,ecstasy,tryclyclic antidepresanlar, barbitürat, metamfetamin,morfin,metadon) spot idrar strip 10 ml (KALİTATİF) 362 Üçlü Tarama Testi ( İkinci Trimester Tarama Testi) 2 ml ECLIA 904.090 363 Üre (BUN) Fotometrik Üç saat sonra 901.940 364 Üre (İdrar) spot idrar, 24 saatlik idrar Fotometrik Üç saat sonra 901.940 365 Üreaplasma ürealitikum kültürü servikal, Üretral swab, ön İdrar, semen Kültür saat 18:00 906.280 366 Üretral Akıntı Kültürü üretral akıntı Kültür 905.680 367 Ürik Asit Fotometrik Üç saat sonra 904.120 368 Ürik Asit (İdrar) spot idrar Fotometrik Üç saat sonra 904.120 369 Vajinal Kültür Vajinal -servikal swab Kültür 905.676 370 Valproik asit ECLIA 901.790 50

No Test adı Numune türü ve miktarı Method Çalışma günleri Rapor tarihi SUT kodu 371 Vanil mandelik asit (VmA) spot İdrar, 24 saatlik İdrar (30 ml -çocuklarda 5 ml 15 ml- 6 N HCl üzerine LC-MS/MS Pazartesi, Cuma İdrar toplanır) İki iş günü sonra 904.130 372 Varicella zoster virus (VzV) ıg G Elisa Perşembe 908.100 373 Varicella zoster virus (VzV) ıg m Elisa Perşembe 908.110 374 VDRL Kart Test (RPR) İmmunokromotoğrafik 906.290 375 Vitamin D, 25 Hidroksi (25-OH kolekalsiferol) EDTA'lı plazma ECLIA Hergün 13:00 ertesi gün saat 18:00 900.130 376 Von Willebrand faktör aktivitesi (Ristosetin Kofaktör) Sitratlı plazma 2 ml Koagülometrik 377 Von Willebrand faktör antijeni Sitratlı plazma 2 ml Koagülometrik Pazartesi - Çarşamba - Cuma Pazartesi - Çarşamba - Cuma ertesi gün saat 18:00 ertesi gün saat 18:00 905.580 905.570 378 Yara Kültürü kültür materyali Kültür 905.674 Saat 12.00 den sonra gelen numuneler bir sonraki güne ait çalışmaya kalır : Bu İşaretli Testler Dış Laboratuvarda Çalışılmaktadır. Biyokimya testleri spektrofotometri esasına dayanan otoanalizörlerde çalışılmaktadır. Hormon testleri ECLIA (Enzyme Chemi Luminesence Immun Assay) metodu esaslı immün analizörlerde çalışılmaktadır. İdrar analizleri striple kimyasal ölçüm ve mikroskopi ile yapılmaktadır. Hemogram cihazları lazer flowsitometri ve spektrofotometrik yöntemlerle ölçüm yapmaktadır. Önemli not: Yukarıda verilen sonuç tarihleri, laboratuvardan (cihaz arızası, otomasyon arızaları v.b) ya da numuneden kaynaklanan bir problem (yetersiz, uygunsuzluk v.b) durumunda değişebilir. Bu durumda ilgili hastanenin sekreterlikleri veya ayaktan gelen hasta ise hastanın kendisi bilgilendirilir. 8. DIŞ LABORATUVARDA ÇALIŞILAN TESTLER Laboratuvarında çalışmadığımız testler anlaşmalı olduğumuz Dış Laboratuvarda çalışılmaktadır. Dış Laboratuvarda çalışılan testler HBYS de tanımlı olup Dış Laboratuvar barkoduyla çıkar. Numuneler Dış Laboratuvar test kataloguna göre alınır ve Laboratuvara gönderilir. Numuneler Laboratuvara gelince Örnek kabul red kriteri talimatı na göre kabul edilir. 51

Numuneler uygun saklama koşullarında saklanır ve Dış Laboratuvara gönderilen numune kayıt defteri ne kaydedilir. Numuneler numune kabulde görevli teknisyen tarafından Pazar günü hariç her gün gelen dış Laboratuvar kuryesine teslim edilir. Sonuçlar Numuneler numune kabulde görevli teknisyen tarafından ya otomasyondan alınır ya da kuryenin getirdiği raporlardan HBYS ye yazılır. 52