Nitel Araştırmalar için Temellendirilmiş Kuram Uygulama Rehberi Cathy Urquhart Çevirenler Dr. Züleyha ÜNLÜ Dr. Erkan KÜLEKÇİ Ankara 2018
Nitel Araştırmalar için Temellendirilmiş Kuram Uygulama Rehberi Cathy Urquhart Çevirenler: Dr. Züleyha Ünlü - Dr. Erkan Külekçi Grounded Theory for Qualitative Research A Practical Guide Cathy Urquhart 2013 Baskısının Çevirisidir. Tüm Hakları Saklıdır. 2018. Bu kitabın basım, yayın, satış hakları Anı Yayıncılık Eğitim ve Danışmanlık San. Tic. Ltd. Şti. ne aittir. Anılan kuruluşun izni alınmadan kitabın tümü ya da bölümleri herhangi bir bilgi depolama ve erişim sistemiyle veya mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik ya da başka yöntemlerle çoğaltılamaz, basılamaz, aktarılamaz veya dağıtılamaz. Bu kitabın Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere ve New Delhi de asıl yayımcısı SAGE Publications, Inc. dir ve TÜRKÇE baskısı asıl yayımcının izniyle ANI YAYINCILIK tarafından yapılmıştır. Cathy Urquhart 2013 First published 2013 Apart from any fair dealing for the purposes of research or private study, or criticism or review, as permitted under the Copyright, Designs and Patents Act, 1988, this publication may be reproduced, stored or transmitted in any form, or by any means, only with the prior permission in writing of the publishers, or in the case of reprographic reproduction, in accordance with the terms of licences issued by the Copyright Licensing Agency. Enquiries concerning reproduction outside those terms should be sent to the publishers. Yayıncı Sertifika No: 16003 Matbaa Sertifika No: 13268 ISBN : 978-605-170-252-0 Kapak Tasarımı : Göksel ÇAKIR Mizanpaj : Göksel ÇAKIR Dil Kontrol : Göksel ÇAKIR Baskı : Sözkesen Matbaacılık Adres : İvedik OSB 1518. Sokak Mat-Sit İş Mrk. No: 2/40 Yenimahalle-ANKARA Tel : 0 312 395 21 10 KÜTÜPHANE BİLGİ KARTI ÜNLÜ, Züleyha KÜLEKÇİ, Erkan Nitel Araştırmalar için Temellendirilmiş Kuram Uygulama Rehberi Anı Yayıncılık, Ankara/ Türkiye 2018, 1. Baskı, xii+236 Sf., 16x24 cm ISBN: 978-605-170-252-0 Metodoloji, Nitel Araştırma, Eğitim, Bilim Nitel Araştırma, Temellendirilmiş Kuram, Kodlama, Seçici Kodlama, Eksensel Kodlama, Kuramsal Kodlama, Araştırma Deseni, Yöntembilim, Veri Çözümleme, Kanıt Zinciri, Kök Kuram, Karşılaştırma Anı Yayıncılık Kızılırmak Sokak 10/A Bakanlıklar/Ankara Tel: 0 312 425 81 50 pbx e-posta: aniyayincilik@aniyayincilik.com.tr http://www.aniyayincilik.com.tr A harfinin evrimi
İçindekiler İthaf... vii Yazar hakkında... viii Teşekkür... ix Kitabın yapılandırılış şekli... x Bölüm 1 Giriş...1 Giriş... 1 Bu kitap neyi yapmıyor?... 3 TKY yi kullanmak zor mudur?... 3 Temellendirilmiş Kuram Yöntemi (TKY) nedir?... 5 Kuram... 6 TKY ve alanyazını... 8 TKY yi sahada kullanmak... 8 TKY kullanarak veri çözümlemesi... 10 TKY neden yararlıdır?... 11 Özet... 12 Bölüm 2 Temellendirilmiş Kuram Yöntemi (TKY)...17 Giriş... 17 Temellendirilmiş Kuram ın keşfi... 17 TKY nin temel özellikleri... 19 TKY nin iki versiyonu... 22 TKY deki kodlama işlemlerini geliştirme... 25 Her bir kategoriye uygulanabilir durumları karşılaştırma... 26 Açık uçlu kodlama... 27 Seçici kodlama... 28 Eksensel kodlama... 29 Kuramsal kodlama... 31 TKY hakkındaki mitler... 33 Özet... 38
iv NİTEL ARAŞTIRMALAR İÇİN TEMELLENDİRİLMİŞ KURAM Bölüm 3 Kodlama ile başlama...41 Giriş... 41 Kodlama ilk örnek... 42 Kodlamaya farklı yaklaşımlar TKY nedir, ne değildir?... 44 Aşağıdan yukarıya kodlama (TKY)... 44 Yukarıdan aşağıya kodlama... 45 Orta boyutlu kodlama... 45 Tematik kodlama... 46 Kuram oluşturma olarak kodlama sadece kavramlar değil, aynı zamanda ilişkiler... 48 TKY de kullanılan kodlama işlemleri... 53 Açık uçlu kodlama... 53 Seçici kodlama... 57 Kuramsal kodlama... 59 Özet... 60 Bölüm 4 TKY kullanan araştırma deseni...63 Giriş... 63 Felsefî duruş... 64 Temellendirilmiş Kuram Yönteminin pozitivist yaklaşımda kullanımı... 68 Temellendirilmiş Kuram Yönteminin yorumsamacı yaklaşımda kullanımı 70 Yöntembilim... 71 Kuram oluşturma desenleri... 72 Kuramsal örnekleme... 73 Yöntembilim ve kuram oluşturmacı araştırma desenleri için öneriler... 75 Temellendirilmiş Kuram Yöntemi kullanan genel desenler... 78 Veri toplama yöntemleri... 79 Etik... 79 Yansıtmacılık... 80 Kuramsal notlar... 81 Araştırma deseninde derinlik ve kapsam... 82 Özet... 82
İÇİNDEKİLER v Bölüm 5 Kodlama ve Kavramsallaştırma...89 Giriş... 89 Açık uçlu kodlama: Örnek 1... 89 Seçici kodlama: Örnek 1... 101 Açık uçlu kodlama: Örnek 2... 105 Seçici kodlama: Örnek 2... 114 Veri çözümleme yazılımları üzerine bir not... 116 Özet... 117 Bölüm 6 Kuram Oluşturma... 123 Giriş... 123 Kuramsal kod nedir?... 125 Kuramsal notlar... 128 Bütünleyici şemalar... 132 Kuramsal kodlama: Örnek 1... 135 Kuramsal kodlama: Örnek 2... 140 Özet... 145 Bölüm 7 Kuramın Genişletilmesi... 151 Giriş... 151 Kuram neden genişletilmeli?... 152 Kuramın seviyeleri... 153 Ortaya çıkan kuramı alanyazınıyla ilişkilendirme... 158 Kuramın alanyazınına bağlanması: Örnek 1... 160 Kuramın alanyazınına bağlanması: Örnek 2... 163 Kuramın kapsamını ve genellenebilirliğini artırma... 166 Özet... 168 Bölüm 8 Bir Temellendirilmiş Kuram Çalışmasının Yazılması... 171 Giriş... 171 Yazım süreci... 172 Bir Temellendirilmiş Kuram çalışması yazmanın zorlukları... 175 Çalışma bağlamının ne kadarı sunulmalıdır?... 176
vi NİTEL ARAŞTIRMALAR İÇİN TEMELLENDİRİLMİŞ KURAM Kodlama sürecini sunma... 177 Kanıt zincirinin sunulması... 183 Bulguların sunulması... 186 Kök kuramın sunulması... 189 Kuramsal bütünleme ve alanyazının sunulması... 194 Özet... 198 Bölüm 9 Temellendirilmiş Kuram Yönteminin Katkıları Birkaç Düşünce... 203 Giriş... 203 Anahtar noktalar... 205 Temellendirilmiş Kuram çalışmaları için kılavuz ilkeler... 210 Sürekli karşılaştırma... 210 Tekrarlı kavramsallaştırma... 211 Kuramsal örnekleme... 212 Kapsamın genişletilmesi... 213 Kuramsal bütünlük... 213 Temellendirilmiş Kuram Yönteminin geleceği... 215 Özet... 216 TERİMLER SÖZLÜĞÜ... 221 KAYNAKÇA... 225 DİZİN... 231