NKD ELEKTRİK ENERJİ ÜRETİM LTD. ŞTİ.

PROJE SAHİBİ NKD ELEKTRİK ENERJİ ÜRETİM LTD. ŞTİ. PROJE ADI (7,5 MW m /7,20 MWe) ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ BAŞVURU DOSYASI (Çevresel Etki Değerlendirmesi Genel Formatına Göre Hazırlanmıştır) PROJE YERİ TOKAT İLİ, ALMUS ve REŞADİYE İLÇELERİ HAZIRLAYAN EKONORM ÇEVRE İSG ÖLÇÜM HİZMETLERİ MÜH. TAAH. SAN. TİC. LTD. ŞTİ. ANKARA AĞUSTOS 2013

PROJE SAHİBİNİN ADI ADRESİ TELEFON VE FAKS NUMARALARI PROJENİN ADI NKD Elektrik Enerji Üretim Ltd. Şti. İvedik Cad. No:296 Yenimahalle/ANKARA Tel: 0 (312) 466 98 07 Faks: 0 (312) 466 97 71 Çilehane Regülatörü ve HES PROJE BEDELİ 23.530.000 PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN AÇIK ADRESİ (İli, İlçesi, Mevkii) Tokat İli, Almus ve Reşadiye İlçeleri PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI, ZONE Koordinat sayısı fazla olduğu için projeye ait pdf formatında CD ekinde verilmiştir. PROJENİN ÇED YÖNETMELİĞİ KAPSAMINDAKİ YERİ (Sektörü, Alt sektörü) -ÇED Yönetmeliği Madde 24 b) Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğine tabi olmayan veya Seçme Eleme Kriterlerine tabi projelere kredi almak ve benzeri finansal nedenlerle proje sahibinin talebi üzerine Bakanlığın uygun gördüğü projeler, PTD/ÇED RAPORU/NİHAİ ÇED RAPORUNU HAZIRLAYAN KURULUŞUN ÇALIŞMA GRUBUNUN ADI Ekonorm Çevre İ.S.G. Ölçüm Hiz. Müh. Taah. San. Tic. Ltd. Şti. RAPORU HAZIRLAYAN KURULUŞUN/ ÇALIŞMA GRUBUNUN ADRESİ, TELEFON VE FAKS NUMARALARI Yeşilyurt Sok. 3/4 Çankaya/Ankara Tel: 0312 466 10 90 Faks: 0312 466 10 67 RAPORSUNUM TARİHİ (GÜN, AY, YIL) 02.08.2013 b

İÇİNDEKİLER Sayfa No İÇİNDEKİLER... i TABLOLAR DİZİNİ... iv ŞEKİLLER DİZİNİ... iv BÖLÜM I.PROJENİN TANIMI VE GAYESİ... 1 I.1.Proje Konusu, Yatırımın Tanımı, Ömrü, Hizmet Maksatları, Önem Ve Gerekliliği... 1 I.2.Projenin Fiziksel Özelliklerinin, İnşaat Ve İşletme Safhalarında Kullanılacak Arazi Miktarı Ve Arazinin Tanımlanması.... 4 I.3.Önerilen Projeden Kaynaklanabilecek Önemli Çevresel Etkilerin Genel Olarak Açıklanması (Su, Hava, Toprak Kirliliği, Gürültü, Titreşim, Işık, Isı, Radyasyon Ve Benzeri.)... 6 I.4.Yatırımcı Tarafından Araştırılan Ana Alternatiflerin Bir Özeti Ve Seçilen Yerin Seçiliş Nedenlerinin Belirtilmesi.... 9 BÖLÜM II. PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU... 11 II.1. Proje Yeri ve Alternatif Alanların Mevkii, Koordinatları, Yeri Tanıtıcı Bilgiler... 11 BÖLÜM III. PROJE YERİ VE ETKİ ALANININ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİ... 16 III.1.Nüfus ve Sosyo ekonomik Durum... 16 III.2. Flora Fauna... 17 III.3. Jeolojik ve Hidrojeolojik Özellikler, Doğal Afet Durumu,... 17 III.1.4. İklimsel Faktörler ve Meteorolojik Özellikler... 24 III.1.5. Mülkiyet Durumu... 24 III.1.6. Mimari ve Arkeolojik Miras... 24 III.1.7. Peyzaj Özellikleri, Arazi Kullanım Durumu... 24 III.1.8. Hassasiyet Derecesi (Ek-V deki Duyarlı Yöreler listesi de dikkate alınarak)... 25 BÖLÜM IV. PROJENİN ÖNEMLİ ÇEVRESEL ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER. 25 IV.1. Önerilen projenin aşağıda belirtilen hususlardan kaynaklanması olası etkilerinin tanıtımı. (Bu tanım kısa, orta, uzun vadeli, sürekli, geçici ve olumlu olumsuz etkileri içermelidir.)... 25 IV.1.1. Proje için kullanılacak alan,... 25 IV.1.2. Doğal kaynakların kullanımı,... 25 IV.1.3. Kirleticilerin Miktarı, (Atmosferik Şartlar ile Kirleticilerin Etkileşimi) Çevreye Rahatsızlık Verebilecek Olası Sorunların Açıklanması ve Atıkların Minimizasyonu... 25 IV.1.4. Yatırımın Çevreye Olan Etkilerinin Değerlendirilmesinde Kullanılacak Tahmin Yöntemlerinin Genel Tanıtımı.... 31 IV.1.5. Çevreye Olabilecek Olumsuz Etkilerin Azaltılması İçin Alınması Düşünülen Önlemlerin Tanıtımı.... 31 BÖLÜM V. HALKIN KATILIMI... 35 i

V.1.Projeden Etkilenmesi Muhtemel Halkın Belirlenmesi Ve Halkın Görüşlerinin Çevresel Etki Değerlendirmesi Çalışmasına Yansıtılması İçin Önerilen Yöntemler,... 35 V.2.Görüşlerine Başvurulması Öngörülen Diğer Taraflar,... 35 V.3.Bu Konuda Verebileceği Diğer Bilgi ve Belgeler,... 35 BÖLÜM VI. YUKARIDA VERİLEN BAŞLIKLARA GÖRE TEMİN EDİLEN BİLGİLERİN TEKNİK OLMAYAN BİR ÖZETİ... 36 NOTLAR VE KAYNAKLAR... 40 EKLER... 42 ÇED BAŞVURU DOSYASINI HAZIRLAYAN UZMANLARIN LİSTESİ ii

TABLOLAR DİZİNİ Sayfa No Tablo II.1. 1 Yerleşim Yerlerinin Proje Alanına Göre Konumu ve Mesafeleri... 11 Tablo III.1. 1 Nüfus Bilgileri... 16 Tablo IV.1.3.1. Atıksu Oluşumu ve Bertaraf Şekli... 27 ŞEKİLLER DİZİNİ Sayfa No Şekil I.1.1 Yıllar İtibari İle Hidrolik Enerji Kurulu Gücü... 2 Şekil II.2.1. İş Akım Şeması... 6 Şekil II.1.1.Proje Alanına Ait Yer Bulduru Haritası... 12 Şekil II.1.2. Proje Alanına Ait Google Earth Görüntüsü... 13 Şekil II.1.3. Proje Alanına Ait Fotoğraflar (1)... 14 Şekil II.1.4. Proje Alanına Ait Fotoğraflar (2)... 15 Şekil III.3.1 Proje Alanı ve Çevresi Genel Jeoloji Haritası... 20 Şekil III.3.3 Diri Fay Haritası... 22 Şekil III.3.3.1 Deprem Haritası... 23 Şekil III.3.3.2 Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası... 23 Şekil III.1.8. Duyarlı Yöreler ve Proje Alanına Mesafeleri... 25 Şekil Ek-4.1 Kanal Güzergahından Görünüm... 1 Şekil Ek-4.2 Proje Alanından Görünüm... 2 iv

EKLER Ek-1 yazısı Resmi Yazılar DSİ Genel Müdürlüğü nün Fizibilite Onayına İlişkin 05.04.2007 tarih ve 3856 sayılı DSİ Bölge Müdürlüğü nün Kanal Kullanımına İlişkin 28.11.2011 tarih ve 446206 sayılı yazısı ÇED Gerekli Değildir Kararı 24/b Uygunluk Yazısı Ek-2 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı, Lejant ve Plan Hükümleri (3 Pafta) Ek-3 Planı (1 Pafta) Proje Alanını Gösterir 1/25.000 Ölçekli Topoğrafik Harita Üzerinde Genel Yerleşim Ek-4 Proje Alanını Gösterir Fotoğraflar KISALTMALAR AB ÇED DSİ EİH EİE EPDK GPS MW km m sn(s) Hz db TEİAŞ TM -Avrupa Birliği -Çevresel Etki Değerlendirmesi -Devlet Su İşleri -Enerji İletim Hattı -Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel Müdürlüğü -Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu -Küresel Yer Belirleme Sistemi -Mega watt -Kilometre -Metre -Saniye -Herz (frekans) -Desibel -Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi -Trafo Merkezi iv

BÖLÜM I PROJENİN TANIMI ve GAYESİ

BÖLÜM I.PROJENİN TANIMI VE GAYESİ I.1. Proje Konusu, Yatırımın Tanımı, Ömrü, Hizmet Maksatları, Önem Ve Gerekliliği Proje Konusu Yatırımın Tanımı Proje konusu faaliyet NKD Elektrik Enerji Üretim Ltd. Şti. tarafından Tokat İli, Almus ve Reşadiye İlçeleri sınırları içerisinde Yeşilırmak üzerinde 7,5MW m /7,20 MW e kurulu güçte HES tesisi yapılması amacıyla gerçekleştirilecektir. Projeye Mülga Tokat Çevre ve Orman Müdürlüğü tarafından 19.12.2008 tarihinde ÇED Gerekli Değildir Kararı verilmiş olup, gerek hukuki nedenler gerekse de finans kuruluşlarından kredi sağlanabilmesi amacı ile projenin ÇED Yönetmeliği Ek-I listesi içerisinde değerlendirilmesi için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı na başvuruda bulunulmuş ve 24.07.2013 tarih ve 12354 sayılı yazı ile onay alınmıştır (Bkz. Ek-1 Resmi Yazılar ve Dokümanlar). Enerji ve elektrik enerjisi tüketimi, ekonomik gelişmenin ve refahın bir göstergesidir. Elektrik enerjisinin günlük hayatta yaygın kullanım ihtiyacından dolayı ülkelerdeki elektrik enerjisi kullanım miktarı ülkelerin kalkınmışlık ve yaşam standardının önemli bir göstergesi olarak kabul edilmektedir. Ülkemizde gelişmeye bağlı olarak enerji ihtiyacı sürekli artmaktadır, dolayısıyla bu ihtiyacı karşılamak bir zorunluluktur. Bu zorunlu ihtiyacı karşılamakta temiz, doğal, çevreye en az zarar veren enerji kaynağı olarak, yenilenebilir enerji kaynaklarımızın en üst düzeyde değerlendirilmesi açısından hidroelektrik enerji üretimi önem arz etmektedir. Ülkemizin yenilenebilir enerji potansiyeli içinde en önemli yeri tutan hidrolik kaynaklarımız bakımından incelendiğinde Türkiye de teorik hidroelektrik potansiyel 433 milyar kwh, teknik olarak değerlendirilebilir potansiyel 216 milyar kwh olarak ve ekonomik hidroelektrik enerji potansiyel 140 milyar kwh/yıl dır. Türkiye hidrolik enerji potansiyelinin yüzde 37 lik kısmı isletmede, yüzde 15 lik kısmı (özel teşebbüs tarafından yapımı sürdürülen projeler dâhil) ise inşa halindedir (2010 itibarıyla). Türkiye nin teorik hidroelektrik potansiyeli dünya teorik potansiyelinin %1 i, ekonomik potansiyeli ise Avrupa ekonomik potansiyelinin %16 sıdır. 2023 yılına kadar; - 36.000 MW olan Hidroelektrik potansiyelimizin tamamını kullanmayı, - Rüzgâr enerjisi santrallerinde 20.000 MW, - Jeotermal santrallerde 600 MW, - Güneş enerjisi santrallerinde 600 MW kurulu güce ulaşmayı ve - Elektrik arzındaki yenilenebilir enerji payını % 30 un üzerine çıkarmayı hedeflemektedir. Ülkemizde yıllar itibari ile hidrolik kurulu gücü gösterir grafik Şekil I.1.1 de verilmiştir. 1

Şekil I.1.1 Yıllar İtibari İle Hidrolik Enerji Kurulu Gücü Kaynak: Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü Resmi İnternet Sitesi, http://www.eie.gov.tr/yenilenebilir/h_turkiye_potansiyel.aspx Bu bağlamda Çilehane Hidroelektrik Santrali (HES) Projesi, 3 Mart 2001 tarihinde Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren 4628 Sayılı Elektrik Piyasası Kanunu (Söz konusu kanun, elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreye uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösterebilecek, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin sağlanması amaçlanmıştır. Kanun; elektriğin üretimi, iletimi, dağıtımı, toptan ve perakende satışı, ithalat ve ihracatı gibi faaliyetlerle ilişkili tüm gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülüklerini belirlemektedir) kapsamında üretim şirketi statüsündeki NKD Elektrik Enerji Üretim Ltd. Şti. tarafından yapılıp işletilecek olup, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu ndan üretim lisansı alınmıştır. Projeye ait fizibilite raporu DSİ Genel Müdürlüğü nce onaylanmış olup, onay yazısı ekte sunulmuştur (Bkz Ek-1 Resmi Yazılar ve Dokümanlar). Proje 17.07.2008 tarih ve 26939 sayılı ÇED Yönetmeliği Ek-II Listesi Madde-32 kapsamında yer almaktadır. Bununla birlikte, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı na ÇED Yönetmeliği Madde 24/b kapsamında başvuruda bulunulmuş ve Bakanlığın 24.07.2013 tarih ve 12354 sayılı yazısı ile uygun bulunmuş olup, ÇED Başvuru Dosyası hazırlanmıştır. Proje alanı, 1/25.000 ölçekli Tokat H38-A3 ve H38-B4 numaralı paftalarda yer almaktadır. Faaliyet alanı Yer Bulduru Haritası Ek-2'de, 1/25.000 ölçekli Genel Yerleşim Planını Gösterir Topoğrafik Harita Ek-3'te verilmektedir. Proje kapsamında yapımı önerilen tesisler için yapım süresi 3 yıl olarak planlanmaktadır. Bu süre sonunda sistemin devreye girmesi Çilehane Regülatörü ve HES projesinde, 2,28 GWh/yıl firm, 19,72 GWh/yıl seconder olmak üzere toplam 22,00 GWh/yıl enerji üreterek ulusal gelişime katkı sağlayacaktır. 2

Çilehane Regülatörü ve HES Projesi kapsamında; regülatör, balık geçidi, iletim yapısı (kanal), yükleme havuzu, cebri boru, santral binası, kuyruk suyu kanalı ile ilgili tesisler ve ulaşım yolları gibi ünitelerin inşa edilmesi ve enerji üretimi yapılması planlanmaktadır. Regülâtör yerinde talveg kotu 879 m dir. Regülatör dolu gövdeli olup sağ sahilinde çakıl geçidi ve su alma yapısı vardır. Toplam beton gövde uzunluğu 44,00 m dir. Regülatörün kret kotu 882 m dir. Regülatörün sağ sahilinde çakıl geçidi ve su alma yapısı vardır. Dolusavak üzerinde taşkında 2,00 m yüksekliğinde su yükü olacak şekilde kret uzunluğu belirlenmiştir. Düşü havuzu girişindeki su hızı 15,00 m/s den küçük ve Frut sayısı 4,5 dan büyük olduğundan düşü havuzu Tip II olarak belirlenmiştir. Düşü havuzu uzunluğu 10 m dir. Regülatörün sağ sahilinde bitişik vaziyette 2 gözlü su alma yapısı önerilmiştir. Su alma yapısının ebadı (7,5 m x 2 m)x2 şeklindedir. Taban kotu 880 m dir. Orta ayaklar 1,00 m kalınlığındadır. Düz kayar kapaklar, batardo kapakları ve ızgaralarla teçhiz edilmiştir. Su alma yapısının bitiminden çökeltim havuzu başlamaktadır. Çökeltim havuzunda 0,6 mm den daha büyük danelerin çökeleceği kabul edilmiştir. Çökeltim havuzunun boyu 40,00 m, eni 17,00 m dir. Platform kotu 883,5 m, başlangıçta taban kotu 878,80 m olup % 1 meyillidir. Çökeltim havuzu bir tranzisyonla iletim kanalına bağlanmaktadır. Çökeltim havuzu sonundan iletim kanalı başlamaktadır. İletim kanalının eğimi 0.0004 olup proje debisi 23 m 3 /s dir. İletim kanalının toplam boyu 10.600 m dir. İletim kanalı meylinin % 30 dan az olduğu kesimlerde trapez kesitli tip uygulanmıştır. Trapez kesitli bölümün toplam uzunluğu 9.100 m, taban genişliği 3.5 m, su yüksekliği 2.1 m, toplam hava payı 0.70 m dir. Dikdörtgen kanal kısmında taban genişliği 5.50 m, su yüksekliği 2.5 m dir. Proje alanında yer alan ve DSİ Bölge Müdürlüğü nce yapılan, 3,00 m 3 /s kapasiteli sulama kanalı genişletilerek hem sulama kanalı hem de Çilehane HES projesinin iletim kanalı olarak kullanılacaktır. Söz konusu kullanım ile ilgili DSİ Bölge Müdürlüğü nden 28.11.2011 tarih ve 446206 sayılı yazı ile izin alınmış olup, eklerde sunulmuştur (Bkz.Ek-1/B Resmi Yazılar ve Dokümanlar). Yükleme odası serbest akışlı iletim kanalı ile basınçlı akımın yer aldığı cebri boru arasında yer almaktadır. Yükleme havuzunun boyu 43 m, eni 10 m dir. Havuzun su derinliği 8.9 m dir. Havuzun sol tarafında ve boyu havuz boyu kadar olmak üzere yan savak olacaktır. Cebri borunun çapı 3.0 m, uzunluğu 500 m dir. Cebri boru açıkta ve mesnetler üzerinde yer almaktadır. Et kalınlığı 9.00 mm dir. Cebri boru sonunda yer alan santralin kurulu gücü 7,50 MW dir. Santral üç ünitelidir. 1,60 MW lık küçük ünite kurak mevsimdeki suları türbinlenebilmesi için seçilmiştir. Diğer üniteler ise 2x2,95 MW gücündedir. Santral binası 20mx45m ebatlalarındadır. Faaliyette santral binasının sol tarafındaki düzlük arazide 34,5 kv luk şalt sahası yapılacaktır. Şalt sahası kısmen dolgu ve kısmen de kazı şeklinde yapılacaktır. Şalt sahası içinde trafolar, kesiciler, ayırıcılar, parafudlar vb. elektrik teçhizatları yer almaktadır. Üretilen enerji 34,5 kv luk enerji nakil hattı ile Almus Trafo merkezine bağlanacaktır. Burada diğer HES ler ile ortak bir enerji nakil hattı planlanmaktadır. Bu proje kapsamında hazırlanan ÇED Raporu nda enerji nakil hatları ile ilgili çevresel değerlendirmeler bulunmamakta olup, konuyla ilgili çalışmalar TEİAŞ bünyesinde gerçekleşecek ayrı bir proje ile yürütülecek ve ÇED Yönetmeliği kapsamındaki yükümlülükler ayrıca yerine getirilecektir. 3

Projenin arazi hazırlık ve inşaat aşamalarında 75 kişi, işletme aşamasında ise yaklaşık 15 kişinin çalışması öngörülmektedir. Proje dahilinde inşaat aşamasında vasıfsız personel mümkün olduğunca bölgeden istihdam edilecek, işletme aşamasında ise daimi personeller yine yöreden istihdam edilerek az da olsa bölge ekonomisine katkı sağlanmış olacaktır. Yatırımın işletme süresi 49 yıl olarak öngörülmektedir. I.2. Projenin Fiziksel Özelliklerinin, İnşaat Ve İşletme Safhalarında Kullanılacak Arazi Miktarı Ve Arazinin Tanımlanması. Projenin çevresel etki değerlendirme çalışmaları kapsamında, proje alanı içerisinde 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı na göre (Bkz. Ek-2) orman alanı ve marjinal tarım alanı 1 bulunmaktadır. Proje alanına ait jeoloji ve orman özelliklerini gösterir harita çalışmaları halen devam etmekte olup, ÇED Raporu nda verilecektir. Fiziksel Özellikleri Çilehane Regülatörü ve HES Projesi, Tokat İli, Almus İlçesi, Yeşilırmak üzerinde yer almaktadır. Proje alanının gösterildiği 1/25.000 Ölçekli Topoğrafik Harita Ek-3 de bulunmaktadır. Projenin fiziksel özellikleri aşağıda verilmiştir. Regülatör Karakteristikleri Yeri :Yeşilırmak Regülatör gövde tipi :Beton Gövdeli Drenaj alanı :875 km 2 Dolusavak debisi Q100 :273 m 3 /s Talveg kotu :879,0 m Temel kotu :876,0 m Talvegden yükseklik :3,00 m Kret uzunluğu :44,00m Kret Kotu :882,00 m Çakıl geçidi yeri :Sağ sahil Çakıl geçidi temel kotu :876,00 m Kapak ebadı :2,50x2,50 m İletim Kanalı Karakteristikleri Toplam kanal boyu Dikdörtgen Kesitli kanal boyu Trapez Kesitli kanal boyu Kanal taban genişliği (Trapez) Kanal taban genişliği (Dikdörtgen) Yükleme Havuzu Karakteristikleri Boyutları Yükseklik Minimum Su Seviyesi Maksimum Su Seviyesi Cebri Boru Karakteristikleri Çapı Et kalınlığı :10.600 m :1.500 m :9.100 m :3,50 m :5,50 m :10,00 x 43,00 m :10,00 m :875,30 m :877,30 m :3,00m :9 mm 1 Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri ve dikili tarım arazileri dışında kalan, toprak ve topografik sınırlamalar nedeniyle üzerinde sadece geleneksel toprak işlemeli tarımın yapıldığı arazilerdir. 4

Uzunluk :500 m Santral Binası Karakteristikleri Eni :20,00 m Boyu :45,00 m Proje Debisi :23,00 m 3 /s Kuyruksuyu Kotu :837,00 m Kurulu Güç :7,5 MW m Türbin Karakteristikleri Tipi :Yatay eksenli Francis Ünite adedi :3 Ünite kurulu gücü :1,6 MW + 2x 2,95 MW Proje brüt düşüsü :44,55 m Net Düşü :39,71 m Senkron Hız :750d/d, 600 d/d Spesifik Hız :382 d/d, 409 d/d Türbin Verimi :0,92 Yıllık Enerji Üretimi Firm Enerji Sekonder Enerji Toplam Enerji :2,28 GWh/yıl :19,72 GWh/yıl :22,00 GWh/yıl Proje kapsamında yukarıda sıralanan ünitelere ek olarak, balık geçitleri, kazı fazlası malzeme stok sahaları ve şantiye alanları da yer alacaktır. Proje kapsamında 5 kazı fazlası malzeme stok sahası belirlenmiş, Ek-3 te sunulan 1/25.000 Ölçekli Topoğrafik Harita da gösterilmiştir. Söz konusu yardımcı ünitelere ait çalışmalar devam etmekte olup, ayrıntılar ÇED Raporu nda verilecektir. Projeye ait iş akım şeması Şekil I.2.1. de verilmiştir. 5

Şekil II.2.1. İş Akım Şeması I.3. Önerilen Projeden Kaynaklanabilecek Önemli Çevresel Etkilerin Genel Olarak Açıklanması (Su, Hava, Toprak Kirliliği, Gürültü, Titreşim, Işık, Isı, Radyasyon Ve Benzeri.) Proje kapsamındaki faaliyetlerden kaynaklanacak çevresel etkiler aşağıda ayrı ayrı açıklanmıştır. ÇED komisyon üyeleri tarafından açıklanması istenen diğer hususlar da hazırlanacak olan ÇED Raporu nda açıklanacaktır. Atık Su: İnşaat Aşaması Projenin inşaat aşamasında başlıca su kullanımı; faaliyet sırasında tozumanın önlenmesi ve çalışanlar için içme ve kullanma amaçlı olacaktır. İnşaat faaliyetleri sırasında oluşabilecek tozu önlemek için uygulanacak önlemlere ek olarak kullanılacak su miktarı, taşınacak malzemenin yüzey geometrisine, ortamın sulamadan önceki ve sonraki meteorolojik koşullarına ve kazı yapılacak alanın topoğrafik şartlarına bağlı olarak değişebilecektir. Tozumanın engellenmesi için kullanılacak su buharlaşacağından inşaat aşamasında sadece çalışanların kullanımından kaynaklanan atık su oluşacaktır. 6

Çalışanlardan kaynaklanan evsel nitelikli atıksular için sızdırmasız fosseptik kurulacak olup, söz konusu fosseptikler belirli aralıklarla (doldukça) belediyeye ücreti karşılığında çektirilecektir. Projenin inşaat aşamasında çalışacak personel sayısı toplamda 75 kişi olarak belirlenmiştir. Çalışacak tüm personel aynı anda değil farklı aşamalarda farklı sayılarda çalışacaklardır. Çalışacak personelin kişi başına kullanacağı su miktarı 0,134 m³/gün 2 olup, her bir aşamada çalışacak olan personelin kullanacağı suyun tamamının atıksu olarak geri döneceği kabulü ile; oluşacak evsel nitelikli atıksu miktarı, Çalışacak kişi sayısı :75 Kişi başına kullanılacak su miktarı :0,134 m 3 /kişi-gün Günlük oluşacak atıksu miktarı :75 x 0,134 = 10,05 m 3 /gün Faaliyet kapsamında oluşacak atık suların bertarafı ile ilgili olarak 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren (Değişiklik: 07.04.2012 tarih ve 28257sayılı R.G.), Su Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ve 29.04.2009 tarih ve 27061 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik (Değişiklik: 31.12.2011 tarih ve 28159 sayılı R.G.) te belirtilen yükümlülüklere uyulacaktır. İşletme Aşaması Projenin işletme aşamasında 15 kişi çalışacak olup, oluşacak atıksu miktarı; 15 kişi x 0,134 m 3 /kişi.gün = 2,01 m 3 /gün olacaktır. Proje kapsamında oluşacak atıksular şantiye sahası içerisinde açılacak olan fosseptik çukurda biriktirilecek olup dolmasına müteakiben vidanjörlerle çekilecek ve hizmet alanı içerisinde bulunan belediye ve/veya belediyeler tarafından belirlenecek noktada kanalizasyon sistemine deşarj edilecektir. Ayrıca bu konuda 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliği Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. İşletme süresi boyunca 31.12.2004 tarih ve 25.687 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği ve 29.04.2009 tarih ve 27214 sayılı resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik (Değişiklik: 31.12.2012 tarih ve 28159 sayılı R.G.) hükümlerine uygun olarak çalışılacaktır. Emisyon İnşaat Aşaması Proje kapsamında inşaat döneminde yapılacak kazı (makine, patlatma), yükleme, boşaltma, ve nakliye sırasında toz emisyonu oluşacaktır. Oluşacak emisyonlar ÇED Raporu nda detaylı olarak hesaplanacak ve gerekmesi durumunda modelleme çalışması yapılacaktır. Oluşacak bu toz emisyonunu en aza indirmek için aşağıdaki önlemler alınacaktır. 2 Belediye Atıksu İstatistikleri, TÜİK, 2010 7

-Savurma yapmadan yükleme-boşaltma yapılacak, -Çalışma alanı sıcak ve kuru havalarda nemlendirilecek, -Kamyonların üzeri inşaat alanı dışındaki nakliye sırasında branda ile kapatılacak, İşletme Aşaması İşletme aşamasında bina ısıtılması için elektrik enerjisi kullanımı planlanmakta olup havayı kirletici herhangi bir emisyon oluşumu beklenmemektedir. Katı Atıklar, Ambalaj ve Hafriyat Atıkları: İnşaat Aşaması Proje kapsamında arazi hazırlanması ve inşaat aşamasında çalışacak kişilerden evsel nitelikli katı atık, inşaat çalışmalarından çeşitli inşaat artıkların (parça demir, çelik, saç, ambalaj malzemesi vb katı atıklar) ile hafriyat oluşması beklenmektedir. Bu atıklardan geri kazanımı mümkün olan demir, çelik, metal ve benzeri malzemeler diğer atıklardan ayrı biriktirilecek ve lisanslı geri dönüşüm tesislerine verilecektir. Ortaya çıkması muhtemel olan kalıplık kereste artıklar belirli zaman aralıklarında toplanacaktır. Toplanan kereste artıkları talep olması durumunda civardaki köylülere verilecektir. Geri kazanımı mümkün olmayan atıklar ise ağzı kapalı çöp konteynırları içinde biriktirilerek faaliyetin hizmet alanına girdiği belediyelerin belirleyeceği çöp döküm alanında bertaraf edilecektir. Proje kapsamında; inşaat aşamasında oluşacak evsel nitelikli katı atıkların bertarafında 14.03.1991 Tarih ve 20814 Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. İnşaat faaliyetleri sırasında oluşacak hafriyat malzemeleri ise özellik olarak uygun olması halinde beton üretiminde aksi takdirde inşa edilecek/iyileştirilecek olan yollarda sergi malzemesi olarak ya da gereç sahasının rehabilitasyonu sırasında kullanılması düşünülmektedir. Kazı sırasında çıkan bitkisel toprak da kazı yapılacak birimin alanı içinde ya da yanında uygun şartlar içinde depolanacak, rehabilitasyon, yol tesviyesi ve/veya peyzaj düzenlemeleri sırasında kullanılacaktır. İnşaat faaliyetleri kapsamında oluşacak ambalaj atıkları ise ayrı ayrı biriktirilerek bu tür atıkları değerlendirmek için toplayan lisanslı firmalara verilecektir. Plastik, ambalaj kâğıdı, pet şişe, cam şişe ve metal gibi inşaat sırasında oluşacak atıklar Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ne göre bertaraf edilecektir. Bu atıkların boya, vb. inşaat malzemesi ile kontamine olması durumunda Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne göre bertarafı sağlanacaktır. Projenin inşaat aşamasında çalışacak personel sayısı toplamda 75 kişi olarak belirlenmiştir. Kişi başına günlük üretilecek evsel katı atık miktarı 1,15 kg/kişi.gün 3 personelden kaynaklı katı atık miktarı: çalışacak 75 kişi x 1,15 kg/kişi.gün = 86,25 kg/gün olacaktır. 3 Belediye Katı Atık İstatistikleri, TÜİK, 2010 8

İşletme Aşaması Planlanan faaliyetin işletme aşamasında çalışacak 15 personelden kaynaklı evsel nitelikli katı atık oluşumu söz konusudur. Çalışacak personellerden kaynaklı katı atık miktarı; 15 kişi x 1,1,15 kg/kişi.gün = 17,25 kg / gün olacaktır. Proje kapsamında; işletme aşamasında oluşacak evsel nitelikli katı atıkların toplanması, taşınması, depolanması, geri kazanımı ve bertarafı konularında 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren (Değişiklik: 05.04.2005 tarihli ve 25777 sayılı R.G.) Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Ambalaj atıkları ise ayrı ayrı biriktirilerek bu tür atıkları değerlendirmek için toplayan Lisanslı firmalara verilecektir. Plastik, ambalaj kâğıdı, pet şişe, cam şişe ve metal gibi inşaat sırasında oluşacak atıklar Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ne göre bertaraf edilecektir. Bu atıkların boya, vb. inşaat malzemesi ile kontamine olması durumunda Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne göre bertarafı sağlanacaktır. Personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıklar 14.03.1991 tarihli ve 20814 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren (Değişiklik: 05.04.2005 tarihli ve 25777 sayılı R.G.), Katı Atıkların Kontrol Yönetmeliği 18. Madde gereğince çevre sağlığını bozmayacak, sızdırmaz özellikli, ağzı kapaklı çöp bidonlarında biriktirilecek ve belirli aralıklarla Belediye katı atık toplama sistemine verilerek bertaraf edilecektir. Gürültü: Proje kapsamında, üretim aşamasında, çalışacak olan iş makineleri ve ekipmanlardan kaynaklanacak gürültü oluşumu söz konusu olacaktır. Gürültü miktarları ve etkilenecek alan ilgili değerlendirmelere ÇED Raporu nda detaylı olarak yer verilecektir. Flora ve Fauna: Flora ve fauna çalışmaları verilecek olan özel formata göre ÇED Raporu nda detaylandırılacaktır. Alanda yer alan flora ve fauna türlerinin listesi, 2013-2014 Merkez Av Komisyonu kararlarına göre belirlenen türlere ait bilgiler detaylı bir şekilde tablolar halinde ÇED Raporu nda yer alacaktır. I.4.Yatırımcı Tarafından Araştırılan Ana Alternatiflerin Bir Özeti Ve Seçilen Yerin Seçiliş Nedenlerinin Belirtilmesi. Tokat İli, Almus ve Reşadiye İlçeleri sınırları içerisinde Yeşilırmak üzerinde Çilehane Regülatörü ve HES projesi planlanmaktadır. Söz konusu projenin belirlenen bu hali ile verimli olması ile gerek büroda gerekse de arazide yapılan çalışmalar sonucu Bölüm I. de özellikleri verilen projeye alternatif geliştirilmemiştir. 9

BÖLÜM II PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU

BÖLÜM II. PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU II.1. Proje Yeri ve Alternatif Alanların Mevkii, Koordinatları, Yeri Tanıtıcı Bilgiler Proje Tokat İli, Almus ve Reşadiye İlçeleri sınırları içerisinde Yeşilırmak üzerinde planlanmaktadır. Proje alanı Tokat İl merkezine yaklaşık 80 km mesafede yer almaktadır. Proje kapsamında yer alan ünitelere ait koordinatlar raporun b sayfasında verilmiştir. Proje alanına herhangi bir ulaşım sorunu bulunmamaktadır. Regülatör alanına asfalt yol ile ulaşım mümkündür. Projenin mansap kısmında Yeşilırmak Barajı yer almaktadır. Proje alanına yakın yerleşim yerleri ve proje ünitelerine ait konumları Tablo II.1.1 de verilmiştir. Tablo II.1. 1 Yerleşim Yerlerinin Proje Alanına Göre Konumu ve Mesafeleri Yerleşim Yeri En Yakın Olduğu Ünite Yönü Mesafesi (m) Çilehane Köyü Cebri Boru Kuzey 250 Hülüklü Mah. Regülâtör Kuzey 300 İsmailiye Köyü Regülâtör Kuzey 400 Çatköy İletim Kanalı Kuzey 750 Faaliyete ait Yer Bulduru Haritası Şekil II.1.1 de, uydu görüntüsü Şekil II.1.2 de, 1/25.000 ölçekli Topoğrafik Harita Ek-3 te verilmektedir. Proje alanını gösterir fotoğraflar Şekil II.1.3. ve Şekil II.1.4 te, alanı gösterir uydu fotoğrafı ise Şekil II.1.5 te verilmiştir. 11

Proje Alanı Şekil II.1.1.Proje Alanına Ait Yer Bulduru Haritası 12

Santral Regülatör Şekil II.1.2. Proje Alanına Ait Google Earth Görüntüsü 13

Şekil II.1.3. Proje Alanına Ait Fotoğraflar (1) 14

Şekil II.1.4. Proje Alanına Ait Fotoğraflar (2) 15

BÖLÜM III PROJE YERİ VE ETKİ ALANININ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİ

BÖLÜM III. PROJE YERİ VE ETKİ ALANININ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİ Önerilen proje nedeniyle kirlenmesi muhtemel olan çevrenin; nüfus, fauna, flora, jeolojik ve hidrojeolojik özellikler, doğal afet durumu, toprak, su, hava, (atmosferik koşullar) iklimsel faktörler, mülkiyet durumu, mimari ve arkeolojik miras, peyzaj özellikleri, arazi kullanım durumu, hassasiyet derecesi (EK-V deki Duyarlı Yöreler listesi de dikkate alınarak) ve yukarıdaki faktörlerin birbiri arasındaki ilişkileri de içerecek şekilde açıklanması. III.1.Nüfus ve Sosyo ekonomik Durum Faaliyet alanının yer alacağı Tokat İli ve etki alanı içerisinde bulunan hakkında genel anlamda nüfus ve sosyo-ekonomik durum olarak aşağıda detaylı bilgi verilmiştir. 4 Tokat ilinin ekonomik yapısında sanayi, tarım, hayvancılık sektörü önemli rol oynamaktadır. Başta gıda sanayi olmak üzere, taş ve toprağa dayalı sanayi, orman ürünleri sanayi ve son yıllarda tekstil dokuma ve konfeksiyon sektörü, Tokat ekonomisinin bel kemiğini oluşturmaktadır. Şeker pancarı, tütün, yaş sebze ve meyve ile diğer endüstriyel tarım ürünleri, buğday ve diğer tahıl ürünleri, ilde bulunan kamu ve özel sektör kuruluşlarında değerlendirilmektedir. Tuğla ve orman ürünlerini değerlendiren özel sektörler Erbaa ilçesinde faaliyette bulunarak, komşu iller ve Doğu Anadolu pazarına hakim konumdadır. Tokat ili, Odalar ve Borsalar Birliği nin yayınlamış olduğu Forum Dergisi tarafından yapılan bir araştırmada gıda sektöründe ülke genelinde 8. sırada yer almaktadır. Devlet Planlama Teşkilatı, Hazine Müsteşarlığı, KOSGEB ve İş ve İşçi Bulma Kurumu nun ortak koordinatörlüğünde, Dünya Bankası kaynaklı teknik yardım desteğinde yürütülen Yerel Ekonomik Geliştirme Programı nda Tokat ilince önerilen seracılık, tekstil ve konfeksiyon, asma ve bağ yaprağının değerlendirilmesi önerileri en iyi ikinci öneri olarak kabul edilmiştir. Bu çerçevede çalışmalar sürdürülmekte, konu ile ilgili detaylı fizibilite ve tanıtım çalışmalarına başlanılmış bulunulmaktadır. Tokat İli, geneli itibariyle toplam 293 adet işletme faal durumda olup sanayi kuruluşunun büyük çoğunluğu Merkez, Erbaa, Turhal ve Niksar ilçelerinde yer almaktadır. Bu işletmeler içerisinde gıda, tekstil, konfeksiyon, orman ürünleri ve deri sanayi ile taş ve toprağa dayalı sanayi önemli yer tutmaktadır. Sanayi kuruluşlarında toplam 8.702 adet çalışan bulunmaktadır. Projenin planlandığı Tokat İli ne ait nüfus bilgileri Tablo III.1.1 de verilmiştir. Tablo III.1. 1 Tokat İli Nüfus Bilgileri İl/İlçe merkezi Belde/Köy Toplam Tokat Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Merkez 132.437 65.809 66.628 49.788 25.179 24.609 182.225 90.988 91.237 Almus 5.315 2.74 2.575 24.487 12.162 12.325 29.802 14.902 14.9 Artova 3.156 1.617 1.539 6.294 3.124 3.17 9.45 4.741 4.709 Başçiftlik 4.195 2.081 2.114 2.91 1.435 1.475 7.105 3.516 3.589 Erbaa 60.201 29.734 30.467 35.381 17.264 18.117 95.582 46.998 48.584 4 Kaynak: Tokat İl Çevre Durum Raporu, 2011, http://www.csb.gov.tr/gm/ced/index.php?sayfa=sayfaicerikhtml&icid=266&detid=277&ustid=266 16

İl/İlçe merkezi Belde/Köy Toplam Tokat Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Niksar 32.692 16.279 16.413 31.032 15.242 15.79 63.724 31.521 32.203 Pazar 4.979 2.481 2.498 10.447 5.208 5.239 15.426 7.689 7.737 Reşadiye 8.835 4.477 4.358 33.53 16.824 16.706 42.365 21.301 21.064 Sulusaray 3.374 1.708 1.666 5.464 2.646 2.818 8.838 4.354 4.484 Turhal 63.6 31.209 32.391 22.323 11.109 11.214 85.923 42.318 43.605 Yeşilyurt 5.268 2.596 2.672 6.517 3.281 3.236 11.785 5.877 5.908 Zile 34.442 16.917 17.525 27.323 13.62 13.703 61.765 30.537 31.228 Toplam 358.494 177.648 180.846 255.496 127.094 128.402 613.99 304.742 309.248 Kaynak: ADNKS Sonuçları TÜİK, 2012 Proje alanı ve yakın çevresine ait sosyo ekonomik bilgiler ÇED Raporu nda daha detaylı olarak belirtilecektir. III.2. Flora Fauna Flora ve fauna çalışmaları verilecek olan özel formata göre ÇED Raporu nda detaylandırılacaktır. Alanda yer alan flora ve fauna türlerinin listesi, 2013-2014 Merkez Av Komisyonu kararlarına göre belirlenen türlere ait bilgiler detaylı bir şekilde tablolar halinde ÇED Raporu nda yer alacaktır. III.3. Jeolojik ve Hidrojeolojik Özellikler, Doğal Afet Durumu, III.3.1. Genel Jeoloji 5 Yurdumuzun kuzeyinde yer alan E-W uzanımlı Pontid Orojenik Kuşağı genelde Batı, Orta ve Doğu Pontidler olmak üzere 3 bölüme ayrılır (Y. Yılmaz ve diğ., 1997). Proje alanımız bu orojenik kuşağın Doğu Pontitler bölümünde yer almaktadır. Kuzey Anadolu Fay (KAF) Zonuna çok yakın olması nedeniyle bu bölgede daha önce çeşitli jeolojik incelemeler yapılmıştır. Proje alanında genelde Üst Paleozoyik-Triyas yaşlı metamorfik kayalar, Mesozoyik yaşlı ofiyolitik kayalar, Orta-Üst Eosen ve Miyosen yaşlı sedimanter kayalar ile Kuvaterner yaşlı genç çökeller yüzeylenirler. Bölgede yer alan sedimanter kayaçlar yaşlıdan gence doğru olmak üzere aşağıda sırasıyla açıklanmaktadır. Orta-Üst Eosen: Volkanitler ve Sedimanter Kayaçlar; Birim başlıca volkanit kırıntılı çakıltaşı, çakıllı kumtaşı, küresel ayrışma gösteren kumtaşı, epiklastik ve piroklastik kayaçlar ve yer yer volkanik akıntılardan oluşmaktadır (A. Yılmaz, 1983). Birim, proje alanında Dönek Dağ dolayında yüzeylenir. Proje ile ilgili tesis yerleri genelde bu birim üzerinde yer almaktadır. 5 Kaynak: Çilehane Regülatörü ve HES Projesi Yapılabilirlik Raporu, 2006 17

Birim orta-kalın katmanlı, bol ve düzensiz kırıklı olup içersinde piroksen, yeşil hornblend, tüf, volkanik kırıntılar, turmalin ve fosil kabukları içermektedir. Bu kayaçlar altta ve üstte diğer birimlerle tektonik ilişkilidir. Birim kendisinden yaşlı olan birimler üzerine bir taban konglomerası ile açısal uyumsuz olarak gelmektedir. Birimin kıyıya yakın litoral ya da neritik bir ortamda çökelmiş olabileceği bugüne kadar yapılan çalışmalarla belirlenmiştir. Önceki çalışmalarda birimin yaşının Orta-Üst Eosen olabileceği açıklanmıştır. Miyosen: Ayrılmamış Karasal (Detritik) Kırıntılılar; Önceki çalışmalarda bu birim Blumenthal tarafından (Blumenthal, 1950) Almus Miyoseni olarak adlandırılmıştır. Daha sonra yapılan çalışmalarda ise bu birim için Almus Formasyonu adı benimsenmiştir (A. Yılmaz, 1983). Birim alt seviyelerinde konglomera, kumtaşı ve üst seviyelerinde ise kireçtaşlarından oluşmaktadır. Birim Almus dolayında ve Yeşilırmak ın her iki yakasında görülür. Konglomera kırmızımsı-turuncu renkli ve orta-kalın tabakalıdır. Birim içersinde şist, serpantinit, volkanit, ve radyolarit çakılları egemendir. Kuvarsit, kireçtaşı, kumtaşı ve tüf çakılları da ikincil olarak görülür. Çakıllar orta boyda ve iyi yuvarlaklaşmıştır. Kumtaşı ise grimsi-yeşilimsi-turuncu renkli, orta tabakalı olup üste doğru tedrici olarak kireçtaşlarına geçmektedir. Kireçtaşı gri-sarımsı renkli, orta-kalın tabakalı, çok kıvrımlı, kırıklı ve fosillidir (A. Yılmaz, 1983). Almus Formasyonu, Orta-Üst Eosen ve Miyosen yaşlı kaya birimleri üzerine uyumsuz olarak gelir. Birimin kalınlığı 300 m. ye ulaşmaktadır (Seymen, 1975). Önceki çalışmalara göre, birimin kıyıya yakın denizel (litoral ve neritik) ortamlarda çökeldiği kabul edilmektedir. Birimin yaşı miyosendir. Kuvaterner: Eski Alüvyon (Taraça); Proje alanında Yeşilırmak Nehrinin her iki yakasında genelde Tersiyer yaşlı kaya birimlerini sekiler halinde yatay olarak örten taraça çökelleri görülür. Taraça çökelleri genelde zayıf çimentoludurlar ve daha yaşlı kaya birimlerinin yarı yuvarlak yuvarlak kireçtaşı, şist ve volkanik kayaç orijinli blok ve çakılları ile kum ve kilden oluşmuştur. Taraça malzemesi genelde iyi tutturulmamış olmakla birlikte birim içersinde yer yer iyi tutturulmuş kısımlara da rastlanılır. Yeni Alüvyon; Alüvyal çökeller Yeşilırmak ve Kelkit Çayları ve bu ana nehirlere karışan yan kollar boyunca, gerek nehir yataklarında ve gerekse nehir ve derelerin her iki yakasında uzanan alüvyal düzlüklerde görülürler. Bunlar çakıl, kum, silt ve kilden oluşmuşlardır. Alüvyonu oluşturan çakıllar yuvarlak-yarı yuvarlaktır ve genelde metamorfik kayaç, volkanik kayaç, kireçtaşı, mermer, kumtaşı ve magmatik kayaç orijinlidirler. 18

Alüvyon Yelpazesi; Yan derelerin Yeşilırmak ve Kelkit Çayı gibi ana çaylara karıştığı yerlerde dere ağızlarında yer yer alüvyon yelpazesi oluşumlarına rastlanılır. Bunlar yarı köşeli, köşeli, yarı yuvarlak çakıl ve bloklar ile kum ve siltten oluşmuştur. Yamaç Molozu; Proje alanında yer yer yamaçlarda yamaç molozları görülür. Bunlar çakıl, blok ve ince malzemeden oluşmuşlardır. Metamorfik Kayaçlar Üst Paleozoyik-Triyas: Metamorfik Kayaçlar; Tokat Grubu olarak da adlandırılan (A.Yılmaz-H.Yılmaz, 2004) bu birim MTA tarafından hazırlanmış olan 1:500.000 ölçekli Türkiye Jeoloji Haritası (Samsun Paftası) nda Üst Paleozoik-Triyas yaşlı metamorfik kayalar olarak adlandırılmıştır. Bölgede yapılan ilk çalışmalarda birim Blumenthal tarafından Tokat Masifi olarak adlandırılmıştır (Blumenthal, 1950). Birim genelde şist, fillit, metasilttaşı, metakumtaşı, ve mermerlerin ardalanmasından oluşmuştur. Mermerler daha ziyade birimin üst seviyeleri de görülürler. Yeşilırmak Nehri nin kuzeyinde yer alan kesimde birim genelde yeşil şistlerden oluşmuş olmakla birlikte yer yer de metabazit, metatüf ve metaaglomera ile arakatkılıdır (A. Yılmaz, 1983). Birim düşük dayanımlı, orta-çok ayrışmalı, sık ve düzensiz eklemli olup yer yer de breşlenmeler gösterir. Birim Tokat ili ve dolayında geniş bir alanda yüzeylenir. Birimin alt dokanağı herhangi bir yerde bugüne kadar görülememiştir. Bu birimin çeşitli yerlerde ofiyolit ve ofiyolitik melanjı tektonik olarak örttüğü görülmüştür (A.Yılmaz-H.Yılmaz, 2004). Birimin yaygın olarak görüldüğü Tokat İli dolayında birimin içersinde yer yer ofiyolitik melanjın ince itki kütleleri seviyeler halinde görülür. Yapılan çalışmalar birimin yaşının Üst Paleozoyik- Triyas aralığı olduğunu göstermiştir. Ofiyolitik Kayaçlar Üst Kretase: Ofiyolitik Melanj; Ofiyolitik Melanj serpantinit, peridotit, gabro, yastık yapılı bazaltik volkanitler ve yer yer pelajik kireçtaşlarının tektonik olarak karışmasından oluşmuştur. Kireçtaşlarının ofiyolitler içersinde bloklar halinde oldukları gözlenmiştir. Serpantinitler genelde ayrışmış haldedir. Genellikle ofiyolitik melanjın çok çatlaklı ve faylı olduğu gözlenir. Proje alanı ve çevresi genel jeoloji haritası Şekil III.3.1 de, Arıt Antiklinal inin genel görünümü Şekil III.3.2 de verilmiştir. 19

Şekil III.3.1 Proje Alanı ve Çevresi Genel Jeoloji Haritası III.3.2. Hidrojeolojik Özellikler Proje alanı ve dolayının en önemli akarsuyu Yeşilırmak ve Kelkit Çay larıdır. Yüzey suları, ufak ve büyük dereler yardımı ile bu iki ana drenaj hattına drene olmaktadırlar. Proje alanında devamlı akan akarsular (Yeşilırmak ve Kelkit Çayları ve yan kolları) olduğu gibi, mevsimsel olarak akan dereler de mevcuttur. Yörede oluşmuş olan kaynaklar topoğrafyanın yeraltı su tablasını kestiği yerlerde görülürler. Diğer taraftan da bazı pınarlar daha ziyade geçirimli birimlerin geçirimsiz çökel kayaçları ile olan kontaktlarından çıkmaktadırlar. Volkanik ve magmatik kaya türlerinde küçük boyutlu eklem ve çatlak kaynakları da gözlenmektedir. Tektonik Özellikler Proje alanı Türkiye nin en aktif fay zonlarından biri olan Kuzey Anadolu Fay (KAF) Zonunun hemen yakınında yer almaktadır. Dolayısı ile bölge orojenezlerden çok fazla etkilenmiş, deforme olmuş, kıvrımlanmış ve faylanmıştır. Himalayan ve Alpin Orojenezleri yöreyi önemli ölçüde etkilemişlerdir. Bilindiği gibi, bölgede bazı önemli aktif faylar mevcuttur. Bunların en önemlilerinden birisi Kuzey Anadolu Fayı (KAF) dır. Günümüzde de aktif olan Kuzey Anadolu Fayı proje alanımızı kuzey-kuzeydoğudan sınırlamaktadır. Bölgede meydana gelen ve önemli zararlara sebep olan büyük depremler bu aktif fayın önemini ortaya koymaktadır. Kuzey Anadolu Fay Zonu (KAF) doğrultu atımlı ve sağ yönlü bir faydır. Bu fay tek bir kayma düzlemi olmayıp, birbirine paralel birçok parçadan meydana gelmiştir. Sakarya Nehri ile Van Gölü arasında 1.100 km uzunluğa sahip olan Kuzey Anadolu Fay Zonu nun bütün 20

parçalarında sağ yönlü kayma hareketi gelişmiş olup, aynı zamanda daha küçük ölçekte düşey atım bileşenleri de gelişmiştir. Bugüne kadar yapılan çalışmalar Kuzey Anadolu Fayının dar bir tektonik bir zon olmayıp aksine geniş bir zon olduğunu göstermiştir. Kuzey Anadolu Fayı Orta-Üst Miyosen den günümüze değin etkinliğini sürdürmektedir. Kuzey Anadolu Fayı nın doğu kısmında kayıtlara geçmiş olan en önemli deprem 26 Aralık 1939 tarihinde meydana gelen Erzincan Depremi (Ms=7.9) dir (Demirtaş, R. ve Yılmaz, R). Bu deprem sırasında fayın 360 km uzunluğundaki Erzincan-Erbaa-Amasya kesiminde faylanma meydana gelmiştir. Bu deprem 32.962 can kaybına neden olmuş ve 4,5 m. lik bir sağ lateral kayma oluşmuştur (Ambraseys, 1970; Ketin, 1976). Çilehane Tesislerinin Kuzey Anadolu Fayı na uzaklığı yaklaşık 9,5 km dir. 21

Proje Alanı Şekil III.3.3 Diri Fay Haritası Kaynak: MTA, www.mta.gov.tr III.3.3. Doğal Afet Durumu Proje alanı Bakanlar Kurulu nun 18.4.1996 tarih ve 96/109 sayılı kararıyla yürürlüğe giren Mülga T.C. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Türkiye Deprem Bölgeleri Haritasına göre Birinci Derece Deprem Bölgesi nde yer almaktadır. Birinci derece deprem Mercalli Şiddet Çizelgesi nde IX ve daha büyük şiddetlere karşılık gelmektedir. Deprem şiddeti ile yüzey ivme bağıntısından IX şiddetindeki depremin yatay ivmesinin 0,30 g olduğu belirlenmiştir. 22

Tokat İli ve Türkiye Geneli Deprem Bölgeleri Haritası Şekil III.3.3.1 ve Şekil III.3.3.2 de verilmiştir. Proje Alanı Şekil III.3.3.1 Deprem Haritası Şekil III.3.3.2 Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası 23

III.1.4. İklimsel Faktörler ve Meteorolojik Özellikler Tokat İli, Orta Karadeniz Bölgesinin iç kısımlarında yer almaktadır. Bu nedenle hem Karadeniz iklim özellikleri hem de İç Anadolu kara iklimi etkisi altındadır. Bu özelliği ile iklimi Karadeniz iklimi ile İç Anadolu daki step iklimi arasında bir geçiş iklimi özelliği taşır. İlde etkili olan iklimin özelliği genel olarak yaz mevsimi alçak alanlarda sıcak ve kurak, yüksek yerlerde serin, yer yer yağışlı, kış mevsimi soğuk ve kar yağışlıdır. Tokat İli nin iklim özelliğinde denize olan uzaklığın ve yüksekliğin etkisi önemlidir. Bu nedenle iklimde Kuzeyden Güneye doğru önemli farklılıklar görülür. Güneye doğru kış mevsimi daha sert karakter gösterir. Tokat İli nin uzun yıllar ortalama sıcaklığı 12,5 C dir. Türkiye ortalamasının 13,1 C olduğu dikkate alındığında, Tokat İli nin Ülkemizin daha serin bölgesinde yer aldığı ifade edilebilir. 2011 yılı sıcaklık ortalaması 11,8 C olarak tespit edilmiş olup tabloda da görüleceği üzere en sıcak ay olan Temmuz ayı ortalaması 23,9 C ve en soğuk ay olan Ocak ayı ortalaması 2,3 C dir. Uzun yıllar (1975-2011) ortalamasına göre metrekareye 450,1 kg yağış alan Tokat, Türkiye ortalamasının (643,9 kg) altında bir değere sahiptir. En yağışlı dönem Nisan ve Haziran aylarının bulunduğu İlkbahar dönemidir. 6 Proje alanı ile ilgili detaylı meteorolojik bilgi ÇED Raporu nda verilecektir. III.1.5. Mülkiyet Durumu Faaliyetin gerçekleştirileceği arazi tapulu alanlar ve orman alanlarından oluşmaktadır. Alanda bulunan özel mülkiyet alanları için kamulaştırma işlemleri yapılacak, kamulaştırma işlemleri yapılmadan hiçbir faaliyete başlanmayacaktır. Proje kapsamında yer alan Mera alanları için 4342 sayılı Mera Kanunu nun 14. maddesi gereğince, fiilen yatırıma başlanmadan önce, söz konusu mera alanlarının tahsis amacı değişikliği ile ilgili olarak, Tokat Valiliği ne (valilik mera komisyonuna) müracaat edilerek gerekli izinler alınacaktır. Orman alanları için kamulaştırma söz konusu olmadığından; proje kapsamında yer alan Orman sayılan alanların kullanımı için, 6831 Sayılı Orman Kanunun 17. maddesi gereği Amasya Orman Bölge Müdürlüğü nden ''Orman İzni'' alınacaktır. Planlanan proje kapsamında kamulaştırması yapılacak toplam alan ve bu alanların mülkiyet durumuna ilişkin detaylı bilgiler ÇED Raporu içerisinde sunulacaktır. III.1.6. Mimari ve Arkeolojik Miras Proje alanında tarihsel, kültürel ve arkeolojik önemli alan bulunmamakta olup, konu ile ilgili olarak ÇED Süreci içerisinde Koruma Kurulu Bölge Kurulu ndan görüş alınacaktır. III.1.7. Peyzaj Özellikleri, Arazi Kullanım Durumu Projenin arazi hazırlık ve işletme aşamalarında yapılacak peyzaj çalışmaları ile ilgili detaylı bilgiler ÇED Raporu nda verilecektir. Ayrıca proje kapsamında Ekolojik Peyzaj Değerlendirme Raporu hazırlanacak olup, alana ait özellikler ve alınması gereken önlemler detaylı olarak belirtilecektir. 6 Tokat İl Çevre Durum Raporu, 2011 24

III.1.8. Hassasiyet Derecesi (Ek-V deki Duyarlı Yöreler listesi de dikkate alınarak) Proje alanı, 2872 sayılı Çevre Kanunu Özel Çevre Koruma Bölgeleri başlığında tanımlanmış alan ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu na giren Tabiatı Koruma Alanları, Tabiat Anıtları, Tabiat Parkları ve Milli Parklar maddesi altında yer alan özellikte herhangi bir alan içerisinde yer almamaktadır. Proje alanının duyarlı yörelere olan kuş uçuşu mesafelerini gösterir harita Şekil III.1.8. de verilmiştir. Orman Evleri TP (26 km) Zinav Gölü TP (15 km) Almus Barajı (5 km) Şekil III.1.8. Duyarlı Yöreler ve Proje Alanına Mesafeleri 25

BÖLÜM IV PROJENİN ÖNEMLİ ÇEVRESEL ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER

BÖLÜM IV. PROJENİN ÖNEMLİ ÇEVRESEL ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER IV.1. Önerilen projenin aşağıda belirtilen hususlardan kaynaklanması olası etkilerinin tanıtımı. (Bu tanım kısa, orta, uzun vadeli, sürekli, geçici ve olumlu olumsuz etkileri içermelidir.) IV.1.1. Proje için kullanılacak alan, Çilehane Regülatörü ve HES Projesi Tokat İli, Almus ve Reşadiye İlçesi sınırları içerisinde Yeşilırmak üzerinde Çilehane Köyü ne yaklaşık 250 m mesafede yer almaktadır. Proje alanına ait 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Ek-2 de, 1/25.000 ölçekli Topoğrafik Harita Ek-3 te, proje ünitelerine ait koordinatlar raporun b sayfasında verilmiştir. Proje kapsamında üniteler bazında kullanılacak alanlara ait bilgiler ÇED Raporu nda detaylı olarak belirtilecektir. IV.1.2. Doğal kaynakların kullanımı, Çilehane Regülatörü ve HES Projesi kapsamında, regülatör vasıtasıyla alınan sular iletim yapısı vasıtası ile santral alanına iletilecek ve enerji üretimi gerçekleştirilecektir. Proje depolamalı bir proje olmadığından baraj gölü oluşmayacaktır. Proje kapsamında yapılacak çalışmalarda çalışacak personellerden kullanımı amacı ile içme ve kullanma suyu ihtiyacı oluşacaktır. Projenin inşaat çalışmalarında, iş makineleri ve kullanılacak araçlar için mazot, benzin, makine yağı vb. akaryakıt ve madeni yağa ihtiyaç olup, tüm bunlar en yakın akaryakıt istasyonundan karşılanacaktır. Ayrıca, şantiye ve inşaat çalışmalarında kullanılacak elektrik, ilgili kurumdan (TEDAŞ) gerekli izinler alındıktan sonra bağlantı oluşturularak karşılanacaktır. Alanda teessüs etmiş su hakları belirlenecek ve Su Kullanım Hakları Planlama Raporu hazırlanarak ÇED Raporu nda sunulacaktır. Bu miktarlardan hariç olmak üzere Ekosistem Değerlendirme Raporu hazırlanarak çevresel akış miktarları belirlenecektir. IV.1.3. Kirleticilerin Miktarı, (Atmosferik Şartlar ile Kirleticilerin Etkileşimi) Çevreye Rahatsızlık Verebilecek Olası Sorunların Açıklanması ve Atıkların Minimizasyonu Proje kapsamında inşaat aşamasında ve işletme aşamasında çeşitli atıklar oluşacaktır. Söz konusu atıklara ilişkin bilgiler ve bertaraf yöntemleri aşağıda ayrı ayrı verilmiştir. Atık Sular: İnşaat Aşaması Projenin inşaat aşamasında başlıca su kullanımı; faaliyet sırasında tozumanın önlenmesi ve çalışanlar için içme ve kullanma amaçlı olacaktır. İnşaat faaliyetleri sırasında oluşabilecek tozu önlemek için uygulanacak önlemlere ek olarak kullanılacak su miktarı, taşınacak malzemenin yüzey geometrisine, ortamın sulamadan önceki ve sonraki meteorolojik koşullarına ve kazı yapılacak alanın topoğrafik şartlarına bağlı olarak değişebilecektir. Tozumanın engellenmesi için kullanılacak su buharlaşacağından inşaat aşamasında sadece çalışanların kullanımından kaynaklanan atık su oluşacaktır. 25

Oluşacak evsel nitelikli atıksular, 19.03.1971 tarih ve 13783 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik uyarınca, sızdırmasız olarak yapılacak fosseptik çukurunda biriktirilecek, dolduğunda Almus Belediyesi nden temin edilecek vidanjörle, ücreti karşılığında aldırılarak atıksuyun bertaraf edilmesi sağlanacaktır. Çalışma bölgesinde kullanılacak köy yollarında (asfalt yollar haricinde) tozumayı önlemek için yüzey suları kullanılarak arazöz ile nemlendirme işlemi yapılacak olup, bu işlemde su toprak bünyesinde kalacağı için atıksu oluşturmayacaktır. Projenin inşaat aşamasında çalışacak personel sayısı toplamda 75 kişi olarak belirlenmiştir. Söz konusu personelin içme ve kullanma suyu ihtiyacı piyasadan satın alma yoluyla karşılanacaktır. Çalışacak personelin kişi başına kullanacağı su miktarı 0,134 m³/gün 7 olup, her bir aşamada çalışacak olan personelin kullanacağı suyun tamamının atıksu olarak geri döneceği kabulü ile; oluşacak evsel nitelikli atıksu miktarı, Çalışacak kişi sayısı :75 Kişi başına kullanılacak su miktarı :0,134 m 3 /kişi-gün Günlük oluşacak atıksu miktarı :75 x 0,134= 10,05 m 3 /gün Faaliyet kapsamında oluşacak atık suların bertarafı ile ilgili olarak 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren (Değişiklik: 07.04.2012 tarih ve 28257sayılı R.G.), Su Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ve 29.04.2009 tarih ve 27061 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik (Değişiklik: 31.12.2011 tarih ve 28159 sayılı R.G.)hükümlerine uyulacaktır. Ayrıca 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve Yönetmeliği nin hükümleri yerine getirilecektir. İşletme Aşaması Projenin işletme aşamasında 15 kişi çalışacak olup, oluşacak atıksu miktarı; 15 kişi x 0,134 m 3 /kişi.gün = 2,01 m 3 /gün olacaktır. Proje kapsamında oluşacak atıksular şantiye sahası içerisinde açılacak olan fosseptik çukurda biriktirilecek olup dolmasına müteakiben vidanjörlerle çekilecek ve hizmet alanı içerisinde bulunan belediye ve/veya belediyeler tarafından belirlenecek noktada kanalizasyon sistemine deşarj edilecektir. Ayrıca bu konuda 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliği Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. İşletme süresi boyunca 31.12.2004 tarih ve 25.687 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği ve 29.04.2009 tarih ve 27214 sayılı resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik (Değişiklik: 31.12.2012 tarih ve 28159 sayılı R.G.) hükümlerine uygun olarak çalışılacaktır. Proje kapsamında kullanılacak su miktarları, oluşacak atıksu miktarı ve bertaraf şekline ait bilgiler Tablo IV.1.3.1 de verilmiştir. 7 Belediye Atıksu İstatistikleri, TÜİK, 2010 26

Tablo IV.1.3.1. Atıksu Oluşumu ve Bertaraf Şekli Su Kullanımı Su Miktarı Su Temin Yeri Atıksu Miktarı Atıksuyun Bertaraf Şekli Projenin arazi hazırlık ve inşaat çalışmalarında 75 kişi İçin içme ve kullanma suyu 75 kişi x 134 lt/kişigün=10,050 m 3 /gün Piyasadan alma yoluyla satın 10,050 m 3 /gün Oluşacak evsel nitelikli atıksular, 19.03.1971 tarih ve 13783 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik uyarınca, sızdırmasız olarak yapılacak fosseptik çukurunda biriktirilecek, dolduğunda Almus ve/veya Reşadiye Belediyesi nden temin edilecek vidanjörle, ücreti karşılığında aldırılarak atıksuyun bertaraf edilmesi sağlanacaktır. Çalışma Bölgesinde ve kullanılacak köy yollarında tozumayı önlemek için arazöz ile nemlendirme işlemi Yaklaşık 9,00 m 3 /gün Yüzey suyundan pompaj ile - Nemlendirme işleminde su, toprak bünyesinde kalacağı için atıksu oluşmayacaktır. İşletme Aşamasında Çalışacak 15 Kişi İçin İçme ve Kullanma Suyu 15 kişi x 134 lt/kişigün=2,010 m 3 /gün Piyasadan alma yoluyla satın 2,01 m 3 /gün Daimi personelin kalacağı regülatör ve santral binalarında atıksular, yapılacak sızdırmasız fosseptiğe verilecektir. Fosseptik dolduğunda Almus ve/veya Reşadiye Belediyesi tarafından vidanjör ile ücreti karşılığında atıksular aldırılarak, bertaraf edilmesi sağlanacaktır. Katı Atıklar Proje kapsamında arazi hazırlanması ve inşaat aşamasında çalışacak kişilerden evsel nitelikli katı atık, inşaat çalışmalarından çeşitli inşaat artıkların (parça demir, çelik, saç, ambalaj malzemesi vb katı atıklar) ile hafriyat oluşması beklenmektedir. Bu atıklardan geri kazanımı mümkün olan demir, çelik, metal ve benzeri malzemeler diğer atıklardan ayrı biriktirilecek ve lisanslı geri dönüşüm tesislerine verilecektir. Ortaya çıkması muhtemel olan kalıplık kereste artıklar belirli zaman aralıklarında toplanacaktır. Toplanan kereste artıkları talep olması durumunda civardaki köylülere verilecektir. Geri kazanımı mümkün olmayan atıklar ise ağzı kapalı çöp konteynırları içinde biriktirilerek faaliyetin hizmet alanına girdiği belediyenin katı atık toplama sistemine verilerek bertaraf edilecektir. İnşaat faaliyetleri sırasında oluşacak hafriyat malzemeleri ise özellik olarak uygun olması halinde beton üretiminde aksi takdirde inşa edilecek/iyileştirilecek olan yollarda sergi malzemesi olarak ya da gereç sahasının rehabilitasyonu sırasında kullanılması düşünülmektedir. Kazı sırasında çıkan bitkisel toprak da kazı yapılacak birimin alanı içinde ya da yanında uygun şartlar içinde depolanacak, rehabilitasyon, yol tesviyesi ve/veya peyzaj düzenlemeleri sırasında kullanılacaktır. İnşaat faaliyetleri kapsamında oluşacak ambalaj atıkları ise ayrı ayrı biriktirilerek bu tür atıkları değerlendirmek için toplayan lisanslı firmalara verilecektir. Plastik, ambalaj kâğıdı, pet şişe, cam şişe ve metal gibi inşaat sırasında oluşacak atıklar Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ne göre bertaraf edilecektir. Bu atıkların boya, vb. inşaat malzemesi ile kontamine olması durumunda Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne göre bertarafı sağlanacaktır. Projenin inşaat aşamasında çalışacak personel sayısı toplamda 75 kişi olarak belirlenmiştir. 27

Kişi başına günlük üretilecek evsel katı atık miktarı 1,15 kg/kişi.gün 8 personelden kaynaklı katı atık miktarı: çalışacak 75 kişi x 1,15 kg/kişi.gün = 86,25 kg/gün olacaktır. İşletme Aşaması Planlanan faaliyetin işletme aşamasında çalışacak 15 personelden kaynaklı evsel nitelikli katı atık oluşumu söz konusudur. Çalışacak personellerden kaynaklı katı atık miktarı; 15 kişi x 1,15 kg/kişi.gün =17,25 kg / gün olacaktır. Proje kapsamında; işletme aşamasında oluşacak evsel nitelikli katı atıkların toplanması, taşınması, depolanması, geri kazanımı ve bertarafı konularında 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren (Değişiklik: 05.04.2005 tarihli ve 25777 sayılı R.G.) Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Ambalaj atıkları ise ayrı ayrı biriktirilerek bu tür atıkları değerlendirmek için toplayan Lisanslı firmalara verilecektir. Plastik, ambalaj kâğıdı, pet şişe, cam şişe ve metal gibi inşaat sırasında oluşacak atıklar Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ne göre bertaraf edilecektir. Bu atıkların boya, vb. inşaat malzemesi ile kontamine olması durumunda Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne göre bertarafı sağlanacaktır. Tesis içerisinde oluşacak olan tüm katı atıkların bertarafında 14.3.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne ve bu yönetmelikte; 03.04.1991 tarih ve 20834 sayılı Resmi Gazete de 22.02.1992 tarih ve 21150 sayılı Resmi Gazete de 02.11.1994 tarih ve 22099 sayılı Resmi Gazete de 15.09.1998 tarih ve 23464 sayılı Resmi Gazete de 18.08.1999 tarih ve 23790 sayılı Resmi Gazete de 29.04.2000 tarih ve 24034 sayılı Resmi Gazete de 25.04.2002 tarih ve 24736 sayılı Resmi Gazete de 05.04.2005 tarih ve 25777 sayılı Resmi Gazete de yapılan değişikliklere uygun olarak hareket edilecektir. Söz konusu yönetmelik, 18. Madde gereğince çevre sağlığını bozmayacak, sızdırmaz özellikli, ağzı kapaklı çöp bidonlarında biriktirilecek ve belirli aralıklarla Almus ve/veya Reşadiye Belediyesi katı atık sistemine verilerek bertaraf edilecektir. Hafriyat Faaliyet kapsamında arazi hazırlık ve inşaat çalışmaları sırasında kazı çalışmaları yapılacaktır. Öncelikle yüzeyden bitkisel toprak sıyrılarak alınacak ve hafriyat işlemleri yapılacaktır. Sıyrılan bitkisel toprak ayrı bir alanda özelliklerini kaybetmemesi için gerekli önlemler alındıktan sonra depolanacak, daha sonra rekreasyon alanlarının peyzaj çalışmalarında yüzey kaplaması amaçlı olarak kullanılacaktır. Hafriyat atığı malzemelerin bir kısmı dolgu amaçlı olarak kullanılacaktır. Geriye kalan kazı fazlası malzeme ise Ek-3 te sunulan topoğrafik harita üzerinde işaretlenen Kazı 8 Belediye Katı Atık İstatistikleri, TÜİK, 2010 28

Fazlası Malzeme Stok Sahalarında depolanacak olup, söz konusu alanlara ilişkin izinler ÇED Süreci içerisinde alınacaktır. Hafriyat çalışmaları esnasında, dere yataklarına müdahalede bulunulmayacak, derelere hafriyat atığı dökülmeyecektir. Ayrıca herhangi bir kazaya mahal vermemek amacı ile depolama alanlarında gerekli önlemler alınacak ve uyarı levhaları konacaktır. Hafriyat çalışmaları sonrasında depo alanlarının üzeri bitkisel toprak ile kapatılacak ve topoğrafya eski haline getirilecektir. Proje kapsamında yapılacak hafriyat çalışmalarında, 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği" hükümlerine uyularak hareket edilecektir. Ayrıca yapılacak çalışmalar esnasında 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik hükümlerine uygun olarak hareket edilecektir. Üniteler bazında ortaya çıkacak hafriyat miktarları, dolguda kullanılacak miktarları ve bertaraf yöntemleri ile ilgili detaylı bilgiler ÇED Raporu nda belirtilecektir. Ömrünü Tamamlamış Lastikler : Kullanılacak iş makineleri ve ekipmanların yakıt ikmalleri, bakım ve onarımları İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlı servislerde yapılacağından tesiste ömrünü tamamlamış atık lastik oluşumu beklenmemektedir. Bununla birlikte, alanda ÖTL atıkları oluşması halinde, bu atıklarla ilgili olarak 25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanarak yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği (Değişiklik: 30.03.2010 tarihli ve 27537 sayılı R.G.) hükümlerine uygun hareket edilecektir. Ömrünü tamamlamış lastikler alanda depolanmayacak ve Yönetmeliğin 5. Maddesi uyarınca lastik dağıtımını ve satışını yapan işletmelere veya yetkili taşıyıcılara teslim edilecektir. Emisyonlar İnşaat Aşaması Projenin arazi hazırlık ve inşaat aşamasında tüm ünitelerde yapılacak olan hafriyat çalışmalarından kaynaklı bir toz emisyon oluşacaktır. 03.07.2009 tarihli 27277 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği (SKHKKY) Ek-2 de, hava kirlenmelerini temsil eden değerler, ölçümlerle elde edilen hava kalitesi değerleri, hesapla elde edilen hava kirlenmesine katkı değerleri ve bu değerlerle teşkil edilen toplam kirlenme değerlerinin tespit edilmesine, eğer baca dışındaki yerlerden yayılan toz emisyonları 1 kg/saat ten küçükse gerek olmadığı belirtilmektedir. Projenin arazi hazırlık ve inşaat çalışmaları dahilinde yapılacak bütün çalışmaların aynı zaman diliminde gerçekleştirileceği(en kötü senaryo) ve yapılacak olan çalışmalarda toz emisyonunu minimize edecek herhangi bir kontrol tedbirinin alınmadığı göz önüne bulundurularak toz emisyon hesaplamaları yapılacaktır. Bu hesap sonuçlarına göre Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2, Tablo 2.1. de belirtilen kirletici kütlesel debilerinin aşılıp aşılmayacağı tespit edilecek; aşılması durumunda modelleme çalışmaları yapılarak hava kalitesi dağılım haritaları oluşturulacaktır. 29

Ayrıca proje alanında oluşacak emisyonların azaltılması için, Faaliyet alanı içerisinde çalışacak araçlar nedeniyle oluşacak tozlanmanın engellenebilmesi amacıyla tozlanmaya müsait yollarda sulama yapılacaktır. Yükleme ve boşaltma yapılırken savurma yapılmadan ve yavaş bir şekilde yükleme ve boşaltma yapılması sağlanacaktır. Kamyonlar aşırı yüklenmeyecek, üzeri branda ile örtülecek ve karayolları hız sınırına uyulacaktır. Savurma yapılmadan boşaltma ve doldurma yapılacak, ÇED Raporu Özel formatına ve komisyon tarafından istenecek ölçüm, analiz ve bilgilere göre bu kirletici kaynakları ve miktarları, bertaraf yöntemleri daha detaylı olarak açıklanacaktır. İşletme Aşaması Proje kapsamında işletme aşamasında toz emisyonu oluşması öngörülmemektedir. Gürültü Söz konusu projenin arazi hazırlık, inşaat ve işletme aşamalarında kullanılacak araç ve teçhizattan dolayı oluşacak gürültü düzeyinin, proje alanı yakınındaki yerleşim yerlerine olabilecek olumsuz etkisi, ÇED Raporu içerisinde detaylı olarak irdelenecektir. Alanda meydana gelecek gürültünün azaltılması için, - Kullanılacak iş makinelerinin düzenli kontrolü yapılarak yönetmelikte belirtilen sınır değerlerin aşılmaması, - Mümkün olan en az sayıda aracın aynı anda çalışmasına özen gösterilmesi, - Çalışanların gürültüden etkilenmemeleri için kulak koruyucusu kullanılması, - İşletme aşamasında HES Binasının yalıtımının yapılması gibi önlemler alınacaktır. Flora-Fauna Üzerine Etkiler Projenin flora ve fauna üzerine etkileri ve etkileri azaltıcı önlemler ÇED Raporu nda detaylı olarak irdelenecektir. Projenin sucul ve karasal flora fauna üzerine etkilerini belirlemek amacı ile Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nce belirlenen formatta Ekosistem Değerlendirme Raporu hazırlanacaktır. Bununla birlikte projede öngörülen balık geçitleri, göç eden balık türlerinin göçünü olumsuz etkilemeyecek şekilde Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü nce belirlenen yere ve alana özgü hususlara uygun olarak Ekosistem Değerlendirme Raporu nda değerlendirilecektir. 30

Peyzaj Üzerine Etkiler Projenin peyzaj üzerine etkileri ve alınacak önlemler ÇED Raporu nda detaylandırılacak olup, - Alanda bitkisel toprağın özelliklerine uygun olarak depolanması sağlanacak, - Çalışmalara başlanılmadan önce alanı fotoğraflanması sağlanarak, çalışma sonrası eski halinde döndürülmesi sağlanacaktır. - Çalışmaların tamamlandığı alanlarda yöreye uygun ağaç türleri ile ağaçlandırma çalışmaları yapılacaktır. Ayrıca peyzaj üzerine etkileri belirlemek amacı ile Ekolojik Peyzaj Değerlendirme Raporu hazırlanacak ve ÇED Raporu nda sunulacaktır. IV.1.4. Yatırımın Çevreye Olan Etkilerinin Değerlendirilmesinde Kullanılacak Tahmin Yöntemlerinin Genel Tanıtımı. Projenin gerek inşaat ve gerekse işletme aşamalarında olası çevresel etkiler beklenmektedir. Bu etkileri kısa başlıklar halinde; katı atıklar, sıvı atıklar, hava emisyonları, gürültü ve hafriyat olarak sıralamak mümkündür. Bu çevresel etkilerin, çevresel etki değerlendirme çalışmalarında, detaylı incelenmesi yapılarak, olabilecek en kötü hal senaryosu çerçevesinde önlemlerin alınması sağlanacaktır. Yatırımın çevreye olan olası etkileri belirlenirken, faaliyet yerine ait mevcut çevresel özellikler, resmi kurumlardan temin edilen dokümanlar ve uzman personelin faaliyet yerinde yaptığı etütler yürürlükte bulunan ilgili yönetmelikler ve çerçevesinde değerlendirilecektir. Çevresel etkilerin değerlendirilmesinde ve hesaplanmasında ayrıca, konu ile ilgili literatürden, akademik yayınlardan ve uluslar arası geçerliliği olan ölçüm ve hesaplama yöntemlerinden faydalanılacaktır. Yapılacak hesaplamaların sonuçları, ilgili yönetmeliklerde belirtilen sınır değerler ile kıyaslanarak değerlendirilecektir. Projenin çevreye olan etkilerinin değerlendirilmesinde genel olarak kabul gören yöntemler ve çevre mevzuatı kapsamında yayınlanan kanun ve yönetmeliklerle çalışmalar yürütülecektir. Değerlendirmeler esnasında olası etkiler belirlenerek bu etkileri minimize etmek için gereken önlemler belirlenecektir. IV.1.5. Çevreye Olabilecek Olumsuz Etkilerin Azaltılması İçin Alınması Düşünülen Önlemlerin Tanıtımı. Katı Atıklar: Arazi hazırlanması ve inşaat aşamasında çalışacak kişilerden evsel nitelikli katı atık, inşaat çalışmalarından çeşitli inşaat artıkların (parça demir, çelik, saç, ambalaj malzemesi vb katı atıklar) ile hafriyat oluşması beklenmektedir. Bu atıklardan geri kazanımı mümkün olan demir, çelik, metal ve benzeri malzemeler diğer atıklardan ayrı biriktirilecek ve lisanslı geri dönüşüm tesislerine verilecektir. Ortaya çıkması muhtemel olan kalıplık kereste artıklar belirli zaman aralıklarında toplanacaktır. Toplanan kereste artıkları talep olması durumunda civardaki köylülere verilecektir. Geri kazanımı mümkün olmayan atıklar ise ağzı kapalı çöp konteynırları içinde biriktirilerek faaliyetin hizmet alanına girdiği belediyenin katı atık toplama sistemine verilerek bertaraf edilecektir. 31

İşletme aşamasında açığa çıkacak katı atıklar ağzı kapaklı çöp bidonlarında biriktirilecek ve belirli aralıklarla Belediye çöp depolama sahasına götürülerek bertaraf edilecektir. Projede personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıklar oluşacaktır. Oluşacak katı atıklar 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği (05.04.2005 Tarihli 25777 Sayılı Değişiklik Yönetmeliği) hükümlerine göre bertaraf edilecektir. Atıksular: İnşaat ve işletme aşamasında Oluşacak evsel nitelikli atıksular, 19.03.1971 tarih ve 13783 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik uyarınca, sızdırmasız olarak yapılacak fosseptik çukurunda biriktirilecek, dolduğunda Almus ve/veya Reşadiye Belediyesi nden temin edilecek vidanjörle, ücreti karşılığında aldırılarak atıksuyun bertaraf edilmesi sağlanacaktır. Oluşması muhtemel atıksular 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği (Değişiklik: 30.03.2010 tarihli ve 27537 sayılı R.G.) hükümlerine göre bertaraf edilecek ve gerekli önlemler alınacaktır. Emisyon: Proje kapsamında inşaat döneminde yapılacak kazı (makine, patlatma), yükleme, boşaltma, ve nakliye sırasında toz emisyonu oluşacaktır. Oluşacak emisyonlar ÇED Raporu nda detaylı olarak hesaplanacak ve gerekmesi durumunda modelleme çalışması yapılacaktır. Oluşacak bu toz emisyonunu en aza indirmek için aşağıdaki önlemler alınacaktır. Bu amaçla faaliyet sırasında oluşacak tozun azaltılması için aşağıdaki önlemler alınacaktır; İnşaat Aşaması: Proje kapsamında inşaat döneminde yapılacak kazı (makine, patlatma), yükleme, boşaltma, ve nakliye ve hazır beton santrali silo filtreleri temizliği sırasında toz emisyonu oluşacaktır. Oluşacak emisyonlar ÇED Raporu nda detaylı olarak hesaplanacak ve gerekmesi durumunda modelleme çalışması yapılacaktır. Oluşacak bu toz emisyonunu en aza indirmek için aşağıdaki önlemler alınacaktır. kapatılacak, Savurma yapmadan yükleme-boşaltma yapılacak, Çalışma alanı sıcak ve kuru havalarda nemlendirilecek, Kamyonların üzeri inşaat alanı dışındaki nakliye sırasında branda ile İşletme Aşaması İşletme aşamasında bina ısıtılması için elektrik enerjisi kullanımı planlanmakta olup havayı kirletici herhangi bir emisyon oluşumu beklenmemektedir. Proje ile ilgili olarak 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı resmi gazetede yayımlanan Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. 32

Gürültü: Projeden kaynaklanacak gürültü inşaat aşamasında çalışacak iş makinelerinden, tünel açma işleminde patlatmadan kaynaklanacaktır. İşletme aşamasında öngörülen bir gürültü kaynağı söz konusu değildir. Projenin inşaat ve işletme aşamasında meydana getireceği detaylı gürültü düzeyi ve vibrasyon hesaplamaları ise ÇED Raporu kapsamında detaylı olarak sunulacaktır. Proje kapsamında çalışmalardan kaynaklanacak gürültünün çevreye olası olumsuz etkileri azaltmak amacı ile 04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Tıbbi Atıklar: Şantiyede çalışacak personelin tedavileri şantiye içerisinde kurulacak revirde sağlanacak olup aylık yaklaşık 1-1,5 kg. tıbbi atık oluşması beklenmektedir. Tıbbi atıklar özel toplama kaplarında ve özel toplama poşetlerinde toplandıktan sonra, 22.07.2005 tarih ve 25883 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak lisanslı firmalara verilerek bertaraf edilecektir. Faaliyetin işletme aşamasında çalışan işçi sayısı (15 kişi) 50 kişiden az olduğundan revire ihtiyaç duyulmayacak olup, bu nedenle tıbbi atık oluşumu öngörülmemektedir. Ömrünü Tamamlamış Lastik: Kullanılacak araçların bakım ve onarımları ilgili servislerce yapılacağından faaliyet alanında ömrünü tamamlamış lastik oluşması öngörülmemektedir. Ancak bakım ve onarımların proje alanı içerisinde yapılası durumunda, 25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanarak yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği (Değişiklik: 30.03.2010 tarihli ve 27537 sayılı R.G.) hükümlerine uygun hareket edilecektir. Ömrünü tamamlamış lastikler alanda depolanmayacak ve Yönetmeliğin 5. Maddesi uyarınca lastik dağıtımını ve satışını yapan işletmelere veya yetkili taşıyıcılara teslim edilecektir. Ambalaj Atıkları: Ambalaj atıkları ayrı ayrı biriktirilerek bu tür atıkları değerlendirmek için toplayan Lisanslı firmalara verilecektir. Plastik, ambalaj kâğıdı, pet şişe, cam şişe ve metal gibi inşaat sırasında oluşacak atıklar Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ne göre bertaraf edilecektir. Bu atıkların boya, vb. inşaat malzemesi ile kontamine olması durumunda Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne göre bertarafı sağlanacaktır. Proje süresince oluşması muhtemel ambalaj atıkları ayrı olarak toplanacaktır. 24.06.2007 tarih ve 26562 sayılı Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği (Değişiklik: 30.03.2010 tarihli ve 27537 sayılı R.G.) hükümlerine uyulacaktır. Atık Yağlar: Projede kullanılacak makine ve ekipmanların yakıt ikmalleri, bakım ve onarımları benzin ya da servis istasyonlarında yapılacaktır. 33

Bunun mümkün olmadığı ve bakım onarımlarının tesis içerisinde yapıldığı zamanlarda herhangi bir atık yağın ortaya çıkması durumunda, söz konusu yağın toprağa ve/veya suya karışmasının önlenmesi amacı ile, atık yağ kapalı ve sızdırmasız metal bir kapta toplanarak 30.07.2008 tarih ve 26952 Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği kapsamında lisans almış geri kazanım firmasına sözleşme dahilinde verilecektir. Araçların tesis içerisinde bakım ve onarımları; şantiye alanı içerisinde taban sızdırmazlığı sağlanmış ve üzeri sundurma yapı ile kapatılmış alanda yapılacak olup, yapılacak çalışmalar esnasında 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik hükümlerine uygun olarak hareket edilecektir. Projede kullanılacak olan araçların bakım ve onarımlarının faaliyet alanı içerisinde yapılması durumunda, ortaya çıkması muhtemel atık aküler, 03.03.2005 tarih ve 25744 Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda proje alanı içerisinde taban sızdırmazlığı sağlanmış, kapalı bir ortamda muhafaza edilecek ve lisans almış geri kazanım firmasına verilmek sureti ile bertarafı sağlanacaktır. Ayrıca şantiye alanında yer alacak yemekhanede oluşacak bitkisel atık yağların bertarafında 19.04.2005 tarih ve 25791 sayılı Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak hareket edilecektir. Tesisin işletme aşamasında kullanılacak izolasyon yağının yaklaşık ömrü 25-30 yıl arasındadır. Kullanım ömrünü tamamlamış izolasyon yağlarının bertarafı ise, lisanslı bertaraf tesislerinde, 30 Temmuz 2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 2. Bölüm Madde 9 da belirtildiği şekilde gerçekleştirilecektir. Atıkların bertaraf tesislerine taşınması lisanslı taşıyıcı vasıtası ile yapılacaktır. Bertaraf tesislerine aktarılıncaya kadar Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 4. ve 5. Bölümlerde öngörülen şartlar sağlanacak, işletme içindeki Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen standartlara uygun olarak yapılmış geçici depolarda depolanacaktır. Daha sonra Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan lisans almış firmalara satılarak değerlendirilecektir. 34

BÖLÜM V HALKIN KATILIMI

BÖLÜM V. HALKIN KATILIMI V.1.Projeden Etkilenmesi Muhtemel Halkın Belirlenmesi Ve Halkın Görüşlerinin Çevresel Etki Değerlendirmesi Çalışmasına Yansıtılması İçin Önerilen Yöntemler, Çilehane Regülatörü ve HES Projesi Tokat İli, Almus ve Reşadiye İlçeleri sınırları içerisinde Yeşilırmak üzerinde planlanmaktadır. Proje den etkilenmesi olası olan halkı proje ile ilgili bilgilendirmek ve projeye ilişkin görüş ve önerilerini almak amacıyla 17.08.2008 Tarih ve 26939 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği uyarınca, ÇED Sürecine Halkın Katılımı Toplantısı düzenlenecektir. Halkın katılımı toplantısı için, Projeden en çok etkilenmesi beklenen halkın kolaylıkla ulaşabileceği merkezi bir yerin seçilmesine özen gösterilecek, Toplantı yeri ve tarihi T.C. Tokat Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ve T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı nın mutabakatıyla belirlenecek, Toplantı yeri, saati ve konusunu belirten bir ilan toplantı tarihinden en geç 10 gün önce ulusal ve yerel ölçekli bir gazetede yayınlanacaktır. Halkın proje hakkında bilgilendirilmesi ve projeye yönelik görüşleri, projeye özgü ÇED Raporu özel formatının belirlenmesi, kapsam belirleme ve inceleme değerlendirme aşamalarında dikkate alınacak, bu sayede halkın proje hakkındaki görüşleri ÇED Raporuna yansıtılmış olacaktır. V.2.Görüşlerine Başvurulması Öngörülen Diğer Taraflar, Halkın Katılımı Toplantısı yapılarak konu ile ilgisi bulunan kamu kurum ve kuruluşlarının, sivil toplum kuruluşlarının ve halkın görüş ve önerilerinin alınmasının yeterli olacağı düşünülmekle birlikte ÇED Sürecinde görev alacak komisyon tarafından talep edilmesi halinde ilgili diğer kurumların da görüşleri alınacaktır. V.3.Bu Konuda Verebileceği Diğer Bilgi ve Belgeler, Bu konu ile ilgili olarak sunulabilecek başka bir bilgi ve belge bulunmamaktadır. 35

BÖLÜM VI YUKARIDA VERİLEN BAŞLIKLARA GÖRE TEMİN EDİLEN BİLGİLERİN TEKNİK OLMAYAN BİR ÖZETİ

BÖLÜM VI. YUKARIDA VERİLEN BAŞLIKLARA GÖRE TEMİN EDİLEN BİLGİLERİN TEKNİK OLMAYAN BİR ÖZETİ Çilehane Regülatörü ve Hes Projesi Tokat İli, Almus ve Reşadiye İlçeleri sınırları içerisinde Yeşilırmak üzerinde planlanmaktadır. Proje alanı Tokat İl merkezine yaklaşık 80 km mesafede yer almaktadır. Proje kapsamında yer alan ünitelere ait koordinatlar raporun b sayfasında verilmiştir. Söz konusu proje ile 7,5 MW m /7,20 MW e Kurulu güçte ve 22,00 GWh/yıl enerji üretimi gerçekleştirilecektir. Proje kapsamında regülatör vasıtası ile alınan sular 10.600 m iletim kanalı ile yükleme havuzuna buradan da 500 m cebri boru marifetiyle 837,00 m kuyruk suyu kotunda yer alan santrale alınan sular ile enerji üretimi gerçekleştirilecektir. Projenin gerçekleştirileceği alana ilişkin 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı Ek- 2 de sunulmuştur. Söz konusu plandan da görüldüğü üzere proje alanı ormanlık ve marjinal tarım alanı 9 olarak belirtilmektedir. Proje alanını gösterir 1/25.000 ölçekli Topoğrafik Harita Ek 3 de sunulmuştur. Proje alanında yer alan özel mülkiyet araziler için kamulaştırma yapılacaktır. Kamulaştırma çalışmaları 4628 Sayılı Elektrik Piyasası Kanunu nun 5496 sayılı kanunla değişik 15. madde c ve d fıkraları gereği yapılacaktır. Projenin inşaat süresi 3 yıl olarak kabul edilmiş olup projenin işletmeye açılması ile 22,00 GWh/yıl enerji üretimi gerçekleştirilecektir. Projenin inşaat aşamasında çalışacak personel sayısı toplamda 75 kişi işletme aşamasında ise 15 kişi olarak belirlenmiştir. Ayrıca faaliyet alanında farklı aşamalarda çeşitli makine ekipman kullanımı olacaktır. Tozumanın engellenmesi için kullanılacak su buharlaşacağından inşaat aşamasında sadece çalışanların kullanımından kaynaklanan atık su oluşacaktır. Oluşacak evsel nitelikli atıksular, 19.03.1971 tarih ve 13783 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik uyarınca, sızdırmasız olarak yapılacak fosseptik çukurunda biriktirilecek, dolduğunda Almus ve/veya Reşadiye Belediyesi nden temin edilecek vidanjörle, ücreti karşılığında aldırılarak atıksuyun bertaraf edilmesi sağlanacaktır. Proje kapsamında arazi hazırlanması ve inşaat aşamasında çalışacak kişilerden evsel nitelikli katı atık, inşaat çalışmalarından çeşitli inşaat artıkların (parça demir, çelik, saç, ambalaj malzemesi vb katı atıklar) ile hafriyat oluşması beklenmektedir. Bu atıklardan geri kazanımı mümkün olan demir, çelik, metal ve benzeri malzemeler diğer atıklardan ayrı biriktirilecek ve lisanslı geri dönüşüm tesislerine verilecektir. Ortaya çıkması muhtemel olan kalıplık kereste artıklar belirli zaman aralıklarında toplanacaktır. Toplanan kereste artıkları talep olması durumunda civardaki köylülere verilecektir. Geri kazanımı mümkün olmayan atıklar ise ağzı kapalı çöp konteynırları içinde biriktirilerek faaliyetin hizmet alanına girdiği belediyelerin belirleyeceği çöp döküm alanında bertaraf edilecektir. 9 Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri ve dikili tarım arazileri dışında kalan, toprak ve topografik sınırlamalar nedeniyle üzerinde sadece geleneksel toprak işlemeli tarımın yapıldığı arazilerdir. 36

Proje kapsamında; işletme aşamasında oluşacak evsel nitelikli katı atıkların toplanması, taşınması, depolanması, geri kazanımı ve bertarafı konularında 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren (Değişiklik: 05.04.2005 tarihli ve 25777 sayılı R.G.) Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Kullanılacak iş makineleri ve ekipmanların yakıt ikmalleri, bakım ve onarımları İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlı servislerde yapılacağından tesiste ömrünü tamamlamış atık lastik oluşumu beklenmemektedir. Proje kapsamında flora-fauna üzerine olabilecek etkileri değerlendirmek amacı ile Ekosistem Değerlendirme Raporu, peyzaj üzerine etkileri değerlendirme amacı ile Ekolojik Peyzaj Değerlendirme Raporu hazırlanacak olup, ÇED Raporu nda sunulacaktır. Söz konusu proje ile ilgili olarak havzadaki su kullanımları (Tarımsal, içme vb.) değerlendirilecek, Su Kullanım Hakları Planlama Raporu hazırlanarak ÇED Raporu nda sunulacaktır. Arıt Çayı üzerinde kurulacak çevirme yapısı ile sular alınacağından baraj gölü şeklinde bir göl oluşumu söz konusu olmayacaktır. Regülatör bulunduğu alanda biyolojik çevre üzerine olabilecek etkilerin başında akımın azalması sonucu özellikle canlı hayat üzerine olabilecek etkiler gelmektedir. Faaliyetin işletme aşamasında, regülatörün memba ve mansabında yaşayan sucul canlıların yaşama ortamlarını kaybetmemesi için bir miktar su, hayat suyu olarak yatağa bırakılacaktır. Belirlenecek hayat suyu miktarına mansaptaki diğer teessüs etmiş su hakları ayrıca ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları belirlenen toplam bu miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Proje faaliyete geçmeden ilgili kurumlardan gerekli izinler alınacak ve protokoller yapılacaktır. Ayrıca projenin gerçekleştirilmesi sırasında; 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bu kanuna bağlı olarak çıkan 5491 sayılı Çevre Kanunu ve bu Kanunlara bağlı olarak çıkan ve çıkacak tüm Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 6831 sayılı Orman Kanunu ve bu kanunlara bağlı olarak çıkan ve çıkacak tüm yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 2872 sayılı Çevre Kanunu ve 2492 sayılı Çevre Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkındaki Kanunun ilgili hükümlerine uyulacaktır. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve bu kanuna bağlı olarak çıkarılan yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve bu kanuna bağlı olarak çıkarılan tüzük ve yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği (Değişiklik: 05.04.2005 tarihli ve 25777 sayılı R.G.) hükümlerine uyulacaktır. 37

24.06.2007 tarih ve 26562 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği (Değişiklik: 30.03.2010 tarihli ve 27537 sayılı R.G.) hükümlerine uyulacaktır. 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği (Değişiklik: 30.10.2010 tarihli ve 27744 sayılı R.G.) hükümlerine uyulacaktır. 25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği (Değişiklik: 30.03.2010 tarihli ve 27537 sayılı R.G.) hükümlerine uyulacaktır. 31.08.2004 tarih ve 25569 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği (Değişiklik: 30.03.2010 tarihli ve 27537 sayılı R.G.) hükümlerine uyulacaktır. 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği (Değişiklik: 30.03.2010 tarihli ve 27537 sayılı R.G.) hükümlerine uyulacaktır. 04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği (Değişiklik: 30.03.2010 tarihli ve 27537 sayılı R.G.) hükümlerine uyulacaktır. 17.05.2005 tarih ve 25818 sayılı Resmi Gazete de yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği (Değişiklik:26.08.2010 tarihli ve 27684 sayılı R.G.) hükümlerine uyulacaktır. 26.11.2005 tarih ve 26005 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği (Değişiklik: 30.03.2010 tarihli ve 27537 sayılı R.G.) hükümlerine uyulacaktır. 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği (Değişiklik: 30.03.2010 tarihli ve 27537 sayılı R.G.) hükümlerine uyulacaktır. 04.04.2009 tarih ve 27190 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. 24.12.1973 tarih ve 14752 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli Ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde Ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük hükümlerine uyulacaktır. 38

25.11.2006 Tarih ve 26357 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği (Değişiklik: 30.03.2010 tarihli ve 27537 sayılı R.G.) hükümlerine ve mer'i mevzuat gereğince yürürlükte olan diğer ilgili mevzuatlara, kurum görüşlerine uyulacak ve ilgili kurumlardan gerekli tüm izinler alınacaktır.. 39

NOTLAR VE KAYNAKLAR -Tokat Valiliği Resmi İnternet Sitesi, www.tokat.gov.tr -Tokat İl Çevre Durum Raporu, 2011 -Çilehane Regülatörü ve HES Yapılabilirlik Raporu, 2006 -Meteoroloji Genel Müdürlüğü Resmi İnternet Sitesi, www.mgm.gov.tr -MTA Genel Müdürlüğü Resmi İnternet Sitesi, www.mta.gov.tr -Mülga T.C. Bayındırlık ve İskân Bakanlığı Genel Müdürlüğü, Deprem Araştırma Dairesi Başkanlığı, Ankara -Su Temini ve Atıksu Uzaklaştırılması Uygulamaları İTÜ - 1998, Prof. Dr. Dinçer Topacık, Prof. Dr. Veysel Eroğlu) -Çilehane Regülatörü ve HES Nihai Proje Tanıtım Dosyası, Ekotek Çevre Danışmanlık Araştırma Ve Geliştirme İnş. Mak. Müh. Tur. Gıda Ltd. Şti., 2008 -Türkiye İstatistik Kurumu Resmi İnternet Sitesi, www.tuik.gov.tr 40