PATATES ÇALIŞMA GRUBU TOPLANTISI 29 MART 2016 - AVANOS/ NEVŞEHİR

PATATES ÇALIŞMA GRUBU TOPLANTISI 29 MART 2016 - AVANOS/ NEVŞEHİR

SUNUM İÇERİĞİ NEDEN ÇALIŞMA GRUPLARI? ÇALIŞMA GRUPLARININ OLUŞUMU ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI YENİDEN ORGANİZASYON PATATES TOHUMCULUĞUNDA ÖZEL SEKTÖR PATATES ÇALIŞMA GRUBU VE GELİŞMELER 2

GEREKÇE (1) Tohumculuk iş ve ticareti (sanayi) ülkemizde çok hızlı bir değişim sergilemektedir Tohumculuk sanayisinin her alanında ve her zaman, bir yandan yeni sorunlar ortaya çıkmakta diğer yandan ise kronikleşmiş sorunlar varlıklarını devam ettirmektedir. Tohumculuk sanayisi çok geniş ölçüde, Devlet denetim ve düzenlemelerine açık ve bu konulardaki mevzuatlara muhatap olan bir iş koludur. İş, ticaret ve ekonomi alanlarında ortaya çıkan iç ve dış gelişmeler üretim, tedarik ve fiyatlar üzerine önemli etkiler yapmaktadır. Diğer yandan Bakanlık tarafından hazırlanan ve yürürlüğe konulan yasal ve idari uygulamalar -yıldan yıla ve hatta aynı yıl içerisinde bile- değişiklikler gösterebilmektedir.

GEREKÇE (2) Tohumculuk, meteorolojik şartlardaki değişmelerden ithalat düzenlemelerine kadar uzanan bir yelpazede söz konusu olan olaylar ve gelişmeler, belirli tür veya türler ile çalışan TSÜAB üyesi şirketleri inanılmaz derecelerde etkilemektedir. Tohumculuk sanayisinin nesnesini oluşturan bitki tür veya tür gruplarının kendilerine özgü sorunları yine kendisine özgü çözümleri gerektirmektedir. Bu sebeple, her bitki türü grubunun spesifik sorunlarının -bu hususta spesifik bilgi ve birikime sahip olan- uzman şirketler tarafından periyodik olarak ele alınması ve çözüm önerilerinin belirlenmesi kaçınılmazdır. Bu husus, sektörümüzün değişimlere hazır olması bakımından da son derece önemlidir. Dolayısıyla Çalışma Gruplarının teşkili gerekli görülmektedir. Grupların çalışmaları ve elde edilecek sonuçları bugün için önemli olduğu kadar, gelecekte de önemli olacaktır.

ÇALIŞMA GRUPLARININ OLUŞUMU 08 Eylül 2012 tarihinde, Ankara İçkale Otelde, TSÜAB- ÜRÜN DAİMİ ÇALIŞMA GRUPLARI oluşturuldu 1. Hububat Çalışma Grubu 2. Sebze Çalışma Grubu 3. Endüstri Bitkileri Çalışma Grubu 4. Baklagiller Çalışma Grubu 5. Çayır-mera, Çim ve Yem Bitkileri Çalışma Grubu Oluşturulan bu gruplardan daha sonra Endüstri Bitkileri Çalışma Grubu ayrıca; 1. Mısır, Pamuk Soya Alt Çalışma Grubu 2. Ayçiçeği/ Kanola Alt Çalışma Grubu 3. Patates Alt Çalışma Grubu 4. Şeker Pancarı Alt Çalışma Grubu Şeklinde Alt Çalışma Gruplarına ayrıldı 5

TSÜAB ÜRÜN DAİMİ ÇALIŞMA GRUPLARININ TEŞKİLİ, ÖZELLİKLERİ, ÇALIŞMA USUL ve ESASLARI, GÖREV ve SORUMLULUKLARI -1 TSÜAB ürün Çalışma Grupları (ÇG) belirli sayıdaki bitki türlerini kapsamaktadır ve daimi niteliklidir. Her bir Çalışma Grubu, kapsamına giren bitki türlerini ilgilendiren şekilde; tohumculuğun durumunu ele almak, incelemek, sorunlarını ve çözüm önerilerini belirlemekle görevli bir ihtisas komitesidir. Çalışma Grupları, TSÜAB üyesi şirketlerin TSÜAB Sekretaryasına önerdiği bireylerden oluşur ve oluşuma katılım tüm üye şirketlerin temsilcilerine açıktır. Çalışma Grubu toplantıları Yönetim Kurulunun takdirine bağlı olarak yılda en az iki defa olacak şekilde yapılır. Bununla beraber, durum ve şartlara bağlı olarak da toplantılar yapılabilir. Toplantılara Daimi Çalışma Grubu Başkanı veya TSÜAB Yönetim Kurulu Başkanı tarafından davet edilen TSÜAB dışından kişi ve kuruluşlar da katılabilir. 6

TSÜAB ÜRÜN DAİMİ ÇALIŞMA GRUPLARININ TEŞKİLİ, ÖZELLİKLERİ, ÇALIŞMA USUL ve ESASLARI, GÖREV ve SORUMLULUKLARI -2 Çalışma Gruplarının sayısı zaman içerisinde değişebilir. Mevcut olanlarına yenileri eklenebilir ve bazılarının ise isim veya kapsadıkları türlerde değişiklik yapılabilir. TSÜAB Yönetim Kurulu gerekli gördüğü takdirde, Çalışma Gruplarının oluşumu, çalışma usulleri ve faaliyetleri ile ilgili değişiklikler de yapabilir. Her bir Çalışma Grubu esas olarak kendi ihtisas alanına giren konularla ilgilenir. Belirli bir meselenin başka Çalışma Gruplarını da ilgilendiriyor olması durumunda, Çalışma Grubu o hususta kendi görüşünü bildirir. 7

TSÜAB ÜRÜN DAİMİ ÇALIŞMA GRUPLARININ TEŞKİLİ, ÖZELLİKLERİ, ÇALIŞMA USUL ve ESASLARI, GÖREV ve SORUMLULUKLARI -3 Her bir Çalışma Grubu kendi içerisinde gerekirse, belirli ürün veya ürünler üzerine odaklanan Alt Komiteler teşkil edebilir. Çalışma Grupları TSÜAB Yönetim Kurulu için uzmanlık bilgisi sağlayan danışma organları olarak hareket eder. Her bir Çalışma Grubu için katılımcı üyelerce bir Başkan, bir Başkan Yardımcısı ve iki katip üye seçilir. Çalışma Grupları belirlenmiş olan, standart gündem çerçevesinde faaliyetlerini tamamlar ve öngörülen format çerçevesinde raporlarını hazırlar 8

TSÜAB ÜRÜN DAİMİ ÇALIŞMA GRUPLARININ TEŞKİLİ, ÖZELLİKLERİ, ÇALIŞMA USUL ve ESASLARI, GÖREV ve SORUMLULUKLARI - 4 Ürün Daimi Çalışma Grupları nın temel işlevi, TSÜAB ın politika, görüş ve konumunu belirleme bağlamında katkılar yapmak,bir altyapı hazırlamaktır. Bu bağlamda Çalışma Gruplarının temel görevleri özet olarak; Gruba ait ürün veya ürün grubunda Tohumculuğun halihazır durumunu belirlemek, AR-GE, üretim, ticaret, pazarlama, finansman, ithalat, ihracat, istihdam, eğitim sorunları ile şirketlerin bu hususlarda karşılaşmakta oldukları engel ve kısıtlara ilişkin bilgileri tespit etmek ve değerlendirmek, Mevcut durum toplanan bilgiler ve değerlendirmeler ışığında; ilgili konularda tahmin, trend analizleri ve durum tahlilleri yapmak, Özelde alt-sektörün genelde ise tüm tohumculuğun gelişmesine yönelik öneriler geliştirmek ve sunmak şeklinde belirtilebilir.

TSÜAB ÜRÜN DAİMİ ÇALIŞMA GRUPLARININ TEŞKİLİ, ÖZELLİKLERİ, ÇALIŞMA USUL ve ESASLARI, GÖREV ve SORUMLULUKLARI - 6 Çalışma Grupları Üye görüşleri dikkate alınarak, TSÜAB tarafından belirlenmiş olan usul ve esaslar çerçevesinde, kendi olağan çalışmalarını etkili bir şekilde sürdürebilirler Her bir Çalışma Grubu çalıştıkları döneme özgü faaliyetlerini tamamladıktan sonra, muhafaza edilmek ve bastırılmak üzere bir rapor hazırlar. Raporun baş kısmında bir Yönetici Özetinin bulunması ve iki sayfayı geçmeyen bu kısımda toplantının temel tespit ve bulgularına yer verilmesi gerekir. Çalışma Grupları tarafından hazırlanacak raporlar TSÜAB tarafından bastırılacak ve tohumculuk sanayisi ile ilgili olan tüm paydaşlara iletilecektir. Gerekli ve uygun görülmesi durumunda Çalışma Grubu mesaisini uzatabilir ve başka toplantılar yapabilir. Daimi Çalışma Grubu her toplantının arkasından yaptığı tüm tespit ve teklifler ile aldığı kararları TSÜAB Yönetim Kuruluna bildirir. 10

2012 DE OLUŞAN PATATES GRUBUSONRASI Patates Grubu çalışmalarını genelde Nevşehir de yaptı. Rapor Taslağı hazırlandı Aynı yıl Aralık başında yapılan TSÜAB Çalıştayının ilk gününde, Grup Üyeleri grup dışındaki diğer patates tohumluğu üreticisi üyelerin görüşlerini de rapora dahil ederek rapora son şeklini verdiler. Rapor Özeti sunum haline getirildi ve Çalıştayın ikinci gün programında tüm TSÜAB üyelerine sunuldu. Çalıştay sonrasında, patatesle birlikte tüm çalışma gruplarının raporları Grup Başkanlarının, Başkan Yardımcılarının ve Yazmanlarının da katkıları ile TSÜAB Sekretaryası tarafından KİTAP haline getirilerek, tüm üyelere ve Bakanlık başta olmak üzere, tüm ilgili kurum ve kuruluşlara gönderildi. Ayrıca kitap gönderilmekle birlikte, raporlarda yer alan önemli bazı hususlar resmi yazışmalar ile de ilgililere iletildi. 11

NEDEN YENİDEN ORGANİZASYON -1- Hatırlanacağı üzere, 08 Eylül 2012 tarihinde o tarihlerdeki tüm üyelerimize (528 Üye) duyurulmak ve davet etmek suretiyle, Ankara İçkale Otelde, TSÜAB- ÜRÜN DAİMİ ÇALIŞMA GRUPLARI'nın oluşturulması için bir toplantı yapılmış ve ürün bazında aşağıdaki 5 ayrı temel grup oluşturulmuştu. Aynı toplantıda, Çalışma Gruplarının Kuruluş Gerekçelerini, Çalışma Usul ve Esaslarını, Grup raporlarının nasıl hazırlanacağını ve grupların devamlılığını anlatan bir sunum yapılmıştı. Ancak daha sonra, çeşitli vesilelerle bu grupların aktif olarak çalışmalarının gerekli olduğunun dile getirilmesine rağmen maalesef bu devamlılık sağlanamamıştır. Son olarak, geçtiğimiz Aralık ayı başında Antalya'da gerçekleştirilen Çalıştayımızda da birçok üyemiz tarafından, Çalışma Gruplarının Güncel Üye Sayıları ve Durumuna göre, yeniden teşkili ile mutlaka devamlı bir şekilde çalışmalarının gerekliliği ifade edilmiştir. 12

NEDEN YENİDEN ORGANİZASYON -2 - Son zamanlarda Bakanlığımız tarafından başlatılmış olan Mevzuat yenileme ve değişiklik çalışmalarında, her zamanki gibi, Sektörün görüş ve önerilerinin alınması son derece önem arz etmektedir. Üyelerimizden bu manada -gerektiğinde- istenilen görüş ve öneriler, çoğu zaman münferit birkaç üyemizden gelmekte, ürün grubunun (Örneğin Sebze, Örneğin Hububat gibi...) diğer tüm üyelerinin ortak görüşünü yansıtamamaktadır. Ayrıca, bazı hallerde münferit görüşler arasında zıtlıklar, çelişkiler de söz konusu olabilmektedir. Böyle durumlarda TSUAB Yönetim ve Sekretaryası tarafından bu tür görüşlerin toparlanmasında ve ilgili mercilere sunulmasında büyük zorluklar yaşanmaktadır. 13

NEDEN YENİDEN ORGANİZASYON -3- Oysaki Ürün Daimi Gruplarının teşkilinden ve kendilerinden beklenilen; gerek mevzuat gerekse diğer konularda, grubun tartışma ve görüşmeleri sonrasında, o ürün grubunun sorunlarının, çözümlere ait görüş ve önerilerinin grup üyelerince sadeleştirilmiş, herkesin üzerinde hem fikir olduğu raporlar halinde, ilgili mercilere ulaştırılmak üzere Yönetim Kuruluna sunulmasıydı. Bu çerçevede, TSÜAB ÜRÜN DAİMİ ÇALIŞMA GRUPLARININ YENİDEN OLUŞTURULMASI VE KENDİLERİNDEN BEKLENİLEN ÖLÇÜDE DAHA AKTİF OLARAK çalışmaları için grupların tekrar oluşturulmasına ihtiyaç doğmuştur. Yönetim Kurulumuzca, gelen teklifler doğrultusunda Çalışma Gruplarının oluşturulmasından hemen sonra, Mart Ayı'nın ikinci yarısından itibaren grupların ilk toplantılarını yaparak çalışmalarına başlamaları planlanmıştır. 14

PATATES TOHUMCULUĞUNDA ÖZEL SEKTÖR 15

ŞİRKET SAYILARINDA GELİNEN NOKTA Sertifikalı tohumluk ihtiyacının artması, Özel sektör firmalarının sayısının ve dolayısıyla üretilen tohumluk miktarının artmasını da beraberinde getirmiştir. 570 720 2 3 5 50 120 1960 1970 1980 1990 2000 2013 2014 Mart 2016 16

TSÜAB / Ürün Gruplarına Göre Üye sayıları Ürün Üye Sayısı HUBUBAT 303 ENDÜSTRİ BİTKİLERİ (Patates :132) 198 ÇAYIR MERA ve YEM BİTKİLERİ 88 SEBZE 177 YEMEKLİK BAKLAGİLLER 46 Ürün grubuna göre firma sayıları toplamı toplam firma sayısından fazladır. Bazı firmalar birden fazla ürün grubunda tohumluk üretimi yapmaktadırlar. 17

MART 2016 Patates Tohumculuğunda Önemli olan İller ve Firma sayıları Yıllara Göre Firma Sayıları 120 100 80 60 40 20 0 YILLARA GÖRE FİRMA SAYILARI 132 ÖNEMLİ İLLER FİRMA SAYISI Nevşehir 31 Adana 15 İstanbul 10 Niğde 7 Konya 6 Afyonkarahisar 5 Amasya 5 Bitlis 5 İzmir 5 Tokat 4 Bolu 3 Sivas 3 Antalya 2 Hatay 2 Kayseri 2 Samsun 2 Adıyaman 1 Ankara 1 Batman 1 Bursa 1 18

Özel Sektör Payı Hususunda Bir Örnek (%) 100 90 BUĞDAY ARPA 87 80 70 60 64 50 40 30 20 10 0 Patates Tohumluğunun tamamı % 100 Özel Sektör Tarafından üretilmektedir 19

Mahsul Patates Üretimi İle İlgili Bazı Veriler Ekilen Alan Hasat Edilen Alan (Dekar) (Dekar) Üretim (Ton) Verim (kg/da) 2006 1.579.084 1.578.379 4.366.180 2.766 2007 1.525.975 1.525.123 4.227.726 2.772 2008 1.478.883 1.478.123 4.196.522 2.839 2009 1.428.738 1.426.841 4.397.711 3.082 2010 1.388.660 1.388.268 4.513.453 3.251 2011 1.429.849 1.415.136 4.613.071 3.260 2012 1.720.867 1.704.039 4.795.122 2.814 2013 1.250.297 1.249.436 3.948.000 3.160 2014 1.297.032 1.283.919 4.166.000 3.245 2015 1.538.787 1.538.022 4.760.000 3.095 KAYNAK: TÜİK Ortalama patates üretim alanı : 1,5 Milyon da. Ortalama Üretim Miktarı : 4,5 Milyon ton. Ortalama Verim : 3 bin Kg/da. 20

Patates Tohumu Üretimi ve İthalatı İle İlgili Bazı Veriler Kaynak: GTHB BÜGEM ÜRETİM (TON) PATATES TOHUMLUĞU İTHALAT (TON) Patates Tohumu İthalatı İTHALAT (BİN DOLAR) 2006 75.138 17.893 12.607 2007 44.919 17.606 17.141 2008 45.651 12.845 13.650 2009 58.877 9.590 7.870 2010 70.654 22.025 16.331 2011 96.295 20.788 18.794 2012 185.485 18.997 14.822 2013 150.908 8.041 7.124 2014 163.269 18.823 16.505 2015 175.396 38.440 24.162 21

ÜRETİM İHTİYAÇ 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 Ekim Alanı (da) 1.478.883 1.428.738 1.388.660 1.429.849 1.720.867 1.250.297 1.297.032 Ekim Normu(Kg/da) 300 300 300 300 300 300 300 Toh. İhtiyacı (ton) 492.000 476.000 462.000 476.000 573.000 416.000 432.000 Toh. Üretimi (ton) 45.651 58.877 70.654 96.295 185.485 150.908 163.269 Üretim/İhtiyaç (%) 9,2 12,3 15,2 20,2 32,3 36,2 37,7 Her yıl ülkemizde ortalama 1,5 Milyon da. Alanda patates ekimi yapılmaktadır. İhtiyaç duyulan sertifikalı patates tohumluğu miktarı yaklaşık 400 450 bin ton dur. Halihazırda, İhtiyacımız olan tohumluğun yaklaşık %35 i sertifikalı olarak üretilmektedir. Aradaki fark Çiftçinin ihtiyacı olan tohumluğu kendi mahsulünden ayırmak suretiyle karşılanmaktadır. Esas olan tüm ekim alanlarında sertifikalı tohumluk kullanılmasıdır. Tohumculuk sektörümüzün çabası bu yöndedir. 22

Patates Sektöründe Özel Sektör Açısından Öne Çıkan Temel Sorunlar Ve Öneriler 23

Patates Sektöründe Özel Sektör Açısından Öne Çıkan Temel Sorunlar Ve Öneriler İthalat ve sertifikasyon işlemlerinde laboratuvar analizlerindeki yığılmalar ve bu suretle yaşanan gecikmeler Tohumluk Üretim Alanlarının Ayrılması Depoların Modernizasyonu 24

TSÜAB Bünyesinde Kurulacak Şirkete Sertifikasyon Yetki Devri Yapılması Tohumluk patates sertifikasyon işlerinin daha hızlı ve etkin yapılması Uluslararası kabul görecek bir sertifikasyon sisteminin AB standartlarında kurulması Bu amaçla Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ile koordineli olarak çalışacak TSÜAB bünyesinde kurulacak şirketle bu çalışmaların yürütülmesi 25

Tohumluk Üretim Alanlarının Ayrılması Yüksek kademede üretilecek tohumlukların dikimi için özel havzaların tohumluk üretim alanları yönetmeliğine dahil edilmesi gerekmektedir. Burada üretim yapan firma ve üreticilerin desteklenmesi, yemeklik patates üretimlerininyaptırılmaması gereklidir. 26

Depoların Modernizasyonu Depo kayıplarını düşürmek, yetiştirilen tohumluk materyallerini daha uzun süre sağlıklı bir şekilde saklamak çok önemlidir. Yemeklik ve tohumluk patateslerin altı aydan fazla bir süre depolandığı düşünüldüğünde depo maliyetleri çok önemlidir. İç Anadolu da doğal yeraltı depolarının belirli bir proje ve ruhsat kapsamında teşvik kapsamı içine alınması gereklidir. 27

NEVŞEHİR TOHUMLUK PATATES DEĞERLENDİRME TOPLANTISI 23.01.2014 Nevşehir de özel 0larak Patates konusunun ele alındığı bir toplantı yapılmıştır. (Bakanlık yetkilileri ile Kızılcahamam da yapılan istişare toplantısında alınan karar uyarınca ) Bu toplantı, Bakanlık, Tohumculuk Daire Başkanlığı yetkilileri, patates üreticisi firmaların temsilcileri ve patates üretiminin yoğun olarak yapıldığı illerden İl müdürlerinin katılımı ile yapılmıştır. Toplantıda, patates tohumu üretimi sorunları ile bu seneki Patates Tohumluğu azlığı ve ihtiyacın nasıl karşılanabileceği konuları da ele alınmıştır.

NEVŞEHİR TOHUMLUK PATATES DEĞERLENDİRME TOPLANTISI 23.01.2014 NEVŞEHİR TOPLANTISI SONUÇLARI SORUNLAR ÇÖZÜM ÖNERİLERİ Üretilen sertifikalı tohumluk patateslerin yeterli talep bulamaması Çiftçilere ödenen sertifikalı tohumluk kullanım desteğinin en az 300 TL/ton veya 100 TL/da (mevcut 40 TL/da) seviyesine yükseltilerek talebin arttırılması Tohumluk patates üretim desteğinin kaldırılması ve bu desteğin tohumluk kullanım desteğine aktarılması Tohumluk patates kullanımını özendirecek bilgilendirme, markalaşma gibi çalışmaların arttırılması Yurt içinde yüksek kademe tohumluk patates üretimi yapan üreticilerin ve üretimlerin desteklenmesi Tohum üretimi yatırımı yapan kuruluşların konuya ilgilerinin azalması şevklerinin kırılması Sertifikasyon işlemlerinde yaşanan bürokratik engellerin kaldırılması, bilhassa analiz sürelerinin kısaltılması Tohumluk patates ithalat ve üretim politikalarının uzun vadeli belirlenmesi ve yapılan değişikliklerde makul geçiş sürelerinin uygulanması 29

NEVŞEHİR TOPLANTISI SONUÇLARI SORUNLAR ÇÖZÜM ÖNERİLERİ Tohumluk patates üretim sisteminin sürdürülebilirliği ve sürekliliğinin olmaması Tohumluk üretimi için mutlaka gerekli olan temiz alanların hızla kaybedilmesi Ülkemize özgü tamamen sertifikalı tohumluk patates üretimine odaklanmış bir sertifikasyon organizasyonu ve kuruluşunun kurulması** Bütün sektöre hitap edecek ortak bir doku kültürü laboratuvarı kurulması Yemeklik ve tohumluk üretim alanlarının kesin biçimde birbirinden ayrılması ÇKS sisteminde münhasıran patates tohumluğu üretimi için tapulu veya tapusuz bütün üretim parsellerini sisteme dâhil edecek biçimde yeniden düzenlenme yapılması Yemeklik patateslerin tohumluk olarak kullanılması Yeni zararlı organizmaların yayılması Bakanlığımız birimlerince, yeterli ve etkin bir kontrol yapılacak biçimde denetimlerin arttırılması Patates güvesi ile ilgili etkin bir mücadele eylem planının uygulamaya konulması 30

Tayfur ÇAĞLAYAN Genel Sekreter 29 MART 2016 AVANOS NEVŞEHİR Double Tree Hilton