TOPLUMSAL TABAKALAŞMA ve HAREKETLİLİK
TOPLUMSAL TABAKALAŞMA Ü s t S ı n ı f Orta Sınıf Alt Sınıf
TOPLUMSAL TABAKALAŞMA Toplumsal tabakalaşma dünya yüzeyindeki jeolojik katmanlara benzetilebilir. Toplumların, daha çok tercih edilenin (ayrıcalıklı olan) en üstte daha az ayrıcalıklı olanında en alta yakın olduğu bir hiyerarşi içinde tabakalardan oluşmuş bir yapı olduğu düşünülebilir. Tarihsel olarak toplumlarda dört tabakalaşma sistemi gözlenebilir: 1. Kölelik 2. Kast 3. Toplumsal konum 4. Sınıf
1. Kölelik Yasa ve geleneğin insanların bir mal olarak başkasının mülkü sayan bir sistemdir
2. Kast Toplumdaki yerin doğumla belirlendiği ve değiştirilemediği kalıtıma dayanan bir sitemdir. Hindistan da yeniden doğuma ilişkin Hindu inancıyla eşleştirilen bu sistemde doğduğu kast ın toplumsal konumuna ve özelliklerine sahip olan birey kastını değiştiremez.
3. Toplumsal Konumlar Avrupa feodalizminin bir parçasıydı. Feodal toplumsal konumlar birbirlerine karşı farklı hak ve yükümlülükleri olan tabaklardan oluşmuştu. Aristokratlar ve soylu toprak beyleri, din adamlar ilk iki ayrıcalıklı toplumsal konumu temsil ederken üçüncü toplumsal konum serfler tüccar ve zanaatkârlardı.
4. Sınıf Üst Sınıf Orta Sınıf Alt Sınıf Sınıf sistemleri kölelik, kast ve toplumsal konumlardan pek çok bakımdan farklıdır. Sınıf bireylerin sürdürebildikleri yaşam tarzını çok güçlü biçimde etkileyebilen ve ortak ekonomik kaynakları paylaşan büyük ölçekli insan grubu olarak tanımlanabilir (Giddens, 2005, s.284)
Tabakalaşma Kuramları Üst Sınıf Orta Sınıf Karl Marks Max Weber Alt Sınıf
Tabakalaşma Kuramları Üst Sınıf Orta Sınıf Alt Sınıf Karl Marks Marks yaşadığı dönemde sanayi toplumlarında iki temel toplumsal sınıf tanımlar. Bunlar üretim araç ve gereçlerin sahipleri olan kapitalistler ve onlara emek güçlerini satan işçi sınıfı (proletarya). Marks artık değer olarak tanımlanan kaynaklanan kaynakla zenginleşen kapitalistler ile işçi sınıfı arasında bir çatışma öngörmüştür. Ancak Sanayileşmenin ve vahşi kapitalizmin en şiddetli dönemlerinde yaşayan K. Marks ın temelde iki sınıftan oluşan tabakalaşma kavramsallaştırması, sanayi sonrası toplumlarda artan işbölümü ve sosyal ve mesleki farklılaşama karşısında kendisinden sonra gelen sosyologlarca eleştirilmiştir.
Tabakalaşma Kuramları Üst Sınıf Orta Sınıf Alt Sınıf Max Weber Weber de toplumu güç ve kaynaklar üzerinde yaşanan çatışmalarla tanımlamaya çalışır. Weber e göre sınıf ayrılıkları sadece üretim araç gereçlerinin sahipliğinden ya da denetiminden değil, mülkiyetle doğrudan ilişkili olmayan ekonomik etkenlerden kaynaklanmaktadır. Bu tür kaynaklar arasında insanların elde edebildikleri işlerin türünü belirleyen becerileri ve nitelikleri bulunmaktadır. Örneğin bir fabrikada çalışan yönetici ya da memurlar (beyaz yakalılar) işçilerden (mavi yakalılar) daha fazla kazanırlar. Bunun nedeni diplomalar dereceler ve onları iş piyasasında daha değerli kılan becerileridir. Weber in kuramında statü başkaları tarafından yüklenen toplumsal onur ya da saygınlık bakımından toplumsal yapıda farklılık yaratır.
Toplumsal Hareketlilik Toplumsal hareketlilik kavramı toplumda birey ya da grupların fiziksel ya da toplumsal çevrede herhangi bir hareketini ifade eder. Fiziksel hareketlilik: Genellikle göç biçimindedir. Toplumsal hareketlilik: Bireylerin toplumdaki sosyal ve ekonomik statülerinin değişmesini içerir. Yatay ve dikey biçimde gerçekleşir.
Toplumsal Hareketlilik A. Yatay Toplumsal Hareketlilik: Bireyin toplumdaki var olan sosyo-ekonomik statüsünden benzer bir sosyo-ekonomik statüye geçişidir.. Örneğin bir başkasının oto tamir atölyesinde çalışan bir elektrikçinin, bir firmada benzer ekonomik koşullarda elektrikçi olarak işe başlaması.
Toplumsal Hareketlilik B. Dikey Toplumsal Hareketlilik: Bireyin içinde bulunduğu toplumsal sınıftan aşağı ya da yukarı bir sınıfa geçişi söz konusudur.
Toplumsal Hareketlilik B1. Yukarı Dikey Toplumsal Hareketlilik: Farklı kuşaklar arasında olabileceği gibi aynı kuşakta da gerçekleşebilir. Farklı kuşaklar arasında gerçekleşen yukarı dikey toplumsal hareketlilikte, babası işçi olan bir çocuğun yetişkin olmasıyla beraber aldığı eğitimin etkisiyle öğretmen olması daha üst bir toplumsal sınıfa geçmesi bir örnek oluşturabilir. Aynı kuşakta gerçekleşen yukarı dikey toplumsal hareketlilikte bir iş yerinde memur olarak çalışan bir bireyin aldığı eğitim ve / veya deneyim (başarıları) sonucunda yönetici olması daha yüksek bir ekonomik güce ve sosyal statüye sahip olarak daha üst bir sosyo-ekonomik sınıfa geçmesi bir örnek oluşturabilir.
Toplumsal Hareketlilik B2. Aşağı Dikey Toplumsal Hareketlilik: Birey içinde bulunduğu sosyal sınıftan daha alt bir sosyal sınıfa düşer. Örneğin; büyük bir işyeri sahibi olan bireyin iflas etmesiyle bir işyerinde işçi olarak başlaması, babası ve annesi yüksek sosyo ekonomik bir sınıfta yer alan bireyin çeşitli nedenlerle bir işyerinde ücretli işçi olarak çalışması bu duruma ilişkin örnekler olabilir.
Aynı Irmağa İki Kez Giremezsiniz Herakleitos Toplumsal Değişim
Toplumsal Değişim 1. Hiçbir toplum durağan değildir. 2. Değişme hem bireyler hem de toplumlar için kaçınılmazdır. 3. Her değişme bir gelişmeyi ifade etmez. Değişme kavramının yönü belirsizdir. İleri doğru olabileceği gibi geriye doğru da olabilir. 4. Toplumsal değişmede toplumsal ilişkiler ağı ve bu ilişkiler ağını belirleyen kurumların değişmesinden söz edilebilir. 5. August Comte, Karl Marks, Herbert Spencer, Emile Durkheim, Talcot Pason toplumsal değişmeye ilişkin çalışmalarıyla bilinir.
Toplumsal Değişim Neler Değişir? Toplumsal rol ve statüler Ekonomik ilişkiler Üretim biçimleri İşbölümü Nüfusun yapısı Nüfusun artış hızı Aile biçimleri Aile ve akrabalık ilişkileri Gelenek görenekler Teknoloji Eğitimin amacı, süreçleri ve yapısı Çocuk yetiştirme yöntemleri Cinsel davranış, tutum ve değerler Kitle iletişim sistemleri Dil
Toplumsal Değişim Toplumsal Değişmeye Neden Olan Etmenler 1. Coğrafi etmenler (yer altı ve üstü zenginlikler) 2. Nüfussal etmenler 3. Din 4. Düşünceler (paradigmalar) 5. Liderler 6. Askerler 7. Savaşlar 8. Buluşlar ve keşifler 9. Teknoloji
Toplumsal Değişim Toplumsal Değişme Tipleri Serbest Değişmeler: Toplumda gerçekleşen nüfus artışı, fikir akımları, buluş ve keşifler, kültür birikimi gibi iç etmenlerin ya da yabancı bir kültürle temas gibi dış çevreden gelen etmenler ortaya çıkan değişmelerdir. Zorlayıcı Etmenler: Değişmenin ve değişmeye ilişkin etmenlerin zorla topluma kabul ettirilme süreci içinde yer alan etmenleri kapsar. Örneğin zorunlu ödemeler, hapis sürgün yada ölüm cezası gibi yaptırımları olan değişme etmenleri bu grupta yer alır.