İZMİR DE SÜT HAYVANCILIĞI Şebnem BORAN Gözde SEVİLMİŞ Süt özellikle protein, yağ, vitamin (C vitamini hariç) ve mineraller (başta kalsiyum ve fosfor olmak üzere) gibi beslenmede çok önemli olan toplam 85 besin öğesini içermesi ile sağlıklı beslenmenin temel unsurudur. Günümüzde son zamanlarda çok geniş bir sektör olan süt sektöründe yatırımlar hız kazanarak üretimde artışlar yaşanmaktadır. Geleneksel metodlardan ziyade modern tesislerde işlenen daha sıhhi ve uzun ömürlü süt ve süt ürünlerine yönelik talep de artmaktadır. Süt ve süt ürünleri sektörü kentimiz ekonomisinin önemli üretim dallarından biridir. Türkiye süt üretiminin % 10 u İzmir de gerçekleşmektedir. İlimizde 368.295 sığır, 370.125 koyun ve 145.820 keçi mevcuttur. İlimiz büyükbaş hayvan varlığının % 52 sini süt sığırı oluşturmaktadır. İlimizde hayvan sayısı diğer illere oranla çok yüksek olmamasına rağmen, yetiştirilen ırklar ve hayvan başına elde edilen verimler ve hayvansal ürünlere dayalı gıda sanayi dikkate alındığında toplam verim miktarları yüksek olmaktadır. Sığır varlığının % 97 si saf kültür ve melez hayvanlardan oluşmakta olup, yıllık toplam sığır sütü üretimi 1.010.884 ton, toplam süt üretimi 1.051.572 ton, hayvan başına ortalama yıllık süt verimi 5,47 tondur. Soy kütüğüne kayıtlı işletmelerde ise ortalama süt verimi yıllık 6,5 ton olup, AB süt verimliliğine yakınlaştığı görülmektedir. 8
Tablo 1. İzmir İli Süt Üretimi YILLAR Toplam Hayvan Varlığı(baş) Sağılan Hayvan Varlığı (baş) Toplam Süt Üretimi (ton) Ortalama Süt Verimi (ton/yıl) 2005 279.190 134.128 670.703 5,00 2006 362.282 182.298 904.159 4,96 SIĞIR 2007 369.477 196.038 1.046.701 5,34 2008 368.591 190.258 1.041.623 5,47 2009 368.295 193.752 1.010.884 5,22 2005 441.406 252.880 38.150 0,15 2006 445.926 266.062 40.185 0,15 KOYUN 2007 429.419 265.052 39.348 0,15 2008 402.968 224.303 32.360 0,14 2009 370.125 203.612 29.454 0,14 2005 189.249 105.519 14.365 0,14 2006 192.741 103.712 14.260 0,14 KEÇİ 2007 185.386 117.392 15.610 0,13 2008 158.111 88.789 10.211 0,12 2009 145.820 84.850 11.234 0,13 Kaynak: İzmir Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü Yıllar itibariyle kentimizdeki toplam süt üretimi aşağıda yer alan grafikte yer verilmiştir. Grafik 1. İzmir İli Yıllara Göre Toplam Süt Üretimi (Ton) İlimiz hayvansal üretim değerinin % 35 ini süt üretimi oluşturmaktadır. 9
İzmir de 2011 yılı itibariyle süt üretiminin % 57 si soğuk zincire alınmıştır. Üretimin tamamının soğuk zincire alınması hedeflenmektedir. Bununla birlikte, ülkemizde özellikle modern süt üretim ve işleme tesislerine ihtiyaç bulunmakta ve bu alanda yatırım potansiyeli bulunmaktadır. Çiğ süt üretimin artışının yanında sektör sanayi bakımından da gelişme kaydetmiştir. Sektörde yer alan işletmeler, teknolojik seviyeleri ile dünya pazarında rekabet edebilecek düzeydedir. Ancak sektör bu gelişmelerin yanında genel olarak pek çok sorunla baş etmek zorunda kalmaktadır. Sektörde karşılaşılan engeller arasında; Hijyenik olmayan koşullarda gerçekleşen ve denetlenmeyen süt üretimi, Sağlıklı süt üretimi için altyapı eksikliği, Sağlıklı koşullarda hayvan bakılamaması nedeniyle yaşanan hayvan kaybı, Süt hayvanlarının veriminin düşük olması, Üreticilerin çok az bir bölümünün birlik veya kooperatif çatısı altında örgütlenmiş olması, Sektörde küçük aile işletmelerinin yer alması, Sokak sütçülüğünün halen var olması, Süt sanayiinde kapasite kullanımının; o Pazarlama sorunları, o Araştırma ve geliştirme faaliyetleri için yeterince kaynak ayrılamaması, o Kaynak kullanım yetersizliği, o Kaliteli hammadde temin edilememesi, o Hammadde temini ve pazarlamasındaki mevsimsel dalgalanmalar gibi nedenlerle yetersiz olması, Nitelikli işgücünün sektörde az yer alması, Teknoloji eksikliği yer almaktadır. Sektörün sorunlarında kilit nokta ise fiyatların dalgalı bir seyir izlemesidir. Mevsimsel olarak süt fiyatların dalgalı bir seyir izlemesi nedeniyle süt üreticilerinin geleceğe dönük planlama yapamaması ve bu durumdan zarar görmesinin önüne geçilebilmesi için süt fiyatlarında istikrarın sağlanmasına yönelik çalışmalar yapılmalıdır. 10
Hayvan sağlığı ve refahı konusundaki eksiklikler nedeniyle hayvan kayıpları yaşanmaktadır. Aşılamada yaşanan eksiklikler ise bu durumun en önemli nedenlerinden biridir. Bu kapsamda daha sağlıklı koşullarda hayvan bakımının sağlanmasına önem verilmelidir. Ülkemizde iyi bir süt toplama sisteminin bulunmaması, soğuk depolama ile soğuk zincirin de eksikliklerinin olması çiğ sütün kalitesini düşürmektedir. Özellikle gıda güvenliği konusunun önem kazanmasıyla birlikte sektörde ilgili düzenlemelerin yapılması gerekmektedir. Süt hijyeni için sütün sağımından, toplanmasına ve işlenmesine kadar olan süreçte süt işletmelerinin dikkat etmesi gereken birçok konu bulunmaktadır. Sonuç olarak sektörün sorunlarının bir an önce çözüme kavuşturulması için; Her bölgede, her işletmede AB standartlarında üretim yapılmasının sağlanması, Üreticiye altyapı teşviklerinin verilmesi, Hayvan hastalıkları ile mücadele edilmesi, Hayvan refahına yönelik çalışmaların arttırılması, Kayıt sistemimizdeki eksikliklerin giderilmesi, Sağlıklı ve hijyenik süt üretimi yapan üreticilerin teşvik edilmesi, Sağlıklı süt tüketimi konusunda halkı bilinçlendirmek amaçlı eğitim, yayım ve tanıtım faaliyetlerine ağırlık verilmesi, Süt tüketiminin arttırılmasına yönelik bilgilendirme ve tanıtım çalışmalarının arttırılması, Süt mamullerinde KDV oranın düşürülmesi, Tağşişli ürünlerin önüne geçilmesi, Çiğ sütteki bakteri yükünü ve somatik hücre sayısını AB standartlarına ulaştırılması, sütün toplanması ve taşınması aşamasında meydana gelen kayıpları önlemek için süt toplama ağı ve soğuk zincirin altyapısının oluşturulması, Sektörün gelişimi için Ar-Ge faaliyetlerine pay ayrılması ve teknolojik gelişmelerin yakından takip edilmesi, Süt sanayicilerinin üretimden pazarlamaya kadar ki süreçte etkinliği dikkate alınarak AB de olduğu gibi örgütlenmesi, süt ürünü işleyen tesislerin modernizasyonunun sağlanması gerekmektedir. Bu kapsamda sektörün gelişimi için sorunlara yönelik olarak kalıcı çözümlerin bir an önce getirilmesini diliyoruz. Avrupa Birliği mevzuatına uyum sürecinde, AB standartlarında üretim yapılması ve özellikle de halk sağlığı için ülkemizde süt tüketiminin arttırılması gerektiği düşüncesindeyiz. 11
Kaynaklar: www.igeme.org.tr, Süt Ürünleri Raporu, 2010. http://www.sutdunyasi.com/news.html. II. Süt ve Süt Ürünleri Sempozyumu, Ege Üniversitesi,5-6 Aralık 2007. www.setbir.org.tr, Süt ve Süt Ürünleri Ortak Piyasa Düzeni Raporları. İzmir Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü 12