SAYILARLA TÜRKİYE EKONOMİSİ

T.C. BAŞBAKANLIK DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI MÜSTEŞARLIĞI SAYILARLA TÜRKİYE EKONOMİSİ GELİŞMELER (1980-2001) TAHMİNLER (2002-2005) AĞUSTOS 2002

Yayõn ve referans olarak kullanõlmasõ Devlet Planlama Teşkilatõnõn iznini gerektirmez; İnternet adresi belirtilerek yayõn ve referans olarak kullanõlabilir. Bu e-kitap, http://ekutup.dpt.gov.tr/ adresindedir. Bu yayõn 1000 adet basõlmõştõr. Elektronik olarak, 1 adet pdf dosyasõ üretilmiştir.

İÇİNDEKİLER Sayfa No I. 1980-2001 DÖNEMİNDEKİ TEMEL EKONOMİK VE SOSYAL GÖSTERGELER... 1 II. 2002-2005 DÖNEMİ MAKROEKONOMİK ÖNGÖRÜLER... 58 III. YAPISAL REFORMLAR... 66 i

TABLOLAR Sayfa No TABLO: 1- GAYRİ SAFİ MİLLİ HASILA... 5 TABLO: 2- FERT BAŞINA GSMH VE GSYİH... 6 TABLO: 3- YURTİÇİ TASARRUFLARIN VE SABİT SERMAYE YATIRIMLARININ GSMH İÇİNDEKİ PAYI... 7 TABLO: 4- SABİT SERMAYE YATIRIMLARI... 8 TABLO: 5- SEKTÖRLER İTİBARIYLA SABİT SERMAYE YATIRIMLARI (TOPLAM)... 9 TABLO: 6- SEKTÖRLER İTİBARIYLA SABİT SERMAYE YATIRIMLARI (ÖZEL)... 10 TABLO: 7- SEKTÖRLER İTİBARIYLA SABİT SERMAYE YATIRIMLARI (KAMU)... 11 TABLO: 8- DIŞ TİCARET VE CARİ İŞLEMLER DENGELERİNİN GSMH'ya ORANLARI... 12 TABLO: 9- TOPLAM İHRACAT... 13 TABLO: 10- TOPLAM İTHALAT (Altõn Hariç) VE İHRACATIN İTHALATI KARŞILAMA ORANI... 14 TABLO: 11- TURİZM GELİRLERİ... 15 TABLO: 12- ULUSLARARASI REZERVLER... 16 TABLO: 13- YABANCI SERMAYE... 17 TABLO: 14- DIŞ BORÇLAR... 18 TABLO: 15- DIŞ BORÇ GÖSTERGELERİ... 19 TABLO: 16- DÖVİZ KURLARI... 20 TABLO: 17- BAŞLICA PARASAL GÖSTERGELER-ÖZET... 21 TABLO: 18- AYLIK İÇ BORÇLANMA FAİZ ORANLARI... 22 TABLO: 19- MENKUL KIYMETLER BORSALARINDA ÇEŞİTLİ GÖSTERGELER... 23 TABLO: 20- KAMU KESİMİ BORÇLANMA GEREĞİNİN BÜTÇE TÜRLERİNE GÖRE DAĞILIMI... 24 TABLO: 21- KONSOLİDE BÜTÇE GELİR VE HARCAMALARININ GSMH'YA ORANI (%)... 25 TABLO: 21- KONSOLİDE BÜTÇE GELİR VE HARCAMALARININ GSMH'YA ORANI (%) (Devamõ)... 26 TABLO: 22- KONSOLİDE BÜTÇEYE İLİŞKİN BAZI GÖSTERGELER... 27 TABLO: 22- KONSOLİDE BÜTÇEYE İLİŞKİN BAZI GÖSTERGELER (Devamõ)... 28 TABLO: 23- KONSOLİDE BÜTÇE VERGİ GELİRLERİ BORÇ ÖDEMELERİ İLİŞKİSİ... 29 TABLO: 23- KONSOLİDE BÜTÇE VERGİ GELİRLERİ BORÇ ÖDEMELERİ İLİŞKİSİ (Devamõ)... 30 TABLO: 24- TOPLAM VERGİ YÜKÜ... 31 TABLO: 25- İÇ BORÇ STOKU... 32 TABLO: 26- ÖZELLEŞTİRME GELİR VE GİDERLERİ... 33 TABLO: 27- TOPTAN EŞYA FİYATLARI ENDEKSİ... 34 TABLO: 28- KENTSEL ALANLAR TÜKETİCİ FİYATLARI ENDEKSİ... 34 TABLO: 29- TARIMSAL ÜRÜN ORTALAMA ALIM FİYATLARI... 35 TABLO: 30- TARIMSAL ÜRÜN ORTALAMA ALIM FİYATLARI DEĞİŞİMİ... 36 TABLO: 31- SULANAN ALAN... 37 TABLO: 32- ELEKTRİK ENERJİSİ ÜRETİMİ... 38 TABLO: 33- ELEKTRİĞİ OLAN KÖY SAYISI... 39 TABLO: 34- KARAYOLLARI YOL AĞI... 40 TABLO: 35- TELEKOMÜNİKASYON HİZMETLERİ... 41 ii

TABLO: 36- KIRSAL TELEFON İRTİBATI... 42 TABLO: 37- NÜFUS... 43 TABLO: 38- KENT VE KIR NÜFUSU... 44 TABLO: 39- DEMOGRAFİK HIZLAR... 45 TABLO: 40- SOSYAL SİGORTA PROGRAMLARININ KAPSADIĞI NÜFUS... 46 TABLO: 41- MAAŞ VE ÜCRETLERDEKİ GELİŞMELER... 47 TABLO: 42- YURTİÇİ İŞGÜCÜ PİYASASINDA GELİŞMELER... 48 TABLO: 43- SAĞLIK PERSONELİ... 49 TABLO: 44- SAĞLIK GÖSTERGELERİ... 50 TABLO: 45- BÜTÇE İÇERİSİNDE SAĞLIK HİZMETLERİ... 51 TABLO: 46- OKULLAŞMA ORANLARI... 52 TABLO: 47- BÜTÇE İÇERİSİNDE EĞİTİM HİZMETLERİ... 53 TABLO: 48- KÖYE GÖTÜRÜLEN İÇMESUYU HİZMETLERİ... 54 TABLO: 49- ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİ İÇİN YAPILAN HARCAMALAR... 55 TABLO: 50- BİTİRİLEN ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ PROJELERİ... 56 TABLO: 51- KÜÇÜK SANAYİ SİTELERİ İÇİN YAPILAN HARCAMALAR... 57 iii

GİRİŞ Bu çalõşmanõn amacõ, 1980-2001 döneminde Türkiye de ekonomik ve sosyal alanlarda sağlanan başlõca gelişmeleri incelemek, 2002-2005 dönemine ait makroekonomik tahmin ve öngörüleri sunmak ve yakõn zamanda gerçekleştirilen yapõsal reformlarõ özetlemektir. 1. 1980-2001 DÖNEMİNDEKİ TEMEL EKONOMİK VE SOSYAL GÖSTERGELER a. Milli Gelirdeki Gelişmeler 1980 li yõllarla birlikte Türkiye de ekonomik büyüme stratejisi önemli bir değişim geçirmiştir. 1980 öncesi dönemde uygulanan ithal ikameci büyüme stratejisi terk edilerek dõşa açõk büyüme stratejisi uygulamaya konulmuştur. Bu dönemde uygulanan büyüme stratejisi, temel olarak, verimlilikte artõş sağlamayõ ve ekonominin rekabet gücünü artõrmayõ amaçlamõştõr. Bu çerçevede, piyasa ekonomisinin kurumsallaşmasõ yönünde adõmlar atõlmõştõr. Ekonominin dõş rekabete açõlmasõ, kamunun doğrudan üretim faaliyetlerinden çekilerek altyapõ yatõrõmlarõna yönelmesi ve mali piyasalarõn serbestleştirilmesi piyasa ekonomisinin kurumsallaşmasõ yönünde atõlan başlõca adõmlardõr. 1980-2001 döneminde GSMH yõllõk ortalama 3,65 dolayõnda artõş göstermiştir. Fert başõna milli gelir 1980 yõlõnda 1.570 ABD dolarõ iken, yõllõk ortalama yüzde 1,5 dolayõnda bir artõş göstererek 2001 yõlõnda 2.143 ABD dolarõna yükselmiştir. Satõnalma Gücü Paritesine göre 1980 yõlõnda 2.299 ABD dolarõ olan fert başõna milli gelir ise 2001 yõlõnda 6.082 ABD dolarõna yükselmiştir. 1980 yõlõnda yüzde 21,8 olan sabit sermaye yatõrõmlarõnõn milli gelir içerisindeki payõ 1993-1997 döneminde yüzde 25 civarõna yükselmiş, izleyen yõllarda gerileme göstererek 2001 yõlõnda yüzde 18,4 olarak gerçekleşmiştir. Sabit sermaye yatõrõmlarõnda kamu kesiminin payõnõn azalmasõna paralel olarak özel kesimin payõnda artõş gözlenmiştir. Sabit sermaye yatõrõmlarõ içerisinde 1980 yõlõnda yüzde 60 olan özel kesim payõ 1995 yõlõnda yüzde 82,5 e yükselmiş, 2001 yõlõ itibarõyla ise yüzde 69,1 düzeyine gerilemiştir. Toplam sabit sermaye yatõrõmlarõnõn sektörel bileşimi incelendiğinde, tarõm, madencilik ve imalat sanayinin paylarõnõn azaldõğõ, ulaştõrma, turizm, eğitim ve sağlõk sektörlerinin payõnõn arttõğõ görülmektedir. Enerji ve konut sektörlerinin payõ ise istikrarsõz bir seyir izlemiştir. b. Dõş Ticaretteki Gelişmeler Ekonominin dõşa açõlmasõna paralel olarak ihracat ve ithalat hacminde önemli artõş yaşanmõştõr. Dõş ticaret hacmi 1980 yõlõnda 10,8 milyar dolar iken, 2001 yõlõnda 74,8 milyar dolara yükselmiştir. İstikrarsõz bir seyir izlemekle birlikte dönem başõnda yüzde 6,6 olan dõş ticaret açõğõnõn milli gelire oranõ dönem sonunda yüzde 3,1 olarak gerçekleşmiştir. 1987 yõlõna kadar cari işlemler fazla verirken izleyen yõllarõn önemli bir bölümünde cari işlemler açõk vermiştir. 1

İhracat 1980 yõlõndaki 2,9 milyar dolarlõk düzeyinden 2001 yõlõnda 31,3 milyar dolar düzeyine yükselmiştir. İhracattaki yõllõk ortalama artõş oranõ yüzde 12 dolayõnda gerçekleşmiş, toplam ihracat içerisinde sanayinin payõ yüzde 36 dan yüzde 91,6 ya yükselmiştir. İthalat 1980 yõlõndaki 7,9 milyar dolarlõk düzeyinden 2001 yõlõnda 40,4 milyar dolar düzeyine yükselmiştir. İthalattaki yõllõk ortalama artõş oranõ yüzde 8,1 dolayõnda gerçekleşmiş, toplam ithalatõn GSMH içerisindeki payõ yüzde 11,3 den yüzde 27,5 e yükselmiştir. c. Turizm Türkiye son yõllarda çok önemli bir turizm odağõ haline gelmiş bulunmaktadõr. 1980 yõlõnda sadece 326 milyon dolar olan turizm gelirleri, yaklaşõk 24 kat artarak 2001 yõlõnda 8,1 milyar dolar düzeyine yükselmiştir. Turizm gelirlerindeki yõllõk ortalama artõş oranõ yüzde 16,5 olmuştur. d. Yabancõ Sermaye 1980 li yõllarõn başõnda ihmal edilebilecek düzeylerde bulunan fiilen gelen doğrudan yabancõ sermaye tutarõ 2000 yõlõna kadar oldukça düşük düzeylerde kalmõş, 2001 yõlõnda önemli bir artõş göstererek 3,3 milyar dolara yükselmiştir. e. Dõş Borçlar 1980 li yõllardan itibaren dõş borçlarda önemli artõş görülmüştür. Toplam dõş borcun milli gelire oranõ 1983 yõlõnda yaklaşõk yüzde 30 dolayõnda iken, bu oran 2000 yõlõnda yaklaşõk yüzde 59 a ve 2001 yõlõnda yüzde 78 e yükselmiştir. Dõş borçlarõn vade yapõsõnõn ise kõsa vade lehine değiştiği görülmektedir. Kõsa vadeli dõş borçlarõn toplam dõş borçlar içerisinde payõ 1983 yõlõnda yüzde 12,4 iken, bu oran 2000 yõlõnda yüzde 23,9 a yükselmiş, 2001 yõlõnda ise yüzde 14,2 e gerilemiştir. Dõş borç faiz ödemeleri 1983 yõlõnda 1,5 milyar dolar iken, 2001 yõlõnda 7,1 milyar dolara yükselmiştir. f. Kamu Finansmanõ Özellikle kamu transfer harcamalarõndaki artõşa paralel olarak, kamu harcamalarõ kamu gelirlerinden daha yüksek düzeyde artõş göstermiştir. Transfer harcamalarõnõn milli gelire oranõ 1980 yõlõnda sadece yüzde 7,5 iken 2001 yõlõnda yüzde 31 e yükselmiştir. Faiz ödemelerindeki artõş transfer harcamalarõndaki artõşõn başlõca nedenini oluşturmuştur. 1980 yõlõnda yüzde 8,8 olan toplam kamu kesimi borçlanma gereğinin GSMH ya oranõ 1980 li yõllarõn ilk yarõsõnda azalõş göstermiş, izleyen yõllarda tekrar artõş eğilimine girmiştir. 1994 yõlõnda yaşanan ekonomik kriz sonrasõ tekrar azalõş eğilimine giren bu oran, özellikle 1999 yõlõ ve sonrasõnda önemli düzeyde artõş göstererek 2001 yõlõnda yüzde 16,4 düzeyine yükselmiştir. Konsolide bütçe faiz ödemelerinin milli gelire oranõ dönem içerinde ciddi artõş göstererek yüzde 0,6 dan yüzde 22,9 a yükselmiştir. 2

g. Enflasyon Fiyat istikrarõ 1980 sonrasõ dönemde Türkiye ekonomisinin başlõca sorunlarõndan biri olmuştur. 1981 yõlõnda yüzde 25,6 olan oniki aylõk olan TEFE oranõ 1987 yõlõ ile birlikte ciddi bir artõş eğilimine girerek yüzde 51,6 ya yükselmiş, 1994 yõlõnda yaşanan ekonomik krizde yaklaşõk yüzde 150 düzeyinde gerçekleşmiştir. İzleyen yõllarda enflasyon oranõnda gerileme gözlenmekle birlikte, 2001 yõlõnda yaşanan ekonomik krizle birlikte enflasyon oranõ yüzde 88,6 düzeyinde gerçekleşmiştir. h. Fiziki Altyapõ 1980 sonrasõ dönemde uygulanan piyasa ekonomisine geçiş süreciyle birlikte kamu kesimi kaynaklarõnõn artan ölçüde doğrudan üretim faaliyetleri yerine altyapõnõn geliştirilmesine yönlendirilmesi sonucu fiziki altyapõ unsurlarõnda önemli gelişmeler kaydedilmiştir. 1980-2001 dönemindeki 21 yõllõk sürede sulanan alan miktarõ 1,7 katõna, elektrik enerjisi üretimi 5,3 katõna, elektriği olan köy sayõsõ 2,1 katõna, karayollarõ ağõ 1,5 katõna, telefon santral kapasitesi ve telefon abonesi sayõsõ yaklaşõk 16,4 katõna yükselmiştir. i. Demografik Gelişmeler 1980 yõlõnda 44,7 milyon olan ülke nüfusu 2001 yõlõnda 69,2 milyona yükselmiş, aynõ yõllarda kentte yaşayan nüfus oranõ yüzde 36 dan yüzde 66 ya çõkmõştõr. 1980-1985 döneminde nüfus artõşõ yüzde 2,49, şehirleşme hõzõ yüzde 7,66, 1995-2000 döneminde ise nüfus artõşõ 1,62, şehirleşme hõzõ yüzde 4,67 olmuştur. Sağlõk alanõndaki gelişmeler sonucunda, bebek ölüm hõzõ 1980-1985 döneminde binde 83 iken, 1995-2000 döneminde binde 39 a düşmüştür. Aynõ dönemler arasõnda doğuşta ortalama yaşam süresi 63 yõldan 69 yõla yükselmiştir. j. Sosyal Güvenlik Sosyal sigorta programlarõnõn kapsadõğõ nüfus oranõnda önemli aşama kaydedilmiştir. 1980 yõlõnda sigortalõ nüfus oranõ yüzde 46,6 iken, bu oran 2000 yõlõnda yüzde 87 ye yükselmiştir. k. İşgücü Piyasasõ 1988 yõlõnda 19,4 milyon ve 17,8 milyon olan sivil işgücü ve istihdam 2001 yõlõnda, sõrasõyla, 22,4 milyon ve 20,5 milyona yükselmiştir. Dönem başõ ve sonu itibarõyla işsizlik oranõ yüzde 8,5 dolayõnda gerçekleşmiştir. Toplam istihdam içerisinde tarõmõn payõ azalõrken, sanayi ve hizmetler sektörlerinin paylarõ artmõştõr. 1988 yõlõnda yüzde 46,5, yüzde 15,8 ve yüzde 37,7 olan tarõm, sanayi ve hizmetler sektörlerinin toplam istihdam içerisindeki paylarõ 2001 yõlõnda, sõrasõyla, yüzde 36,1, yüzde 18,1 ve 45,8 olmuştur. l. Sağlõk Hizmetlerinde Gelişmeler 1980-2001 döneminde sağlõk göstergelerinde önemli iyileşmeler sağlanmõştõr. Dönem başõnda 27.241 olan hekim sayõsõ 83.170 e, 7.077 olan dişhekimi sayõsõ 14.681 e, 26.880 olan hemşire sayõsõ 76.930 a yükselmiştir. 1980 yõlõnda 394 olan 3

yatak başõna nüfus oranõ önemli bir değişiklik göstermezken doktor başõna nüfus 1.652 den 825 e gerilemiştir. 2000 yõlõ itibarõyla, sağlõk hizmetlerine yönelik toplam harcamalar ile yatõrõm harcamalarõnõn konsolide bütçe içerisindeki paylarõ, sõrasõyla, yüzde 2,3 ve yüzde 1,5 olarak gerçekleşmiştir. m. Eğitimdeki Gelişmeler Beşeri sermayenin en önemli göstergelerinden olan okullaşma oranlarõnda önemli gelişme yaşanmõştõr. 1980-1981 döneminde ilkokul ve ortaokul kademelerinde okullaşma oranlarõ, sõrasõyla, yüzde 97,7 ve yüzde 40,6 iken sekiz yõllõk zorunlu ilköğretimin (ilkokul+ortaokul) 1997-1998 öğrenim döneminde uygulamaya konulmasõyla birlikte bu kademedeki okullaşma oranõ 2000-2001 döneminde yüzde 100,7 ye yükselmiştir. Lise ve dengi okul ile yükseköğretimdeki okullaşma oranlarõ yüzde 28,4 ve yüzde 6,4 düzeylerinden yüzde 64 ve yüzde 28 e yükselmiştir. Eğitim hizmetlerine ayrõlan kaynaklarda da iyileşme sağlanmõştõr. Eğitim hizmetlerine yönelik toplam harcamalarõn konsolide bütçe içerindeki payõ 1983 yõlõnda yüzde 13,1 iken bu oran 2001 yõlõnda yüzde 14,5 e yükselmiştir. Benzer şekilde, 1983 yõlõnda yüzde 1,6 olan eğitim hizmetlerine yönelik yatõrõm harcamalarõn konsolide bütçe içerindeki payõ 2001 yõlõnda yüzde 2 ye yükselmiştir. n. Organize Sanayi Bölgeleri Kalkõnmanõn ivme kazanmasõnda ve ülke geneline yaygõnlaştõrõlmasõnda küçük ve orta ölçekli işletmelerin desteklenmesi büyük önem taşõmaktadõr. Bu çerçevede, 1962-1987 döneminde parsel sayõsõ 1.005 olan ve 1.550 hektar alanõ kapsayan 9 adet Organize Sanayi Bölgesi oluşturulmuşken, sadece 2001 yõlõnda parsel sayõsõ 1.803 olan ve 3.220 hektar alanõ kapsayan 14 adet Organize Sanayi Bölgesi oluşturulmuştur. Oluşturulan Organize Sanayi Bölgesi sayõsõnõn özellikle 2001 yõlõnda ciddi artõş gösterdiği görülmektedir. 4

TABLO: 1- GAYRİ SAFİ MİLLİ HASILA MİLYAR TL. CARİ FİYATLARLA 1987 FİYATLARIYLA 1980 5.303 50.870 1981 8.023 53.317 1982 10.612 54.963 1983 13.933 57.279 1984 22.168 61.350 1985 35.350 63.989 1986 51.185 68.315 1987 75.019 75.019 1988 129.175 76.108 1989 230.370 77.347 1990 397.178 84.592 1991 634.393 84.887 1992 1.103.605 90.323 1993 1.997.323 97.677 1994 3.887.903 91.733 1995 7.854.887 99.028 1996 14.978.067 106.080 1997 29.393.262 114.874 1998 53.518.332 119.303 1999 78.282.967 112.044 2000 125.596.129 119.144 2001 179.480.078 107.911 KAYNAK: DİE, DPT 5

TABLO : 2 - FERT BAŞINA GSMH VE GSYİH YIL ORTASI CARİ FİYATLARLA YILLAR NÜFUS (000 KİŞİ) TL ENDEKS DOLAR ENDEKS SAGP'ne GÖRE GSYİH (1) 1980 44.438 119.335 100 1.570 100 2.299 1981 45.540 176.169 148 1.598 102 2.582 1982 46.688 227.293 190 1.412 90 2.768 1983 47.864 291.096 244 1.299 83 2.935 1984 49.070 451.757 379 1.238 79 3.179 1985 50.306 702.706 589 1.356 86 3.354 1986 51.433 995.174 834 1.487 95 3.598 1987 52.561 1.427.282 1.196 1.668 106 3.971 1988 53.715 2.404.824 2.015 1.693 108 4.119 1989 54.893 4.196.709 3.517 1.979 126 4.217 1990 56.203 7.066.839 5.922 2.711 173 4.699 1991 57.247 11.081.678 9.286 2.661 170 4.806 1992 58.304 18.928.460 15.862 2.757 176 5.143 1993 59.374 33.639.684 28.189 3.065 195 5.629 1994 60.458 64.307.501 53.888 2.169 138 5.362 1995 61.556 127.605.549 106.931 2.794 178 5.745 1996 62.674 238.983.746 200.263 2.947 188 6.123 1997 63.809 460.644.457 386.009 3.046 194 6.462 1998 64.955 823.929.360 690.434 3.171 202 6.256 1999 66.106 1.184.203.655 992.335 2.839 181 5.940 2000 67.461 1.861.759.072 1.560.111 2.987 190 6.359 2001 68.610 2.615.946.330 2.192.103 2.143 137 6.082 KAYNAK:DPT. (1) OECD tarafõndan GSYİH için hesaplanan Satõnalma Gücü Paritesi kullanõlarak elde edilmiştir. 6

TABLO: 3 - YURTİÇİ TASARRUFLARIN VE SABİT SERMAYE YATIRIMLARININ GSMH İÇİNDEKİ PAYI (Yüzde Pay) YURT İÇİ SABİT SERMAYE YILLAR TASARRUFLAR YATIRIMLARI 1980 16,0 21,8 1981 18,3 19,8 1982 17,1 19,2 1983 16,5 20,1 1984 16,5 19,3 1985 18,9 20,1 1986 21,9 22,8 1987 (*) 23,9 24,6 1988 27,2 26,1 1989 22,1 22,5 1990 22,0 22,6 1991 21,4 23,7 1992 21,6 23,4 1993 22,7 26,3 1994 23,1 24,5 1995 22,1 24,0 1996 19,8 25,1 1997 21,4 26,3 1998 22,7 24,3 1999 21,2 22,1 2000 18,1 22,6 2001 (1) 15,7 18,4 Kaynak: DPT (1) Tahmin; (*) 1987 yõlõndan itibaren DİE yeni milli gelir serisi kullanõlmõştõr. 7

TABLO :4 - SABİT SERMAYE YATIRIMLARI (Cari Fiyatlarla, Milyar TL.) 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 TOPLAM 1.156 1.589 2.034 2.799 4.284 7.115 11.671 18.491 33.738 51.836 89.892 KAMU 462 723 869 1.213 1.777 3.236 5.222 7.480 11.451 17.346 27.684 ÖZEL 694 865 1.165 1.586 2.507 3.879 6.449 11.011 22.286 34.490 62.208 KAMU / TOPLAM 40,0 45,5 42,7 43,3 41,5 45,5 44,7 40,5 33,9 33,5 30,8 ÖZEL / TOPLAM 60,0 54,5 57,3 56,7 58,5 54,5 55,3 59,5 66,1 66,5 69,2 TOPLAM / GSMH 21,8 19,8 19,2 20,1 19,3 20,1 22,8 24,6 26,1 22,5 22,6 KAMU / GSMH 8,7 9,0 8,2 8,7 8,0 9,2 10,2 10,0 8,9 7,5 7,0 ÖZEL /GSMH 13,1 10,8 11,0 11,4 11,3 11,0 12,6 14,7 17,3 15,0 15,7 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 (1) TOPLAM 150.156 258.406 525.506 952.322 1.882.225 3.757.812 7.728.372 13.022.213 17.328.840 28.414.469 34.024.186 KAMU 47.585 81.295 143.977 192.052 328.577 763.421 1.782.699 3.359.435 5.130.996 8.709.004 10.509.245 ÖZEL 102.571 177.111 381.529 760.270 1.553.648 2.994.391 5.945.673 9.662.778 12.197.844 19.705.465 23.514.941 KAMU / TOPLAM 31,7 31,5 27,4 20,2 17,5 20,3 23,1 25,8 29,6 30,6 30,9 ÖZEL / TOPLAM 68,3 68,5 72,6 79,8 82,5 79,7 76,9 74,2 70,4 69,4 69,1 TOPLAM / GSMH 23,7 23,4 26,3 24,5 24,0 25,1 26,3 24,3 22,1 22,6 18,4 KAMU / GSMH 7,5 7,4 7,2 4,9 4,2 5,1 6,1 6,3 6,6 6,9 5,7 ÖZEL /GSMH 16,2 16,0 19,1 19,6 19,8 20,0 20,2 18,1 15,6 15,6 12,7 KAYNAK: DPT, DİE (1) Tahmin 8

TABLO 5 - SEKTÖRLER İTİBARIYLA SABİT SERMAYE YATIRIMLARI (TOPLAM) (Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağõlõm) 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 TARIM 7,6 10,5 10,8 10,7 9,9 7,4 6,2 6,9 5,9 5,5 5,4 MADENCİLİK 3,3 4,7 4,0 4,4 4,4 5,1 3,6 2,4 2,3 1,9 1,8 İMALAT 28,5 28,6 27,3 25,5 25,0 23,1 22,0 17,6 16,1 14,8 19,5 ENERJİ 8,7 10,3 10,8 11,2 10,2 10,2 11,3 9,7 9,7 10,8 7,3 ULAŞTIRMA 14,2 17,3 18,4 19,8 20,4 22,0 20,8 20,7 16,1 15,9 17,9 TURİZM 0,6 0,6 0,6 0,6 1,0 1,4 2,2 2,5 3,1 3,9 3,8 KONUT 27,8 17,5 17,5 17,3 18,6 18,8 21,4 27,9 35,8 36,7 33,4 EĞİTİM 1,8 2,1 2,1 2,1 1,7 2,2 2,0 2,3 2,3 2,5 2,6 SAĞLIK 0,8 1,0 1,0 0,8 0,8 0,8 0,9 1,0 0,9 1,2 1,5 DİĞER HİZMETLER 6,7 7,3 7,5 7,5 7,9 8,9 9,7 9,0 7,6 6,9 6,7 TOPLAM 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001(1) TARIM 5,7 4,9 5,0 4,1 5,4 5,8 5,8 5,7 4,5 4,5 4,2 MADENCİLİK 1,9 1,7 1,4 1,5 1,3 1,2 1,2 1,4 1,6 1,1 1,3 İMALAT 18,9 18,4 18,0 19,6 22,6 21,6 18,2 18,0 17,5 19,4 17,6 ENERJİ 6,1 5,0 3,6 2,8 2,7 4,1 5,9 6,8 6,6 6,6 9,4 ULAŞTIRMA 19,0 21,5 25,3 16,9 18,8 20,9 24,6 24,1 25,0 29,1 23,5 TURİZM 3,7 2,9 2,2 2,2 2,4 2,1 2,1 2,9 4,0 4,0 4,5 KONUT 32,9 32,5 32,8 41,7 36,0 32,0 27,8 25,5 24,1 16,7 18,7 EĞİTİM 2,8 3,2 3,1 2,1 2,0 2,8 3,7 3,4 4,7 5,2 5,5 SAĞLIK 1,8 2,0 2,0 2,2 1,8 2,3 3,4 3,9 3,4 4,3 4,7 DİĞER HİZMETLER 7,3 7,8 6,6 6,9 6,9 7,2 7,3 8,3 8,7 9,1 10,5 TOPLAM 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 KAYNAK: DPT (1) Tahmin 9

TABLO 6 - SEKTÖRLER İTİBARIYLA SABİT SERMAYE YATIRIMLARI (ÖZEL) (Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağõlõm) 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 TARIM 7,4 10,8 11,2 11,4 10,1 7,7 5,7 5,6 4,3 3,0 3,6 MADENCİLİK 0,5 0,6 0,6 1,1 1,1 1,2 1,1 1,3 1,2 1,2 1,1 İMALAT 30,0 34,1 33,6 32,9 32,9 31,9 31,8 25,2 21,4 19,9 26,2 ENERJİ 0,4 0,5 0,5 0,5 0,5 0,4 0,8 0,6 0,9 1,2 0,8 ULAŞTIRMA 9,7 15,3 16,2 16,9 17,2 17,0 13,8 11,8 9,1 8,8 10,7 TURİZM 0,6 0,7 0,7 0,6 1,1 1,8 2,5 3,1 4,0 5,3 5,0 KONUT 44,7 30,1 29,5 29,2 30,0 32,3 37,0 45,7 53,3 54,2 46,5 EĞİTİM 0,2 0,3 0,3 0,3 0,3 0,5 0,6 0,6 0,5 0,7 0,7 SAĞLIK 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,5 0,6 0,6 0,5 0,7 0,9 DİĞER HİZMETLER 6,3 7,4 7,2 7,0 6,7 6,7 6,1 5,4 4,8 4,9 4,4 TOPLAM 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001(1) TARIM 3,2 3,1 3,3 2,6 4,1 4,7 4,3 4,8 2,9 2,6 2,1 MADENCİLİK 1,1 1,0 0,9 1,2 1,1 1,1 1,1 1,4 1,6 1,1 1,1 İMALAT 25,3 24,3 23,6 23,8 26,2 26,1 22,9 23,4 23,7 26,7 23,3 ENERJİ 1,2 0,6 0,5 0,6 0,5 1,8 4,0 3,3 2,8 2,9 6,3 ULAŞTIRMA 10,8 14,7 18,8 11,5 16,4 17,4 21,6 20,7 19,9 26,2 21,8 TURİZM 4,7 3,5 2,4 2,3 2,4 2,3 2,5 3,7 5,5 5,6 6,3 KONUT 47,1 46,3 44,7 51,8 43,3 39,8 35,8 34,1 33,8 23,7 26,7 EĞİTİM 0,8 0,8 0,8 0,8 0,7 1,1 1,1 0,9 1,7 2,3 2,1 SAĞLIK 1,4 1,4 1,3 1,5 1,2 1,8 2,9 3,6 3,2 4,2 4,4 DİĞER HİZMETLER 4,3 4,4 3,7 4,0 4,1 4,0 3,8 4,2 4,8 4,7 5,9 TOPLAM 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 KAYNAK: DPT (1) Tahmin 10

TABLO 7 - SEKTÖRLER İTİBARIYLA SABİT SERMAYE YATIRIMLARI (KAMU) (Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağõlõm) 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 TARIM 7,9 10,2 10,3 9,8 9,6 7,0 6,8 8,7 9,1 10,3 9,6 MADENCİLİK 7,6 9,7 8,6 8,8 9,1 9,8 6,7 4,1 4,5 3,2 3,4 İMALAT 26,3 21,9 18,9 15,8 14,0 12,6 9,8 6,5 5,9 4,5 4,5 ENERJİ 21,3 22,1 24,7 25,4 24,0 22,0 24,3 22,9 26,9 29,8 21,7 ULAŞTIRMA 20,8 19,7 21,3 23,5 25,0 28,0 29,3 33,9 29,7 30,1 34,0 TURİZM 0,5 0,5 0,5 0,6 0,9 0,9 1,8 1,7 1,5 1,1 1,2 KONUT 2,4 2,4 1,4 1,8 2,6 2,6 2,0 1,6 1,8 1,8 4,0 EĞİTİM 4,1 4,2 4,5 4,5 3,7 4,2 3,7 4,8 5,6 6,2 6,9 SAĞLIK 1,8 2,0 2,0 1,6 1,5 1,2 1,2 1,5 1,8 2,1 2,8 DİĞER HİZMETLER 7,2 7,2 7,9 8,1 9,6 11,6 14,2 14,3 13,2 10,8 11,9 TOPLAM 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001(1) TARIM 11,1 8,9 9,6 10,2 11,7 10,2 10,8 8,2 8,4 8,6 9,0 MADENCİLİK 3,5 3,4 2,5 2,6 2,1 1,5 1,6 1,5 1,5 1,1 1,7 İMALAT 5,0 5,4 3,2 3,1 5,7 4,1 2,5 2,7 2,6 2,8 4,9 ENERJİ 16,8 14,5 12,0 11,6 12,9 12,9 12,4 16,8 15,6 15,0 16,5 ULAŞTIRMA 36,6 36,5 42,6 38,4 30,2 34,7 34,8 34,0 37,0 35,7 27,2 TURİZM 1,5 1,6 1,7 1,9 2,4 1,3 0,6 0,5 0,4 0,5 0,6 KONUT 2,2 2,6 1,2 1,7 1,5 1,7 1,2 1,1 1,3 0,8 0,9 EĞİTİM 7,1 8,4 9,2 7,4 8,3 9,2 12,4 10,7 11,6 11,8 13,0 SAĞLIK 2,6 3,2 3,8 4,8 4,9 4,1 4,8 4,6 3,8 4,5 5,4 DİĞER HİZMETLER 13,6 15,4 14,3 18,4 20,2 20,2 18,9 20,1 17,8 19,1 20,7 TOPLAM 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 KAYNAK: DPT (1) Tahmin 11

TABLO : 8 - DIŞ TİCARET VE CARİ İŞLEMLER DENGELERİNİN GSMH'ya ORANLARI DIŞ TİCARET AÇIĞI / CARİ İŞLEMLER GSMH % DENGESİ / GSMH % 1980 6,6 4,9 1983 4,8 3,1 1984 4,8 2,4 1985 4,4 1,5 1986 4,0 1,9 1987 3,7 0,9 1988 2,0-1,8 1989 3,9-0,9 1990 6,3-1,7 1991 4,8 0,2 1992 5,1-0,6 1993 7,8-3,5 1994 3,2 2,0 1995 7,7-1,4 1996(1) 5,7-1,3 1997(1) 7,9-1,4 1998(1) 6,9 1,0 1999(1) 5,6-0,7 2000(1) 11,1-4,9 2001(1) 3,1 2,4 KAYNAK: DPT, DİE (1) Bavul Ticareti Dahil 12

TABLO : 9 - TOPLAM İHRACAT İHRACAT / SANAYİ SANAYİ İHRACATININ MİLYON $ GSMH (%) İHRACATI TOPLAM İÇİNDEKİ % PAYI 1980 2.910 4,2 1047,4 36,0 1983 5.728 9,2 3658,2 63,9 1984 7.134 11,7 5144,6 72,1 1985 7.958 11,7 5994,8 75,3 1986 7.457 9,8 5324,2 71,4 1987 10.190 11,6 8065,2 79,1 1988 11.662 12,8 8943,4 76,7 1989 11.625 10,7 9170,1 78,9 1990 12.959 8,5 10348,6 79,9 1991 13.594 8,9 10685,8 78,6 1992 14.715 9,2 12286,3 83,5 1993 15.345 8,4 12793,9 83,4 1994 18.109 13,8 15517,8 85,7 1995 21.636 12,6 19089,3 88,2 1996 23.225 12,6 20237,1 87,1 1997 26.261 13,5 23132,2 88,1 1998 26.973 13,1 23873,5 88,5 1999 26.588 14,2 23754,7 89,3 2000 27.775 13,8 25339,6 91,2 2001 31.340 21,3 28703,2 91,6 KAYNAK: DPT, DİE 13

TABLO : 10 - TOPLAM İTHALAT (Altõn Hariç) VE İHRACATIN İTHALATI KARŞILAMA ORANI İTHALAT / İHRACATIN İTHALATI MİLYON $ GSMH (%) KARŞILAMA ORANI (%) 1980 7.909 11,3 36,8 1983 9.235 14,8 62,0 1984 10.757 17,7 66,3 1985 11.343 16,6 70,2 1986 11.105 14,5 67,1 1987 14.158 16,1 72,0 1988 14.335 15,8 81,4 1989 15.792 14,5 73,6 1990 22.302 14,6 58,1 1991 21.047 13,8 64,6 1992 22.871 14,2 64,3 1993 29.428 16,2 52,1 1994 23.270 17,7 77,8 1995 35.709 20,8 60,6 1996 43.627 23,6 53,2 1997 48.559 25,0 54,1 1998 45.921 22,3 58,7 1999 40.671 21,7 65,4 2000 54.503 27,1 51,0 2001 40.410 27,5 77,6 KAYNAK: DPT, DİE 14

TABLO :11 - TURİZM GELİRLERİ (MİLYON $) 1980 326 1983 420 1984 548 1985 1094 1986 950 1987 1476 1988 2355 1989 2557 1990 3225 1991 2654 1992 3639 1993 3959 1994 4321 1995 4957 1996 5650 1997 7002 1998 7177 1999 5203 2000 7636 2001 8090 Kaynak: (1) DİE-Turizim İstatistikleri (2) Maliye Bakanlõğõ - Tediye Muvazenesi Şubesi (3) DPT-Plan ve Yõllõk Programlar (4) Merkez Bankasõ 15

TABLO : 12- ULUSLARARASI REZERVLER MİLYON $ TOPLAM MERKEZ BANKASI ULUSLARARASI RESMİ REZERVLER (NET) REZERVLERİ (BRÜT) 1980 1.209-1983 2.089 1.253 1984 3.482 1.239 1985 3.279 1.020 1986 4.347 1.368 1987 5.212 1.719 1988 6.428 2.307 1989 9.283 4.831 1990 11.387 5.972 1991 12.250 4.918 1992 15.252 6.116 1993 17.761 6.213 1994 16.514 7.112 1995 23.317 12.391 1996 24.966 16.273 1997 27.138 18.419 1998 29.499 19.721 1999 33.751 23.177 2000 34.159 22.172 2001 30.050 18.787 KAYNAK: DPT, MB 16

TABLO : 13 - YABANCI SERMAYE FİİLEN GELEN İZİN VERİLEN YABANCI YABANCI SERMAYE SERMAYE (NET) (MİLYON $) (MİLYON $) 1980 97 18 1983 103 46 1984 271 113 1985 235 99 1986 364 125 1987 655 115 1988 821 354 1989 1.512 663 1990 1.861 684 1991 1.967 810 1992 1.820 844 1993 2.063 636 1994 1.478 608 1995 2.938 885 1996 3.837 722 1997 1.678 805 1998 1.647 940 1999 1.701 783 2000 3.060 982 2001 2.739 3.266 KAYNAK: HM, MB 17

TABLO : 14 - DIŞ BORÇLAR (MİLYON $) ORTA VE DIŞ BORÇ TOPLAM KISA VADELİ UZUN VADELİ SERVİS ORANI 1980 16.227 2.505 13.722 47,4 1983 18.385 2.281 16.104 38,2 1984 20.659 3.180 17.479 31,0 1985 25.476 4.759 20.717 30,7 1986 32.101 6.349 25.752 35,8 1987 40.428 7.623 32.805 32,3 1988 40.722 6.417 34.305 36,2 1989 41.751 5.745 36.006 32,4 1990 49.035 9.500 39.535 28,5 1991 50.489 9.117 41.372 29,0 1992 55.592 12.660 42.932 29,1 1993 67.356 18.533 48.823 26,2 1994 65.601 11.310 54.291 28,5 1995 73.278 15.701 57.577 24,0 1996 79.194 17.072 62.122 19,4 1997 84.182 17.691 66.491 19,9 1998 96.313 20.774 75.539 23,2 1999 102.120 22.921 79.199 30,2 2000 118.615 28.301 90.314 34,0 2001 115.110 16.345 98.765 37,8 KAYNAK : HM 18

TABLO : 15 - DIŞ BORÇ GÖSTERGELERİ 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 TOPLAM BORÇ / GSMH (%) 29,6 34,0 37,4 42,0 46,1 44,8 38,4 32,2 33,2 34,7 37,0 50,1 42,6 42,9 43,3 46,8 54,4 58,9 78,3 KISA VADELİ BORÇ / TOPLAM BORÇ (%) 12,4 15,4 18,7 19,8 18,9 15,8 13,8 19,4 18,1 22,8 27,5 17,2 21,4 21,6 21,0 21,6 22,4 23,9 14,2 KISA VADELİ BORÇ / ORTA ve UZUN VADELİ BORÇ (%) 14,2 18,2 23,0 24,7 23,2 18,7 16,0 24,0 22,0 29,5 38,0 20,8 27,3 27,5 26,6 27,5 28,9 31,3 16,5 MAL İHRACATI (FOB) / TOPLAM BORÇ (%) 31,2 34,5 31,2 23,2 25,2 28,6 27,8 26,4 26,9 26,5 22,8 27,6 29,5 29,3 31,2 28,0 26,0 23,4 27,2 FAİZ ÖDEMELERİ / MAL İHRACATI (FOB) (%) 26,4 22,2 22,0 28,6 23,4 24,0 25,0 25,2 25,3 23,4 23,3 21,7 19,9 18,1 17,5 17,9 20,5 22,7 22,8 FAİZ ÖDEMELERİ / TOPLAM CARİ İŞL. GELİRLERİ (%) 15,5 13,4 13,1 16,6 14,1 13,9 12,9 12,3 12,2 11,7 11,5 11,8 10,1 8,2 7,8 7,7 10,3 10,7 12,6 BORÇ SERVİSİ / MAL İHRACATI (FOB) (%) 66,9 52,3 53,0 62,8 54,1 61,4 61,7 55,9 55,2 56,5 60,3 51,8 46,1 42,6 40,8 49,0 60,2 72,4 68,5 BORÇ SERVİSİ (IMF Hariç) / TOPLAM CARİ İŞL. GELİRLERİ (%) 37,5 29,5 29,5 33,5 30,0 33,4 30,8 27,2 26,7 28,3 25,6 28,2 23,4 19,4 18,3 20,8 30,3 34,1 37,8 BORÇ SERVİSİ / TOPLAM CARİ İŞLEMLER GELİRLERİ (%) 39,4 31,5 31,4 36,4 32,6 35,6 31,9 27,4 26,7 28,3 29,7 28,2 23,4 19,4 18,3 21,1 30,3 34,1 37,8 (BORÇ SERVİSİ + KISA VAD. BORÇ) / TOPLAM CARİ İŞL. GEL. (%) 62,9 58,3 66,9 85,8 77,6 67,4 57,5 63,3 59,2 71,4 89,1 62,3 60,3 52,9 48,6 54,3 73,6 82,0 66,6 BORÇ SERVİSİ (MİLYON DOLAR) -3.832-3.730-4.216-4.685-5.517-7.158-7.170-7.297-7.561-8.733-8.227-9.993-11.897-11.418-12.418-16.513-18.316-21.937-24.619 FAİZ -1.511-1.586-1.753-2.134-2.387-2.799-2.907-3.264-3.440-3.439-3.574-3.923-4.303-4.200-4.588-4.823-5.450-6.299-7.133 ANAPARA -2.136-1.907-2.208-2.173-2.687-3.927-4.023-3.938-4.070-4.871-4.412-5.448-5.667-5.685-6.095-8.174-10.560-13.803-14.347 TAHVİL GERİ ÖDEMESİ -47-51 -423-241 -622-1.927-1.533-1.707-3.285-2.020-1.747-2.052 IMF -185-237 -255-378 -443-432 -240-48 0 0 0 0 0 0-28 -231-286 -88-1.087 KAYNAK : HM, MB 19

TABLO: 16 - DÖVİZ KURLARI YIL SONU ORTALAMA YILLAR DOLAR KURU DOLAR KURU 1980 89,3 76,0 1981 129,7 110,2 1982 185,1 160,9 1983 274,0 224,0 1984 432,5 364,9 1985 574,0 518,3 1986 755,9 669,4 1987 1.018,4 855,7 1988 1.813,0 1.420,8 1989 2.311,4 2.120,8 1990 2.927,1 2.607,6 1991 5.074,8 4.169,9 1992 8.555,9 6.887,5 1993 14.450,0 10.986,0 1994 38.687,0 29.704,3 1995 56.614,7 45.673,5 1996 104.391,7 81.083,6 1997 199.079,0 151.429,0 1998 306.122,9 260.040,1 1999 525.491,3 417.581,0 2000 676.325,1 623.685,1 2001 1.448.212,1 1.222.921,1 KAYNAK : DPT, MB 20

TABLO: 17 - BAŞLICA PARASAL GÖSTERGELER - ÖZET (Milyar TL.) 1980 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 EMİSYON HACMİ 279 14.074 21.289 36.838 63.104 120.212 223.935 382.243 758.878 1.328.542 2.390.748 3.772.411 5.328.876 REZERV PARA 479 23.871 37.244 61.195 101.721 185.738 343.484 621.487 1.186.386 2.145.691 3.932.210 5.949.348 7.931.613 PARA ARZI(M1) 739 31.398 46.793 78.341 129.087 230.847 388.185 896.855 1.581.210 2.562.478 4.272.018 6.746.482 11.073.270 PARA ARZI(M2) 924 71.570 117.118 190.736 282.442 630.348 1.256.632 2.924.893 5.658.800 11.423.198 21.992.654 31.109.334 46.985.987 - Dolaşõmdaki Para 218 11.343 17.415 30.244 51.364 101.401 188.506 319.024 610.871 1.057.864 1.887.153 3.196.942 4.801.257 - Banka Parasõ 706 60.226 99.704 160.493 231.078 528.947 1.080.881 2.605.869 5.047.929 10.365.334 20.105.501 27.912.392 42.184.730 PARA ARZI(M2Y) 0 93.363 168.054 293.970 473.059 1.195.353 2.414.597 5.373.709 10.664.059 20.212.650 40.153.556 56.046.300 104.132.803 MERKEZ BANKASI KREDİLERİ 655 7.632 22.415 51.265 100.628 160.530 205.770 380.885 346.875 9.098 10.588 501.724 750.000 - Kamu 386 4.449 18.454 42.584 82.936 148.208 193.521 373.196 339.199 1.559 2.913 1.724 0 - Özel 269 3.183 3.961 8.681 17.691 12.322 12.249 7.689 7.676 7.539 7.675 500.000 750.000 MEVDUAT BANKA. KREDİLERİ 790 65.198 101.452 185.419 342.182 575.107 1.342.332 3.095.036 7.205.239 11.091.883 16.144.618 26.368.676 31.249.115 YAT. KALKINMA B. KREDİLERİ 177 5.012 10.890 16.418 28.653 50.629 86.807 188.076 371.809 655.419 1.175.279 1.747.187 2.797.858 NET KREDİ HACMİ 1.353 74.659 130.796 244.420 453.771 773.943 1.622.660 3.656.308 7.916.247 11.748.861 17.322.810 28.117.587 34.046.973 DÖVİZ TEVDİAT HESAPLARI 21.773 51.980 106.277 197.365 598.478 1.253.290 2.627.629 5.493.852 9.547.358 18.420.635 25.341.684 57.146.816 TOPLAM TL MEVDUAT * 768 62.294 103.045 165.723 238.569 544.456 1.081.100 2.634.682 5.181.477 10.549.212 20.896.413 29.337.889 42.184.239 - Tasarruf Mevduatõ 343 34.901 60.701 94.459 126.160 330.860 691.204 1.743.092 3.191.725 6.425.242 13.340.770 17.888.051 27.258.952 - Vadesiz 183 5.261 7.294 12.164 19.422 34.538 54.612 133.830 236.520 326.020 633.131 905.778 1.484.723 - Vadeli 160 29.640 53.408 82.295 106.738 296.322 636.592 1.609.262 2.955.205 6.099.222 12.707.639 16.982.273 25.774.229 - Ticari Mevduat 292 14.524 21.638 36.223 56.846 108.460 202.024 474.390 950.223 2.085.866 3.640.644 5.813.377 7.722.244 - Diğer Mevduat 133 12.869 20.705 35.042 55.563 105.136 187.873 417.200 1.039.529 2.038.104 3.914.999 5.636.461 7.203.043 TOPLAM MEVDUAT (TL+DTH) 768 84.068 155.024 272.000 435.933 1.142.934 2.334.390 5.262.311 10.675.329 20.096.570 39.317.048 54.679.573 99.331.055 KAYNAK: MERKEZ BANKASI, DPT. (*) RESMİ MEVDUAT HARİÇ 21

TABLO: 18 - AYLIK İÇ BORÇLANMA FAİZ ORANLARI VE VADE YAPISI (GÜN) (Yõllõk) Vade Ort. Basit Faiz Ort. Bileşik Faiz 1989 233 53,9 59,8 1990 236 49,7 54,0 1991 211 69,8 80,5 1992 211 74,6 87,7 1993 257 79,3 87,6 1994 119 109,9 164,4 1995 206 98,9 121,9 1996 195 107,8 135,2 1997 349 110,7 127,2 1998 233 102,0 122,5 1999 479 94,0 109,5 2000 410 36,6 38,0 2001 148 75,9 96,2 22

TABLO : 19 - MENKUL KIYMETLER BORSALARINDA ÇEŞİTLİ GÖSTERGELER HİSSE SENETLERİ PİYASASI KOTE OLAN İŞL. GÖREN İŞLEM HACMİ ŞİRKET SAYISI ŞİRKET SAYISI YILLAR (MİLYAR TL) (MİLYON $) 1986 348 80 9 13 1987 414 82 105 118 1988 556 79 149 115 1989 730 76 1.736 773 1990 916 110 15.313 5.854 1991 1.092 134 35.487 8.502 1992 1.238 145 56.339 8.567 1993 1.284 160 255.221 21.771 1994 1.204 176 650.864 23.202 1995 922 205 2.374.055 52.357 1996 792 228 3.031.185 37.738 1997 743 258 8.907.402 57.178 1998 686 277 17.851.368 69.696 1999 319 285 36.389.823 82.931 2000 287 315 110.055.886 180.123 2001 278 279 92.542.281 79.945 Kaynak: İstanbul Menkul Kõymetler Borsasõ 23

TABLO: 20- KAMU KESİMİ BORÇLANMA GEREĞİNİN BÜTÇE TÜRLERİNE GÖRE DAĞILIMI 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 TOPLAM KAMU 8,8 4,0 3,5 4,9 5,4 3,6 3,7 6,1 4,8 5,3 7,4 KONSOLİDE BÜTÇE FAİZ ÖD. 0,6 0,9 0,8 1,5 2,0 1,9 2,6 3,0 3,9 3,6 3,5 TOPLAM KAMU(FAİZ DIŞI) 8,2 3,0 2,7 3,4 3,4 1,7 1,1 3,1 1,0 1,7 3,9 KONSOLİDE BÜTÇE 3,1 1,5 1,5 2,2 4,4 2,3 2,8 3,5 3,1 3,3 3,0 -FAİZ DIŞI KONSOLİDE BÜTÇE 2,5 0,6 0,7 0,7 2,4 0,3 0,2 0,5-0,8-0,3-0,5 KİT 4,9 2,4 1,9 2,2 1,9 2,5 2,6 3,3 2,2 1,9 3,8 İŞETMECİ 5,1 3,9 2,5 2,8 2,3 2,4 2,6 3,4 2,1 2,0 4,0 TASARRUFCU -0,2-1,5-0,5-0,6-0,4 0,0-0,1-0,2 0,1 0,0-0,2 MAHALLİ İDARELER 0,3 0,0 0,0 0,0-0,1-0,1 0,3 0,5 0,4 0,2 0,0 DÖNER SERMAYELİ KURULUŞLAR 0,5 0,0 0,1 0,5 0,0-0,4-0,3 0,0 0,1 0,0 0,0 SOSYAL GÜVENLIK KURULUŞLARI - - - - -0,3 0,0 0,0-0,6-0,4-0,4-0,3 FONLAR - - - - -0,5-0,6-1,7-0,6-0,5 0,4 0,6 ÖZELLEŞTİRME KAP. KUR. - - - - - - - - - -0,1 0,2 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 (1) TOPLAM KAMU 10,2 10,6 12,0 7,9 5,0 8,6 7,7 9,4 15,6 12,5 16,4 KONSOLİDE BÜTÇE FAİZ ÖD. 3,8 3,7 5,8 7,7 7,3 10,0 7,7 11,5 13,7 16,3 22,9 TOPLAM KAMU(FAİZ DIŞI) 6,4 6,9 6,2 0,2-2,4-1,3 0,0-2,1 1,9-3,8-6,5 KONSOLİDE BÜTÇE 5,3 4,3 6,7 3,9 4,0 8,3 7,6 7,3 11,9 10,9 16,0 -FAİZ DIŞI KONSOLİDE BÜTÇE 1,5 0,6 0,9-3,8-3,3-1,7-0,1-4,3-1,8-5,3-6,9 KİT 3,1 3,3 2,4 1,4-0,2-0,5-0,3 1,4 2,4 1,8 0,4 İŞETMECİ 3,3 3,8 2,8 1,2-0,6-0,4 0,6 1,3 2,3 1,6 0,4 TASARRUFCU -0,2-0,5-0,3 0,2 0,4-0,1-0,9 0,1 0,2 0,2 0,0 MAHALLİ İDARELER 0,3 0,8 0,7 0,4 0,2 0,3 0,3 0,4 0,3 0,5 0,2 DÖNER SERMAYELİ KURULUŞLAR 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0-0,1-0,1 SOSYAL GÜVENLIK KURULUŞLARI 0,1 0,2 0,6 0,6 0,4 0,0 0,1 0,4 0,2 0,2 0,6 FONLAR 0,9 1,3 0,9 0,9 0,6 0,1 0,0 0,0 0,6-1,3-0,9 ÖZELLEŞTİRME KAP. KUR. 0,4 0,7 0,7 0,7-0,1 0,5 0,1 0,0 0,1 0,5 0,2 (1) GERÇEKLEŞME TAHMİNİ KAYNAK:DPT 24

TABLO : 21- KONSOLİDE BÜTÇE GELİR VE HARCAMALARININ GSMH'YA ORANI (%) 1975 1976 1977 1978 1979 1980 1981 1982 (*) 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 HARCAMALAR 16,33 17,72 21,19 20,35 20,75 20,33 18,89 15,09 18,75 17,07 15,03 15,95 16,92 16,26 16,52 16,92 Cari 8,44 8,34 9,36 9,25 9,15 9,33 7,95 6,79 7,67 6,72 5,93 5,96 6,47 6,09 7,73 8,93 -Personel 6,20 6,56 7,37 7,18 7,41 6,44 4,96 4,17 4,81 4,04 3,61 3,60 4,41 4,24 5,96 7,19 -Diğer Cari 2,24 1,78 1,99 2,07 1,74 2,89 2,99 2,62 2,86 2,68 2,32 2,37 2,06 1,85 1,77 1,74 Yatõrõm 3,24 3,91 4,84 4,15 3,41 3,50 3,82 3,14 3,39 3,12 2,91 3,17 2,64 2,10 1,68 1,72 Transfer 4,65 5,47 6,99 6,96 8,19 7,50 7,12 5,17 7,69 7,23 6,19 6,82 7,82 8,07 7,11 6,27 -Faiz Ödemeleri 0,49 0,45 0,48 0,46 0,62 0,59 0,94 0,82 1,52 1,99 1,91 2,60 3,02 3,85 3,59 3,52 İç Faiz Ödemeleri 0,35 0,31 0,32 0,30 0,45 0,42 0,51 0,32 0,57 0,80 0,70 1,27 1,68 2,45 2,22 2,42 Dõş Faiz Ödemeleri 0,14 0,14 0,15 0,15 0,17 0,17 0,43 0,50 0,94 1,19 1,21 1,33 1,34 1,41 1,36 1,10 -KİT'lere Transfer 1,62 1,60 1,92 1,59 3,72 3,82 2,39 2,12 2,19 1,27 0,51 0,27 0,64 0,78 0,53 0,32 -Vergi İadeleri 0,25 0,36 0,28 0,21 0,11 0,10 0,40 0,00 1,34 1,72 2,05 2,18 2,20 1,63 1,25 0,90 -Sosyal Güvenlik 0,13 0,44 0,64 0,98 0,71 0,84 0,70 0,64 0,82 0,56 0,59 0,56 0,56 0,58 0,61 0,31 -Diğer Transferler 2,16 2,63 3,66 3,71 3,02 2,15 2,70 1,59 1,82 1,69 1,12 1,21 1,39 1,22 1,14 1,23 GELİRLER 15,55 16,53 16,90 18,82 17,60 17,20 17,35 13,61 16,51 12,66 12,77 13,20 13,45 13,17 13,19 13,91 Genel Bütçe 15,25 16,21 16,56 18,51 17,39 17,00 17,20 13,44 16,29 12,37 12,48 12,95 13,19 12,95 13,00 13,74 -Vergi Gelirleri 13,75 14,64 15,18 14,97 14,10 14,14 14,84 12,30 13,88 10,70 10,83 11,67 12,06 11,02 11,09 11,43 Gelir Üzerinden Al.V. 6,30 6,83 7,91 8,47 8,10 8,75 9,30 7,58 7,97 6,05 5,01 5,96 5,90 5,36 5,85 5,85 Servet Üzerinden Al.V. 0,13 0,12 0,16 0,13 0,10 0,13 0,27 0,20 0,28 0,19 0,15 0,10 0,09 0,11 0,08 0,10 Mal ve Hiz.Üz.Al.V. 4,44 4,64 4,28 3,77 3,56 3,88 3,85 3,14 3,81 2,76 3,56 3,66 3,71 3,48 3,32 3,45 Dõş Ticaret Vergileri 2,88 3,05 2,82 2,59 2,34 1,38 1,42 1,37 1,83 1,70 2,11 1,94 2,37 2,07 1,84 2,03 -Vergi Dõşõ Normal Gel. 1,49 1,33 1,38 3,54 3,21 2,66 1,78 1,14 2,27 1,33 1,29 1,12 1,09 0,95 1,06 1,07 -Özel Gelir ve Fonlar 0,00 0,25 0,00 0,00 0,08 0,20 0,59 0,00 0,13 0,35 0,35 0,16 0,03 0,99 0,85 1,24 Katma Bütçe 0,31 0,32 0,34 0,31 0,21 0,20 0,15 0,18 0,22 0,28 0,29 0,24 0,26 0,22 0,19 0,17 GELİR GİDER FARKI -0,78-1,19-4,29-1,53-3,15-3,13-1,54-1,48-2,24-4,42-2,26-2,76-3,48-3,09-3,33-3,01 Emanet ve Avans.Net Değişme -0,77-0,51 0,97-0,52 1,46 0,29 1,08-0,08 0,94-0,21-0,33-0,38 0,04-0,06-0,28-0,10 NAKİT AÇIĞI -1,55-1,70-3,33-2,05-1,68-2,84-0,46-1,56-1,30-4,63-2,59-3,14-3,43-3,15-3,61-3,11 BORÇ İDARESİ Dõş Borçlanma (Net) -0,20-0,17-0,14-0,08 0,31 0,33 0,31-0,11-0,64 1,50-0,64-0,01-0,35 0,24-0,09 0,01 -Kullanõm 0,01 0,02 0,07 0,13 0,58 0,47 0,59 0,39 0,43 2,57 0,55 1,48 1,24 2,06 1,56 1,38 -Ödeme 0,21 0,19 0,21 0,21 0,27 0,14 0,28 0,50 1,08 1,06 1,19 1,49 1,59 1,82 1,65 1,37 İç Borçlanma (Net) 1,74 1,87 3,46 2,13 1,37 2,51 0,15 1,68 1,95 3,12 3,23 3,15 3,79 2,91 3,70 3,10 -Tahvil(Net) 0,78 0,89 0,82 0,29 0,66-0,24-0,05 0,19 1,21 0,62 1,41 0,93 1,19 1,88 2,60 2,00 -Kullanõm 1,08 1,15 1,13 1,03 1,08 0,33 0,28 0,51 1,42 0,88 1,89 2,48 2,73 2,95 3,90 3,15 -Ödeme 0,30 0,26 0,31 0,74 0,42 0,57 0,34 0,32 0,22 0,26 0,49 1,55 1,53 1,07 1,30 1,15 -Bono (Net) -0,05 0,05 0,57-0,19 0,14 0,75 0,49 0,61-0,69 1,28 0,65 1,31 1,22 0,30 0,43 0,49 -Kullanõm 0,56 0,77 1,77 1,00 0,59 1,13 2,07 2,43 0,56 2,23 3,44 3,49 5,27 3,96 3,31 2,13 -Ödeme 0,61 0,73 1,20 1,19 0,46 0,39 1,58 1,82 1,25 0,95 2,79 2,18 4,05 3,66 2,88 1,64 -Merkez Bankasõ (Net) 0,68 0,78 2,11 0,95 1,03 1,95 0,48 0,31 0,52 0,86 0,75 0,50 0,47 0,52 0,20 0,08 -Diğer 0,34 0,16-0,03 1,09-0,45 0,05-0,77 0,58 0,91 0,37 0,42 0,42 0,90 0,21 0,47 0,53 Kaynak: DPT, Maliye Bakanlõğõ (*) 1982 yõlõ 10 aylõktõr. 25

TABLO : 21- KONSOLİDE BÜTÇE GELİR VE HARCAMALARININ GSMH'YA ORANI (%) (Devamõ) 1975 1976 1977 1978 1979 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 HARCAMALAR 16,33 17,72 21,19 20,35 20,75 20,53 20,08 24,29 23,08 21,78 26,31 27,19 29,15 35,89 37,40 44,49 Cari 8,44 8,34 9,36 9,25 9,15 10,38 11,28 11,09 9,49 8,20 8,56 9,46 9,67 11,70 10,82 11,27 -Personel 6,20 6,56 7,37 7,18 7,41 8,63 9,45 9,32 7,60 6,40 6,50 7,05 7,23 8,83 7,95 8,47 -Diğer Cari 2,24 1,78 1,99 2,07 1,74 1,75 1,83 1,77 1,89 1,80 2,06 2,40 2,43 2,87 2,88 2,80 Yatõrõm 3,24 3,91 4,84 4,15 3,41 1,85 1,72 1,83 1,30 1,17 1,59 2,01 1,87 2,00 2,20 2,17 Transfer 4,65 5,47 6,99 6,96 8,19 8,31 7,09 11,38 12,30 12,41 16,15 15,72 17,61 22,18 24,37 31,05 -Faiz Ödemeleri 0,49 0,45 0,48 0,46 0,62 3,79 3,65 5,83 7,67 7,33 10,00 7,75 11,54 13,69 16,27 22,88 İç Faiz Ödemeleri 0,35 0,31 0,32 0,30 0,45 2,67 2,77 4,63 6,00 6,05 8,87 6,73 10,52 12,55 14,96 20,89 Dõş Faiz Ödemeleri 0,14 0,14 0,15 0,15 0,17 1,12 0,88 1,20 1,67 1,28 1,12 1,02 1,02 1,14 1,31 1,99 -KİT'lere Transfer 1,62 1,60 1,92 1,59 3,72 1,92 0,74 1,29 0,54 0,58 0,34 0,42 0,30 0,53 0,71 0,67 -Vergi İadeleri 0,25 0,36 0,28 0,21 0,11 1,02 0,98 1,06 0,80 0,81 0,70 0,85 1,01 1,48 1,30 1,63 -Sosyal Güvenlik 0,13 0,44 0,64 0,98 0,71 0,25 0,36 0,69 1,01 1,38 2,24 2,59 2,62 3,51 2,57 2,67 -Diğer Transferler 2,16 2,63 3,66 3,71 3,02 1,32 1,36 2,50 2,27 2,31 2,88 4,12 2,15 2,96 3,53 3,21 GELİRLER 15,55 16,53 16,90 18,82 17,60 15,25 15,79 17,59 19,16 17,75 18,04 19,56 21,87 24,03 26,47 28,47 Genel Bütçe 15,25 16,21 16,56 18,51 17,39 15,10 15,66 17,43 19,03 17,59 17,87 19,38 21,65 23,78 26,23 28,26 -Vergi Gelirleri 13,75 14,64 15,18 14,97 14,10 12,40 12,83 13,23 15,12 13,80 14,98 16,14 17,24 18,91 21,10 22,16 Gelir Üzerinden Al.V. 6,30 6,83 7,91 8,47 8,10 6,37 6,35 6,30 7,15 5,75 5,77 6,45 7,90 8,35 8,36 8,72 Servet Üzerinden Al.V. 0,13 0,12 0,16 0,13 0,10 0,11 0,11 0,13 0,15 0,11 0,12 0,12 0,14 0,23 0,28 0,24 Mal ve Hiz.Üz.Al.V. 4,44 4,64 4,28 3,77 3,56 3,89 4,29 4,49 5,51 5,46 6,50 6,76 6,74 7,80 9,05 10,10 Dõş Ticaret Vergileri 2,88 3,05 2,82 2,59 2,34 2,03 2,07 2,31 2,31 2,48 2,58 2,81 2,46 2,53 3,42 3,09 -Vergi Dõşõ Normal Gel. 1,49 1,33 1,38 3,54 3,21 0,62 0,69 0,88 1,24 1,10 1,07 1,38 2,28 2,41 2,78 4,12 -Özel Gelir ve Fonlar 0,00 0,25 0,00 0,00 0,08 2,09 2,14 3,31 2,67 2,69 1,82 1,86 2,13 2,46 2,03 1,98 Katma Bütçe 0,31 0,32 0,34 0,31 0,21 0,15 0,13 0,17 0,13 0,16 0,17 0,18 0,22 0,25 0,24 0,21 0,00 0,00 GELİR GİDER FARKI -0,78-1,19-4,29-1,53-3,15-5,28-4,30-6,70-3,91-4,03-8,27-7,63-7,28-11,86-10,93-16,03 Emanet ve Avans.Net Değişme -0,77-0,51 0,97-0,52 1,46 0,01-1,09 0,39 0,01 0,28-0,20 0,07-0,21-0,07 0,08-1,98 NAKİT AÇIĞI -1,55-1,70-3,33-2,05-1,68-5,27-5,39-6,31-3,91-3,75-8,46-7,56-7,49-11,90-10,85-18,00 BORÇ İDARESİ Dõş Borçlanma (Net) -0,20-0,17-0,14-0,08 0,31 0,30 0,37 1,05-1,73-1,03-0,90-1,52-1,76 0,76 2,43-2,48 -Kullanõm 0,01 0,02 0,07 0,13 0,58 1,72 1,79 2,31 1,13 2,01 1,85 0,83 1,67 3,76 5,34 2,93 -Ödeme 0,21 0,19 0,21 0,21 0,27 1,41 1,42 1,26 2,86 3,04 2,75 2,35 3,44 3,00 2,91 5,41 İç Borçlanma (Net) 1,74 1,87 3,46 2,13 1,37 4,97 5,02 5,26 5,64 4,78 9,36 8,52 8,60 12,44 7,01 12,93 -Tahvil(Net) 0,78 0,89 0,82 0,29 0,66 0,36 1,40 1,51-1,81 1,09 1,83 5,05 2,45 15,63 8,07 2,91 -Kullanõm 1,08 1,15 1,13 1,03 1,08 1,81 3,23 3,25 0,64 2,83 3,89 7,04 5,27 21,59 15,65 13,42 -Ödeme 0,30 0,26 0,31 0,74 0,42 1,46 1,83 1,74 2,45 1,74 2,06 1,99 2,82 5,96 7,58 10,52 -Bono (Net) -0,05 0,05 0,57-0,19 0,14 2,02 2,17 1,11 6,28 2,51 5,29 3,47 6,15-8,48-1,06 10,02 -Kullanõm 0,56 0,77 1,77 1,00 0,59 5,40 6,88 8,57 16,05 14,61 21,81 10,14 17,14 8,74 4,48 23,57 -Ödeme 0,61 0,73 1,20 1,19 0,46 3,39 4,71 7,46 9,77 12,09 16,52 6,67 10,99 11,92 5,54 13,55 -Merkez Bankasõ (Net) 0,68 0,78 2,11 0,95 1,03 1,69 1,58 2,65 1,33 1,21 1,53 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 -Diğer 0,34 0,16-0,03 1,09-0,45 0,90-0,12-0,02-0,17-0,03 0,71 0,55 0,65-1,28 0,91 7,56 Kaynak: DPT, Maliye Bakanlõğõ (*) 1982 yõlõ 10 aylõktõr. 26

TABLO :22- KONSOLİDE BÜTÇEYE İLİŞKİN BAZI GÖSTERGELER 1980 1981 1982 (*) 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 KONSOLİDE BÜTÇE AÇIĞI (MİLYAR TL) -166,2-123,6-157,3-312,6-978,7-798,3-1411,5-2607,4-3990,2-7672,5-11955 FAİZ DIŞI AÇIK / FAZLA (MİLYAR TL) -134,7-48,3-69,9-101,2-537,9-123,4-80,3-341,8 987,6 587,0 2012 KONS. BÜTÇE AÇIĞI / GSMH -3,1-1,5-1,5-2,2-4,4-2,3-2,8-3,5-3,1-3,3-3,0 FAİZ DIŞI KON.BÜT.AÇIĞI (FAZLA) / GSMH -2,5-0,6-0,7-0,7-2,4-0,3-0,2-0,5 0,8 0,3 0,5 FAİZ ÖDEMELERİ / YATIRIM HAR. 17,0 24,6 26,2 44,7 63,8 65,5 82,0 98,7 158,5 163,0 156,9 FAİZ ÖDEMELERİ / YATIRIM HAR.(İşç.Har.) 114,3 183,2 213,1 204,8 FAİZ ÖDEMELERİ / TRANSFER HAR. 7,9 13,2 15,9 19,7 27,5 30,8 38,1 38,6 47,8 50,4 56,1 FAİZ ÖDEMELERİ / TOPLAM HAR. 2,9 5,0 5,5 8,1 11,6 12,7 16,3 17,8 23,7 21,7 20,8 FAİZ ÖDEMELERİ / BORÇLANMA (NET) 20,9 202,1 52,6 116,4 43,0 73,8 82,8 88,0 122,3 99,4 113,0 FAİZ ÖDEMELERİ / KON.BÜT.GEL. 3,5 5,4 6,1 9,2 15,7 14,9 19,7 22,5 29,3 27,2 25,3 VERGİ GELİRLERİ / TOPLAM HAR. 69,5 78,5 81,5 74,0 62,7 72,1 73,1 71,3 67,7 67,1 67,6 VERGİ GEL. / FAİZ DIŞI TOP.HAR. 71,6 82,6 86,2 80,6 71,0 82,6 87,4 86,8 88,8 85,8 85,3 TOPLAM GELİRLER / TOPLAM HAR. 84,6 91,8 90,2 88,0 74,1 85,0 82,7 79,5 81,0 79,8 82,2 TOPLAM GEL. / FAİZ DIŞI TOP.HAR. 87,1 96,6 95,4 95,8 83,9 97,3 98,8 96,7 106,2 102,0 103,8 VERGİ GELİRLERİ / GSMH 14,1 14,8 12,3 13,9 10,7 10,8 11,7 12,1 11,0 11,1 11,4 VASITASIZ VERGİLER / GSMH 8,9 9,6 7,8 8,2 6,2 5,2 6,1 6,0 5,5 5,9 6,0 VASITALI VERGİLER / GSMH 5,3 5,3 4,5 5,6 4,5 5,7 5,6 6,1 5,5 5,2 5,5 VASITASIZ VERGİLER / VERGİ GEL. 62,8 64,5 63,3 59,4 58,3 47,7 52,0 49,6 49,6 53,4 52,1 VASITALI VERGİLER / VERGİ GEL. 37,2 35,5 36,7 40,6 41,7 52,3 48,0 50,4 50,4 46,6 47,9 Kaynak: DPT, Maliye Bakanlõğõ (*) 1982 Yõlõ 10 aylõktõr. 27

TABLO :22- KONSOLİDE BÜTÇEYE İLİŞKİN BAZI GÖSTERGELER (Devamõ) 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 KONSOLİDE BÜTÇE AÇIĞI (MİLYAR TL) -33517-47434 -133857-152180 -316623-1238128 -2241376-3895127 -9284629-13725888 -28766062 FAİZ DIŞI AÇIK / FAZLA (MİLYAR TL) -9444-7136 -17387 146105 259492 259273 36541 2281468 1436211 6713974 12298547 KONS. BÜTÇE AÇIĞI / GSMH -5,3-4,3-6,7-3,9-4,0-8,3-7,6-7,3-11,9-10,9-16,0 FAİZ DIŞI KON.BÜT.AÇIĞI (FAZLA) / GSMH -1,5-0,6-0,9 3,8 3,3 1,7 0,1 4,3 1,8 5,3 6,9 FAİZ ÖDEMELERİ / YATIRIM HAR. 140,4 137,8 219,1 409,8 627,7 628,9 385,8 616,3 683,8 738,6 1052,4 FAİZ ÖDEMELERİ / YATIRIM HAR.(İşç.Har.) 205,5 211,9 318,7 592,4 FAİZ ÖDEMELERİ / TRANSFER HAR. 45,7 51,5 51,2 62,4 59,1 61,9 49,3 65,5 61,7 66,8 73,7 FAİZ ÖDEMELERİ / TOPLAM HAR. 18,5 18,2 24,0 33,2 33,7 38,0 28,5 39,6 38,2 43,5 51,4 FAİZ ÖDEMELERİ / BORÇLANMA (NET) 72,0 67,8 92,4 196,3 195,8 118,1 110,6 168,7 103,7 163,7 219,0 35,7 27,1 41,3 43,0 37,7 36,3 43,0 47,9 40,2 63,9 57,3 FAİZ ÖDEMELERİ / KON.BÜT.GEL. 24,9 23,1 33,1 40,0 41,3 55,4 39,6 52,8 57,0 61,5 80,4 VERGİ GELİRLERİ / TOPLAM HAR. 60,4 63,9 54,5 65,5 63,4 57,0 59,4 59,2 52,7 56,4 49,8 VERGİ GEL. / FAİZ DIŞI TOP.HAR. 74,1 78,1 71,7 98,1 95,6 91,9 83,1 97,9 85,2 99,9 102,5 TOPLAM GELİRLER / TOPLAM HAR. 74,3 78,6 72,4 83,0 81,5 68,6 72,0 75,0 67,0 70,8 64,0 TOPLAM GEL. / FAİZ DIŞI TOP.HAR. 91,1 96,1 95,3 124,4 122,9 110,6 100,6 124,2 108,3 125,3 131,7 VERGİ GELİRLERİ / GSMH 12,4 12,8 13,2 15,1 13,8 15,0 16,1 17,2 18,9 21,1 22,2 VASITASIZ VERGİLER / GSMH 6,5 6,5 6,4 7,3 5,9 5,9 6,6 8,0 8,6 8,6 9,0 VASITALI VERGİLER / GSMH 5,9 6,4 6,8 7,8 7,9 9,1 9,6 9,2 10,3 12,5 13,2 VASITASIZ VERGİLER / VERGİ GEL. 52,3 50,4 48,6 48,3 42,5 39,4 40,7 46,6 45,4 40,9 40,4 VASITALI VERGİLER / VERGİ GEL. 47,7 49,6 51,4 51,7 57,5 60,6 59,3 53,4 54,6 59,1 59,6 Kaynak: DPT, Maliye Bakanlõğõ (*) 1982 Yõlõ 10 aylõktõr. 28

TABLO :23- KONSOLİDE BÜTÇE VERGİ GELİRLERİ BORÇ ÖDEMELERİ İLİŞKİSİ 1980 1981 1982 (*) 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 VERGİ GELİRLERİ 750 1 190 1 305 1 934 2 372 3 829 5 972 9 051 14 232 25 550 45 400 BORÇ ANAPARA ÖDEMELERİ 58 176 281 354 505 1 578 2 673 5 388 8 464 13 437 16 540 İÇ 50 153 228 205 269 1 158 1 909 4 191 6 109 9 640 11 092 DIŞ 7 22 54 150 236 420 764 1 197 2 355 3 797 5 448 BORÇ FAİZ ÖDEMELERİ 32 75 87 211 441 675 1 331 2 266 4 978 8 260 13 966 İÇ 22 41 34 80 177 247 649 1 260 3 159 5 115 9 613 DIŞ 9 34 53 131 264 428 682 1 006 1 819 3 144 4 353 BORÇ ANAPARA+FAİZ ÖDEMELERİ 89 251 368 566 946 2 253 4 004 7 654 13 442 21 697 30 506 İÇ 73 195 262 285 446 1 406 2 557 5 451 9 268 14 755 20 705 DIŞ 16 56 107 281 500 847 1 446 2 202 4 174 6 941 9 801 BORÇ ANAPARA ÖD. / VERGİ GEL. (%) 7,7 14,8 21,5 18,3 21,3 41,2 44,8 59,5 59,5 52,6 36,4 İÇ 6,7 12,9 17,4 10,6 11,3 30,3 32,0 46,3 42,9 37,7 24,4 DIŞ 1,0 1,9 4,1 7,7 9,9 11,0 12,8 13,2 16,5 14,9 12,0 BORÇ FAİZ ÖDEME. / VERGİ GEL. (%) 4,2 6,3 6,7 10,9 18,6 17,6 22,3 25,0 35,0 32,3 30,8 İÇ 3,0 3,5 2,6 4,1 7,5 6,5 10,9 13,9 22,2 20,0 21,2 DIŞ 1,2 2,9 4,1 6,8 11,1 11,2 11,4 11,1 12,8 12,3 9,6 BORÇ ANAPARA+FAİZ ÖD/VERGİ GEL. (%) 11,9 21,1 28,2 29,2 39,9 58,8 67,0 84,6 94,4 84,9 67,2 İÇ 9,7 16,4 20,1 14,7 18,8 36,7 42,8 60,2 65,1 57,8 45,6 DIŞ 2,2 4,7 8,2 14,5 21,1 22,1 24,2 24,3 29,3 27,2 21,6 Kaynak: DPT, Maliye Bakanlõğõ (*) 1982 Yõlõ 10 aylõktõr. 29

TABLO :23- KONSOLİDE BÜTÇE VERGİ GELİRLERİ BORÇ ÖDEMELERİ İLİŞKİSİ (Devamõ) 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 VERGİ GELİRLERİ 78 644 141 602 264 273 587 760 1 084 350 2 244 094 4 745 484 9 228 586 14 802 293 26 503 693 39 767 892 BORÇ ANAPARA ÖDEMELERİ 39 687 87 869 208 676 586 353 1325 803 3195 593 3 235 915 9 229 442 16 350 700 20 128 991 52 899 141 İÇ 30 719 72 189 183 598 475 149 1 086 819 2 783 496 2 544 649 7 390 577 14 002 900 16 475 973 43 193 265 DIŞ 8 968 15 680 25 078 111 204 238 984 412 097 691 266 1 838 865 2 347 800 3 653 000 9 705 876 BORÇ FAİZ ÖDEMELERİ 24 073 40 298 116 470 298 285 576 115 1 497 401 2 277 917 6 176 555 10 720 840 20 439 862 41 064 609 İÇ 16 941 30 545 92 518 233 168 475 519 1 329 087 1 977 967 5 629 514 9 824 622 18 791 862 37 494 301 DIŞ 7 132 9 753 23 952 65 117 100 597 168 314 299 950 547 081 896 218 1 648 000 3 570 308 BORÇ ANAPARA+FAİZ ÖDEMELERİ 63 760 128 167 325 146 884 638 1 901 918 4 692 994 5 513 832 15 406 037 27 071 540 30 568 853 93 963 750 İÇ 47 660 102 734 276 116 708 317 1562 338 4 112 583 4 522 616 13 020 091 23 827 522 35 267 835 80 687 566 DIŞ 16 100 25 433 49 030 176 321 339 581 580 411 991 216 2 385 946 3 244 018 5 301 019 13 276 184 BORÇ ANAPARA ÖD. / VERGİ GEL. (%) 50,5 62,1 79,0 99,8 122,3 142,4 68,2 100,0 110,5 75,9 133,0 İÇ 39,1 51,0 69,5 80,8 100,2 124,0 53,6 80,1 94,6 62,2 108,6 DIŞ 11,4 11,1 9,5 18,9 22,0 18,4 14,6 19,9 15,9 13,8 24,4 BORÇ FAİZ ÖDEME. / VERGİ GEL. (%) 30,6 28,5 44,1 50,7 53,1 66,7 48,0 66,9 72,4 77,1 103,3 İÇ 21,5 21,6 35,0 39,7 43,9 59,2 41,7 61,0 66,4 70,9 94,3 DIŞ 9,1 6,9 9,1 11,1 9,3 7,5 6,3 5,9 6,1 6,2 9,0 BORÇ ANAPARA+FAİZ ÖD/VERGİ GEL. 81,1 90,5 123,0 150,5 175,4 209,1 116,2 166,9 182,9 115,3 236,3 (%) İÇ 60,6 72,6 104,5 120,5 144,1 183,3 95,3 141,1 161,0 133,1 202,9 DIŞ 20,5 18,0 18,6 30,0 31,3 25,9 20,9 25,9 21,9 20,0 33,4 Kaynak: DPT, Maliye Bakanlõğõ (*) 1982 Yõlõ 10 aylõktõr. 30

TABLO : 24 - TOPLAM VERGİ YÜKÜ 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 SOS.GÜV.K.HARİÇ VERGİ YÜKÜ (4/7) (%) 14,8 15,7 13,1 14,8 12,0 13,2 15,7 16,1 15,2 15,2 16,0 SOS.GÜV.K.DAHİL VERGİ YÜKÜ (6/7) (%) 17,2 18,1 15,5 17,3 14,3 15,3 17,9 18,8 17,8 18,4 19,9 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 (1) SOS.GÜV.K.HARİÇ VERGİ YÜKÜ (4/7) (%) 16,8 17,7 18,0 19,0 17,6 18,6 20,3 21,8 23,5 25,8 27,3 SOS.GÜV.K.DAHİL VERGİ YÜKÜ (6/7) (%) 20,9 22,1 21,9 22,3 20,5 22,1 24,5 26,2 28,8 31,3 33,3 Kaynak: DPT (1) Tahmin 31

TABLO :25 - İÇ BORÇ STOKU (*) 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 ÖDEMELER Anapara Ödemeleri 27 154 227 1 113 241 1 239 2 301 4 600 5 880 10 640 14 648 Tahvil 6 9 33 26 29 172 790 1 150 1 343 3 001 4 520 Bono 20 127 193 175 211 1 067 1 456 2 854 4 496 6 639 6 511 Avans 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Konsolide Borçlar 1 18 1 913 0 0 55 597 40 1 000 3 617 Faiz Ödemeleri 22 41 34 116 156 258 717 1 675 2 487 4 805 10 037 Tahvil 19 33 23 49 111 168 399 806 1 272 3 091 6 302 Bono 2 6 8 27 41 82 247 490 1 143 1 612 1 746 Avans 1 2 2 3 4 7 10 51 73 102 114 Konsolide Borçlar 0 0 1 37 0 0 61 329 0 0 1 876 BORÇLANMA 427 423 577 2 945 1 702 3 578 5 842 11 304 17 119 24 115 29 894 Tahvil 50 28 59 200 199 673 1 269 2 045 3 816 8 983 12 458 Bono 60 166 258 78 495 1 218 1 788 3 955 5 115 7 634 8 443 Avans 103 39 32 72 190 266 257 355 675 457 331 Konsolide Borçlar 214 191 228 2 595 818 1 421 2 528 4 949 7 513 7 041 8 662 NET BORÇ KULLANIMI 400 270 350 1 832 1 462 2 338 3 542 6 704 11 240 13 476 15 246 Tahvil 44 19 26 174 171 501 480 896 2 473 5 983 7 938 Bono 40 39 65-96 284 150 332 1 101 619 995 1 931 Avans 103 39 32 72 190 266 257 355 675 457 331 Konsolide Borçlar 213 173 227 1 682 818 1 421 2 473 4 352 7 473 6 041 5 045 IÇ BORÇ STOKU (**) 721 991 1 341 3 173 4 634 6 973 10 515 17 219 28 458 41 934 57 180 Tahvil 141 160 186 360 531 1 032 1 511 2 407 4 880 10 863 22 523 Bono 49 88 153 56 340 490 823 1 923 2 542 3 537 5 469 Avans 195 234 266 339 528 795 1 052 1 407 2 082 2 539 2 870 Konsolide Borçlar 336 509 736 2 418 3 235 4 656 7 129 11 481 18 954 24 995 26 318 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 ÖDEMELER Anapara Ödemeleri 33 364 82 115 214 050 588 115 1199 468 3389 039 3144 053 8507 210 15579 145 18968 071 123876 596 Tahvil 6 396 19 543 48 463 157 245 94 489 536 788 917 626 2426 865 6116 357 12006 317 96418 348 Bono 21 488 51 937 156 909 398 937 971 562 2826 351 2226 387 6080 345 9462 788 6961 754 27458 248 Avans 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Konsolide Borçlar 5 481 10 635 8 678 31 933 133 417 25 900 40 0 0 0 0 Faiz Ödemeleri 16 914 34 087 84 825 229 912 472 804 1335 516 1977 164 5626 676 9898 624 18609 423 40484 246 Tahvil 10 221 15 898 42 319 111 345 110 705 327 774 860 395 2587 441 4889 437 16966 537 34608 486 Bono 4 953 15 033 41 612 114 016 356 466 1000 829 1099 736 3035 836 5004 947 1640 332 5875 760 Avans 266 1 214 894 4 551 5 633 6 913 17 033 3 399 4 240 2 554 0 Konsolide Borçlar 1 474 1 942 0 0 0 0 0 0 0 0 0 BORÇLANMA 65 451 183 415 376 368 1030 076 1761 165 5148 848 6226 632 13916 701 26886 405 32468 546 209613 235 Tahvil 11 510 81 958 151 788 206 124 366 873 1247 868 3185 561 4708 064 20027 769 26685 862 164183 336 Bono 34 277 75 926 179 151 638 678 1298 630 3722 027 3074 401 9546 260 6858 636 5782 683 45429 899 Avans 10 719 17 411 39 421 51 857 69 722 178 953-33 330-337 623 0 0 0 Konsolide Borçlar 8 944 8 120 6 008 133 417 25 940 0 0 0 0 0 0 NET BORÇ KULLANIMI 32 087 101 300 162 319 441 961 561 697 1759 809 3082 579 5409 491 11307 260 13500 475 85736 639 Tahvil 5 115 62 415 103 325 48 879 272 384 711 080 2267 935 2281 199 13911 412 14679 545 67764 988 Bono 12 789 23 989 22 242 239 741 327 068 895 676 848 014 3465 915-2604 152-1179 071 17971 651 Avans 10 719 17 411 39 421 51 857 69 722 178 953-33 330-337 623 0 0 0 Konsolide Borçlar 3 464-2 515-2 670 101 484-107 477-25 900-40 0 0 0 0 IÇ BORÇ STOKU (**) 97 647 194 236 357 347 799 308 1361 006 3148 984 6283 425 11612 885 22920 145 36420 620 122157 259 Tahvil 33 404 86 387 190 505 239 384 511 768 1250 154 3570 812 5771 980 19683 392 34362 937 102127 925 Bono 18 258 42 247 64 489 304 230 631 298 1527 837 2374 990 5840 905 3236 753 2057 683 20029 334 Avans 13 589 31 000 70 421 122 278 192 000 370 953 337 623 0 0 0 0 Konsolide Borçlar 32 396 34 602 31 932 133 417 25 940 40 0 0 0 0 0 Kaynak: Hazine Müsteşarlõğõ (*) 1992 yõlõndan itibaren nakit dõşõ satõlan tahviller stokta yer almaktadõr. (**) Döviz cinsi senetlerin her ay oluşan kur farkõ doğrudan stoka dahil edilmiş, kur artõşlarõ stoktan düşülmüştür. 32

TABLO: 26 - ÖZELLEŞTİRME GELİR VE GİDERLERİ (Bin Dolar) 1985-89 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 1985-2001 NET ÖZELLEŞTİRME GELİRLERİ 136 686 388 966 225 665 284 304 414 048 546 909 763 118 271 641 363 431 1 020 344 320 328 2 737 789 285 434 7 758 661 ÖZELLEŞTİRME GİDERLERİ - 58 410-18 209-29 342-126 681-62 271-54 539-317 755-139 469-220 004-665 354-131 217-640 200-268 804-2 732 256 ÖZELLEŞTİRME GELİR - GİDER FARKI 78 276 370 756 196 323 157 623 351 778 492 370 445 363 132 172 143 427 354 989 189 110 2 097 589 16 630 5 026 406 Kaynak: Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ 33

TABLO :27- TOPTAN EŞYA FİYATLARI ENDEKSİ(*) 12 AYLIK YÜZDE DEĞİŞME 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 ARALIK 25,6 25,4 40,1 53,5 38,2 24,5 51,6 67,9 62,3 48,6 59,2 61,4 60,3 149,6 65,6 84,9 91,0 54,3 62,9 32,7 88,6 12 AYLIK ORTALAMA YÜZDE DEĞİŞME 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 ARALIK 37,6 29,2 30,4 50,4 43,2 29,6 32,5 70,5 64,0 52,3 55,3 62,1 58,4 120,7 86,0 75,9 81,8 71,8 53,1 51,4 61,6 Kaynak: DİE (*) 1981-82 dönemi için HDTM 1963=100, 1982-87 dönemi için DİE 1981=100, 1987-1994 dönemi için DİE 1987=100, 1995-2001 dönemi için DİE 1994=100 bazlõ endeksleri kullanõlmõştõr. TABLO :28- KENTSEL ALANLAR TÜKETİCİ FİYATLARI ENDEKSİ (*) 12 AYLIK YÜZDE DEĞİŞME 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 ARALIK 37,1 49,7 44,2 30,7 55,1 61,6 64,3 60,4 71,1 66,0 71,1 125,5 76,0 79,8 99,1 69,7 68,8 39,0 68,5 12 AYLIK ORTALAMA YÜZDE DEĞİŞME 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 ARALIK 98,1 52,6-6,5 11,1 50,6 88,7 63,3 60,3 66,0 70,1 66,1 106,3 89,1 80,4 85,7 84,6 64,9 54,9 54,4 Kaynak: DİE (*) 1982-87 dönemi için DİE 1978-79=100, 1987-1994 dönemi için DİE 1987=100, 1995-2001 dönemi için DİE 1994=100 bazlõ endeksleri kullanõlmõştõr. 34

TABLO: 29 - TARIMSAL ÜRÜN ORTALAMA ALIM FİYATLARI (TL/KG) 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1. BUĞDAY (1) 10 19 23 29 47 63 79 97 165 328 503 2. PAMUK (2) 48 62 75 126 187 242 298 626 880 1.639 2.272 3. TÜTÜN (3) 112 138 211 282 378 538 773 1.444 2.904 4.714 7.707 4. ÇAY (4) 28 41 55 73 101 140 177 220 360 569 907 5. Ş. PANCARI (5) 3 5 6 7 9 14 17 23 45 84 142 6. AYÇİÇEĞİ 30 40 55 61 110 142 168 215 370 668 862 7. FINDIK (6) 109 124 149 168 252 674 690 1.195 2.032 2.768 3.440 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 (*) 1. BUĞDAY (1) 754 1.156 1.843 3.532 7.433 22.093 35.141 53.564 77.971 103.781 157.329 2. PAMUK (2) 3.560 5.600 9.000 18.000 40.440 68.142 138.916 180.458 249.494 404.329 641.617 3. TÜTÜN (3) 10.870 25.715 32.615 53.093 100.963 188.173 385.621 672.048 1.076.953 1.302.470 1.761.436 4. ÇAY (4) 1.437 2.340 3.400 6.000 12.000 24.989 50.421 87.464 125.854 162.499 250.000 5. Ş. PANCARI (5) 218 356 540 1.032 2.750 4.775 12.128 17.709 27.886 35.796 54.169 6. AYÇİÇEĞİ 1.500 2.500 4.000 9.529 18.000 37.969 67.728 111.682 130.000 165.000 325.003 7. FINDIK (6) 5.600 9.000 14.200 56.284 81.800 206.248 531.435 772.134 1.079.968 1.080.253 1.510.578 Kaynak: DPT (*) Tahmin (1) TMO ortalama alõm fiyatlarõdõr (2) Ege ve Antalya ST. 1 beyaz kütlü pamuk fiyatõdõr (3) TEKEL ortalama alõm fiyatõdõr (4) ÇAYKUR ortalama alõm fiyatõdõr (5) T. ŞEKER Fabrikalarõ ortalama alõm fiyatõdõr (6) % 50 randõmanlõ tombul kabuklu fõndõk fiyatõdõr 35

TABLO: 30 - TARIMSAL ÜRÜN ORTALAMA ALIM FİYATLARI DEĞİŞİMİ (YÜZDE) 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1. BUĞDAY (1) 102,8 83,1 23,0 26,1 61,4 33,5 26,6 22,4 70,9 98,1 53,7 2. PAMUK (2) 93,6 27,1 22,6 67,2 48,4 29,2 23,4 109,7 40,6 86,4 38,6 3. TÜTÜN (3) 83,4 23,5 53,1 33,6 33,9 42,2 43,8 86,7 101,2 62,3 63,5 4. ÇAY (4) 91,0 48,0 34,1 31,8 39,3 38,6 26,4 24,3 63,6 58,1 59,1 5. Ş. PANCARI (5) 118,3 48,4 28,3 15,3 32,4 55,6 22,1 33,3 98,7 85,4 69,3 6. AYÇİÇEĞİ 150,0 33,3 37,5 10,9 80,3 29,3 18,3 27,8 72,1 80,6 29,0 7. FINDIK (6) 189,6 14,2 20,7 12,4 49,9 167,1 2,4 73,1 70,0 36,2 24,3 TEFE 107,2 36,7 27,0 30,5 50,3 43,2 29,6 32,0 70,5 63,9 52,3 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 (*) 1. BUĞDAY (1) 49,9 53,3 59,4 91,6 110,4 197,2 59,1 52,4 45,6 33,1 51,6 2. PAMUK (2) 56,7 53,2 60,7 100,0 124,7 68,5 103,9 29,9 38,3 62,1 58,7 3. TÜTÜN (3) 41,0 57,3 26,8 62,8 90,2 86,4 104,9 74,3 60,2 20,9 35,2 4. ÇAY (4) 58,4 136,6 45,3 76,5 100,0 108,2 101,8 73,5 43,9 29,1 53,8 5. Ş. PANCARI (5) 53,5 62,8 51,7 91,1 166,5 73,6 154,0 46,0 57,5 28,4 51,3 6. AYÇİÇEĞİ 74,0 63,1 60,0 138,2 88,9 110,9 78,4 64,9 16,4 26,9 97,0 7. FINDIK (6) 62,8 66,7 57,8 296,4 45,3 152,1 157,7 45,3 39,9 0,0 39,8 TEFE 55,3 62,1 58,4 120,7 86,0 75,9 81,8 71,8 53,1 51,4 61,6 Kaynak: DPT (*) Tahmin (1) TMO ortalama alõm fiyatlarõdõr (2) Ege ve Antalya ST. 1 beyaz kütlü pamuk fiyatõdõr (3) TEKEL ortalama alõm fiyatõdõr (4) ÇAYKUR ortalama alõm fiyatõdõr (5) T. ŞEKER Fabrikalarõ ortalama alõm fiyatõdõr (6) % 50 randõmanlõ tombul kabuklu fõndõk fiyatõdõr 36

TABLO :31 - SULANAN ALAN YILLAR BİN HEKTAR ENDEKS 1980 2.769 100 1983 3.098 112 1984 3.244 117 1985 3.407 123 1986 3.543 128 1987 3.637 131 1988 3.696 133 1989 3.791 137 1990 3.840 139 1991 3.936 142 1992 3.987 144 1993 4.079 147 1994 4.134 149 1995 4.235 153 1996 4.332 156 1997 4.461 161 1998 4.581 165 1999 4.643 168 2000 4.709 170 2001 (1) 4.772 172 (1) TAHMİN. 37

TABLO:32- ELEKTRİK ENERJİSİ ÜRETİMİ YILLAR ÜRETİM (GWh) ENDEKS 1980 23275 100 1983 27347 117 1984 30614 132 1985 34219 147 1986 39694 171 1987 44353 191 1988 48049 206 1989 52043 224 1990 57543 247 1991 60246 259 1992 67342 289 1993 73727 317 1994 78322 337 1995 86247 371 1996 94862 408 1997 103296 444 1998 111022 477 1999 116440 500 2000 124922 537 2001 123003 528 38

TABLO :33- ELEKTRİĞİ OLAN KÖY SAYISI YILLAR ADET ENDEKS 1980 18345 100 1983 24436 133 1984 26515 145 1985 30591 167 1986 33885 185 1987 34557 188 1988 34834 190 1989 35060 191 1990 35191 192 1991 35872 196 1992 36124 197 1993 36196 197 1994 36204 197 1995 36890 201 1996 37588 205 1997 37714 206 1998 37454 204 1999 37520 205 2000 37551 205 2001 37551 205 39

TABLO :34 - KARAYOLLARI YOL AĞI (KM OLARAK) DEVLET VE İL YOLLARI KÖY YOLLARI GENEL TOPLAM ASFALT ASFALT YILLAR (1) OTOYOLLAR ASFALT TOPLAM % ASFALT TOPLAM % KM ENDEKS 1980 24 35.810 60.761 59-172.103-232.888 100 1983 24 39.586 59.297 67 11.135 243.359 5 302.680 130 1984 76 40.935 59.112 69 12.310 251.209 5 310.397 133 1985 76 42.277 59.302 71 12.963 257.508 5 316.886 136 1986 87 43.733 59.139 74 14.947 261.558 6 320.784 138 1987 115 45.179 58.915 77 17.647 269.154 7 328.184 141 1988 149 45.594 58.851 77 18.882 271.511 7 330.511 142 1989 165 46.296 58.538 79 19.869 297.579 7 356.282 153 1990 286 47.597 59.128 80 21.374 308.597 7 368.011 158 1991 397 48.422 59.221 82 23.397 308.602 8 368.220 158 1992 784 48.745 59.842 81 25.345 326.521 8 387.147 166 1993 1.101 49.693 59.770 83 29.525 327.253 9 388.124 167 1994 1.204 50.381 59.832 84 29.960 320.029 9 381.065 164 1995 1.298 50.805 59.999 85 36.308 320.055 11 381.352 164 1996 1.493 51.819 60.025 86 43.548 320.001 14 381.519 164 1997 1.528 52.927 60.841 87 52.443 319.448 16 381.817 164 1998 1.726 54.425 60.885 89 61.920 319.016 19 381.627 164 1999 1.749 54.938 60.923 90 72.152 323.288 22 385.960 166 2000 1.774 55.900 61.090 92 79.335 293.855 27 356.719 153 2001 1.845 56.619 61.305 92 85.563 291.217 29 354.367 152 (1) YIL SONU DEĞERLERİDİR 40

TABLO :35 - TELEKOMÜNİKASYON HİZMETLERİ 1980 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 Telefon Santral Kapasitesi (Bin Hat) 1298 1902 2242 2567 3352 4854 5851 6554 7521 9098 Telefon Abonesi (Bin) 1148 1673 1941 2248 2780 3702 4921 5877 6862 8147 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001(1) Telefon Santral Kapasitesi (Bin Hat) 10685 12664 14005 14550 15812 17584 18558 19679 20796 21340 Telefon Abonesi (Bin) 9472 11020 12306 13227 14286 15744 16959 18054 18395 18904 (1) Gerçekleşme Tahmini. (*) : 1985 yõlõndan itibaren veriler, 1984 yõlõndaki mevcut ruhsatlõ radyo ve televizyon sayõsõna üretim ve ithalat rakamlarõ eklenerek, ihracat rakamlarõ ise çõkartõlarak elde edilmektedir. 1985 yõlõndan itibaren yanan, patlayan, bozulan ve ekonomik ömrünü yitirmiş cihazlar tespit edilemediğinden bu cihazlarõn sayõsõ toplam içinde yer almaktadõr. 41

TABLO :36 - KIRSAL TELEFON İRTİBATI YILLAR ADET ENDEKS 1980 7795 100 1983 10272 132 1984 12166 156 1985 16000 205 1986 24175 310 1987 36442 468 1988 37267 478 1989 37644 483 1990 39245 503 1991 41195 528 1992 42898 550 1993 43896 563 1994 45500 584 1995 46500 597 1996 47000 603 1997 50605 649 1998 48329 620 1999 50083 643 2000 51335 659 2001 52780 677 42

TABLO : 37- NÜFUS Kişi 1980 1985 1990 1997 2000 2001(3) Toplam Nüfus (1) 44.736.957 50.664.458 56.473.035 63.809.000 68.036.000 69.180.000 Kent Nüfusu (2) 16.064.681 23.238.030 28.958.300 37.023.189 43.352.407 45.430.954 Kõr Nüfusu 28.672.276 27.426.428 27.514.735 26.785.811 24.683.593 23.749.046 1980-1985 1985-1990 1995 2000 2001(3) Doğuşta Ortalama Yaşam Süresi (Yõl) 63 66 67 69 69 Bebek Ölüm Oranõ (Binde) 83 65 46 40 39 (1) 1997' den itibaren yõl sonu nüfus tahminleridir (2) Kent 20.000 ve daha fazla nüfusu olan yerleşmedir. (3) Tahmin 43

TABLO : 38- KENT VE KIR NÜFUSU TOPLAM KENT KIR YIL NÜFUS NÜFUSU (1) % NÜFUSU % 1980 44.736.957 16.064.681 35,9 28.672.276 64,1 1985 50.664.458 23.238.030 45,9 27.426.428 54,1 1990 56.473.035 28.958.300 51,3 27.514.735 48,7 1997 63.809.000 37.023.189 58,0 26.785.811 42,0 2000 (2) 68.036.000 43.352.407 63,7 24.683.593 36,3 Kaynak: DİE, DPT (1) Kent, 20.000 ve daha fazla nüfusu olan yerleşmedir. (2) Yõl sonu itibariyle tahmin. 44

TABLO : 39- DEMOGRAFİK HIZLAR Toplam Doğurgan Şehirleşme Hõzõ Kaba Doğum Hõzõ Kaba Ölüm Hõzõ Bebek ölüm Oranõ Doğuşta Ortalama Yaşam Nüfus Artõş Hõzõ (%) (2)(%) (Binde) (Binde) Hõzõ (Binde) (Çocuk) Süresi (Yõl) 1980-1985 2,49 7,66 30,8 9,0 82,96 4,05 63,00 1985-1990 2,17 4,53 29,9 7,8 65,22 3,76 65,58 1997 1,63 3,57 23,0 6,6 42,70 2,65 68,00 2000(2) 1,56 4,10 22,3 6,7 39,70 2,52 68,50 2001(2) 1,52 4,79 22,0 6,7 38,70 2,50 68,60 Kaynak: DİE, DPT Source: SIS, SPO (2) Kent, 20.000 ve daha fazla nüfusu olan yerleşmedir. (2) Urban refers to areas with population 20.000 or more. 45

TABLO: 40 - SOSYAL SİGORTA PROGRAMLARININ KAPSADIĞI NÜFUS 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 SİGORTALI NÜFUS ORANI (Yüzde) 46,6 47,5 47,7 48,9 52,5 54,8 57,6 59,2 62,4 65,1 66,6 SAĞLIK KAPSAMINDAKİ NÜFUS ORANI (Yüzde) 36,4 37,1 37,0 36,9 39,0 39,0 46,5 47,1 58,2 59,7 60,9 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 SİGORTALI NÜFUS ORANI (Yüzde) 67,8 71,5 73,6 77,4 79,9 82,7 86,5 87,5 84,7 87 SAĞLIK KAPSAMINDAKİ NÜFUS ORANI (Yüzde) 62,2 65,5 67,2 69,3 70,6 73,2 77,5 79,3 80,3 83,0 Kaynak: Emekli Sandõğõ, SSK, Bağ-Kur, DPT. 46

TABLO :41 - MAAŞ VE ÜCRETLERDEKİ GELİŞMELER (Bin TL/Ay) A. İŞGÜCÜ MALİYETİ 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 KAMU KESİMİ İŞÇİ ÜCRETİ 2.026 4.920 8.737 15.610 30.589 44.579 61.591 145.102 250.756 522.535 955.607 1.319.885 ÖZEL KESİM İŞÇİ ÜCRETİ 1.878 4.536 7.791 12.995 20.653 33.323 61.689 115.528 230.493 406.594 698.350 MEMUR MAAŞI 1.229 2.118 3.854 6.439 9.861 18.062 36.237 76.294 135.556 229.708 307.082 447.948 ASGARİ ÜCRET (1) 304 575 1.071 1.886 3.056 5.603 12.023 24.688 40.605 85.838 114.300 152.196 B. NET ÜCRETLER 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 KAMU KESİMİ İŞÇİ ÜCRETİ 1.052 2.427 4.486 8.033 16.562 26.571 35.951 79.601 144.974 339.745 562.815 768.668 ÖZEL KESİM İŞÇİ ÜCRETİ 925 2.072 3.684 6.194 10.726 19.036 34.978 63.033 136.087 250.349 391.794 - MEMUR MAAŞI 697 1.241 2.400 4.072 6.557 12.092 23.464 50.759 92.482 159.429 218.520 324.738 ASGARİ ÜCRET (1) 195 365 677 1.190 2.063 3.728 7.966 16.223 28.474 63.126 83.502 111.040 Kaynak : DPT. (1) Yõllõk Ortalama (16 + Yaş). 47

TABLO: 42 - YURTİÇİ İŞGÜCÜ PİYASASINDA GELİŞMELER (Bin Kişi) 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 Sivil İşgücü 19.392 19.930 20.151 20.684 20.815 19.772 21.176 21.500 21.804 21.824 22.431 23.187 22.029 22.396 Sivil İsdihdam 17.754 18.222 18.539 19.022 19.085 18.047 19.401 19.893 20.388 20.362 20.872 21.413 20.578 20.492 İşsiz 1.638 1.709 1.612 1.662 1.730 1.725 1.775 1.607 1.416 1.462 1.559 1.774 1.451 1.905 İşsizlik Oranõ(%) 8,4 8,6 8,0 8,0 8,3 8,7 8 7,5 6,5 6,7 7,0 7,7 6,6 8,5 Eksik Isdihdam 1.282 1.078 1.156 1.486 1.701 1.517 1.789 1.506 1.460 1.341 1.377 2.043 1.541 1.336 Eksik Isdihdam Oranõ(%) 6,6 5,4 5,7 7,2 8,2 7,7 8 7,0 6,7 6,1 6,1 8,8 7,0 6,0 Işsizlik + Eksik İstihdam Nedeniyle Atõl İşgücü Oranõ(%) 15,1 14,0 13,7 15,2 16,5 16,4 17 14,5 13,2 12,8 13,1 16,5 13,6 14,5 SİVİL İSDİHDAMIN SEKTÖREL DAĞILIMI TARIM 8.249 8.639 8.691 9.094 8.526 7.608 8.450 8.634 8.736 8.299 8.461 8.872 7.187 7.400 SANAYİ 2.806 2.892 2.893 2.872 3.081 2.871 3.212 3.218 3.400 3.625 3.638 3.580 3.733 3.705 Madencilik 229 188 198 176 157 134 176 150 158 153 140 111 75 90 İmalat Sanayi 2.550 2.637 2.628 2.674 2.877 2.636 2.935 2.956 3.159 3.363 3.388 3.386 3.570 3.523 Elektirik,Gaz ve Su 27 67 68 22 48 101 101 112 84 109 110 83 88 92 HİZMETLER 6.699 6.692 6.956 7.056 7.478 7.569 7.740 8.042 8.253 8.439 8.774 8.962 9.658 9.387 İnsaat 1.112 1.039 993 962 1.033 1.215 1.181 1.211 1.267 1.286 1.290 1.294 1.329 1.076 Ulaştõrma 778 830 816 816 867 923 881 866 888 888 946 893 1.025 1.000 Ticaret 2.029 2.041 2.154 2.159 2.339 2.366 2.484 2.662 2.676 2.831 2.920 3.074 3.746 3.665 Mali Kurumlar 428 440 416 427 466 422 468 472 496 513 529 566 684 680 Diğer Hizmetler 2.452 2.343 2.578 2.693 2.774 2.644 2.726 2.832 2.927 2.922 3.090 3.136 2.874 2.966 TOPLAM 17.754 18.222 18.539 19.022 19.085 18.047 19.401 19.893 20.388 20.362 20.872 21.413 20.578 20.492 Kaynak: D.İ.E Not: 1997 Nüfus projeksiyonuna göre revize edilmiştir. (1) Geçici verilerdir. 48

TABLO :43- SAĞLIK PERSONELİ 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 Hekim 27.241 28.411 30.956 32.263 34.195 36.427 37.442 38.829 42.502 46.708 50.639 Dişhekimi 7.077 7.186 7.525 7.763 8.133 8.305 8.410 8.589 9.639 10.600 11.100 Eczacõ 12.039 11.610 11.428 11.527 11.586 12.202 12.866 13.668 14.567 15.201 15.792 Hemşire 26.880 29.459 29.343 29.316 30.261 30.854 32.452 34.855 38.903 43.374 44.984 Ebe 15.872 13.825 13.454 14.570 15.506 17.987 19.127 21.982 25.665 27.805 30.415 Sağlõk Memuru + Sağlõk Teknisyeni 11.664 12.226 11.830 10.704 10.456 10.525 11.684 12.352 18.831 18.869 21.547 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 Hekim 53.264 56.985 60.050 65.832 67.160 70.000 73.350 76.000 77.969 80.900 83.170 Dişhekimi 11.600 12.100 12.600 13.100 13.630 14.200 15.365 16.000 13.757 14.200 14.681 Eczacõ 16.002 16.593 17.100 17.560 17.912 18.560 19.265 20.400 20.900 21.400 21.900 Hemşire 47.540 50.456 54.268 60.700 67.490 71.400 75.011 79.000 70.287 71.000 76.930 Ebe 33.724 35.096 37.100 39.200 43.000 45.000 48.900 53.000 53.390 53.800 54.100 Sağlõk Memuru + Sağlõk Teknisyeni 23.813 24.160 28.776 37.850 42.900 45.400 46.475 48.000 48.400 49.000 49.350 Kaynak: Sağlõk Bakanlõğõ, DPT. 49

TABLO : 44- SAĞLIK GÖSTERGELERİ 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 Hastane Yatağõ Sayõsõ 114.217 112.865 111.238 114.496 115.598 119.018 123.981 128.548 131.540 133.833 137.662 Yatak Başõna Nüfus 394 409 421 424 430 428 420 414 413 415 412 Doktor Başõna Nüfus 1.652 1.614 1.528 1.503 1.454 1.398 1.390 1.370 1.280 1.190 1.121 Sağlõk Ocağõ Sayõsõ 1.827 1.890 1.967 2.525 2.793 2.887 3.152 3.170 3.205 3.304 3.454 Sağlõk Evi Sayõsõ 6.594 6.624 7.044 7.402 8.089 8.811 9.040 10.123 10.531 10.731 11.075 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 Hastane Yatağõ Sayõsõ 139.606 142.511 147.774 150.565 151.972 155.819 159.291 164.791 169.365 172.449 175.080 Yatak Başõna Nüfus 414 414 406 406 409 406 402 396 380 391 392 Doktor Başõna Nüfus 1.086 1.034 1.000 928 925 903 876 859 825 834 825 Sağlõk Ocağõ Sayõsõ 3.672 3.829 4.226 4.575 4.927 5.055 5.185 5.335 5.619 5.700 5.763 Sağlõk Evi Sayõsõ 11.262 11.427 11.630 11.878 11.888 11.901 12.151 12.401 11.694 11.744 11.787 Kaynak: Sağlõk Bakanlõğõ, DPT. Not: Yõl sonu nüfusu esas alõnmõştõr. 50

TABLO :45- BÜTÇE İÇERİSİNDE SAĞLIK HİZMETLERİ (1) Konsolide Bütçe İçindeki Pay (%) Toplam Yatõrõm Yõl Harcama Harcama 1983 2,7 0,4 1984 2,7 0,6 1985 2,8 0,6 1986 2,6 0,7 1987 2,9 1,6 1988 3,0 1,9 1989 3,8 2,2 1990 4,7 3,3 1991 4,0 1,1 1992 4,0 2,2 1993 3,9 2,1 1994 3,5 1,8 1995 3,3 2,7 1996 3,3 1,4 1997 3,3 4,5 1998 - - 1999 2,8 1,5 2000 2,3 1,5 Kaynak: Maliye Bakanlõğõ (1) Sağlõk Bakanlõğõ ile Hudut ve Sahiller Sağlõk Genel Müdürlüğü bütçeleri toplamõdõr. 51

TABLO :46- OKULLAŞMA ORANLARI 1980-1981 1983-1984 1984-1985 1986-1986 1986-1987 1987-1988 1988-1989 1989-1990 1990-1991 1991-1992 İlkokul 97,7 103,9 101,9 101,2 101,6 103,8 101,6 102,1 101,9 102,0 Ortaokul 40,6 46,6 49,0 50,3 52,5 55,2 58,8 58,8 60,3 60,1 Lise ve Dengi Okul 28,4 27,9 29,7 31,7 33,3 34,3 35,2 36,6 38,5 41,7 Yükseköğretim 6,4 8,0 9,7 10,7 11,3 11,7 12,8 14,5 15,7 16,4 1992-1993 1993-1994 1994-1995 1995-1996 1996-1997 1997-1998 1998-1999 1999-2000 2000-2001 İlkokul 99,7 97,3 104,4 103,5 100,0 Ortaokul 63,4 65,1 65,6 65,2 64,3 87,6 (1) 92,6 (1) 97,6 (1) 100,7 (1) Lise ve Dengi Okul 44,9 47,7 53,0 55,0 54,7 53,3 57,6 59,4 64,0 Yükseköğretim 18,1 22,2 22,1 22,4 23,2 25,7 27,4 27,8 28,0 (1) Sekiz Yõllõk İlköğretim (İlkokul+Ortaokul) Not: 1997-1998 yõlõnda itibaren hesaplanan okullaşma oranlarõna açõk ilköğretim ve lise öğrencileri dahil edilmiştir. 52

TABLO : 47- BÜTÇE İÇERİSİNDE EĞİTİM HİZMETLERİ (1) Konsolide Bütçe İçindeki Pay (%) Toplam Yatõrõm Yõl Harcama Harcama 1983 13,1 1,6 1984 12,6 1,4 1985 13,3 1,4 1986 11,8 1,3 1987 12,4 1,5 1988 12,6 1,9 1989 15,8 1,8 1990 19,1 2,1 1991 17,6 1,9 1992 20,0 2,3 1993 16,7 1,9 1994 13,5 1,4 1995 12,3 1,3 1996 9,4 1,4 1997 8,0 1,5 1998 13,5 2,1 1999 12,2 1,9 2000 10,1 1,5 2001 14,5 2,0 Kaynak: Maliye Bakanlõğõ,DPT (1) Milli Eğitim Bakanlõğõ, YÖK ve Üniversitelerin bütçeleri toplamõdõr. 53

TABLO 48 : KÖYE GÖTÜRÜLEN İÇMESUYU HİZMETLERİ YILLAR SULU (Ünite) YETERSİZ (Ünite) SUSUZ (Ünite) TOPLAM ( Ünite) 1980 54.659 18.184 15.710 88.553 1981 58.458 16.668 13.427 88.553 1982 37.924 13.677 27.239 78.840 1983 38.035 13.565 26.594 78.194 1984 38.584 13.252 26.355 78.191 1985 39.806 13.040 25.461 78.307 1986 42.296 12.304 24.140 78.740 1987 44.767 11.823 22.796 79.386 1988 46.144 11.185 21.678 79.007 1989 47.244 10.881 20.771 78.896 1990 48.179 10.425 20.723 79.327 1991 49.167 10.593 18.915 78.675 1992 47.115 13.477 17.506 78.098 1993 48.500 12.331 16.666 77.497 1994 49.767 11.343 15.677 76.787 1995 49.767 11.343 15.677 76.787 1996 52.046 10.582 13.847 76.475 1997 53.813 9.881 12.763 76.457 1998 54.662 8.940 11.337 74.939 1999 56.508 8.587 10.536 75.631 2000 57.570 8.725 10.122 76.417 2001 58.886 7.970 9.575 76.431 54

TABLO :49-ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİ Yõl İÇİN YAPILAN HARCAMALAR (Cari Fiyatlarla, Milyar TL.) Harcama 1984 4 1985 7 1986 14 1987 24 1988 26 1989 39 1990 77 1991 158 1992 238 1993 331 1994 412 1995 506 1996 1.930 1997 6.765 1998 10.500 1999 12.250 2000 18.150 2001 (1) 25.000 Kaynak: Sanayi ve Ticaret Bakanlõğõ (1) Tahmin. 55

TABLO : 50 - BİTİRİLEN ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ PROJELERİ Yõl Adet Alan (Hektar) Parsel Sayõsõ 1962-1987 9 1.550 1.005 1988 4 1.900 1.077 1989 3 1.100 611 1990 2 240 107 1992 6 1.420 806 1993 5 1.205 935 1994 6 1.017 747 1995 1 150 85 1996 - - - 1997 5 1.122 622 1998 2 456 376 1999 5 1.679 318 2000 3 1.080 457 2001 (1) 14 3.220 1.803 Kaynak: Sanayi ve Ticaret Bakanlõğõ (1) Tahmin. 56

TABLO : 51- KÜÇÜK SANAYİ SİTELERİ İÇİN YAPILAN HARCAMALAR (Cari Fiyatlarla, Milyar TL.) Yõl Harcama 1982 6,3 1983 6,1 1984 7,5 1985 15,0 1986 30,7 1987 70,0 1988 92,7 1989 66,6 1990 83,0 1991 225,0 1992 298,4 1993 530,5 1994 606,9 1995 1.355,9 1996 2.371,0 1997 3.706,0 1998 7.050,0 1999 6.550,0 2000 11.600,0 2001 18.000,0 Kaynak: Sanayi ve Ticaret Bakanlõğõ 57

2. 2002-2005 DÖNEMİ MAKROEKONOMİK ÖNGÖRÜLER a. Makroekonomik Politikanõn Temel Amaçlarõ 2002-2005 döneminde Türkiye nin makroekonomik politikalarõnõn temel amaçlarõ; ekonomide sürdürülebilir bir büyüme ortamõ tesis etmek, enflasyonu ve kamu açõklarõnõn ve kamu borç stokunun GSYİH ya oranõnõ AB ülkeleri ortalamalarõna yaklaştõrmak, serbest piyasa ekonomisini güçlendirmek ve rekabet edebilirliği artõrmaktõr. Bu temel amaçlar çerçevesinde; - maliye politikası, her yõl belirli bir oranda faiz dõşõ bütçe fazlasõ vererek kamu borç stokunu sürdürülebilir bir düzeye indirecek, kalõcõ bir biçimde azaltacak ve kamu borç stokunun sürdürülebilir bir yapõda gelişmesini sağlayacak şekilde yürütülecek, - para politikası, enflasyonla mücadeleyi hedefleyecek ve ekonomik birimlere uzun vadeli bir bakõş açõsõ kazandõracak çerçevede uygulanacak, Merkez Bankasõ para politikasõnõ fiyat istikrarõnõ sağlamaya yönelik olarak belirleyecek, bu amaçla, kõsa dönem faiz oranõnõn politika aracõ olarak kullanõlacağõ enflasyon hedeflemesine geçilecek, - dalgalı döviz kuru rejimine devam edilecek ve döviz kuru ekonomideki temel dinamikler tarafõndan belirlenecek, - gelirler politikası, fiyat istikrarõnõ sağlama hedefleriyle tutarlõ ve verimlilikle ilişkili olarak yürütülecek, geriye dönük endekslemeden vazgeçilerek ileriye dönük öngörülen fiyat artõşõ ile üretkenlik ve karlõlõğa dayanan bir ücret ve maaş belirlenmesi sistemine geçilecek, - makroekonomik istikrarõ sürekli kõlacak, piyasa mekanizmasõnõ güçlendirecek ve ekonominin krizlere karşõ kõrõlganlõğõnõ azaltarak etkin, esnek ve verimli bir yapõya kavuşmasõnõ sağlayacak, kamu maliyesi, bankacõlõk, tarõm ve altyapõ hizmetleri alanlarõndaki yapısal reformlara devam edilecektir. b. Büyüme 2002 yõlõnda GSYİH nõn yüzde 3,9, GSMH nõn ise yüzde 3 oranõnda artmasõ beklenmektedir. 2002 yõlõnda büyümenin harcamalar yoluyla bileşenlerine bakõldõğõnda, özel tüketimin yüzde 4, kamu tüketiminin yüzde 3,2, özel sabit sermaye yatõrõmlarõn yüzde 4 artacağõ, kamu sabit sermaye yatõrõmlarõnõn ise yüzde 3,5 düşeceği, böylece yurtiçi nihai talebin yüzde 3,4 artacağõ tahmin edilmektedir. Mal ve hizmet ihracatõnõn 2002 yõlõnda yüzde 6,2, mal ve hizmet ithalatõnõn ise yüzde 15,8 artmasõ beklenmektedir. 2003-2005 döneminde GSMH nõn yõlda ortalama yüzde 5,2, GSYİH nõn ise yüzde 5 oranõnda artmasõ beklenmektedir. Talep bileşenleri itibarõyla, büyümenin temel olarak yatõrõm ve ihracat artõşõndan kaynaklanacağõ tahmin edilmektedir. Bu dönemde, toplam sabit sermaye yatõrõmlarõnõn yõlda ortalama yüzde 14,2, özel yatõrõmlarõn yüzde 15,6, kamu yatõrõmlarõnõn ise yüzde 10,7 oranõnda artmasõ beklenmektedir. Mal ve hizmet ihracatõnõn yõlda ortalama yüzde 6,6, mal ve hizmet ithalatõnõn ise yüzde 8,4 oranõnda artacağõ tahmin edilmektedir. Diğer taraftan, özel tüketim harcamalarõnõn yõlda ortalama yüzde 3,8, kamu tüketim harcamalarõnõn ise yüzde 5,6 oranõnda artmasõ öngörülmektedir. 58

GSYİH nin sektörel kompozisyona bakõldõğõnda, tarõmõn GSYİH içindeki payõnõn 2002-2005 döneminde azalmaya devam etmesi beklenmektedir. Bu çerçevede, tarõm katma değerinin program döneminde yõllõk ortalama yüzde 1,8 civarõnda büyümesi ve toplam katma değer içindeki payõnõn 2001 yõlõndaki yüzde 13,7 seviyesinden dönem sonunda yüzde 12,2 seviyesine gerilemesi öngörülmektedir. 2002-2005 döneminde, GSYİH nõn yõlda ortalama artõş oranõnõn yüzde 4,7, sanayi ve hizmetler sektörlerinin ortalama büyümelerinin ise GSYİH artõşõnõn bir miktar üzerinde olmasõ öngörülmektedir. Böylece, 2001 yõlõnda sõrasõyla yüzde 28,3 ve yüzde 58 olan sanayi ve hizmetler sektörlerinin GSYİH içindeki paylarõnõn 2005 yõlõnda sõrasõyla yüzde 29,1 ve yüzde 58,8 seviyelerine çõkmasõ beklenmektedir. Tablo:2. 1-Sektörler İtibarõyla Katma Değer Gelişmeleri (1987 Fiyatlarõyla) Gerçekleşme Tahmin 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Büyüme Oranlarõ (Yüzde) Tarõm -4,6 3,8-6,1 3,2 1,9 1,0 1,0 Sanayi -5,0 5,6-7,5 5,2 5,3 5,5 5,7 Hizmetler -5,1 9,4-7,7 3,4 5,4 5,7 5,8 GSYİH -5,0 7,5-7,4 3,9 4,9 5,0 5,1 GSYİH İçindeki Paylar (Yüzde) Tarõm 14,0 13,5 13,7 13,6 13,2 12,7 12,2 Sanayi 28,8 28,3 28,3 28,7 28,8 28,9 29,1 Hizmetler 57,2 58,2 58,0 57,7 58,0 58,4 58,8 GSYİH 100 100 100 100 100 100 100 2002-2005 döneminde, sermaye stoku ve işgücü gibi geleneksel üretim faktörlerinin yanõnda toplam faktör verimliliğinin de (TFV) büyümeye önemli katkõda bulunmasõ beklenmektedir. Program döneminde sermaye stokunun yõlda ortalama yüzde 2,9 oranõnda artõş göstermesi ve büyümeye katkõsõnõn yüzde 42,8 olmasõ öngörülmektedir. İstihdam artõşõnõn büyümeye katkõsõnõn ise yüzde 26,4 olmasõ beklenmektedir. Tablo:2. 2- Üretim Faktörleri Artõşlarõ (Yüzde) Dönem Hasõla Artõşõ Sermaye Stoku Artõşõ İstihdam Artõşõ TFV Artõşõ 1980-2000 3,9 5,7 1,7 0,6 2001-7,4 1,3-1,0-5,6 2002 3,9 2,2(*) 0,0 0,9 2003 4,9 2,9 3,9 1,5 2004 5,0 3,4 3,2 1,7 2005 5,1 3,2 3,6 1,8 (*): Kapasite kullanõm oranlarõ için yapõlan düzeltme dikkate alõndõğõnda sermaye stoku artõşõ yüzde 6,4 olmaktadõr. 2002-2005 döneminde, TFV nin yõlda ortalama yüzde 1,5 civarõnda artõş göstermesi ve ekonomik büyümeye yüzde 30 civarõnda katkõ sağlamasõ beklenmektedir. Bu çerçevede, Türkiye ekonomisi için öngörülen yõlda ortalama yüzde 5 civarõndaki büyüme oranõnõn gerçekleştirilebilmesi mümkün görülmektedir. 59

c. Enflasyon 2002-2005 döneminin temel hedeflerinden biri enflasyon oranõnõn kalõcõ bir şekilde düşürmektir. Merkez Bankasõ resmi enflasyon hedeflemesi için gerekli teknik çalõşmalarõ yürütmekte olup, uygun şartlarõn oluşmasõnõ takiben 2002 yõlõ içinde enflasyon hedeflemesine geçecektir. 2002-2005 dönemine ilişkin yõl sonu TÜFE, TEFE ve yõllõk ortalama GSYİH deflatörü artõş hõzõ hedef ve öngörüleri aşağõdaki tabloda yer almaktadõr: Tablo:2. 3-Fiyat Hedef ve Öngörüleri (12 Aylõk Yüzde Değişme) 2002 2003 2004 2005 TÜFE (1) 35,0 20,0 12,0 8,0 TEFE (2) 31,0 16,2 12,0 8,0 GSYİH Deflatörü (3) 51,1 26,9 13,6 9,4 (1) 2002-2004 dönemi için yõl sonu hedefi, 2005 için tahmin. (2) Yõl sonu tahmini (3) Yõllõk ortalama tahmin d. Ödemeler Dengesi 2002-2005 döneminde başta AB ülkeleri olmak üzere OECD ülkelerinin büyüme tahminleri ve dünya ticaret hacminde beklenen gelişmeler doğrultusunda ihracatõn artõş eğilimini sürdürmesi beklenmektedir. Bu çerçevede, 2002 yõlõnda 33,3 milyar dolar olmasõ beklenen ihracatõn, 2005 yõlõnda 43,5 milyar dolara ulaşacağõ tahmin edilmektedir. 2001 yõlõnda yaşanan ekonomik daralmaya bağlõ olarak ciddi oranda gerileyen ithalatõn, 2002 yõlõnda kõsmi bir toparlanma eğilimine girerek 44,8 milyar dolar olmasõ beklenmektedir. İthalatõn yurtiçi talebin canlanmasõna paralel bir artõş eğilimine girerek, 2005 yõlõnda 59,3 milyar dolara ulaşacağõ tahmin edilmektedir. Potansiyelin altõnda seyreden turizm gelirlerinin kapasitenin etkin kullanõmõ ve yaygõn tanõtõm çalõşmalarõyla 2002-2005 döneminde artõrõlmasõ öngörülmektedir. Bu çerçevede 2002 yõlõnda 7,6 milyar dolar olarak öngörülen turizm gelirlerinin, 2005 yõlõnda 9,4 milyar dolar düzeyinde gerçekleşmesi beklenmektedir. 2001 yõlõnda ciddi bir düşüş kaydeden işçi gelirlerinin, ekonomik istikrarõn yeniden tesis edilmesi ve Türk lirasõnõn reel olarak değer kazanmasõyla birlikte toparlanma eğilimine girmesi ve 2002 yõlõndaki 2,6 milyar dolar seviyesinden 2005 yõlõnda 4,1 milyar dolara yükselmesi öngörülmektedir. Buna göre, 2002 yõlõnda 1,5 milyar dolar olmasõ beklenen cari işlemler açõğõnõn 2003-2005 döneminde 1,8 milyar dolar civarõnda seyretmesi beklenmektedir. 2002-2005 döneminde, ekonomide istikrarõn sağlanmasõ, yapõsal reformlarda önemli ilerleme kaydedilmesi ile birlikte Türk ekonomisine duyulan güvenin artmasõ ve buna bağlõ olarak net sermaye girişi gerçekleşmesi beklenmektedir. Sermaye hareketlerinin serbestleştirildiği 1989 yõlõndan sonra, Türkiye dünya doğrudan yabancõ sermaye yatõrõmlarõndan diğer yükselen piyasalara göre çok düşük bir pay almõştõr. 1990-2001 döneminde Türkiye ye gelen toplam doğrudan yabancõ sermaye yatõrõmlarõ 60

13,3 milyar dolar düzeyinde kalmõş ve dünya doğrudan yabancõ sermaye yatõrõmlarõ içindeki payõ yüzde 1 düzeyinin altõnda gerçekleşmiştir. Bu nedenle, 2002-2005 dönemi projeksiyonlarõnda doğrudan yabancõ sermaye yatõrõmlarõ öngörülerinde muhafazakar davranõlmõş ve doğrudan yabancõ sermaye yatõrõmlarõnõn dönem sonunda 1,9 milyar dolara ulaşmasõ öngörülmüştür. Tablo:2. 4-Ödemeler Dengesi Tahminleri (Milyar Dolar) Gerçekleşme Tahmin 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Mal İhracatõ (Fob) 29,3 31,7 35,3 37,4 41,1 44,9 48,9 İhracat 26,6 27,8 31,3 33,3 36,5 39,9 43,5 Diğer 2,7 3,9 3,9 4,2 4,6 5,0 5,4 Mal İthalatõ (Fob) 39,8 54,0 39,7 44,2 49,0 54,0 58,9 İthalat (Cif) 40,7 54,5 40,4 44,8 49,6 54,6 59,3 Diğer -0,9-0,5-0,7-0,6-0,6-0,6-0,4 Ticaret Dengesi -10,4-22,4-4,5-6,7-8,0-9,1-10,1 Diğer Mal ve Hizmet Gelirleri 18,7 22,3 17,9 16,1 19,2 21,5 23,1 Turizm 5,2 7,6 8,1 7,6 8,3 8,8 9,4 Diğer 13,5 14,7 9,8 8,5 10,9 12,7 13,6 Diğer Mal ve Hizmet Giderleri 14,8 15,0 13,9 14,4 17,4 19,1 20,1 Faiz 5,5 6,3 7,1 7,0 9,1 10,1 10,2 Diğer 9,4 8,7 6,7 7,3 8,3 9,0 9,9 Diğer Mal ve Hizmet Dengesi 3,9 7,3 4,1 1,7 1,7 2,4 3,0 Toplam Mal ve Hizmet Dengesi -6,5-15,0-0,4-5,0-6,2-6,7-7,1 İşçi Gelirleri (Özel) 4,5 4,6 2,8 2,6 3,4 3,8 4,1 Diğer Transferler 0,6 0,7 1,0 0,9 1,0 1,0 1,1 Cari İşlemler Dengesi -1,4-9,8 3,4-1,5-1,9-1,8-1,8 Sermaye Hareketleri (Rezerv Hariç) 4,9 9,6-14,2-2,2 2,8 5,8 7,4 Doğrudan Yatõrõmlar (Net) 0,1 0,1 2,8 0,7 1,3 1,6 1,9 Portföy Yatõrõmlarõ (Net) 3,4 1,0-4,5-0,9 0,1 3,7 3,7 Diğer Uzun Vadeli Sermaye Hareketleri 0,3 4,3-1,1-1,8-0,8-1,6-0,4 Kõsa Vadeli Sermaye Hareketleri 1,0 4,2-11,3-0,1 2,1 2,1 2,1 Net Hata ve Noksan 1,6-2,8-2,1-1,3 0,0 0,0 0,0 Genel Denge 5,2-3,0-12,9-4,9 0,9 4,0 5,6 Rezerv Hareketleri -5,2 3,0 12,9 4,9-0,9-4,0-5,6 IMF 0,4 3,4 10,2 7,9 0,6-0,8-8,0 Resmi Rezervler -5,6-0,4 2,7-3,0-1,5-3,2 2,4 e. Kamu Maliyesi Maliye politikasõnõn temel amaçlarõ, sürdürülebilir bir büyüme ortamõnõn oluşmasõna katkõda bulunmak, enflasyonla mücadeleyi desteklemek, borç servisini yapabilmek ve borç stokunu sürdürülebilir bir seviyeye çekmek için her yõl önemli oranda kamu faiz dõşõ fazlasõ vermektir. 2002-2005 döneminde, genel devlet gelirlerinin yaklaşõk yüzde 62 sini oluşturan vergi gelirlerinin GSYİH nõn ortalama yüzde 25 i civarõnda olmasõ beklenmektedir. Özelleştirme gelirleri hariç tutulduğunda, 2002 yõlõnda GSYİH nõn yüzde 39,4 ü kadar olmasõ beklenen genel devlet toplam gelirleri, özelleştirme gelirleri dahil edildiğinde 0,3 puanlõk artõşla GSYİH nõn yüzde 39,8 ine yükselmektedir. 2005 yõlõnda ise, GSYİH nõn yüzde 38,5 i kadar olmasõ beklenen genel devlet toplam gelirleri, özelleştirme gelirleri dahil edildiğinde 1,6 puanlõk artõşla GSYİH nõn yüzde 40,1 ine yükselmektedir.2002-2005 döneminde, genel devlet harcamalarõnõn, daraltõcõ tedbirlerin de etkisiyle kademeli olarak düşeceği varsayõlmõştõr. Diğer taraftan, 61

harcamalarda etkinliği artõrmak amacõyla öngörülen yapõsal reformlarõn bir kõsmõ uygulamaya konulmuştur. Bu çerçevede, Kamu İhale Kanunu, yatõrõm programõnõn rasyonelleştirilmesi, stratejik planlama uygulamasõna pilot bazda geçiş, bütçe kapsamõnõn genişletilmesi ve yeni bütçe kod yapõsõna pilot bazda geçiş gibi alanlarda kamu maliyesinde etkinliği artõrõcõ bir dizi tedbir alõnarak uygulamaya konulmuştur. 2002 yõlõnda GSYİH nõn yüzde 52,9 u olan genel devlet harcamalarõnõn payõnõn sürekli düşerek 2005 yõlõnda yüzde 40,6 olacağõ tahmin edilmektedir. Genel devlet harcamalarõnda sağlanan düşüşte, ekonomik göstergelerde öngörülen iyileşmelerin yanõ sõra kamu maliyesinin yeniden yapõlandõrõlmasõ kapsamõnda yapõlan reformlarõn da önemli payõ bulunmaktadõr. 2002 yõlõnda GSYİH nõn yüzde 3,8 i kadar olan genel devlet sabit sermaye yatõrõmlarõnõn, 2003-2005 döneminde kademeli bir artõşla yüzde 4,3 seviyesine yükseleceği öngörülmüştür. Tablo:2. 5- Genel Devlet Gelir ve Harcamalarõ (GSYİH ya Oran, Yüzde) 2002 2003 2004 2005 Vergiler 24,3 24,8 24,6 24,9 Vasõtasõz 8,2 7,5 7,2 7,3 Vasõtalõ 15,3 16,6 16,8 16,9 Servet 0,7 0,7 0,7 0,7 Vergi Dõşõ Normal Gelirler 5,3 4,4 4,2 3,9 Faktör Gelirleri 3,8 3,6 3,4 3,3 Sosyal Fonlar 6,1 6,3 6,4 6,5 Toplam 39,4 39,2 38,6 38,5 Özelleştirme Gelirleri 0,3 1,4 1,3 1,6 Toplam Gelir 39,8 40,6 40,0 40,1 Cari Harcamalar 16,7 16,3 16,2 16,2 Yatõrõm Harcamalarõ 3,8 4,2 4,3 4,4 Sabit Sermaye 3,8 4,2 4,2 4,3 Stok Değişmesi 0,0 0,0 0,0 0,0 Transfer Harcamalarõ 32,4 26,1 22,5 20,1 Cari Transferler (Net) 31,2 25,1 21,4 19,1 Sermaye Transferleri 1,1 1,0 1,0 1,0 Stok Değişim Fonu 0,0 0,0 0,0 0,0 Toplam Harcama 52,9 46,6 42,9 40,6 Borçlanma Gereği 13,2 5,9 3,0 0,5 Faiz Dõşõ Borçlanma Gereği -7,9-8,5-7,8-7,8 2001 yõlõnda GSYİH nõn yüzde 15,1 i olan genel devlet borçlanma gereğinin 2002 yõlõnda yüzde 13,2 ye gerilemesi beklenmektedir. Genel devlet borçlanma gereğindeki bu iyileşmenin 2003-2005 döneminde de devam ederek 2005 yõlõnda GSYİH nõn yüzde 0,5 ine gerilemesi beklenmektedir. 2002 yõlõnda GSYİH ya oran olarak yüzde 7,9 olmasõ beklenen genel devlet faiz dõşõ fazlasõnõn, 2005 yõlõnda 0,1 puanlõk bir düşüşle yüzde 7,8 olacağõ tahmin edilmiştir. 62

f. Kamu Borç Yönetimi Yaşanan ekonomik krizler ve dõş konjonktürdeki gelişmeler 2001 yõlõnda dõş piyasalardan borçlanma imkanlarõnõ kõsõtlamõş ve bu durum artan borçlanma ihtiyacõnõn iç piyasadan karşõlanma eğilimini artõrmõştõr. Ayrõca, artan belirsizlik ortamõnõn da etkisiyle vade yapõsõnõn kõsalmasõ ve faiz oranlarõnõn yükselmesi borçlanma maliyetinin artmasõna ve ilave borçlanma ihtiyacõnõn doğmasõna neden olmuştur. 2000 yõlõnda 36,4 katrilyon lira olan iç borç stoku, 2001 yõlõ sonunda 122,2 katrilyon liraya, 2002 yõlõ Haziran ayõ sonunda ise 126,8 katrilyon liraya yükselmiştir. Böylece, iç borç stokunun GSYİH'ya oranõ, 2000 yõlõnda yüzde 29,2 iken, 2001 yõlõ sonunda yüzde 67,3 düzeyine yükselmiştir. 2001 yõlõ Aralõk sonunda, yüzde 52,2 si nakit dõşõ ve yüzde 47,8 i nakit olan iç borç stokunun yüzde 35,6 sõ döviz cinsinden ve dövize endeksli, yüzde 49,9 u değişken faizli ve yüzde 14,5 i sabit faizli senetlerden oluşmaktadõr. Tablo:2. 6-İç Borç Stokunun Yapõsõ 2000 2001 2002 2000 2001 2002 Aralõk Aralõk Haziran Aralõk Aralõk Haziran Cari Fiyatlarla, Katrilyon TL Yüzde Dağõlõm Nakit 29,6 58,4 69,3 81,2 47,8 54,7 Sabit Getirili 19,4 17,7 28,4 53,3 14,5 22,4 Değişken Faizli 9,0 11,4 14,5 24,7 9,4 11,4 Döviz Cinsinden 1,2 7,1 10,6 3,2 5,8 8,4 Dövize Endeksli 22,1 15,8 0,0 18,1 12,5 IMF Kredisi 13,8 7,6 0,0 11,3 6,0 Takas 7,7 7,7 0,0 6,3 6,1 Diğer 0,5 0,5 0,0 0,4 0,4 Nakit Dõşõ 6,8 63,8 57,5 18,8 52,2 45,3 Sabit Getirili 1,0 - - 2,8 0,0 0,0 Değişken Faizli 4,0 49,5 46,3 11,0 40,5 36,5 Döviz Cinsinden 1,8 12,4 10,8 5,0 10,1 8,5 Dövize Endeksli 1,9 0,4 0,0 1,6 0,3 Toplam Stok 36,4 122,2 126,8 100,0 100,0 100,0 Not: 2000 yõlõnda kağõda bağlanmamõş görev zararlarõ dahil edilmemiş, 2001 ve 2002 yõllarõnda ise dahil edilmiştir. 2000 yõlõnda, dõş borç stokunun yüzde 76,3 ü orta-uzun vadeli, yüzde 23,7 si ise kõsa vadelidir. 2001 yõlõnda orta-uzun vadeli borçlarõn toplam dõş borç stoku içindeki payõ artarak yüzde 85,9 a, kõsa vadeli borçlarõn payõ ise azalarak yüzde 14,1 e gerilemiştir. 2002 yõlõnõn ilk çeyreğinde de bu eğilim devam etmiş ve orta-uzun vadeli borçlarõn toplam dõş borç stoku içindeki payõ yüzde 87,7 ye çõkarken, kõsa vadeli borçlarõn payõ yüzde 12,3 e gerilemiştir. 63

2001 yõlõnda uluslararasõ kuruluşlarõn dõş borç stoku içindeki payõ bir önceki yõla göre 10 puan dolayõnda artarken, diğer kuruluş ve bankalarõn payõ ise azalmõştõr. Benzer gelişme 2002 yõlõ ilk çeyreğinde de sürmüştür. Tablo:2. 7-Toplam Dõş Borç Stokunun Yapõsõ (Milyon Dolar) Yüzde Dağõlõm 2000 2001 2002 Q1 2000 2001 2002 Q1 VADE YAPISI 119.664 115.084 117.549 100,0 100,0 100,0 Kõsa Vade 28.301 16.241 14.481 23,7 14,1 12,3 Orta-Uzun Vade 91.363 98.843 103.068 76,3 85,9 87,7 ALACAKLIYA GÖRE 119.664 115.084 117.549 100,0 100,0 100,0 Uluslararasõ Kuruluşlar 11.445 22.180 24.918 9,6 19,3 21,2 Hükümet Kuruluşlarõ 8.677 7.685 7.592 7,3 6,7 6,5 Ticari Bankalar 45.469 34.692 33.590 37,9 30,1 28,6 Diğer Özel Kreditörler 54.073 50.527 51.449 45,2 43,9 43,7 DÖVİZ KOMPOZİSYONU 119.664 115.084 117.549 100,0 100,0 100,0 USD 65.453 58.749 60.297 54,7 51,1 51,3 DEM 23.162 4.344 3.728 19,4 3,7 3,2 JPY 7.445 5.176 4.769 6,2 4,5 4,1 EUR 14.840 30.435 29.667 12,4 26,5 25,2 Diğer 8.764 16.380 19.088 7,3 14,2 16,2 Bu gelişmeler çerçevesinde, toplam kamu borç stokunun GSYİH'ya oranõ, 2000 yõlõnda yüzde 62,7 iken, 2001 yõlõ sonunda yüzde 122,8 düzeyine ulaşmõş ve toplam borç stokunun oranõ ise aynõ dönemler itibarõyla yüzde 93,7'den yüzde 158,6'ya çõkmõştõr. Tablo:2. 8-Toplam Brüt Borç Stoku (GSYİH'ya Oran, Yüzde) 2000 2001 İç Borç 29,2 67,3 Dõş Borç 33,5 55,5 Toplam Kamu 62,7 122,8 Özel Dõş Borç 31,0 35,8 Toplam Borç Stoku 93,7 158,6 2002-2005 döneminde uygulanacak sõkõ maliye politikasõ ve etkin bir kamu borç yönetimi ile gerçekleştirilecek istikrarlõ büyüme ortamõ sonucunda, toplam kamu brüt borç stoku/gsyih oranõnda önemli bir düzelme öngörülmektedir. 2001 yõlõnda yüzde 122,8 düzeyine ulaşan bu oranõn 2005 yõlõnda yüzde 73,0 seviyesine gerileyeceği tahmin edilmektedir. 64

Tablo:2. 9-2002-2005 Döneminde Kamu Brüt Borç Stoku Tahmini (GSYİH ya Oran, Yüzde) Gerçekleşme Tahmin 2001 2002 2003 2004 2005 İç Borç Stoku 67,3 49,3 44,2 40,6 39,5 Dõş Borç Stoku 55,5 50,2 41,4 38,9 33,5 Toplam Borç Stoku 122,8 99,6 85,6 79,6 73,0 Toplam Borç Stoku (IMF kredileri hariç) 112,1 85,8 74,1 69,1 67,0 Toplam kamu borç stoku/gsyih oranõnda sağlanacak düşüşte iç borç stoku/gsyih oranõnda sağlanacak düşüşün büyük etkisi olacaktõr. 2001 yõlõnda yüzde 67,3 olarak gerçekleşen bu oranõn 2005 sonunda yüzde 39,5 e gerilemesi öngörülmektedir. 2001 ve 2002 yõllarõnda uluslararasõ kuruluşlardan sağlanan yüksek miktarlardaki dõş finansman nedeniyle hõzla artan kamu dõş borç stoku/gsyih oranõnõn ise, program döneminde bu borçlarõn geri ödenmelerinin de etkisiyle tedricen düşmesi ve 2005 yõlõnda yüzde 33,5 seviyesine gerilemesi beklenmektedir. 65

3. YAPISAL REFORMLAR A) Kamu Reformlarõ 1- Kamu Finansmanõ ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkõnda Kanun 9 Nisan 2002 tarihinde, 4749 sayõlõ Kamu Finansmanõ ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkõnda Kanun Resmi Gazete de yayõmlanmõştõr. Bu Kanunun amacõ; ülkenin kalkõnma hedeflerini dikkate alarak piyasalarda güven ve istikrarõ koruyarak ve makro ekonomik dengeleri gözeterek, devletin iç ve dõş borçlanmasõna, hibe almasõna, borç ve hibe vermesine, nakit yönetiminin maliye ve para politikalarõ ile koordineli bir şekilde yürütülmesine, verilecek garantilerin, bu borçlanma ve garantilerden doğan finansal alacaklar ile devlet iç ve devlet dõş borcunun etkin bir şekilde yönetimine ve izlenmesine, Hazine Müsteşarlõğõ tarafõndan üstlenilen her türlü mali yükümlülüğün geri ödenmesi, ilgili bütçe hesaplarõna kaydedilmesi ve raporlanmasõna ilişkin usul ve esaslarõ düzenlemektedir. 2- Kamu İhale Kanunu 22 Ocak 2002 tarihinde, 4734 sayõlõ Kamu İhale Kanunu Resmi Gazete de yayõmlanmõştõr. Bu Kanunun amacõ, kamu hukukuna tabi olan veya kamunun denetimi altõnda bulunan veya kamu kaynağõ kullanan kamu kurum ve kuruluşlarõnõn yapacaklarõ ihalelerde uygulanacak esas ve usulleri belirlemektir. 3- Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu 22 Ocak 2002 tarihinde, 4735 sayõlõ Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu Resmi Gazete de yayõmlanmõştõr. Bu Kanunun amacõ, Kamu İhale Kanununa göre yapõlan ihalelere ilişkin sözleşmelerin düzenlenmesi ve uygulanmasõ ile ilgili esas ve usulleri belirlemektir. 4- Kamu Tarafõndan Üretilen Mal ve Hizmetlerin Fiyatlandõrmasõna İlişkin Kanun 19 Ocak 2002 tarihinde, 4736 sayõlõ Kamu Kurum ve Kuruluşlarõnõn Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazõ Kanunlarda Değişiklik Yapõlmasõ Hakkõnda Kanun Resmi Gazete de yayõmlanmõştõr. Bu Kanun ile bazõ kamu kurum ve kuruluşlarõnca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapõlmasõ gereken ticari indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmasõ yasaklanmõş ve tesis edilmiş bulunan ücretsiz veya indirimli tarife uygulamalarõna 31.12.2001 tarihinden itibaren son verilmiştir. Ayrõca bina vergileri ile arazi vergilerinin 3030 sayõlõ Kanunun uygulandõğõ büyükşehir belediye sõnõrlarõ ve mücavir alanlar içinde yüzde 100 artõrõmlõ uygulanmasõna ve tahsil edilen vergilerin büyükşehir belediyesi ve il özel idarelerine düşen paya ilişkin hükümler içermektedir. 5- Kamulaştõrma Kanunu 5 Mayõs 2001 tarihinde, 4650 sayõlõ Kamulaştõrma Kanununda Değişiklik Yapõlmasõ Hakkõnda Kanun Resmi Gazete'de yayõmlanmõştõr. Bu Kanunla, idarelerin, yeterli ödenek temin etmeden kamulaştõrma işlemlerine başlamalarõnõn engellenmesi, idarelerin öncelikle; kamulaştõrma bedellerini kendi bünyesi içinde kurup görevlendireceği kõymet takdir komisyonu ile tespit ettirerek, uzlaşma komisyonu marifetiyle daha seri ve kõsa bir sürede, mal sahibi ile pazarlõkla anlaşma yoluyla satõn almalarõ veya idareye ait başka bir taşõnmaz malla trampa ederek sorunsuz bir şekilde 66

devralmalarõ öngörülmüş; idare ile mal sahibi arasõnda anlaşma sağlanamamasõ halinde, kamulaştõrmaya ilişkin yargõ süreci yeniden düzenlenmiştir. 6- Kamu Görevlileri Sendikalarõ Kanunu 12 Temmuz 2001 tarihinde, 4688 sayõlõ Kamu Görevlileri Sendikalarõ Kanunu Resmi Gazete de yayõmlanmõştõr. Bu Kanunun amacõ, kamu görevlilerinin ortak ekonomik, sosyal ve mesleki hak ve menfaatlerinin korunmasõ ve geliştirilmesi için oluşturduklarõ sendika ve konfederasyonlarõn kuruluşu, organlarõ, yetkileri ve faaliyetleri ile sendika ve konfederasyonlarda görev alacak kamu görevlilerinin hak ve sorumluluklarõnõ belirlemek ve her hizmet kolunda yetkili kamu görevlileri sendikalarõ ve bunlarõn bağlõ bulunduklarõ konfederasyonlar ile Kamu İşveren Kurulu arasõnda yürütülecek toplu görüşmelere ilişkin esaslarõ düzenlemektir. B) Düzenleyici Reformlar 1- Enerji Piyasalarõnõ Düzenlemeye Yönelik Reformlar 22 Aralõk 1999 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4493 sayõlõ Kanunla, 8.6.1994 tarihli ve 3996 sayõlõ Bazõ Yatõrõm ve Hizmetlerin Yap-İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde Yaptõrõlmasõ Hakkõnda Kanun'un 2 nci maddesine "haberleşme" kelimesinden sonra gelmek üzere "elektrik üretim, iletim, dağõtõm ve ticareti" ibaresi eklenmiştir. Yüksek Planlama Kurulunca belirlenen idare ile sermaye şirketi veya yabancõ şirket arasõnda yapõlacak sözleşme, özel hukuk hükümlerine tabi olmuştur. 3 Mart 2001 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4628 sayõlõ Elektrik Piyasasõ Kanunu'nun amacõ; elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanõmõna sunulmasõ için, rekabet ortamõnda özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösterebilecek, mali açõdan güçlü, istikrarlõ ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasõnõn oluşturulmasõ ve bu piyasada bağõmsõz bir düzenleme ve denetimin sağlanmasõdõr. Bu Kanun; elektrik üretimi, iletimi, dağõtõmõ, toptan satõşõ, perakende satõşõ, perakende satõş hizmeti, ithalat ve ihracatõ ile bu faaliyetlerle ilişkili tüm gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülüklerini, Elektrik Piyasasõ Düzenleme Kurumunun kurulmasõ ile çalõşma usul ve esaslarõnõ ve elektrik üretim ve dağõtõm varlõklarõnõn özelleştirilmesinde izlenecek usulü kapsar. 1 Haziran 2001 tarihinde, 4646 Sayõlõ Doğal Gaz Piyasasõ Kanunu Resmi Gazete'de yayõmlanmõştõr. Doğal Gaz Piyasasõ Kanunu'nun amacõ doğal gazõn kaliteli, sürekli, ucuz, rekabete dayalõ esaslar çerçevesinde çevreye zarar vermeyecek şekilde tüketicilerin kullanõmõna sunulmasõ için, doğal gaz piyasasõnõn serbestleştirilerek mali açõdan güçlü, istikrarlõ ve şeffaf bir doğal gaz piyasasõnõn oluşturulmasõ ve bu piyasada bağõmsõz bir düzenleme ve denetimin sağlanmasõdõr. Doğal Gaz Piyasasõ Kanunu ile doğal gaz piyasasõnda 7 temel faaliyet tanõmlanmõştõr. Bunlar: ithalat, üretim, iletim, depolama, toptan satõş, doğal gazõn şehir içi dağõtõmõ ve sõkõştõrõlmõş doğal gazõn dağõtõmõ ve iletimidir. Kanun, doğal gaz piyasasõnda faaliyette bulunacak tüm tüzel kişilerin lisans almalarõnõ gerekli kõlmaktadõr. Yeni kanun ile BOTAŞ'õn doğal gazõn ithalatõ, iletimi ve dağõtõmõndaki tekel hakkõ kaldõrõlacak tüm aşamalarda özel sektörün katõlõmõ sağlanacaktõr. Bu şekilde oluşacak piyasa mali açõdan güçlü, istikrarlõ ve şeffaf bir yapõya kavuşturulacaktõr. 11 Temmuz 2001 tarihinde, 4694 Sayõlõ Elektrik Piyasasõ Kanununda Değişiklik Yapõlmasõna İlişkin Kanun Resmi Gazete'de yayõmlanmõştõr. Bu Kanun ile 30 Haziran 2001 tarihinden geçerli olmak üzere; 20.2.2001 tarihli ve 4628 sayõlõ Elektrik Piyasasõ Kanununun 2 nci maddesinin 4 üncü fõkrasõnõn (d) bendinin (1) numaralõ alt bendi ile 67

geçici 4 üncü maddesinin birinci fõkrasõnda yer alan 30 Haziran 2002 ibaresi 31 Ekim 2002 olarak değiştirilmiştir. 2- Sivil Havacõlõğõ Düzenlemeye Yönelik Reform 26 Nisan 2001 tarihinde 4647 sayõlõ Türk Sivil Havacõlõk Kanunu'nda Değişiklik Yapõlmasõ Hakkõnda Kanun Resmi Gazete'de yayõmlanmõştõr. Söz konusu Kanun ile, mevcut Kanunun 25. Maddesi, ruhsat sahibinin ücret tarifeleri ile uygulama tarihini, yürürlüğe koymadan üç gün önce duyurmak kaydõyla ticari ve ekonomik koşullara uygun olarak belirleyeceği şeklinde değiştirilmiştir. Uçuş tarifeleri, ruhsat sahibi tarafõndan belirlenecek ve Ulaştõrma Bakanlõğõnca onaylandõktan yedi gün sonra yürürlüğe girecektir. Hava yollarõnõn iç hat uçuş fiyatlarõnõn serbestçe belirlenmesine imkan sağlanacaktõr. Türk Havayollarõnõn ve diğer havayolu şirketlerinin ücret tarifelerini serbestçe tespit edebilmeleri, bu ücretleri gün ve saat itibariyle farklõlaştõrmak suretiyle mevcut uçak kapasitesini etkin bir biçimde kullanmalarõnõ sağlayacaktõr. Ayrõca, bu düzenleme sektörde rekabeti artõracağõndan orta ve uzun vadede istihdam artõşõna katkõda bulunacaktõr. Sektörün daha da gelişmesi hem turizm için yararlõ olacak hem de yurtdõşõndaki vatandaşlarõmõz da dahil bu sektöre kaynak yatõrõlmasõ özendirilecektir. 3- Telekomünikasyon Sektörü Reformu 29 Ocak 2000 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4502 sayõlõ Kanunla telekomünikasyon sektörünü düzenleyecek bağõmsõz özel bütçeli Telekomünikasyon Kurumu kurulmuş, Türk Telekom, 233 sayõlõ KHK kapsamõndan çõkartõlmõş ve sesli iletişim ve alt yapõda tekel hakkõnõn 31.12.2003 tarihinde sona ereceği ve ayrõca tüm telekomünikasyon hizmetlerinin hizmetin türüne göre Ulaştõrma Bakanlõğõ ile imzalanacak görev sözleşmesi, imtiyaz sözleşmesi, telekomünikasyon ruhsatõ veya genel izin kapsamõnda yürütüleceği esaslarõ getirilmiştir. 23 Mayõs 2001 tarihinde 4673 sayõlõ Kanun Resmi Gazete'de yayõmlanmõştõr. Bu Kanun ile 4.2.1924 tarih ve 406 sayõlõ Telgraf ve Telefon Kanununda değişiklik yapõlarak, devletin elinde tutacağõ altõn hisse hariç olmak üzere Türk Telekom'un tüm hisselerinin satõlabileceği, yabancõlarõn hisse oranõnõn yüzde 45'i geçmeyeceği, basit çoğunlukla karar alan İhale Komisyonunun iki üyesinin Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ'ndan, iki üyesinin Ulaştõrma Bakanlõğõ'ndan ve bir üyesinin Hazine Müsteşarlõğõ'ndan oluşacağõ, Telekomünikasyon hizmetlerine ve alt yapõsõna ilişkin tüm lisans verme yetkisinin Telekomünikasyon Kurumu'na devredileceği belirtilmiştir. Ayrõca Türk Telekom'un sabit hat ve diğer telekomünikasyon hizmetlerindeki mevcut tekel statüsü, devletin payõ yüzde 50'nin altõna düştüğü andan geçerli olmak üzere kaldõrõlmõş olacaktõr. C) Mali Piyasalara Yönelik Reformlar 1- Bankacõlõk Sektörü a- 23 Haziran 1999 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4389 sayõlõ Bankalar Kanunu'nun amacõ; tasarruf sahiplerinin hak ve menfaatlerini korumak, malî piyasalarda güven ve istikrarõ ve ekonomik kalkõnmanõn gereklerini de dikkate alarak kredi sisteminin etkin bir şekilde çalõşmasõnõ sağlamak üzere bankalarõn kuruluş, yönetim, çalõşma, devir, birleşme, tasfiye ve denetlenmelerine ilişkin esaslarõ düzenlemektir. Kanun ile bankacõlõk sisteminin düzenleyici-denetleyici çerçevesi yenilenmiştir. Kanun ile getirilen en önemli yapõsal değişiklik bankacõlõk sektörünün düzenlenmesi, gözetimi ve denetimi konusunda farklõ kurumlara dağõlmõş bulunan 68

yetkilerin özerk bir kurulun çatõsõ altõnda birleştirilmiştir. Kanunla verilen diğer görevleri yapmak ve yetkileri kullanmak üzere kamu tüzel kişiliğini haiz, idarî ve malî özerkliğe sahip Bankacõlõk Düzenleme ve Denetleme Kurumu kurulmuştur. Kurum, tasarruf sahiplerinin haklarõnõ ve bankalarõn düzenli ve emin bir şekilde çalõşmasõnõ tehlikeye sokabilecek ve ekonomide önemli zararlar doğurabilecek her türlü işlem ve uygulamalarõ önlemek, kredi sisteminin etkin bir şekilde çalõşmasõnõ sağlamak üzere gerekli karar ve tedbirleri almak ve uygulamakla yükümlü ve yetkilidir. b- 19 Aralõk 1999 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4491 sayõlõ Bankalar Kanunu'nda Değişiklik Yapõlmasõna Dair Kanun ile Haziran ayõ içerisinde yürürlüğe giren yeni Bankalar Kanunu'nun bazõ maddeleri değiştirilmiş, Bankacõlõk Düzenleme ve Denetleme Üst Kurulu'na verilen yetkiler artõrõlmõştõr. c- 30 Kasõm 2000 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4605 sayõlõ Kanunla, banka devir veya birleşmelerinden doğan kazançlar Kurum Vergisi'nden muaf tutulmakta ve devralõnan bankanõn zararlarõnõn beş yõl boyunca kurum kazancõndan indirilmesi hükme bağlanmaktadõr. d- 26 Nisan 2001 tarihinde 4640 sayõlõ 2001 Mali Yõlõ Bütçe Kanunu'nda Değişiklik Yapõlmasõ Hakkõnda Kanun Resmi Gazete'de yayõmlanmõştõr. Bu değişikliklerle, kamu bankalarõ ve TSMF bünyesindeki bankalarõn mali durumlarõnõn gözetilmesine ilişkin usul ve esaslar belirlenerek, ekonomik programõn amacõna uygun operasyonlarõn yapõlmasõna imkan sağlanmõş olacaktõr. Yeni ekonomik programõn uygulanmasõndaki belirsizlikler ortadan kaldõrõlacak ve bankacõlõk sistemi daha güçlü bir yapõya kavuşturularak ülkenin sahip olduğu ekonomik potansiyelin daha iyi kullanõlmasõna imkan sağlanacaktõr. e- 29 Mayõs 2001 tarihinde 4672 sayõlõ Bankalar Kanunu'nda Değişiklik Yapõlmasõna İlişkin Kanun Resmi Gazete'de yayõmlanmõştõr. Bankalar Kanunu'nda gerçekleştirilen değişiklikler 1999 yõlõ sonunda Kanun yürürlüğe girdikten sonra ortaya çõkan bazõ aksaklõklarõ gidermek açõsõndan olumlu sonuçlar getirecektir. Ayrõca özellikle tasarruf fonu kapsamõna alõnan bankalarõn alacaklarõnõn tahsili ile ilgili özel hükümler fon bünyesindeki bankalarõn alacaklarõnõ hõzlandõrarak ve kolaylaştõrarak bu bankalardaki mali problemlerin kamu maliyesine olan yükünü hafifletecektir. f- 2002 yõlõ için bankacõlõk sisteminin güçlendirilmesine yönelik temel hedef, bankalara belirli koşullar çerçevesinde sermaye desteği sağlanõrken, sorunlu aktiflerin çözümünü hõzlandõrmak üzere gönüllü borç yeniden yapõlandõrmasõ (İstanbul Yaklaşõmõ) ve varlõk yönetimi gibi mekanizmalarõn hayata geçirilmesidir. Bu amaca yönelik olarak 2002 Ocak ayõnda yürürlüğe giren 4743 sayõlõ Mali Sektöre Olan Borçlarõn Yeniden Yapõlandõrõlmasõ ve Bazõ Kanunlarda Değişiklik Yapõlmasõ Hakkõnda Kanunla, mali sistem kurumlarõnõn alacaklarõnõn yeniden yapõlandõrõlmasõ, varlõk yönetim şirketi kurulmasõ, bankalarõn sermaye ihtiyaçlarõnõn belirlenebilmesi için yapõlacak denetimin usulleri, vergi istisna ve teşvikleri, kamu bankalarõnõn operasyonel yeniden yapõlanmalarõnõn tamamlanmasõ ve BDDK nõn hesap verebilirliğine ilişkin düzenlemeler yapõlmõştõr. Buna göre bankalarõn, özel finans kurumlarõnõn ve diğer mali kurumlarõn alacaklarõnõn, finansal yeniden yapõlandõrma anlaşmasõ çerçevesinde yeniden yapõlandõrõlmasõna veya yeni ödeme planõna bağlanmasõna imkan tanõnõrken, TMSF bankalarõ Finansal Yeniden Yapõlandõrma Çerçeve Anlaşmalarõna, ek kaynak sağlamamak koşuluyla, katõlmaya yetkilendirilmişlerdir. Bankalar Kanununa eklenen geçici 4. maddeye göre, bankalarõn kamu desteğiyle yeniden sermayelendirilmeleri üç temel aşamadan oluşmaktadõr. Buna göre 69

ilk aşama sermaye artõrõmõ sürecine devlet katkõsõnõn tam ve doğru olarak belirlenebilmesi amacõyla, muhasebe standartlarõndaki değişiklikler de dikkate alõnarak, üç aşamalõ denetim safhasõdõr. Sermaye ihtiyacõnõn bu şekilde belirlenmesinin ardõndan, yedek akçelerle karşõlanamayacak ölçüde zararõn bulunmasõ halinde, sermaye artõrõmõnõn üstlenilmesi için genel kurullarõn yapõlacağõ ikinci aşama gelmektedir. Üçüncü aşamayõ ise, gerekli şartlarõ sağlayan ve sermaye yeterlilik oranõ yüzde 8 in altõnda olan bankalara devlet desteğinin sağlanmasõ süreci oluşturmaktadõr. Haziran 2002 itibarõyla yeniden sermayelendirme operasyonunun denetim ve değerlendirme aşamasõ başarõlõ bir şekilde tamamlanmõştõr. Değerlendirmeler sonucunda, sektörün piyasa riski dahil enflasyon muhasebesine göre düzeltilmiş sermaye yeterlilik oranõnõn yüzde 14,8 olduğu tespit edilmiştir. Bu çalõşmalarõn devamõ olarak, banka karlõlõklarõnõn artõrõlmasõ ve bankalar için sermaye yeterliliğinin devamõnõ sağlamak amacõyla, program çerçevesinde bankalarõn operasyonel olarak yeniden yapõlandõrõlmasõ izlenecek, birleşmeler teşvik edilecek ve aracõlõk maliyetleri azaltõlmaya çalõşõlacaktõr. Sektörün ortalama sermaye yeterlilik oranõ yüzde 14,8 olmakla birlikte yapõlan denetimler sonucunda, son dönemde TMSF'ye alõnan bankanõn hariç tutulmasõ halinde, sistemin ihtiyaç duyduğu sermaye miktarõ 224 trilyon lira olarak hesaplanmõştõr. Mali sektöre olan borçlarõn yeniden yapõlandõrõlmasõna yönelik olarak gerçekleştirilen düzenlemeler çerçevesinde, Türkiye Bankalar Birliği (TBB) tarafõndan hazõrlanan ve 25 banka, 17 banka dõşõ mali kurum, tasfiye halindeki T. Emlak Bankasõ ve TMSF tarafõndan imzalanan Finansal Yeniden Yapõlandõrma Çerçeve Anlaşmasõ, 4 Haziran 2002 tarihinde BDDK tarafõndan onaylanmõştõr. Haziran sonu itibariyle borçlu firmalar tarafõndan imzalanacak olan Başvuru ve Taahhüt Mektubu tamamlanarak Çerçeve Anlaşmasõnõ imzalayan alacaklõlara gönderilmiştir. Finansal yeniden yapõlandõrma sürecinin Haziran ayõnda uygulamaya girmesinin yanõsõra bir varlõk yönetim şirketinin kurulmasõ için de çalõşmalar sürdürülmektedir. Bu yöndeki çalõşmalarõn 2002 yõlõ içerisinde sonuçlandõrõlmasõ hedeflenmektedir. 2- Kamu Bankalarõ a- 25 Kasõm 2000 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4603 sayõlõ Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankasõ, Türkiye Halk Bankasõ Anonim Şirketi ve Türkiye Emlak Bankasõ Anonim Şirketi Hakkõnda Kanun ile anõlan bankalarõn çağdaş bankacõlõğõn ve uluslararasõ rekabetin gereklerine göre çalõşmalarõnõ ve özelleştirmeye hazõrlanmalarõnõ sağlayacak şekilde yeniden yapõlandõrõlmalarõ ile hisse satõşlarõna ilişkin düzenlemelerin ve hisselerin tamamõna kadarõnõn özel hukuk hükümlerine tabi gerçek ve tüzel kişilere satõşõnõn gerçekleştirilmesi, görev zararõ alacaklarõnõn tasfiyesi, bankalara çeşitli kanun ve kararnamelerle verilen görevlerin yürürlükten kaldõrõlmasõ ve yeniden yapõlandõrma döneminde bedeli önceden ödenmeden görev verilmemesi hususlarõ düzenlenmiştir. b- 3 Temmuz 2001 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4684 sayõlõ Bazõ Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapõlmasõna Dair Kanun'un Kamu Bankalarõna ilişkin hükümlerinde; 4603 sayõlõ Kanunda yeralmasõ gerektiği düşünülen hususlarõn eklenmesi sağlanmõştõr. Söz konusu Kanun ile Türkiye Emlak Bankasõnõn bankacõlõk ile ilgili varlõk ve yükümlülüklerinin T.C. Ziraat Bankasõ Anonim Şirketine veya Türkiye Halk Bankasõ Anonim Şirketine devredilmesi, görev zararlarõna ilişkin Kanunlarõn yürürlükten kaldõrõlmasõ ile görev zararõ alacaklarõnõn tasfiyesine ilişkin hususlar düzenlenmiştir. Bunlarõn yanõsõra bu Kanunla 14 bütçe içi, 2 tane de bütçe dõşõ fon tasfiye edilmiştir. 70

3- Merkez Bankasõ a- 5 Mayõs 2001 tarihinde, 4651 sayõlõ Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasõ Kanunu'nda Değişiklik Yapõlmasõna Dair Kanun Resmi Gazete'de yayõmlanmõştõr. Söz konusu Kanunla, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasõ'nõn temel amacõnõn fiyat istikrarõnõ sağlamak olduğu ve Bankanõn ülke para politikasõnõn belirlenmesinde ve uygulanmasõnda tek yetkili ve sorumlu olduğu hükme bağlanmõştõr. Kanun değişikliği ile bankanõn temel hedefi ile çelişmemek kaydõyla Banka hükümetin büyüme ve istihdam politikalarõnõ destekleyebilecektir. Ayrõca, Banka, ana hedef olan enflasyonla mücadelenin etkin biçimde sürdürülmesi amacõyla, enflasyon hedefini Hükümetle birlikte belirleme görev ve yetkisiyle donatõlmõştõr. Banka, fiyat istikrarõnõ sağlamak, enflasyonla mücadele edebilmek için günümüz merkez bankacõlõğõnda kullanõlan para politikasõ araçlarõnõ doğrudan belirleme ve kullanma ile görevli ve yetkilidir. Fiyat istikrarõnõn gerçekleştirilmesinde etkinlik sağlanmasõ amacõyla, Banka bünyesinde Para Politikasõ Kurulu oluşturulacaktõr. 4- Mali Piyasalarla İlgili Diğer Reformlar a- 18 Aralõk 1999 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4487 sayõlõ Sermaye Piyasasõ Kanunu'nda Değişiklik Yapõlmasõ Hakkõnda Kanun çerçevesinde ülkemiz sermaye piyasasõnõ uluslararasõ standartlarla uyumlu hale getirmek, küçük yatõrõmcõlarõn haklarõnõ güvence altõna almak, borsalarõn daha modern bir yapõda örgütlenmelerini sağlamak ve vadeli işlemler borsalarõnõn kurulmasõna yönelik hukuki alt yapõyõ oluşturmak amacõyla Sermaye Piyasasõ Kanunu yeniden düzenlenmiştir. b- Aynõ zamanda, şirket borçlarõnõn yeniden yapõlandõrõlmasõ sürecini desteklemek üzere, icra ve iflas usullerinin geliştirilmesi amacõyla adõmlar atõlmaktadõr. Adalet Bakanlõğõ, İcra ve İflas Kanunu na ilişkin reformlarõ ele almak üzere 2001 yõlõnõn Ekim ayõnda bir kanun reform komisyonu kurmuştur. Bu komisyon 2002 yõlõnõn başõnda önerilerini hazõrlamõştõr. 2002 yõlõnõn Nisan ayõnda, Adalet Bakanlõğõ, ayrõ bir kanun reform komisyonu kurmuş olup, bu komisyon, şirketlerin yargõya intikal olmaksõzõn yeniden yapõlandõrõlmalarõ süreciyle birlikte, varlõklarõnõ sürdürebilecek şirketlerin rehabilitasyonunu destekleyecek kanunlar üzerinde odaklanmaktadõr. Bu son komisyon, çalõşmalarõnõ, 2002 yõlõ içinde tamamlayacaktõr. Bu komisyonlarõn bulgularõna ve Dünya Bankasõ tarafõndan hazõrlanmakta olan acze düşmüş şirketlere ilişkin Türkiye deki rejimin Standart ve Kurallarõ Karşõlama Raporu (ROSC) tavsiyelerine dayanarak, Adalet Bakanlõğõ, 31 Eylül 2002 tarihine kadar İcra ve İflas Kanunu na ilişkin kapsamlõ bir reform paketi hazõrlayacaktõr. Bu önemli reformlara geniş kapsamlõ katkõ yapõlabilmesini teminen, Adalet Bakanlõğõ'nõn önerileri, kamu ve özel sektör kuruluşlarõnõn görüşüne sunulacaktõr. Bu görüş alma sürecinin akabinde, önerilen reformlar TBMM ye sunularak, 2003 yõlõ Ocak ayõ sonuna kadar yürürlüğe konulacaktõr. D) Sosyal Güvenlik Sistemi ve Çalõşma Hayatõ Reformlarõ a- 8 Eylül 1999 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4447 sayõlõ İşsizlik Sigortasõ Kanunu ile sosyal güvenlik alanõnda uzun bir zamanõn birikimi olan sorunlarõn giderilmesi ve sistemin işlerlik kazanmasõ açõsõndan reform niteliğinde bir adõm atõlmõştõr. Bu Kanunla işsizlik sigortasõ uygulamasõ ülkemizde başlatõlmõştõr. İşsizlik sigortasõ zorunludur. Bu Kanun kapsamõna giren ve halen çalõşmakta olanlar bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte, yeni girenler ise işe başladõklarõ tarihten itibaren sigortalõ olurlar. Kanunun öngördüğü ödemelerde bulunmak üzere "İşsizlik Sigortasõ 71

Fonu" kurulmuştur. Ayrõca bu Kanunla emeklilik yaşõ yükseltilmiş, mevcut sigortalõlardan emekliliklerine 10 yõldan fazla kalanlar için emeklilik yaşõ kadõnlarda 52 ve erkeklerde 56 olmuştur. Kanun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren ilk kez sigorta kapsamõna giren sigortalõlar için emeklilik yaşõ kadõnlarda 58 ve erkeklerde 60 olarak belirlenmiştir. Her üç kurumda sigorta kapsamõna yeni giren kadõn ve erkek sigortalõ için sigortalõlõk süresi 25 yõl olarak düzenlenmiş, 506 sayõlõ Sosyal Sigortalar Kanunu çerçevesinde ilk defa sigorta kapsamõna giren sigortalõlarõn prim ödeme gün sayõsõ ise 5000 günden 7000 güne çõkarõlmõştõr. Emekli aylõklarõnõn, DİE tarafõndan açõklanan en son temel yõllõ kentsel yerler Tüketici Fiyatlarõ Endeksindeki aylõk artõş oranõnda artõrõlmasõ esasõ getirilmiştir. 4447 sayõlõ Kanunda belli sigortalõlõk süresini dolduranlar için kademeli geçiş öngörülmüştü. Ancak Anayasa Mahkemesi 4447 sayõlõ Kanunun kademeli geçişi düzenleyen hükümlerini makul, ölçülü ve adil olmadõğõ gerekçesiyle iptal etmiş ve yeni düzenleme için de altõ aylõk süre tanõmõştõ. Söz konusu iptal kararõnõn 23 Kasõm 2001 tarihinde Resmi Gazetede yayõnlanmasõnõ takiben altõ aylõk sürenin sonunda 4759 sayõlõ Yasa ile emeklilikte kademeli geçiş yeniden düzenlenmiştir. 4447 sayõlõ Kanun ile emekliliklerine on yõldan az kalanlar kademeli geçiş haklarõndan yararlanabilirken, 4759 sayõlõ Yasa ile emekliliklerine 17 yõldan az kalanlarõn da kademeli geçiş haklarõndan yararlanabilmesi sağlanmõştõr. 4759 sayõlõ Kanun ile tüm sosyal güvenlik kuruluşlarõ arasõnda uygulama birliği yaratan kademeli geçiş hayata geçirilmiştir. Yine bu düzenleme ile, Sosyal Sigortalar Kanunu nda yirmidört farklõ koşul, Tarõm İşçileri Sosyal Sigortalar Kanunu nda onbeş ayrõ seçenek, Emekli Sandõğõ Kanunu nda onaltõ fõkra, Bağ-Kur Kanunu nda onaltõ seçenek ve Tarõmda Kendi Adõna ve Hesabõna Çalõşanlar için onaltõ farklõ seçenekle, 4447 sayõlõ Kanundan önce emeklilik için belirlenen süreye kalan zaman esas alõnarak her koşulda bulunan çalõşanlar için ayrõ düzenleme yapõlmõştõr. Emekli Sandõğõ Kanununda yapõlan değişiklikle emekliliğine 2 ila 16 yõl kalanlar için yapõlan düzenlemeyle bu kademeli geçiş Sosyal Sigortalar Kanunu nda sigortalõlõk süresi ve prim ödeme gün sayõsõna bağlanmõş, Bağ-Kur da kademeli geçiş emekliliğe kalan süre ve emeklilik yaşõna bağlanarak 4447 sayõlõ Yasanõn iptal edilen maddelerine ilişkin yasal boşluk doldurulmuş, sosyal güvenlik kuruluşlarõ arasõndaki denklik temin edilmiştir. b- 31 Mayõs 2000 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4571 sayõlõ Kanunla, Sosyal Sigortalar Kanunu'na göre alõnacak prim ve verilecek ödenekler yeniden düzenlenmiştir. c- Sosyal Güvenlik Reformu çerçevesinde kurumlarõn prim tahsilat ve kayõtlõlõk oranõnõ artõrmak üzere birtakõm idari ve kurumsal düzenlemeler gerçekleştirilmiştir. Bu çerçevede Ekim 2000 tarihinde yürürlüğe giren Kanun Hükmünde Kararnameler şunlardõr: - 616 sayõlõ KHK: Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlõğa dönüştürülmüş ve Başkanlõk çatõsõ altõnda Sigorta ve Sağlõk İşleri Genel Müdürlükleri adõ altõnda iki Genel Müdürlük kurulmuştur. - 617 sayõlõ KHK: İşsizlik Sigortasõ, aktif ve pasif işgücü programlarõnõn daha iyi yürütülmesini teminen İş ve İşçi Bulma Kurumu kapatõlmõş ve Türkiye İş Kurumu kurulmuştur. 72

- 618 sayõlõ KHK: SSK, Bağ-Kur ve İş-Kur arasõnda daha iyi koordinasyon sağlanmasõnõ teminen Çalõşma ve Sosyal Güvenlik Bakanlõğõ yeniden yapõlandõrõlmõş ve söz konusu Bakanlõk çatõsõ altõnda Sosyal Güvenlik Kurumu kurulmuştur. - 619 sayõlõ KHK: Bağ-Kur yeniden yapõlandõrõlmõş, sigorta ve sağlõk hesaplarõnõn birbirinden ayrõlmasõ ve Kurumun aktüeryal altyapõsõnõn güçlendirilmesi açõsõndan bazõ tedbirler getirilmiştir. d- 7 Nisan 2001 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4632 sayõlõ Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatõrõm Sistemi Kanunu'nun amacõ; kamu sosyal güvenlik sisteminin tamamlayõcõsõ olarak, bireylerin emekliliğe yönelik tasarruflarõnõn yatõrõma yönlendirilmesi ile emeklilik döneminde ek bir gelir sağlanarak refah düzeylerinin yükseltilmesi, ekonomiye uzun vadeli kaynak yaratarak istihdamõn artõrõlmasõ ve ekonomik kalkõnmaya katkõda bulunulmasõnõ teminen, gönüllü katõlõma dayalõ ve belirlenmiş katkõ esasõna göre oluşturulan bireysel emeklilik sisteminin düzenlenmesi ve denetlenmesidir. e- 21 Nisan 2001 tarihinde 4641 sayõlõ Ekonomik ve Sosyal Konseyin Kuruluşu, Çalõşma Esas ve Yöntemleri Hakkõnda Kanun Resmi Gazete'de yayõmlanmõştõr. Sosyal kesimlerin temsilcilerini bir araya getirerek sosyal politikalarõn belirlenmesi sürecine katõlõmlarõnõ sağlamak, sosyal taraflarõn kendi aralarõnda ve Hükümetle uzlaşmalarõnõ sağlamak, oluşturulan görüş ve önerileri Hükümete ve kamuoyuna iletmek, sürekli veya geçici çalõşma kurullarõ oluşturarak bu kurullarõn hazõrladõklarõ raporlarõ görüşmek, Türkiye-Avrupa Birliği Karma İstişari Komitesi üyelerini Avrupa Birliği Ekonomik ve Sosyal Komitesinin yapõ ve özelliklerini dikkate alarak belirlemek ve Komitenin çalõşmalarõnõ izlemek, ulusal ve uluslararasõ düzeyde seminer ve toplantõlar düzenlemek, ekonomik ve sosyal konularda yayõn ve araştõrmalar yapmak ve Hükümetin istemi üzerine ekonomik ve sosyal nitelikte her konuda görüş bildirmek ESK'nõn görevleri olarak Kanunda sõralanmaktadõr. f- 10 Temmuz 2001 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4697 sayõlõ Bazõ Vergi Kanunlarõnda Değişiklik Yapõlmasõna Dair Kanunla Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatõrõm Sistemi'nin vergi yönünden teşvik edilmesini sağlayõcõ bir takõm düzenlemeler gerçekleştirilmiştir. g- 1 Nisan 2002 tarihinde, 4747 sayõlõ İstihdamõn Teşviki Amacõyla Ücret Dõşõ Yüklerden Bazõlarõnõn ödenmesinin Ertelenmesi ile Sosyal Sigortalar Kanunu, Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağõmsõz Çalõşanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu ve 631 sayõlõ Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapõlmasõna Dair Kanun Resmi Gazete de yayõmlanmõştõr. h- İş Kanunu ile Sendikalar Kanununu ve Basõnda Çalõşanlarla Çalõştõranlar Arasõndaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkõndaki Kanun'da Değişiklik yapan tasarõ (İş Güvencesi Yasasõ), 8 Ağustos 2002 tarihinde TBMM tarafõndan kabul edilmiştir. E) Vergi Alanõnda Yapõlan Reformlar a- 29 Ocak 2000 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4503 sayõlõ Kanunla Katma Değer Vergisi Kanunu, Harçlar Kanunu, Finansman Kanunu, Akaryakõt Tüketim Vergisi Kanunu, Kurumlar Vergisi Kanunu, Vergi Usul Kanunu ve 4481 sayõlõ Kanunda değişiklik yapõlmõştõr. Ayrõca, 4458 sayõlõ Gümrük Kanunu'na Katma Değer Vergisi Kanunu uygun hale getirilmektedir. Deprem veya sel felaketi nedeniyle zayi olan mallara ait katma değer vergisinin indirimine imkan tanõnmakta, nispi 73

vergilemeden maktu vergilemeye geçilerek akaryakõt tüketim vergisi rasyonel bir yapõya kavuşturulmakta, akaryakõt tüketim vergisinin vergi ödeme dönemi kõsaltõlmakta, otagaz kullanan taşõtlarõn trafik muayene harçlarõ yükseltilmektedir. b- 30 Kasõm 2000 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4605 sayõlõ Kanunla, Motorlu Taşõtlar Vergisi Kanunu, Finansman Kanunu, Gelir Vergisi Kanunu, Katma Değer Vergisi Kanunu, 4306 ve 4481 sayõlõ Kanunlarda değişiklik yapõlmõştõr. 4605 Sayõlõ Kanun ile özet olarak, - 4481 sayõlõ Kanun ile getirilen Özel İşlem Vergisi ve Özel İletişim Vergisi ile Rekabet Kurulu, İstanbul Menkul Kõymetler Borsasõ, Sermaye Piyasasõ Kurulu ve Radyo Televizyon Üst Kurulu'nun gelirlerinden genel bütçeye gelir aktarma imkanõ veren düzenlemenin yanõ sõra eğitime katkõ payõ uygulamalarõ da iki yõl daha geçerli olacaktõr (31.12.2002 tarihine kadar). Ayrõca, ön ödemeli kart satõşlarõyla işleyen cep telefonlarõ da Özel İletişim Vergisi'ne tabi tutulmakta ve Bakanlar Kurulu özel işlem vergisi tutarlarõnõ ayrõ ayrõ veya birlikte 10 katõna kadar artõrmaya yetkili kõlõnmaktadõr. - Motorlu Taşõtlar Vergisi Kanunu ve Finansman Kanunu'nda yapõlan değişikliklerle ile ilgili olarak; Bakanlar Kurulu, yeniden değerleme oranõnõn yüzde 50 fazlasõnõ geçmemek ve yüzde 20'sinden az olmamak üzere yeni oranlar tespit etmeye; vergi miktarlarõnõ taşõtlarõn türü, amacõ veya kullandõklarõ yakõt türlerine göre ayrõ ayrõ veya topluca 20 kat artõrmaya; Avrupa Birliği normlarõnõ sağlayan katalitik konvertör sistemi ile teçhiz edilmiş taşõtlarda tespit edilen oranõ veya vergi miktarlarõnõ yüzde 50 nispetine kadar indirmeye yetkili olmaktadõr. - Bakanlar Kurulu, Ek Taşõt Alõm Vergisi'nin halen yüzde 12 olan nispetini yüzde 0'a indirmeye ve yüzde 36'ya artõrmaya yetkili kõlõnmaktadõr. - Marmara bölgesinde meydana gelen deprem sebebiyle mücbir sebep hali ilan edilen yerlerde mükellefiyet kaydõ bulunanlarõn mücbir sebep halinin sona ermesinden sonra bu döneme ilişkin verilecek beyannamelerin toplu olarak verdirilmesi konusunda Maliye Bakanlõğõ yetkili kõlõnmaktadõr. - Yürürlükten kaldõrõlan "hayat standardõ esasõ" tekrar uygulamaya konulmaktadõr. Ancak, Deprem bölgesindeki depremzedelerin 2000-2001 yõllarõ arasõnda hayat standardõ esasõna tabi olmamasõ hükme bağlanmaktadõr. - Yatõrõm indirimi stopajõ uygulamasõna devam edilmektedir. c- Vergi sisteminin yeniden düzenlenmesinde ilerleme kaydedilmektedir. TBMM 6 Haziran 2002 tarihinde Özel Tüketim Vergisi Kanunu nu kabul etmiştir. Bu Kanun, çeşitli maktu vergileri birleştirmekte (Katma Değer Vergisi nin en yüksek iki oranõ da dahil olmak üzere) ve Bakanlar Kurulu na maktu vergilerden elde edilen gelirlerin tahsisini belirleme yetkisi sağlamaktadõr. Bakanlar Kurulu, dolaysõz vergilemenin verimliliğini daha da artõrmak amacõyla, Ağustos ayõ sonuna kadar, ilgili kuruluşlara uygun ödenekleri tahsis edecek ve maktu vergi gelirlerinin tahsisini 2003 Yõlõ Bütçesiyle başlamak üzere sõfõra indirecek bir kararname yayõmlayacaktõr. Vergi idaresi içinde ise, bir denetim koordinasyon birimi ile bir vergi politikalarõ birimini de kapsayacak şekilde yeni bir fonksiyonel yapõ tasarlanmõştõr. Bu yapõnõn, Temmuz ayõ sonuna kadar hayata geçirilmesi beklenmektedir. Dolaysõz vergi reformu ve yõllõk bir denetim planõna ilişkin çalõşmalar başlatõlmõştõr. 74

F) Tarõm Sektörü Reformu a- 16 Haziran 2000 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4572 sayõlõ Tarõm Satõş Kooperatif ve Birlikleri Hakkõnda Kanunla amaçlanan, Tarõm Satõş Kooperatifleri ve bunlarõn kurmuş olduklarõ Birliklere ilişkin hükümleri düzenlemek ve bu kuruluşlarõn yeniden yapõlanmasõ için yasal bir çerçeve oluşturularak, tarõm satõş kooperatif ve birliklerini etkin sürdürülebilir bir şekilde özerk ve mali yönden bağõmsõz kõlmaktõr. b- 19 Nisan 2001 tarihinde, 4634 sayõlõ Şeker Kanunu Resmi Gazete'de yayõmlanmõştõr. Bu Kanunun amacõ, yurt içi talebin yurt içi üretimle karşõlanmasõna ve gerektiğinde ihracata yönelik olarak Türkiye'de şeker rejimini, şeker üretimindeki usul ve esaslar ile fiyatlandõrma, pazarlama şart ve yöntemlerini düzenlemektir. Bu Kanun ve ilgili diğer mevzuatõn uygulanmasõnõ sağlamak, uygulamayõ denetlemek ve sonuçlandõrmak, Kanunda verilen yetkiler çerçevesinde düzenlemeler yapmak ve Kanunla verilen diğer görevleri yerine getirmek ve yetkileri kullanmak üzere, kamu tüzel kişiliğine sahip Şeker Kurumu kurulmuştur. Kurumun merkezi Ankara'dadõr. Kurumun organlarõ, Şeker Kurulu ve hizmet birimlerinden oluşmaktadõr. c- 9 Ocak 2002 tarihinde 4733 sayõlõ Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri Genel Müdürlüğünün (TEKEL) Yeniden Yapõlandõrõlmasõ ile Tütün ve Tütün Mamullerinin Üretimine, İç ve Dõş Alõm ve Satõmõna, 4046 sayõlõ Kanunda ve 233 sayõlõ Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapõlmasõna Dair Kanun Resmi Gazete de yayõmlanmõştõr. Bu Kanunun amacõ; Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri Genel Müdürlüğünün yeniden yapõlandõrõlmasõ ile Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkiler Piyasasõ Düzenleme Kurumunun kurulmasõna, bu Kurumun görev ve yetkilerinin düzenlenmesine ve tütün ve tütün mamullerinin Türkiye de üretimine, iç ve dõş alõm ve satõmõna ilişkin usul ve esaslarõ düzenlemektir. G) Yatõrõm Ortamõnõn İyileştirilmesi Reformu 1- Tahkim ile İlgili Kanunlar a- 21 Aralõk 1999 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4492 sayõlõ Danõştay Kanunu ve İdari Yargõlama Usulü Kanunu'nun Bazõ Maddelerinde Değişiklik Yapõlmasõna Dair Kanun ile Tahkim Yasasõyla uyuşmayacak maddeler değiştirilmiştir. b- 22 Ocak 2000 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4501 sayõlõ Kanun, kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinde bunlardan doğan uyuşmazlõklarõn tahkim yoluyla çözülmesinin öngörülmesi durumunda taraflarca sözleşme yapõlõrken uyulmasõ gereken ilke ve esaslarõ belirlemektedir. c- 5 Temmuz 2001 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4686 sayõlõ Milletlerarasõ Tahkim Kanunu'nun amacõ milletlerarasõ tahkime ilişkin usul ve esaslarõ düzenlemektir. 2- Diğer Düzenlemeler a- 19 Ocak 2002 tarihinde, 4737 Sayõlõ Endüstri Bölgeleri Kanunu (Endüstri Bölgeleri Kanunu ve Organize Sanayi Bölgeleri Kanununda Değişiklik Yapõlmasõ Hakkõnda Kanun) Resmi Gazete de yayõmlanmõştõr. Bu Kanunun amacõ; yatõrõmlarõ teşvik etmek, yurt dõşõnda çalõşan Türk işçilerinin tasarruflarõnõ Türkiye de yatõrõma yönlendirmek ve yabancõ sermaye girişinin artõrõlmasõnõ sağlamak üzere endüstri bölgelerinin kurulmasõ, yönetim ve işletilmesine ilişkin esaslarõ düzenlemektir. Bu Kanun, Endüstri Bölgeleri Koordinasyon Kurulunun oluşumunu, endüstri bölgelerinin 75

kurulmasõnõ ve bu bölgelerde gerçekleştirilecek yatõrõmlara ilişkin izin ve teşvikleri kapsar. b- Son olarak, iş ortamõnõ geliştirmek için ilave adõmlar atõlmaktadõr. Doğrudan Yabancõ Yatõrõmlara ilişkin kanun 13 Haziran 2002 tarihinde TBMM ye sunulmuştur. Yabancõ Yatõrõmlar Danõşmanlõk Hizmetleri nin yardõmõ ile hazõrlanan bu Kanun, doğrudan yabancõ yatõrõmlara, uluslararasõ en iyi uygulamalar ile uyumlu olan bir yasal çerçeve sağlayacaktõr. Asgari sermaye gereksiniminin ve yabancõ yatõrõmcõlar için onay koşulunun kaldõrõlmõş olmasõ yeni Kanunda yer alan önemli değişiklikler arasõndadõr. Kanun uygulamasõna ilişkin detaylar, usule ilişkin yönetmeliklerle belirlenecektir. Aynõ zamanda, Bakanlar Kurulu nca 2001 yõlõnõn Aralõk ayõnda kurulmuş bulunan Yatõrõm Ortamõnõn Geliştirilmesi Koordinasyon Komitesi altõnda, her birinde özel sektörün temsil edildiği dokuz adet teknik komite kurulmuştur. Teknik komiteler, gerek yerli gerekse yabancõ yatõrõmlar için daha elverişli bir yatõrõm ortamõnõn oluşturulmasõ amacõna yönelik olarak, kaydedilen gelişmeleri gözden geçirmekte, yatõrõmõn önündeki engelleri saptamakta ve bu engellerin ortadan kaldõrõlmasõ için öneriler geliştirmektedir. Yatõrõm Ortamõnõn Geliştirilmesi Koordinasyon Komitesi nin teknik komitelerinin çalõşmalarõnda kaydedilen gelişmeler ve bunun akabinde yapõlmasõ gerekenlerin önceliğinin belirlenmesi konularõ, üst düzey Yatõrõmcõlar Konseyi nin yapõlmasõ planlanan toplantõsõnda ele alõnacaktõr. Özel sektörün iş ortamõnõn geliştirilmesine ilişkin atõlmakta olan diğer adõmlar ise, çalõşma izinlerindeki ve yatõrõm teşviklerindeki bürokrasinin azaltõlmasõ, gümrüklerdeki işlemlere ilişkin olarak çalõşanlarõn ahlaki görev ve uygulama esaslarõnõn tatbik edilmesi ve Türk Patent Enstitüsü nün güçlendirilmesidir. H) Diğer Reformlar a- 4 Kasõm 1999 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4458 sayõlõ Gümrük Kanunu'nun amacõ, Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesine giren ve çõkan eşyaya ve taşõt araçlarõna uygulanacak gümrük kurallarõnõ belirlemektir. Ayrõca, Topluluk Gümrük Kodu'nda yer alan ve ekonomik faaliyetlerin olumlu yönde gelişimini sağlayan ve bürokratik işlemleri azaltan düzenlemeler ile birlikte gümrük mevzuatõna yansõtõlmasõ gereken hükümler 1615 sayõlõ Gümrük Kanunu'na dahil edilmiştir. b- 11 Ocak 2001 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4619 sayõlõ İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarõ Kanunu'nda Değişiklik Yapõlmasõ Hakkõnda Kanunla, her türlü ispirto ve ispirtolu içkilerin üretimi, iç ve dõş alõm ve satõmõ, dağõtõmõ ve fiyatlandõrõlmasõna ilişkin usul ve esaslarõ düzenlenmektedir. c- 3 Şubat 2001 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4622 sayõlõ Kanunla 8.6.1984 tarihli ve 233 sayõlõ Kamu İktisadî Teşebbüsleri Hakkõnda Kanun Hükmünde Kararnamenin 3 üncü maddesinin mülga (3) numaralõ fõkrasõ yeniden düzenlenmiştir. Teşebbüslerden iktisadî devlet teşekkülü olanlar, anonim şirket şeklinde de kurulabilir. Anonim şirket şeklinde kurulan iktisadî devlet teşekküllerinde Türk Ticaret Kanunu'nun 277 nci maddesinde sözü edilen beş kurucunun bulunmasõ şartõ aranmaz, genel kurul ve denetçiler bulunmaz. d- 26 Haziran 2001 tarihinde, 4683 Sayõlõ Maden Kanunu'nda Değişiklik Yapõlmasõna ve Tuz Kanunu'nun Yürürlükten Kaldõrõlmasõna İlişkin Kanun Resmi Gazete'de yayõmlanmõştõr. 11.12.1936 tarihli ve 3078 sayõlõ Tuz Kanunu ek ve değişiklikleri ile bu kanuna dayalõ olarak çõkarõlan "Devlet Tekeli Dõşõnda İşletilecek Tuzlalar Hakkõnda Tüzük" yürürlükten kaldõrõlmõştõr. 76