HUKUK YARGISINDA TEMY Z SÜRES Doç. Dr. SEY THAN DEL DUMAN (*) I- Genel Bilgiler Bu çal flmada, temyiz süresi, hukuk yarg lamas bak m ndan ve bununla s n rl olarak ele al n p incelenecektir. Temyiz süresini derli toplu biçimde ortaya koyma böyle bir çal flmay yapmaya bizi teflvik etse bile as l etken Anayasa Mahkemesi nin 2.12.2004 tarih, 2001/216 Esas ve 2004/120 Karar say l karar olmufltur. Hemen belirtelim ki, çal flmam z özellikle bu karar n iliflkin oldu u bölüm çerçevesinde yo unlaflacakt r. Her kanun yolunda oldu u gibi, temyiz kanun yoluna baflvurma da belli bir süreye tabidir. Süresi içinde bir karara karfl temyiz yoluna baflvurulmazsa, temyiz yoluna baflvurma hakk düfler. Temyiz, normal (ola an) bir kanun yolu oldu undan, süresi içerisinde bu yola baflvurmama halinde karar (hüküm) flekli anlamda kesinleflir. Her mahkeme karar hakk ndaki temyiz süresinin ne kadar oldu u bir kanun hükmü ile aç kça belirtilmifltir. Bu nedenle, temyiz süresi kesin ve hak düflürücü niteliktedir (1). Taraflar, anlaflarak, kanuni temyiz süresini uzatamazlar. Hükmün süresi içerisinde temyiz edilip edilmedi i, mahkemece kendili inden (re sen) gözetilir. Temyiz, kanuni süre geçtikten sonra yap l rsa, karar vermifl olan mahkeme, temyiz talebinin reddine karar verir (HUMK m. 432, IV) (2). Süresi geçtikten sonra temyiz yoluna baflvurulsa ve mahkemece de fark na var lmam fl olsa bile, kanun taraf ndan öngörülen (*) Kocaeli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Medeni Usul ve cra flas Hukuku Ö retim Üyesi (1) Kanuni süreler, kural olarak kesindir (HUMK m.163). Hakim, bu süreleri azalt p ço altamaz (HUMK m. 159) (2) Yerel Asliye Hukuk Mahkemesince davan n kabulüne dair verilen karar n özel dairece bozulmas ndan sonra mahkemece önceki kararda direnilmifltir. Ancak daval vekilince, direnme karar kendisine 6.5.1997 gününde tebli edilmesine ra men temyiz için öngörülen 15 günlük yasal süre geçirildikten sonra 22.5.1997 tarihinde harc yat r lan ve temyiz defterine kaydedilen dilekçe ile temyiz yoluna baflvurulmufltur..- O itibarla yerel mahkemece sürenin geçmifl olmas göz önüne al narak 18.6.1997 gün 1997/99-113 say l ek kararla temyiz isteminin reddine karar verilmesi Usul ve Yasa ya uygun oldu undan yerel mahkeme karar onanmal d r. (HGK 26.11.1997, 2-787/991 : K D 1998/454, s. 13694).
1538 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 80 Say : 4 Y l 2006 süre geçtikten sonra yap ld için geçersizdir ve bu husus Yarg tay taraf ndan dikkate al n r. II- Çeflitli Kararlara Karfl Temyiz Süresi Kararlara karfl temyiz süresinin, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu nda düzenlenmifl olan temyiz süresi ile di er kanunlarda düzenlenmifl olan temyiz süreleri bak m ndan ayr ayr incelenmesi gerekir. Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu nda temyiz süresi esas itibariyle 432. maddede düzenlenmifltir. HUMK da düzenlenmifl olan temyiz sürelerini tek tek ele almak gerekirse; a- Sulh Mahkemesi Kararlar na Karfl Temyiz Süresi Sulh hukuk mahkemesi kararlar na karfl temyiz süresi sekiz gündür (HUMK m. 437). Yarg tay bir karar nda (3) bu hususu flu flekilde ifade etmifltir; HUMK un 437/1 maddesinde sulh hukuk mahkemesi kararlar - na karfl temyiz süresi sekiz gündür.. b- Asliye Mahkemesi Kararlar na Karfl Temyiz Süresi Asliye (hukuk-ticaret) mahkemesinin icra hukuku ile ilgili davalar hakk ndaki kararlar na karfl temyiz süresi HUMK m. 432 hükmüne tabi olup 15 gündür. Örne in, asliye mahkemelerinin, menfi tespit, itiraz n iptali, borçtan kurtulma davalar hakk ndaki kararlar na karfl temyiz süresi 15 gündür. Yarg tay n konuya iliflkin bir karar flöyledir; Alacakl, borçlunun itiraz üzerine, K m. 67 gere ince Asliye Hukuk Mahkemesinde borçlu aleyhine itiraz n iptali ve sair isteklerle dava açm flt r. Bu dava sonunda verilen karar alacakl baz yönlerden temyiz etmifltir. Dairece zuhulen merci karar n n temyiz edildi i zann ile temyiz süresine K n n 363. maddesinde yaz l hükümler uygulanarak temyiz dilekçesi süre afl m yönünden reddedilmifltir. Bu karar n düzeltilmesini mümeyyiz alacakl süresinde istemifltir. Asliye mahkemesinden verilen kararlarda temyiz süresi, karar n tebli i tarihinden itibaren bafllayaca ndan ve karar 27.3.1978 tarihinde mümeyyize (davac ya) tebli edildi i cihetle 10.4.1978 tarihinde verilen temyiz dilekçesi 15 günlük sürede oldu undan alacakl n n (davac n n) düzeltme iste inin kabulü gerekmifltir. (4). Asliye ticaret mahkemesinin, iflas ve konkordato hukukuna iliflkin kararlar na karfl temyiz süresi 10 gündür ( K m. 164, m. 299, m. 307). Ayr bir ifl mahkemesi bulunmayan ve bu nedenle ifl davalar na da asliye hukuk mahkemesinde bak lan yerlerde, asliye mahkemesi davaya ifl mahkemesi s fat yla bakt n karar nda aç kça belirtmemifl ise, böyle bir karara karfl temyiz süresi 15 gündür. (3) HGK 21.4.1993, 6-385/172 : TBB Dergisi 1993/2, s. 311-312). (4) 12.HD 20.3.1980, 20.03.1980, 11065/2635 (Uyar, T., cra Hukukunda Yetki-Görev ve Yarg lama Usulü, Manisa 1983, s. 443).
Hukuk Yarg s nda Temyiz Süresi Seyithan Deliduman 1539 Bir vakf n tesciline veya tescil talebinin reddine iliflkin asliye mahkemesi kararlar na karfl temyiz süresi bir ayd r (TMK m. 74, III; Vak flar Tüzü ü m. 10) (5). c- Hakem Kararlar na Karfl Temyiz Süresi Hakem kararlar n n temyizinin nas l ve hangi süre içinde yap laca hakk nda Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu nda bir aç kl k yoktur. Fakat, hakem kararlar n n, asliye hukuk mahkemesi kararlar n n temyizine iliflkin hükümlere göre temyiz edilece i kabul edilmektedir (6). Buna göre, hakem kararlar na karfl temyiz süresi, asliye mahkemesinde oldu- u gibi 15 gün olacakt r. Yarg tay verdi i bir karar nda, hakem karar na karfl temyiz süresinin 15 gün olmas gerekti ini flu flekilde ifade etmifltir; Hakem kararlar n n salahiyettar mahkemeye tevdii (m. 532) keyfiyeti s rf karar n taraflara tebli i muamelesine tavassuttan ibaret olup, müddeabihin 300 liradan afla olmas ve tebli muamelesinin sulh mahkemesince yap lm fl bulunmas, hakem karar n n mahiyetini tebdil ve sulh mahkemesi karar hükmünde say lmas n gerektirmeyece i gibi, kanunda aç kl k olmad kça istisnai olan sulh mahkemesi kararlar n n tabi oldu u 8 günlük temyiz müddetinin cereyan n kabule Usul Kanunu hükümlerinin müsait bulunmamas na ve bu sebeplerle hakem kararlar nda umumi temyiz müddeti olan 15 günlük müddetin cereyan edece inin kabulü zaruri görülmüfltür (7). Yarg tay bir di er karar nda (8) ise, bu hususu Hakem karar davac vekiline 8.8.1994 tarihinde, daval vekiline ise 5.8.1994 tarihinde tebli edilmifl olup, HUMK un 432/1. maddesinde öngörülen 15 günlük yasal temyiz süresi davac taraf için 22.8.1994 Pazartesi, mesai saati sonunda bitmifl olur. Ne var ki temyiz dilekçeleri taraflar vekillerince 12.9.1994 tarihinde verilmifltir fleklinde ifade etmifltir. d- 4353 say l Kanuna Tabi Kamu Kurulufllar Bak m ndan Temyiz Süresi Hemen ifade edelim ki, 4353 say l Kanuna tabi kamu kurulufllar bak m ndan olan ayr k durum sadece HUMK daki temyiz süresi ile ilgilidir. (5) Dava, vak f senedinin tesciline iliflkindir. Mahkeme davay kabul etmifl, hükmü Vak flar daresi temyiz etmifltir. Vak f senedinin tesciline iliflkin kararlar Vak flar Genel Müdürlü ü MK nun 74. maddesinin 3. f kras uyar nca karar n tebli inden itibaren 2 ay içinde temyiz etme hakk n haizdir. Olay m zda tescile iliflkin karar Vak flar Genel Müdürlü üne 30.3.1982 tarihinde tebli edildi ine göre 2 ayl k süre içerisinde 21.5.1982 tarihinde verilen temyiz dilekçesi süresinde bulunmaktad r. Bu cihet göz önünde tutulmaks z n 2494 say l Yasa ile de iflen HUMK nun 432. maddesinin 4. f kras uyar nca temyiz isteminin reddine karar verilmesi do ru de ildir. Bu nedenle temyiz dilekçesinin süresinde verildi inin kabulü ile (esas hakk nda) temyiz incelemesi yap lmas gerekmifltir (6. HD 23.9.1982, 7200/8183 : Yasa 1982/10, s. 1328-1329). (6) Kuru, C. VI, s. 6106. (7) TD 27.1.1944, 221 (Kuru, C. VI, s. 6106). (8) 15. HD 30.1.1995, 4807408 (Kuru, C. VI, s. 6107).
1540 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 80 Say : 4 Y l 2006 HUMK d fl ndaki di er kanunlarda öngörülmüfl olan özel temyiz süreleri, kamu kurulufllar için de aynen uygulan r. 4353 say l Kanuna tabi kamu kurulufllar bak m ndan temyiz süresi sulh hukuk mahkemesi kararlar ile asliye mahkemesi kararlar bak - m ndan farkl d r. Sulh hukuk ve asliye mahkemesi kararlar na karfl temyiz süresini ayr ayr incelemek gerekir. aa) Sulh Hukuk Mahkemesi Kararlar na Karfl Sulh hukuk mahkemesi kararlar na karfl temyiz süresinde 4353 say l Kanuna tabi kamu kurulufllar bak m ndan bir ayr m söz konusu de- ildir. Yani, sulh hukuk mahkemesi kararlar na karfl temyiz süresi, 4353 say l Kanuna tabi kamu kurulufllar bak m ndan 8 gündür (HUMK m. 437). Yarg tay verdi i bir karar nda bu hususu flu flekilde ifade etmifltir; Asliye Hukuk Mahkemelerinden verilen hükümlere karfl temyiz süresinin 8.1.1943 tarih ve 4353 say l Kanuna tabi kamu kurulufllar hakk nda 30 gün oldu u HUMK.nun de iflik 432/1. maddesinde aç klanm flt r. Hazinenin 30 günlük temyiz süresi asliye mahkemelerinden verilen kararlara karfl d r. Bunun istisnas olarak sulh mahkemesinden verilen hükümlere karfl temyiz süresinin 8 gün oldu u ayn Kanunun 437. maddesinde aç klanm flt r. Bu süre Hazine için de ayn d r (9). bb) Asliye Mahkemesi Kararlar na Karfl Asliye mahkemesi kararlar na karfl 4353 say l Kanuna tabi kamu kurulufllar bak m ndan temyiz süresinin Anayasa Mahkemesi karar na, hatta Anayasa Mahkemesi karar n n yürürlü e girdi i tarih olan 22.04.2006 tarihine kadar ve bu tarihten sonra yap lacak temyiz baflvurular bak m ndan ayr ayr incelenmesi gerekir. aa) 22.04.2006 Tarihine Kadar 4353 say l Kanuna Tabi Kamu Kurulufllar Bak m ndan Temyiz Süresi Anayasa Mahkemesi karar n n yürürlük tarihi olan 22.04.2006 tarihine kadar 4353 say l Kanuna tabi kamu kurulufllar bak m ndan temyiz süresi 30 gündür. Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunun 432, I maddesi hükmünü Anayasa ya ayk r bularak iptal eden Anayasa Mahkemesinin 2.12.2004 tarih ve 2001/216 Esas ve 2004/120 Karar say l karar flu flekildedir; Baflvuru karar ve ekleri, iflin esas na iliflkin rapor, itiraz konusu Yasa kural, dayan lan ve ilgili görülen Anayasa kurallar ve bunlar n gerekçeleri ile di er yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gere i görüflülüp düflünüldü: (9) 8.HD 26.9.1988, 11975/12000, ayn flekilde Temyize konu karar Arhavi Sulh Hukuk Mahkemesince verilen 27.3.1987 günlü karard r. HUMK nun 2494 say l Kanunla de iflik 437. maddesi gere ince sulh mahkemesince verilen kararlar n temyiz süreleri 8 gündür; durum temyiz edenin Hazine veya Orman daresi olmas halinde de de iflmez (8. HD 13.5.1988, 4075/6807 : Kuru, C. V, s. 4550).
Hukuk Yarg s nda Temyiz Süresi Seyithan Deliduman 1541 Baflvuru karar nda, itiraz konusu kural n Anayasa n n 10. maddesine ayk r oldu u ileri sürülmüfltür. Ancak, 2949 say l Anayasa Mahkemesinin Kuruluflu ve Yarg lama Usulleri Hakk nda Kanun un 29. maddesine göre Anayasa Mahkemesi, kanunlar n, kanun hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi çtüzü ü nün Anayasa ya ayk r - l hususunda ilgililer taraf ndan ileri sürülen gerekçelere dayanmaya mecbur de ildir. Anayasa Mahkemesi taleple ba l kalmak kayd yla baflka gerekçe ile de Anayasa ya ayk r l k karar verebilir. Bu nedenle, kural Anayasa n n 36. maddesi yönünden de incelenmifltir. 1086 say l Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu nun 432. maddesinde temyiz süresi on befl gün olarak öngörülmüfl iken 16.7.1981 tarih ve 2494 say l Kanun la otuz güne ç kar lm flt r. 5.4.1985 tarih ve 3156 say l Kanun un 20. maddesi ile yap lan de ifliklikle bu süre tekrar on befl güne indirilmifl, ancak itiraz konusu tümce ile 8.1.1943 tarih ve 4353 say l Yasa ya tâbi kamu kurulufllar için otuz gün oldu u belirtilmifltir. Bu düzenlemenin gerekçesinde; otuz günlük sürenin, geliflmifl ulafl m kolayl klar göz önüne al nd nda davalar n gereksiz yere uzamas na neden oldu undan on befl güne indirildi i, ancak, 8.1.1943 tarih, 4353 say l Kanun a tâbi kamu kurulufllar hakk nda söz konusu Kanun daki prosedür de dikkate al narak, otuz gün olarak muhafaza edildi i, ifade edilmifltir. 4353 say l Maliye Vekaleti Bafl Hukuk Müflavirli i nin ve Muhakemat Umum Müdürlü ünün Vazifelerine ve Devlet Davalar n n Takibi Usullerine ve Merkez ve Vilayetler Kadrolar nda Baz De ifliklikler Yap lmas na Dair Kanun un 2. maddesinin (C) bendi ve 3. maddesinin (B) bendi gere ince, bakanl klarla genel bütçeye dahil dairelere ait hukuk ve ceza davalar ile her türlü icra takiplerinde bu daireleri mahkemeler, hakemler, icra daireleri, dava ve icra iflleriyle alakal di er merciler önünde temsil yetkisi Maliye Bakanl na verilmifltir. Yasa n n 18. maddesinin birinci f kras na göre bu yetki Hazine avukatlar vas tas yla kullan lmaktad r. Bu davalar n as l taraf ilgili daire olup, Hazine avukat onun davadaki kanuni temsilcisidir. Ancak Hazine avukat n n bulunmad yerlerde temsil yetkisi ilgili idarelerin o yerdeki daire amirlerine aittir. Yasa n n ikinci k sm n n ikinci ve üçüncü bölümlerinde idari davalarla, hukuk ve ceza davalar n n ve icra takiplerinin usulleri belirtilmifltir. 32. maddede, 27., 28., 29. ve 30. maddeler hükümlerine uygun bir karar al nm fl olmad kça, tamamen veya k smen Devlet aleyhine neticelenen davalarla icra takiplerinden, yüksek dereceli mercilerde tetkiki istenmesi mümkün olanlar hakk nda kanun yollar na gidilmesi mecburiyeti getirilmifltir. Yasa n n 34. maddesinde, mevzuu kalmayan veya yanl fll kla aç ld anlafl lan veya Hazine hak ve hukukuna müessir olmayan, kanun ve usule uygun bulunan davalarda, dare aleyhine sonuçlanan kararlara karfl
1542 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 80 Say : 4 Y l 2006 yüksek dereceli mahkemelere müracaattan vazgeçilmesi yetkisi Maliye Bakanl na verilmifltir. 4353 Say l Yasa daki bu düzenleme biçimi nedeniyle, asliye hukuk mahkemelerinde karara ba lanan davalar n temyiz edilmesi konusunda hazine ile davan n taraf olan kamu idare veya kuruluflu aras nda, ya da temyizinde fayda umulmayan kararlar bak m ndan Maliye Bakanl - ndan izin al nmas konusunda sözü edilen usulün tamamlanabilmesi belli bir süreyi gerekli k labilir. Bu sürenin takdiri yasa koyucuya aittir. Ne var ki bu takdirin Anayasa da çerçevesi çizilen esaslara ayk r olmamas gerekir. Anayasa n n 10. maddesinde Herkes, dil, rk, renk, cinsiyet, siyasi düflünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ay r m gözetilmeksizin kanun önünde eflittir. Hiçbir kifliye, aileye, zümreye veya s n fa imtiyaz tan namaz. Devlet organlar ve idare makamlar bütün ifllemlerinde kanun önünde eflitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundad rlar denilmektedir. Bu ilke, birbirleriyle ayn durumda olanlara ayr kurallar n uygulanmas n, ayr cal kl kifli ve topluluklar n yarat lmas n engellemektedir. Ayn durumda olanlar için farkl düzenleme, eflitli e ayk - r l k oluflturur. Anayasa n n amaçlad eflitlik mutlak ve eylemli eflitlik de il hukuksal eflitliktir. Ayn hukuksal durumlar ayn, ayr hukuksal durumlar ayr kurallara ba l tutulursa Anayasa n n öngördü ü eflitlik ilkesi çi nenmifl olmaz. Hukuk davalar nda, davac veya daval ister gerçek, ister tüzel kifli veya kamu tüzel kiflisi ya da hazine olsun, netice itibariyle taraf s fat n al r. Taraf olma itibariyle davac ya da daval n n hukuki durumlar ayn d r. tiraz konusu düzenleme ile, hukuki konumlar ayn oldu u halde, 4353 Say l Yasa kapsam ndaki kamu idare ve kurulufllar ile davan n di- er taraf n teflkil eden, fakat an lan Yasa kapsam d fl nda kalan kurulufl ve kifliler aras nda farkl kurallar getirilerek bir taraf lehine ayr cal k tan nmaktad r. Anayasa n n 36. maddesi yönünden yap lan de erlendirmede de ayn sonuca ulaflmak mümkündür. An lan maddenin birinci f kras nda 3.10.2001 günlü, 4709 Say l Yasa yla yap lan de ifliklikle, herkesin,...adil yarg lanma hakk na sahip oldu u esas öngörülmüfltür. Adil yarg lanma hakk n n ulusalüstü düzeyde genel kabul görmüfl ölçütleri aras nda önemli bir yer tutan silahlar n eflitli i ilkesi, davan n taraflar aras nda yarg lama s ras nda usul hükümleri yönünden eflit konumda bulunma, taraflardan birine dezavantaj di erine avantaj sa layacak kurallara yer vermeme esas n öngörmekte, di er bir deyiflle davan n taraflar aras nda hakkaniyete uygun bir dengenin varl n gerekli k lmaktad r. tiraz konusu kuralda, bir hukuk davas nda taraf olma durumu nedeniyle hukuki durumlar itibariyle eflit olduklar aç k olan 4353 Say l
Hukuk Yarg s nda Temyiz Süresi Seyithan Deliduman 1543 Yasa kapsam ndaki kamu idare ve kurulufllar ile davan n di er taraf n teflkil eden di er kifli ve kurulufllar aras nda, temyiz süresi bak m ndan farkl düzenlemeler öngörüldü ü, bu durumun ise davada hakkaniyete uygun bir dengenin varl na engel teflkil etti i, bu bak mdan silahlar n eflitli i ilkesinin ihlâl edildi i, dolay s yla kural n Anayasa n n 36. maddesinde ifadesini bulan adil yarg lanma ilkesine de ayk r düfltü ü sonucuna var lm flt r. Bu nedenlerle, Anayasa n n 10. ve 36. maddelerine ayk r d r, iptali gerekir. Anayasa Mahkemesi nin iptal karar yürürlü e girinceye kadar HUMK m. 432, I hükmü geçerli olaca ndan temyiz süresi 30 gün olacakt r. bb) 22.04.2006 Tarihinden tibaren 4353 Say l Kanuna Tabi Kamu Kurulufllar Bak m ndan Temyiz Süresi 4353 Say l Kanuna tabi kamu kurulufllar bak m ndan temyiz süresi Anayasa Mahkemesinin 2.12.2004 tarih ve 2001/216 Esas ve 2004/120 Karar say l karar ile HUMK m. 432 hükmünün Anayasa ya ayk r oldu u gerekçesi ile iptal edilmesi üzerine, de iflikli e u ram flt r. Hemen belirtelim ki, Anayasa Mahkemesi nin söz konusu karar 21.10.2005 tarihinde Resmi Gazete de yay nlanmas na ra men 22.04.2006 tarihinde yürürlü e girmifltir. Anayasa Mahkemesi karar n n konuya iliflkin k sm flu flekildedir; Anayasa n n 153. maddesi ve 2949 say l Anayasa Mahkemesinin Kuruluflu ve Yarg lama Usulleri Hakk nda Kanun un 53. maddesi uyar nca, kanun, kanun hükmünde kararname veya TBMM çtüzü ü ya da bunlar n belirli madde veya hükümleri iptal karar n n Resmî Gazete de yay mland gün yürürlükten kalkar. Ancak, Anayasa Mahkemesi iptal karar ile meydana gelecek hukuksal bofllu u kamu düzenini tehdit veya kamu yarar n ihlâl edici nitelikte görürse, bofllu un doldurulmas için iptal karar n n yürürlü e girece i günü ayr ca kararlaflt rabilir. Bu çerçevede yap lan de erlendirmede, itiraz konusu kural n iptaline karar verilmesi ile meydana gelen hukuksal boflluk kamu yarar n olumsuz yönde etkileyecek nitelikte görüldü ünden, yeni düzenleme yapmas için yasama organ na makul bir süre tan mak amac yla iptal karar n n Resmî Gazete de yay mlanmas ndan bafllayarak alt ay sonra yürürlü e girmesi uygun bulunmufltur. Buna göre, Anayasa Mahkemesi nin karar yay nlanmas ndan 6 ay sonra olan 22.04.2006 tarihinden itibaren uygulanacak ve bu tarihten itibaren 4353 Say l Kanuna tabi kamu kurumlar bak m ndan da temyiz süresi 15 gün olacakt r. Maliye Bakanl da Anayasa Mahkemesi karar - na uygun olarak bir Genelge yay nlam flt r.
1544 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 80 Say : 4 Y l 2006 Maliye Bakanl n n konuya iliflkin 11.11.2005 tarih ve 61 S ra No lu ç Genelgesi flu flekildedir; Anayasa Mahkemesi nin iptal karar ile 1086 say l Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu nun 432 nci maddesinin 3136 Say l Yasa ile de- ifltirilen 1 inci f kras ndaki Temyiz süresi 15 gündür. Bu süre 08/01/1943 Say l Kanuna tabi kamu kurulufllar hakk nda 30 gündür. Hükmünün, 2 inci tümcesi iptal edildi inden, temyiz süresi hususunda 4353 Say l Kanuna tabi kamu kurulufllar için getirilen ayr k düzenlemeye son verilmifltir. Anayasa Mahkemesi karar nda belirlenmifl olan, iptal karar n n yürürlük tarihi, resmi gazetede yay m tarihinden bafllayan 6 ayl k sürenin sonu olan, 22/04/2006 tarihidir. Yukar da aç kland üzere, Anayasa Mahkemesi nin iptal karar n n yürürlü e girece i 22.04.2006 tarihinden itibaren, 432 nci maddedeki temyiz süresi, 4353 Say l Kanuna tabi kamu kurulufllar için de 15 gündür. Merkez ve taflra teflkilat m z taraf ndan takip edilen davalarda bir hak kayb na yol açmamas için Anayasa Mahkemesi nin bahsedilen iptal karar n n göz önünde tutulmas gerekmektedir. e- Temyizi Kabil Olmayan Bir Karar Oldu u veya Süresi çerisinde Temyiz Yoluna Baflvurulmad Gerekçesiyle Temyiz Talebini Reddeden Mahkeme Karar na Karfl Temyiz Süresi Temyiz, kanuni süre geçtikten sonra yap l r veya temyizi kabil olmayan bir karara iliflkin olursa, karar vermifl olan mahkeme, temyiz talebinin reddine (kendisi) karar verir (m. 432, IV) (10). Bu flekilde temyiz talebinin reddine karar veren mahkeme, dosyan n Yarg tay a gönderilmesi için yat r lm fl olan paray (m. 434, III, c.1) kullanarak red karar n kendili inden temyiz edene tebli eder (m. 432, IV). Temyiz talebi reddedilen taraf, bu red karar n, karar n tebli inden itibaren yedi gün içinde temyiz edebilir (m. 432, V). Yarg tay n, süresi içinde temyiz yoluna baflvurulmad gerekçesiyle temyiz talebini reddeden ilk derece mahkemesinin karar na karfl temyiz süresine iliflkin olarak verdi i bir karar flu flekildedir; Davac vekilinin temyiz isteminin süresinde olmad sonucuna var larak mahkemece davac vekilinin 6.11.1989 tarihli temyiz dilekçesinin HUMK. nun 432/3 maddesine göre reddine iliflkin 27.6.1991 tarihli kara- (10) Yerel Asliye Hukuk Mahkemesince davan n kabulüne dair verilen karar n Özel Dairece bozulmas ndan sonra mahkemece önceki kararda direnilmifltir. Ancak daval vekilince, direnme karar kendisine 6.5.1997 gününde tebli edilmesine ra men temyiz için öngörülmüfl olan 15 günlük yasal süre geçirildikten sonra 22.5.1997 tarihinde harc yat r lan ve temyiz defterine kaydedilen dilekçe ile temyiz yoluna baflvurulmufltur. O itibarla yerel mahkemece sürenin geçmifl olmas göz önüne al narak 18.6.1997 gün 1997/99-113 say l ek kararla temyiz isteminin reddine karar verilmesi Usul ve Yasa ya uygun oldu undan yerel mahkeme karar onanmal d r.- (HGK 26.11.1997, 2/787-991 ( K D 1998/454, s.13694).
Hukuk Yarg s nda Temyiz Süresi Seyithan Deliduman 1545 r n n davac vekiline 2.7.1991 tarihinde tebli edilmifl oldu u tebligat belgesinden anlafl lmakta olup, davac vekili bu defa 27.6.1991 tarihli karar HUMK.nun 432/son hükmüne göre 7 günlük temyiz süresini geçirerek 15.7.1991 tarihinde temyiz etmifl oldu undan 15.7.1991 tarihli temyiz dilekçesinin HUMK.nun 432/4 maddesi hükmüne göre reddine karar vermek gerekmifltir (11). Temyizi kabil olmayan bir karar oldu u gerekçesiyle temyiz talebini reddeden mahkeme karar na karfl temyiz süresine iliflkin bir Yarg tay karar ise flöyledir; Karar n miktar yönünden temyizi kabil olmad na iliflkin 11.2.1986 günlü temyiz konusu karar daval tarafa 5.3.1986 tarihinde tebli edilmifl ve bu konudaki temyiz dilekçesi 14.3.1986 tarihinde mahkemeye verilmifltir. HUMK. nun 432 nci maddesinin 5 inci f kras gere ince karar n temyizi kabil olmad na iliflkin karar tebli inden itibaren 7 gün içinde temyiz edilebilir. Bu nedenle süresinde verilmeyen temyiz dilekçesinin reddi gerekir (12). f- Kat lma Yoluyla Temyizde Temyiz Süresi Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununda düzenlenmifl olan di er bir temyiz süresi de kat lma yoluyla temyize iliflkindir. Aleyhine temyiz olunan taraf, hükmü süresinde temyiz etmemifl olsa bile, temyiz dilekçesinin kendisine tebli i üzerine verece i cevap dilekçesinde, hükme iliflkin itirazlar n bildirerek temyiz iste inde bulunmas, hükmü temyiz etmesi olarak tan mlanan (13) kat lma yoluyla temyizde temyiz süresi on gün olarak düzenlenmifltir (HUMK m. 433, II c.2). g- Yarg tay Hukuk Dairelerinin lk Derece Mahkemesi S fat yle Verdikleri Kararlara Karfl Temyiz Süresi Yarg tay hukuk dairelerinin ilk derece mahkeme s fat yle verdikleri kararlara karfl temyiz süresi, asliye mahkemelerindeki gibi 15 gündür (14). Yarg tay Hukuk Genel Kurulu verdi i bir karar nda (15), Yarg tay hukuk dairelerinin ilk derece mahkeme s fat yle verdikleri kararlara karfl temyiz süresinin 15 gün oldu unu ifade etmifltir (16). (11) 11. HD 3.12.1991, 5688/6437 (Kuru, C. V., s. 4618). Temyiz istemi mahkemece 1.9.1989 günlü kararla reddedilen davac vekiline bu karar n 13.9.1989 tarihinde tebli edildi i, davac vekilince H.U.M.K. nun 432/4. maddesine göre 7 günlük temyiz süresi geçirilerek bu karar n 27.9.1989 tarihinde temyiz edilmifl oldu u anlafl ld ndan, davac vekilinin 26.9.1989 tarihli temyiz dilekçesinin H.U.M.K. nun 432/4. maddesi hükmüne göre reddi gerekmifltir (11. HD 26.2.1991, 9427/1313 : Kuru, C. V., s. 4619) (12) 13. HD 4.7.1986, 3057/3914 (Yasa 1986/9, s. 1285). (13) Bu yönde bkz. Kuru, C. V, s. 4605. (14) Kuru, C. V, s. 4553. (15) HGK 20.1.1968, 9-50/42 (ABD 1968/2, s. 309-310). (16) Yarg tay hukuk dairelerinin ilk derece mahkeme s fat yle verdikleri kararlara karfl temyiz incelemesi Hukuk Genel Kurulu nda yap l r (Yarg tay K. m. 15/3).
1546 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 80 Say : 4 Y l 2006 III- Di er Baz Kanunlarda Düzenlenmifl Olan Temyiz Süresi h- cra Mahkemesi Kararlar n n Temyiz Süresi Hemen belirtelim ki, burada inceledi imiz icra mahkemesi kararlar, hukuk ifllerine ait icra mahkemesi kararlar d r. Bir baflka ifade ile, icra hukuk mahkemesi kararlar n n temyiz süresidir. cra Mahkemesi kararlar n n, temyiz süresi bak m ndan, hukuk ve ceza iflleri bak m ndan bir farkl l n n olup olmamas, bu teknik ayr m yapmam za engel teflkil etmemektedir. cra ve flas Kanununda, icra mahkemesi kararlar na karfl temyiz süresi on gün olarak düzenlenmifltir ( K m. 363, I). i- fl Mahkemesi Kararlar na Karfl Temyiz Süresi fl Mahkemesi kararlar na karfl temyiz süresi fl Mahkemeleri Kanunu nda düzenlenmifltir. fl Mahkemeleri Kanunu nun m. 8, I hükmüne göre, ifl mahkemesi kararlar na karfl temyiz süresi sekiz gündür Yarg tay bir karar nda (17) bu hususu flu flekilde ifade etmifltir Hüküm fl Mahkemesinden verilmifltir. 5521 say l fl Mahkemeleri Kanununun 8. maddesi hükmüne göre ise, fl Mahkemelerinden verilmifl bulunan nihai kararlar n 8 gün içinde temyiz olunmas gerekir. Olayda hüküm 25.12.1995 tarihinde temyiz edenin yüzüne karfl tefhim edilmifl, temyiz ise 16.04.1996 tarihinde vuku bulmufltur. fiu duruma göre, davada 8 günlük temyiz süresi fazlas ile geçmifltir. fl mahkemesi kararlar n n temyiz süresi ile ilgili olarak aç kl a kavuflturulmas gereken di er bir husus da, ifl mahkemesi kurulmam fl olan yerlerde ifl davalar na bakmakla görevli asliye hukuk mahkemesi kararlar na karfl temyiz süresinin kaç gün olaca d r. Kan m zca burada sorun, asliye mahkemesinin, karar nda ifl mahkemesi s fat yla bakt n belirtmifl olup olmamas na göre çözümlenmelidir. Buna göre, asliye mahkemesi davaya ifl mahkemesi s fat yla bakt n karar nda aç kça belitmifl ise, böyle bir karara karfl temyiz süresi 8 gündür (18). Buna karfl l k, asliye mahkemesi davaya ifl mahkemesi s fat yla bakt n karar nda aç kça belirtmemifl ise, böyle bir karara karfl temyiz süresi 15 gündür. j- Kadastro Mahkemesi Kararlar na Karfl Temyiz Süresi 3402 say l Kadastro Kanunu, kadastro mahkemelerinde uygulanacak yarg lama usulü hakk nda baz özel usul hükümleri kabul etmifl, bu özellikler d fl nda basit yarg lama usulünün (HUMK m. 507-511) uygulanaca n hükme ba lam flt r (Kadastro K. m. 29, III). Kadastro Kanununda, kadastro mahkemesi kararlar na karfl kanun yollar na, asliye hukuk mahkemelerindeki usule (HUMK m. 432 vd, m. 440 vd) uygun olarak bafl- (17) 10. HD 24.09.1996, 5209/7442 : YKD 1997/1, s. 49-51). (18) Kuru C. V, s. 4552.
Hukuk Yarg s nda Temyiz Süresi Seyithan Deliduman 1547 vurulaca düzenlendi inden (19) (Kadastro K. m. 32, I) temyiz kanun yolu bak m ndan asliye hukuk mahkemesi kararlar na karfl geçerli olan temyiz süresi kadastro mahkemesi bak m ndan da geçerli olacakt r. Buna göre, kadastro mahkemesi kararlar na karfl temyiz süresi 15 gündür. (19) Kadastro Mahkemesi kararlar na karfl yasa yollar na Asliye Mahkemelerindeki usule uygun olarak baflvurulur (3402 S.Y. 32 m.). Kadastro Yasas, temyiz hususunda; ayr ca hükümler getirmedi- ine, yaln zca yollama yapmakla yetindi ine göre; (20. HD 26.4.1993, 9167/3528 : Karar n tamam için bkz. Kuru, C. VI, s. 5728-5729).