Prof.Dr. Nur Centel Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof.Dr. Hamide Zafer Doğuş Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku Anabilim Dalı Başkanı ve Dekanı Prof.Dr. Özlem Çakmut Özyeğin Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Türk Ceza Hukukuna Giriş Yenilenmiş ve Gözden Geçirilmiş Dokuzuncu Bası
Yayın No. : 3375 Hukuk Dizisi : 1680 1. Bası Kasım 2001 İSTANBUL 2. Bası Kasım 2002 İSTANBUL 3. Bası Ekim 2005 İSTANBUL 4. Bası Ekim 2006 İSTANBUL 5. Bası Ekim 2008 İSTANBUL 6. Bası Ekim 2010 İSTANBUL 7. Bası Kasım 2011 İSTANBUL 8. Bası Eylül 2014 İSTANBUL 9. Bası Eylül 2016 İSTANBUL ISBN 978-605 - 333-695 - 2 Copyright Bu kitabın bu basısının Türkiye deki yayın hakları BETA Basım Yayım Dağıtım A.Ş. ye aittir. Her hakkı saklıdır. Hiçbir bölümü ve paragrafı kısmen veya tamamen ya da özet halinde, fotokopi, faksimile veya başka herhangi bir şekilde çoğaltılamaz, dağıtılamaz. Normal ölçüyü aşan iktibaslar yapılamaz. Normal ve kanunî iktibaslarda kaynak gösterilmesi zorunludur. Dizgi Baskı - Cilt Kapak Tasarım : Beta Basım A.Ş. : Pasifik Ofset Ltd. Şti. Cihangir Mah. Güvercin Cad. No: 3/1 Baha İş Merkezi A Blok Kat: 2 34310 Haramidere/İSTANBUL Tel: 0212 412 17 77 Sertifika No: 12027 : Prof.Dr. Nur Centel/Gülgonca Çarpık Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. (Sertifika No: 16136) Narlıbahçe Sok. No: 11 Cağaloğlu -İSTANBUL Tel : (0212) 511 54 32-519 01 77 Fax: (0212) 513 87 05-511 36 50 www.betayayincilik.com
DOKUZUNCU BASIYA ÖNSÖZ Türk Ceza Hukukuna Giriş kitabımızın dokuzuncu basısını hayata geçirmiş olmaktan dolayı mutluyuz. Meslektaşlarımıza ve müstakbel hukukçular olan öğrencilerimize kitaba gösterdikleri ilgi nedeniyle teşekkür ederiz. Kitabın gelişim sürecini ve mevzuat değişikliklerine ilişkin değerlendirmelerimizi izlemek isteyen okuyucularımıza, önceki önsözleri de okumalarını öneririz. Mevzuatta sık sık yapılan değişiklikler kitabın da kısa aralıklarla yenilenmesini gündeme getirmektedir. Bu durum sürekli yoğun çalışmayı gerektirmekle birlikte, bu süreci kitaba mevzuat değişikliğini işlemekle yetinmeyip yazdıklarımızı eleştirel gözle yeniden okuyarak gerekli değişiklikleri yapma ve yeni yayınlar ile yeni içtihatları değerlendirme fırsatı olarak gördüğümüz için de bir anlamda yararlı olmaktadır. Nitekim bu basıda da kitap tekrar gözden geçirilmiş, bazı kurumlar yeniden değerlendirilmiş, güncel Yargıtay içtihatları ile yeni yayınlar olabildiğince kitaba yansıtılmıştır. Kitabın yenilenmesinde göz önüne alınan yeni yasalar şunlar olmuştur: - 23 Nisan 2016 gün ve 6706 sayılı Cezai Konularda Uluslararası Adli İş Birliği Kanunu (RG 05.05.2016 No.29703), - 27 Mart 2015 gün ve 6638 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu, Jandarma Teşkilat Görev ve Yetkileri Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG 04.04.2015 No.29316), - 2 Aralık 2014 gün ve 6572 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG 12.12.2014 No.29203). Bu basıda kitabın kavram dizininin denetlenmesine Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğrenci Asistanı Rana Özer katkıda bulunmuştur. Kendisine teşekkür ederiz. Kitabın ilgilenenler için yararlı olmasını diliyor, Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de kitabı özenli biçimde baskıya hazırlayan Gülgonca Çarpık a, kısa sürede yayınlanmasını sağlayan Seyhan Satar a ve tüm çalışanlarına teşekkürlerimizi tekrarlıyoruz. İstanbul, 1 Eylül 2016 Prof.Dr.Nur Centel / Prof.Dr.Hamide Zafer / Prof.Dr.Özlem Çakmut
IV
V SEKİZİNCİ BASIYA ÖNSÖZ Türk Ceza Hukukuna Giriş kitabımızın sekizinci basısını hayata geçirmiş olmaktan dolayı mutluyuz. Meslekdaşlarımıza ve müstakbel hukukçular olan öğrencilerimize kitaba gösterdikleri ilgi nedeniyle teşekkür ederiz. Bu basıda kitap tekrar gözden geçirilmiş, bazı kurumlar yeniden değerlendirilmiş, güncel Yargıtay içtihatları ile yeni yayınlar olabildiğince kitaba yansıtılmıştır. Mevzuatta sık sık yapılan değişiklikler kitabın sürekli güncellenmesini gerektirmektedir. Bu bağlamda, kitabın yenilenmesinde göz önüne alınan yeni yasalar şunlar olmuştur: 18.06.2014 Gün ve 6545 sayılı Kanun (RG 28.06.2014 No.29044); 02.03.2014 gün ve 6529 Kanun (RG 13.03.2014, No.28940); 21.02.2014 gün ve 6526 sayılı Kanun (RG 06.03.2014, No.28933-Mükerrer); 11.02.2014 gün ve 6519 sayılı Kanun (RG 22.02.2014, No.28921); 06.02.2014 gün ve 6518 sayılı Kanun (RG 19.02.2014, No.28918); 12.07.2013 gün ve 6495 sayılı Kanun (RG 02.08.2013, No.28726); 27.06.2013 gün ve 6494 sayılı Kanun (RG 07.07.2013, No.28700); 25.04.2013 gün ve 6462 sayılı Kanun (RG 03.05.2013 No.28636); 11.04.2013 gün ve 6459 sayılı Kanun (RG 30.04.2013, No.28633); 24.01.2012 gün ve 6411 sayılı Kanun (RG 31.01.2013, No.28545); 03.04.2013 gün ve 6456 sayılı Kanun (RG 18.04.2013, No.28622); 04.07.2012 gün ve 6353 sayılı Kanun (RG 12.07.2012 No.28351); 02.07.2012 Gün ve 6352 sayılı Kanun (RG 05.07.2012, No.28344); 13.6.2012 gün ve 6327 sayılı Kanun (RG 29.06.2012, No.28338); 27.04.2012 gün ve 6301 sayılı Kanun (RG 10.06.2012, No 28288); 05.04.2012 gün ve 6291 sayılı Kanun (RG 11.04.2012, No.28261); 05.04.2012 gün ve 6290 sayılı Kanun (RG 11.04.2012, No.28261). Kitabın ilgilenenler için yararlı olmasını diliyor, Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de kitabı özenli biçimde baskıya hazırlayan Gülgonca Çarpık a, kısa sürede yayınlanmasını sağlayan Seyhan Satar a ve tüm çalışanlarına teşekkürlerimizi tekrarlıyoruz. İstanbul, 1 Eylül 2014 Prof.Dr.Nur Centel / Prof.Dr.Hamide Zafer / Doç.Dr.Özlem Çakmut
VI YEDİNCİ BASIYA ÖNSÖZ Türk Ceza Hukukuna Giriş kitabımızın yedinci basısını hayata geçirmiş olmaktan dolayı mutluyuz. Meslekdaşlarımıza ve müstakbel hukukçular olan öğrencilerimize kitaba gösterdikleri ilgi nedeniyle teşekkür ederiz. Kitabın gelişim sürecini tanımak isteyen okuyucularımıza, önceki önsözleri de okumalarını öneririz. Mevzuatta sık sık yapılan değişiklikler kitabın da kısa aralıklarla yenilenmesini gündeme getirmektedir. Bu durum sürekli yoğun çalışmayı gerektirmekle birlikte, bu süreci kitaba mevzuat değişikliğini işlemekle yetinmeyip yazdıklarımızı eleştirel gözle tekrar tekrar okuyarak gerekli değişiklikleri yapma, yeni yayınlar ile yeni içtihatları değerlendirme fırsatı olarak gördüğümüz için de bir anlamda yararlı olmaktadır. Nitekim bu basıda da kitap tekrar gözden geçirilmiş, bazı kurumlar yeniden değerlendirilmiş, güncel Yargıtay içtihatları ile yeni yayınlar olabildiğince kitaba yansıtılmıştır. Kitapta göz önüne alınan yeni düzenlemeler şunlar olmuştur: 09.02.2011 gün ve 6110 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG 14.02.2011 No.27846), 13.02.2011 gün ve 6111 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun (RG 25.02.2011 No.27857 Mükerrer), 31.03.2011 gün ve 6217 sayılı Yargı Hizmetlerinin Hızlandırılması Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG14.04.2011 No.27905) ile 08.08.2011 gün ve 650 sayılı Adalet Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname (RG 26.08.2011 No.28037). Ayrıca kitapta ceza hukukunu dolaylı olarak ilgilendiren şu yasalar da dikkate alınmıştır: Yürürlük tarihi 01.07.2012 olan 11.01.2011 gün ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (RG 04.02.2011 No.27836), 12.01.2011 gün ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (RG 04.02.2011 No.27836), yürürlük tarihi 01.07.2012 olan 13.01.2011 gün ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (RG 14.02.2011 No.27846) ile 6086 sayılı Türk Ceza Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG 19.12.2010 No.27790). Kitabın ilgilenenler için yararlı olmasını diliyor, Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de kitabı özenli biçimde baskıya hazırlayan Özge Açıkel ve Gülgonca Çarpık a, kısa sürede yayınlanmasını sağlayan Seyhan Satar a ve tüm çalışanlarına teşekkürlerimizi tekrarlıyoruz. İstanbul, 31 Ekim 2011 Prof.Dr. Nur Centel / Prof.Dr. Hamide Zafer / Doç.Dr.Özlem Çakmut
VII ALTINCI BASIYA ÖNSÖZ Türk Ceza Hukukuna Giriş kitabımızın altıncı basısını hukukçu çevrelerine sunmaktan dolayı mutluyuz. Meslektaşlarımıza ve müstakbel hukukçular olan öğrencilerimize kitaba ilgi gösterdikleri için teşekkür ederiz. Kitapla yeni tanışacak olan okuyucuların, kitabın amacı ile izlediği gelişim süreci konusunda bilgi sahibi olmak istedikleri takdirde, önceki önsözleri de okumalarını öneririz. 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe girdikten sonra ceza hukukunu ilgilendiren mevzuatta yapılan yenilik ve değişiklikler birbirini izlemeye devam etmektedir. Son değişiklik yasaları olarak 7 Mayıs 2010 tarih ve 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun, 22 Temmuz 2010 tarih ve 6008 sayılı Terörle Mücadele Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ve 26 Haziran 2009 tarih ve 5918 sayılı Türk Ceza Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun dikkati çekmektedir. Bu basıda, değişiklik getiren yasa hükümleri, ilgili oldukları ölçüde kitaba işlendiği gibi; kitap tekrar ele alınarak bazı kurumlar yeniden değerlendirilmiş, yeni yayınlar ile yeni içtihatlar da kitaba olabildiğince yansıtılmıştır. Belirtelim ki, yayınlarımızda ve katıldığımız bilimsel toplantılarda sürekli eleştirdiğimiz Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlardan dolayı on beş yaşından büyük çocukların, çocuk mahkemeleri yerine yetişkinlerle birlikte özel yetkili ağır ceza mahkemelerinde yargılanmaları gibi; hükmün açıklanmasının geri bırakılamaması, hapis cezasının seçenek yaptırımlara çevrilememesi ve ertelenememesi şeklindeki düzenlemelerden de 6008 sayılı Yasa yla vazgeçilmiş olması hukuk devleti adına sevindirici bir gelişmedir. Öte yandan, 5982 sayılı Yasa yla, gerektiğinde Yüce Divan olarak belli kişiler için ceza yargılaması yapan Anayasa Mahkemesi nin oluşum biçimi değiştirilmiş, yürütme ağırlıklı olmasının sakıncalarına her vesileyle işaret ettiğimiz Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu nun yapısı (yürütme ağırlıklı konumu korunarak) değiştirilmiş, iç denetçiler düzenlemesi getirilmiştir. Ayrıca, yeni bir kurum olarak bireysel başvuru yolu açılmış, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında olan ve anayasal güvence altında bulunan temel hak ve özgürlüklerden birinin ihlal edildiği gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi ne başvurma olanağı tanınmıştır. Söz konusu düzenlemelerin yargı bağımsızlığına, yargının hızlanmasına ve adil yargılamaya ne ölçüde katkıda bulunacağı, önümüzdeki dönemde akademisyen-hukukçu kimliklerimizle takip ederek değerlendireceğimiz hususlar olacaktır. Kitabın ilgilenenler için yararlı olmasını diler, Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de, kitabı yine sür atle, yeteneği ile deneyimini sergileyerek özenle baskıya hazırlayan sevgili Gülgonca Çarpık a, kitabın çok kısa sürede yayınlanmasını sağlayan sayın Seyhan Satar a ve tüm çalışanlarına teşekkür ederiz. İstanbul, 27 Eylül 2010 Prof.Dr.Nur Centel/Doç.Dr.Hamide Zafer/Doç.Dr.Özlem Çakmut
VIII BEŞİNCİ BASIYA ÖNSÖZ Türk Ceza Hukukuna Giriş kitabımızın dördüncü basısı kısa sürede tükendi. Kitaba gösterdikleri ilgiden dolayı meslekdaşlarımıza ve müstakbel hukukçular olan öğrencilerimize teşekkür ederiz. Kitapla yeni tanışacak olan okuyucuların Üçüncü Basıya Önsözü de okumalarını öneririz. Bu basıda kitap yeniden gözden geçirilmiş, yeni kaynaklar ile yeni içtihatlar kitaba olabildiğince yansıtılmış, mevzuat değişiklikleri kitaba işlenmiştir. Kullanımı kolaylaştırmak üzere bu basıda kitabın sonuna kavram dizini eklenmiştir. Kitabın amacı, gereksiz ayrıntıya kaçmadan okuyucuya özlü bilgi sunmak olduğundan, kapsamın genişlememesine özellikle dikkat edilmiştir. Bu vesileyle asistanımız Ar.Gör. Gülfem Pamuk a kavram dizini oluşturulmasındaki katkılarından dolayı teşekkür ederiz. Ayrıca, kitabı Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de özenli biçimde baskıya hazırlayan Gülgonca Çarpık a ve kısa sürede yayınlanmasını sağlayan Seyhan Satar ile tüm Beta çalışanlarına teşekkür ederiz. Haydarpaşa, 1 Eylül 2008 Prof.Dr.Nur Centel/Doç.Dr.Hamide Zafer/Y.Doç.Dr.Özlem Çakmut DÖRDÜNCÜ BASIYA ÖNSÖZ Türk Ceza Hukukuna Giriş kitabımızın yeni mevzuata göre yeniden yazılmış üçüncü basısı bir yıldan kısa bir sürede tükendi. Kitaba gösterilen ilgiden dolayı meslekdaşlarımıza ve öğrencilerimize teşekkür ederiz. Çok kısa olarak değinmek gerekirse, yeni mevzuatın uygulandığı bir yılı aşkın sürede suçun yapısı bakımından herhangi bir anlayış değişikliği söz konusu olmadığından, kitapta suç genel teorisinin temel ilkeleri aynen korunmuştur. Yeni mevzuat, henüz uygulamayı etkilememiş görünmektedir. Örneğin, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu nda taksirle ölüme veya yaralanmaya sebebiyet verilmesi halinde artık cezanın kusurun derecesine göre sekizde birine kadar indirilmesi öngörülmediği halde, mahkemeler eski alışkanlıkla halâ daha bilirkişilerden sekiz üzerinden kusur oranını tespit etmelerini beklemektedir. Türk Ceza Kanunu 301.maddenin uygulanmasına ilişkin son dönemin güncel kamu davaları da, aynı şekilde, anlayışların değişmediğini, yasa hükümlerinden çok uygulamanın önemli olduğunu bir kez daha gözler önüne sermiştir. Bu basıda kitap yeniden gözden geçirilmiş, yeni kaynaklar kitaba olabildiğince yansıtılmış ve yeni mevzuatta dağınık olan hükümler, örneğin denetimli serbestlik kurumuna ilişkin hükümler sistemleştirilmeye çalışılmıştır. Kitabın amacı, gereksiz ayrıntıya kaçmadan, okuyucuya özlü bilgi sunmak olduğundan, kapsamın genişlememesine özellikle dikkat edilmiştir.
IX Bu vesileyle kitabı, Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de, özenli biçimde baskıya hazırlayan sevgili Gonca Türkyılmaz a ve çok kısa sürede yayınlanmasını sağlayan sayın Seyhan Satar ile tüm Beta çalışanlarına içtenlikle teşekkür ederiz. Haydarpaşa, 16 Ekim 2006 Nur Centel/Hamide Zafer/Özlem Çakmut ÜÇÜNCÜ BASIYA ÖNSÖZ 5237 Sayılı yeni Türk Ceza Kanunu 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe girdi. Böylece, ülkemizde 1940 lardan başlayan ve 1990 larda yoğunlaşan yeni Türk Ceza Kanunu yapma ve Tasarılar hazırlama faaliyeti sonuca ulaşmış oldu. Ancak, Hükümetçe sunulan Tasarı nın Türkiye Büyük Millet Meclisi Komisyonlarında büyük oranda değiştirilmesi, bu sürecin ise sadece yedi ay (58 toplantı) sürmesi, ortaya çıkan Yasa nın eleştiriye çok açık olması sonucunu doğurdu. Bunlara, kitapta yeri geldiğinde değinilmektedir. Yeni Yasa nın, içeriğinde ve dilinde eleştirilecek çok yön bulunmaktadır. Ülkemizde hazırlanan her yeni Ceza Kanunu Tasarısı nda ilk neden olarak, yeni yasa yapmanın gerekçesi sayılamayacağı halde, yasa dilinin eskimiş ve anlaşılmaz olmasının gösterilmesi, ancak dilin de bir türlü tam anlamıyla düzeltilememesi gerçekten üzücüdür. Türkiye bu aceleye getirilmiş Yasa yı hak etmemiştir. Uzun yıllar süren Tasarı çalışmalarının, bu kadar yoğun biçimde eleştirilen bir Yasayla sonuçlanmaması gerekirdi. Yasa, yeterli süre tüketilmeden hazırlanmış ve tartışmaya açılmamıştır. Bu kadar kısa sürede hazırlanan Yasa nın hatalı hükümler içermesi ve uygulamada zorluklara sebebiyet vermesi kaçınılmazdır. Yasa yürürlüğe girmeden ve girer girmez yapılan değişiklikler, yasa koyucunun da hatasını anladığını göstermektedir. Avrupa Birliği ne girme süreci, ülkeye demokratikleşme yükümlülüğünü getirmiştir. Ancak, demokratikleşme, ön hazırlıkları gerektiği gibi yapılmış, toplumun gerçek gereksinmelerine cevap verecek suç ve ceza politikaları temelinde oluşturulmuş yasalarla sağlanabilir. Bu konuda Parlâmento yu, partilerin politik inanç ve eğilimleri yönlendirmemeli, çağdaş bir suç ve ceza politikası izlenmelidir. Avrupa Birliği ne girme, aceleyle ve özensiz biçimde yeni yasalar yapmanın mazereti olamaz. Yürürlükten kaldırılan yasaların hükümlerinin değiştirilmesi veya yeni hükümler eklenmesi yoluyla da aynı hedefe ulaşılması mümkündü. Özensiz yeni yasalar yapmak yerine, mevcut yasaları ıslâh etme yöntemi tercih edilebilirdi. 1920 li yıllarda her alanda yeni yasalar hazırlanmış olması, günümüzdeki yeni yasalar için emsal oluşturmaz. Çünkü, o dönemde yeni bir devlet kurulmuş ve eski hukuk sisteminin yerini batı hukuk sisteminin almasına karar verilmişti. Günümüzde ise yapılan bu anlamda bir sistem değişikliği değil, sadece gereksinme duyulan yeni suç tiplerinin ve bazı kurumların öngörülmesi ile mevcut hükümlerin ıslâhı olmuştur. Bu yolla yapılmak istenen reformun başarılı olması ise yasaların iyi yapılmasına ve hayata geçirilebilmesine bağlıdır. Türkiye nin önceliği, insan hakları ihlâllerinin, işkencenin önlenmesi, demokratikleşmenin ve yargının hızlanmasının sağlanmasıdır. Demokratikleşmenin yolu, kuşkusuz yeni anlayışlardan ve bunların yasalara yansıtılmasından geçer. Ancak, bunu yaparken içtihat birikimini, seksen yıllık Cumhuriyet in kazanımlarını, katıldığımız uluslararası sözleşmelerdeki ilkeleri göz ardı etmemek gerekirdi. Biçimi değil, özü gözetmeliyiz. Önemli olan, daha demokratik hü-
X kümlerin en ekonomik yolla yasalara ve hayata geçirilmesidir. Kuşkusuz şimdi bize düşen, yeni yasaları incelemek, değerlendirmek ve olması gerekeni açık yüreklilikle ortaya koymaktır. Türk Ceza Hukukuna Giriş in ilk basısı Kasım 2001, ikinci basısı Kasım 2002 de yapıldı. İkinci basıyı, birkaç tıpkı basım izledi. Kitaba dair övgüler beni devam etme konusunda yüreklendirdi. Yeni basının bu övgülere lâyık olmasını diliyorum. Öte yandan, elinizdeki üçüncü bası önemli bir yenilik içermektedir. Bu da, kitaba yeni yazarların katılmış olmasıdır. Bu basıyı, değerli meslekdaşlarım Doç.Dr.Hamide Zafer ve Yard.Doç.Dr.Özlem Çakmut ile birlikte hazırladık. Genç meslekdaşlarımın, yeni bası için ortak çalışma önerimi açıkladığımda gösterdikleri heyecan ve çalışma isteklerinin, çalışmamız boyunca artarak devam ettiğini gözlemlemek, benim için büyük bir zevk olmuştur. Onların katılımı olmasaydı, kitap bu sürede ve bu içerikte yayınlanamazdı. Kendilerine, içtenlikle teşekkür ediyorum. Tahmin ettiğimizden daha yoğun ve yorucu geçen çalışma döneminde, Balzac ın bilginin efendisi olmak için çalışmanın uşağı olmak gerekir sözünü, her birimiz bir kez daha yaşayarak onayladık. Ancak, aynı zamanda, ortak çalışma yapmanın, hukuki sorunları birlikte tartışıp çözüm üretmenin keyfini paylaştık ve zorlu süreçte birbirimize destek olduk. Bu basıdaki değişikliklere gelince; kitap 5237 sayılı yeni Türk Ceza Kanunu ile ilgili mevzuat ışığında yeniden kaleme alınmıştır. Sistematikte ve içerikte önemli değişiklikler yapılmış, tarihçe eklenmiş, Yargıtay içtihatları tekrar gözden geçirilip yeni dönemde de yol gösterici olacağını düşündüklerimizin dışındakiler ayıklanmış, daha önce inceleme fırsatını bulamadığımız eserler ile yeni kaynaklardan yararlanılmıştır. Kitabın ismiyle çelişecek biçimde kapsamının genişlememesi için, azami çaba sarf edilmiştir. Cezaların ve güvenlik tedbirlerinin infazı hakkındaki kapsamlı mevzuat dolayısıyla, infaz hukukunun artık ceza hukuku kitaplarından çıkartılıp Hukuk Fakültelerinde zorunlu ders olarak okutulmasının zamanının geldiğine de burada değinmek gerekir. Kitapta, Yasa metninden anlaşılmayan hususların Gerekçe ile veya yapılan toplantılar ya da yayınlarla Yasa ya yüklenemeyeceği, bu değerlendirmelerin sadece birer görüş olduğu göz önünde bulundurulmuştur. Hazırladığımız kavram dizininde kullandığımız bilgisayar programı, Yayınevinde kullanılan ile örtüşmediğinden, uyarlamanın kaybettireceği vakit göze alınamamış ve kavram dizini bu basıya konulamamıştır. Kitabın amacı, Ceza Hukuku Genel Hükümler ile yeni tanışacak olanlara ve mevzuat değişikliği dolayısıyla yenilikleri tanımak isteyen hukukçulara, gereksiz ayrıntıya kaçmadan, özlü bilgi sunmaktır. Amaca ulaşmış olmamızı dilerim. Bu vesileyle kitabı, Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de, yine özenli biçimde baskıya hazırlayan sevgili Berrin Doğrul a ve çok kısa sürede yayınlanmasını sağlayan sayın Seyhan Satar a teşekkür ederim. Haydarpaşa, 06 Ekim 2005 Prof.Dr.Nur Centel
XI İKİNCİ BASIYA ÖNSÖZ Türk Ceza Hukukuna Giriş kısa sürede tükendi. Kitaba gösterilen ilgiden dolayı meslekdaşlarıma ve öğrencilerime teşekkür ederim. Kitap yayınlandıktan sonra, Türk hukukunda önemli değişiklikler oldu. 9 Ağustos 2002 de, uyum yasaları olarak adlandırılan ve çeşitli yasalarda değişiklik yapan 3.8.2002 gün ve 4771 sayılı yasa yürürlüğe girdi. Bu yasayla, daha önce anayasal düzeyde sınırlandırılmış bulunan ölüm cezası (Ay. m. 38/7), yine belli haller ayrık tutularak, yasalardan kaldırıldı ve müebbet ağır hapis cezasına dönüştürüldü. Yeni basıya, mevzuat değişiklikleri yansıtıldı. Daha önce değerlendirme fırsatı bulunamayan veya yeni çıkan yayınlar işlenmeye çalışıldı. Yazım hataları düzeltildi. Kitabı, Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de, yine özenli biçimde baskıya hazırlayan Berrin Doğrul a ve yayınlanmasını sağlayan değerli dostumuz Rahmi Arıkan a teşekkür ederim. Nur Centel BİRİNCİ BASIYA ÖNSÖZ Ceza hukuku, temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması ile korunması işlevlerinin ikisini birden bünyesinde toplayan bir hukuk dalı olma özelliğine sahiptir. Bu özelliğinin, ceza hukukunu, siyasal iktidarların elinde önemli bir araç konumuna getirdiği kuşkusuzdur. Hep tekrarlandığı gibi, ceza hukuku, liberal sistemlerde özgürlükçü ve otoriter sistemlerde ise baskıcı çizgide gelişmektedir. Nitekim Cumhuriyetin ilk yıllarında 1889 tarihli İtalyan Ceza Yasasından Türkçeye çevrilen ve çeşitli değişikliklerle yürürlüğe konulan Türk Ceza Kanunu, her iki yönde olmak üzere, elliden çok değişiklikle günümüze kadar gelmiştir. Bu süre içerisindeki uygulama ile Yargıtay içtihatları ve yaratılan bilimsel eserler, Türk Ceza Hukukunun oluşumunu ve kendi öz gelişimini sağlamıştır. Elinizdeki bu çalışmayı doğuran nedenler ikilidir. Bunlardan birincisi, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde, 1990-1991 öğretim döneminden itibaren kısmen ve 1995-1996 öğretim döneminden itibaren ise tamamen ceza hukuku genel hükümler derslerini okuttuğum birinci eğitim programındaki çift numaralı öğrencilerin, bir ders kitabı hazırlamam konusundaki bitmek bilmeyen ısrarlı istekleridir. İkincisi ise, ülkemizdeki ders kitaplarında, Batı daki ders kitabı-şerh ayrımı anlayışına dayanılmayışının dikkatimi çekmiş olmasıdır. Bu nedenle, kitabın, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümlere ilişkin konularda temel teorik bilgiler ile uygulamayı öğrenmeye olanak sağlayacak özlü bilgileri içermesi için çaba gösterilmiştir. Çalışmada, olabildiğince, Türk Ceza Kanununda kullanılan veya uygulamada yerleşmiş bulunan kavramlara yer verilerek, terim karmaşasına yol açmaktan kaçınılmıştır. Bu vesileyle, genç ve çalışkan meslekdaşlarım Ar. Gör. Özlem Çakmut ile Ar. Gör. Naim Karakaya ya yardımları için teşekkür ederim. Öte yandan, Kütüphanemizin değerli mensupları müdür Bilge Tezel i, uzman Nurdane İnan ı ve uzman Serpil
XII Yıldırım ı, kamu kuruluşlarının bilinen çok yönlü olanaksızlıklarına karşın, verdikleri özverili kütüphanecilik örneği için kutlarım. Ayrıca, kitabı, Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de kısa sürede ve özenli biçimde baskıya hazırlayan Berrin Doğrul a ve yayınlanmasını sağlayan değerli dostumuz Rahmi Arıkan a teşekkür ederim. Nur Centel
XIII İÇİNDEKİLER DOKUZUNCU BASIYA ÖNSÖZ...III KISALTMALAR... XLI BİRİNCİ BÖLÜM GENEL BİLGİLER 1. Giriş...3 I. Kavram...3 II. Ceza hukukunun işlevi...4 III. Ceza hukukunun bölümleri...6 IV. Ceza hukukunun gelişim süreci...7 V. Ceza hukuku ile diğer hukuk dalları arasındaki ilişki...9 1. Anayasa hukuku...9 2. Devletler hukuku...9 3. Ceza muhakemesi hukuku...11 4. İnfaz hukuku...12 5. Kriminoloji...13 2. Tarihi Süreçte Ceza Hukuku...14 I. Eski dönemler...14 II. Roma hukuku...15 1. Genel olarak...15 2. Suçların çeşitleri...15 III. Kanonik hukuk...17 IV. Cermen hukuku...19 V. Müşterek hukuk...20 VI. Aydınlanma dönemi...21 1. Grotius un görüşleri...22 2. Montesquieu nun görüşleri...22 3. Voltaire in görüşleri...23 4. Rousseau nun görüşleri...24 5. Beccaria nın görüşleri...25 6. Kant ın görüşleri...26 VII. Türk hukuku...26 1. İslamiyet in kabulünden önceki dönem...26 2. İslamiyet in kabulünden sonraki dönem...28 a. Allah ın haklarına karşı suçlar...28 b. Kulların haklarına karşı suçlar...29 c. Taziren cezalandırılan suçlar...30
XIV 3. Osmanlı devleti dönemi...31 a. Tanzimat ın ilânından önceki dönem...31 b. Tanzimat ın ilânından sonraki dönem...33 4. Cumhuriyet dönemi...34 a. 765 Sayılı Türk Ceza Yasası...34 b. Tasarılar...36 c. 5237 Sayılı Türk Ceza Yasası...38 3. Ceza Hukukunda Temel İlkeler ve Sorumluluğun Esası...41 I. Ceza hukukunun temel ilkeleri...41 1. İnsancıllık ilkesi...41 2. Kusur ilkesi...42 3. Kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesi...45 a. İlkenin anlamı...45 b. İlkeye yönelik eleştiriler...46 c. İlkenin tarihçesi...47 d. İlkeyi kabul etmeyen yasalar...49 e. Uluslararası belgelerde yasallık ilkesi...50 f. Türk hukukunda yasallık ilkesi...51 g. Yasallık ilkesinin unsurları...52 aa. Suç ve cezanın yasayla konulması (lex scripta)...52 bb. Kıyas yasağı (lex stricta)...53 cc. Aleyhte yasanın geriye etkili olmaması (lex praevia)...54 dd. Suçta ve cezada belirlilik (lex certa)...55 II. Yasallık ilkesi ve düzenleyici işlemlerle suç yaratılması...55 1. Kavram...55 a. Sadece yasayla suç yaratılabileceği görüşü...56 b. Düzenleyici işlemlerle suç yaratılabileceği görüşü...56 2. Türk hukukunda durum...57 a. 1924 Anayasası nın yürürlükte olduğu dönem...57 b. 1961 Anayasası dönemi...58 aa. Anayasa Mahkemesi nin görüşü...58 bb. Öğretideki görüşler...59 c. 1982 Anayasası dönemi...59 aa. Anayasa Mahkemesi nin görüşü...60 bb. Öğretideki görüşler...60 d. Değerlendirme...61 III. Ceza sorumluluğunun esası...62 1. Klasik okul...62 a. İlkeler...63 b. Klasiklere yöneltilen eleştiriler...63 2. Pozitivist okul...64 a. İlkeler...64 b. Pozitivist okulun temsilcileri...65 c. Pozitivistlere yöneltilen eleştiriler...66 d. Klasik okul ile pozitivist okulun görüşlerinin karşılaştırılması...67
XV 3. Üçüncü okul...67 4. Toplumsal savunma akımı...68 4. Ceza Hukukunda Kaynaklar ve Yorum...71 I. Kavram...71 II. Ceza hukukunun temel kaynakları...71 1. Anayasa...71 2. Yasa...72 a. Türk Ceza Yasası...72 b. Tamamlayıcı ceza yasaları...73 c. Özel ceza yasaları...74 3. Uluslararası sözleşmeler...75 a. Sözleşmelerin iç hukuktaki değeri...75 b. Çeşitli sözleşmeler...76 III. Türk Ceza Yasası ile özel ceza yasalarının ilişkisi...77 IV. Ceza hukukunun tamamlayıcı kaynakları...80 1. Gelenek kuralları...80 2. Ahlâk kuralları...81 3. Mahkeme içtihatları...81 4. Öğreti...83 V. Ceza hukuku kaynaklarının yorumu...83 1. Yorumun kapsamı...83 2. Yorum araçları...85 a. Yasa metni...85 b. Mantık kuralları...86 c. Yasanın konulma nedeni...86 d. Yasanın amacı...87 e. Yasanın sistematiği...87 f. Kurumların tarihçesi...87 g. Hukukun genel ilkeleri...88 h. Karşılaştırmalı hukuk...89 3. Yorum türleri...89 a. Amaca göre yorum...89 b. Daraltıcı yorum...90 c. Genişletici yorum...91 4. Yorum ve kıyas...92 5. Ceza Yasalarının Zaman Yönünden Uygulanması...95 I. Kavram...95 II. Yasaların yürürlüğe girmesi ve yürürlükten çıkması...95 1. Yürürlüğe girme...95 2. Yürürlükten çıkma...96 III. Ceza yasalarının yürürlük süreleri...96 IV. Ceza yasalarının yürürlüğü açısından ilkeler...97 1. Ceza yasasının geriye yürümemesi...97 a. Genel olarak...97 b. Lehte yasanın geriye yürümesi...99
XVI aa. Kavram...99 bb. Lehte yasanın belirlenmesi...100 cc. Zamanaşımına ilişkin yasalarda değişiklik...102 dd. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararlarında değişiklik...103 ee. Anayasa Mahkemesi nin iptal kararları...103 ff. Ara yasa...104 gg. Çerçeve yasalarda değişiklik...104 hh. Diğer yasalardaki değişiklikler...105 2. Yasaların ileriye yürümesi...105 a. Kavram...105 b. Süreli yasaların ileriye yürümesi...105 3. Yasaların derhal uygulanması...106 a. Kavram...106 b. Ceza muhakemesi yasaları...107 aa. Genel olarak...107 bb. Ceza muhakemesi koşulları açısından...109 c. Güvenlik tedbirleri öngören yasalar...109 d. İnfaz yasaları...110 V. Suçun işlendiği zaman...111 1. Kavram...111 2. Çeşitli suç tiplerinde suçun işlendiği zaman...111 a. Ani suçlar...111 aa. Hareket teorisi...111 bb. Netice teorisi...112 cc. Değerlendirme...112 b. İhmali suçlar...112 c. Kesintisiz ve zincirleme suçlar...113 d. İtiyadi suçlar...113 6. Ceza Yasalarının Kişi Yönünden Uygulanması...114 I. Kavram...114 II. Cumhurbaşkanı nın sorumsuzluğu...114 1. Sorumsuzluk kuralı...114 2. Karşılaştırmalı hukukta Cumhurbaşkanı nın sorumsuzluğu...115 3. Cumhurbaşkanı nın sorumluluğu...117 4. Cumhurbaşkanı nın kişisel suçları...118 5. Yabancı ülkede Cumhurbaşkanı nın konumu...119 III. Yasama dokunulmazlığı...120 1. Milletvekili sorumsuzluğu...121 a. Kavram...121 b. Milletvekili sorumsuzluğunun tarihi gelişimi...121 c. Karşılaştırmalı hukukta milletvekili sorumsuzluğu...122 d. Milletvekili sorumsuzluğunun başlaması...123 e. Milletvekili sorumsuzluğunun kapsamı...123 f. Sorumsuzluğun geçerli olduğu mekan...125 g. TBMM görüşmelerinin yayınlanması...125
XVII 2. Milletvekili dokunulmazlığı...127 a. Kavram...127 b. Dokunulmazlığın tarihi gelişimi...127 c. Karşılaştırmalı hukukta milletvekili dokunulmazlığı...128 d. Milletvekili dokunulmazlığı ile sorumsuzluğu arasındaki farklar...130 e. Dokunulmazlığın başlaması...130 f. Dokunulmazlığın kapsamı...131 aa. Suç yönünden...131 bb. Konu yönünden...131 aaa. Muhakeme işlemlerini engellemesi...131 bbb. İnfazı engellemesi...132 cc. Süre yönünden...132 g. Olması gereken...133 h. Dokunulmazlığın istisnaları...133 aa. Suçüstü hali...133 bb. Anayasa nın 14. maddesi...134 ı. Dokunulmazlığın kaldırılması...135 aa. Dokunulmazlığın kaldırılması yöntemi...135 bb. Dokunulmazlığın kaldırılması kararına karşı kanun yolu...137 cc. Milletvekili dokunulmazlığının kaldırılmasının sonuçları...138 IV. Diplomasi dokunulmazlığı...139 1. Kavram...139 2. Diplomasi dokunulmazlığının hukuki temeli...140 3. Diplomasi temsilcileri ve ayrıcalıkları...141 a. Diplomasi temsilcisi sayılan kişiler...141 b. Ayrıcalık ve bağışıklıkların kapsamı...141 4. Konsolosların dokunulmazlıkları...143 V. NATO Sözleşmelerinden kaynaklanan dokunulmazlıklar...145 1. Kavram...145 2. Dokunulmazlıktan yararlanacak kişiler...146 3. Dokunulmazlığın kapsamı...146 a. Mutlak yargı yetkisi...146 b. Öncelikli yargı yetkisi...146 7. Ceza Yasalarının Yer Yönünden Uygulanması...147 I. Kavram...147 II. Suçun işlendiği yer...148 1. Mesafe suçlarında suçun işlendiği yer...148 a. Kavram...148 b. Teoriler...148 aa. Hareket teorisi...149 bb. Netice teorisi...149 cc. Karma teori...150 dd. Diğer teoriler...150 c. Türk hukukunda kabul edilen teori...151
XVIII 2. Diğer suç tiplerinde suçun işlendiği yer...151 III. Yer yönünden uygulanma konusundaki ilkeler...154 1. Ülkesellik (mülkilik) ilkesi...154 a. Genel olarak...154 b. Türk hukukunda ülkesellik ilkesi...155 c. İlgili kavramlar...156 aa. Gerçek ülke...156 bb. Sanal ülke...157 aaa. Türk bayrağını taşıyan sivil deniz, hava ve demiryolu araçları...157 bbb. Türk bayrağını taşıyan deniz ve hava savaş araçları...160 ccc. Türkiye nin kıt a sahanlığı ve münhasır ekonomik bölgesi...161 2. Kişisellik (şahsilik) ilkesi...162 a. Genel olarak...162 b. Türk hukukunda kişisellik ilkesi...162 aa. Faile göre kişisellik ilkesi...162 aaa. Türkiye adına görevli olanların yabancı ülkede işledikleri suçlar...162 bbb. Türk vatandaşlarının yabancı ülkede işlediği suçlar...163 bb. Mağdura göre kişisellik ilkesi...169 3. Koruma ilkesi...170 a. Genel olarak...170 b. Türk hukukunda devleti koruma ilkesi...171 aa. TCK m.12/1 e göre devleti koruma ilkesi...171 bb. TCK m.13/1-b ye göre devleti koruma ilkesi...171 4. Evrensellik ilkesi...172 a. Genel olarak...172 b. Türk hukukunda evrensellik ilkesi...172 aa. Türk Ceza Yasası na göre evrensellik ilkesi...172 bb. Sözleşmelere göre evrensellik ilkesi...174 5. İkame yargı ilkesi...174 a. Genel olarak...174 b. Türk hukukunda ikame yargı ilkesi...174 6. Yetki paylaşımı ilkesi...175 a. Genel olarak...175 b. Türk hukukunda yetki paylaşımı ilkesi...175 8. Suçluların Geri Verilmesi...177 I. Kavram...177 II. Geri verme koşulları...178 1. Suçun belli ağırlıkta olması...179 2. Geri verme engeli bulunmaması...180 a. Failin vatandaş olması...180 b. Kişinin ayrımcılığa maruz bırakılacağına dair kuvvetli şüphe sebeplerinin bulunması...181
XIX c. Suçun belli nitelikte olması...181 aa. Suçun düşünce suçu niteliğinde olması...181 aaa. Düşünce ve düşünceyi açıklama özgürlüğü...182 bbb. Düşünceyi açıklama özgürlüğünün sınırlandırılması...183 bb. Suçun siyasal suç veya siyasal suçla bağlantılı bir suç niteliğinde olması...184 aaa. Kavram...184 bbb. Siyasi suçlunun yargılanması sorunu...185 ccc. Siyasal suçun tanımı...186 ddd. Siyasal suçla bağlantılı suç...186 eee. Siyasal suç kapsamında görülmeyen eylemler...188 α.devlet başkanlarına yönelik suçlar...188 β. Terör eylemleri...189 γ. Soykırım suçları-insanlığa karşı suçlar...191 cc. Suçun sırf askeri suç niteliğinde olması...194 dd. Suçun mâli suç niteliğinde olması...194 d. Suçun Türkiye ye ve Türk vatandaşına karşı suç olması...194 e. Suçun Türkiye nin yargılama yetkisine giren suç olması...195 f. Suçun yargılama şartının bulunmaması...195 g. Suçun ölüm cezası veya insan onuru ile bağdaşmayan bir ceza gerektirmesi...195 III. Geri verme yöntemi...196 1. Geri verme sistemleri...196 2. Türk hukukunda geri verme...196 a. Genel ilkeler...196 b. Tutuklama kararı verilmesi...197 aa. Talepname verilmeden önce tutuklama...197 bb. Talepname verildikten sonra tutuklama...198 IV. Geri verme isteminin reddedilmesi...198 1. İstemin samimi olmaması...199 2. Suçun talep edilen devlette işlenmiş sayılması...199 3. Talep edilen devletin yargı yetkisinin bulunması - Talep edilen devletin çıkarlarının ihlal edilmesi...199 4. Kesin hüküm bulunması...200 5. Kişisel hallerin varlığı...200 V. Geri vermede özellik ilkesi...200 İKİNCİ BÖLÜM SUÇ HUKUKU 9. Suç Genel Teorisine İlişkin Bilgiler...205 I. Kavram...205 II. Suçu inceleme yöntemleri...205 III. Suçun unsurlarının sınıflandırılması...206 1. Genel olarak...206 2. Değerlendirme...209
XX IV. Suçun unsurları dışında kalan olgular...210 1. Suçun önşartları sorunu...211 2. Cezalandırılabilme şartları...211 3. Ceza muhakemesi şartları...213 a. Şikâyet...213 aa. Şikâyetin hukuki niteliği...214 bb. Şikâyetin gerekçesi ve eleştirisi...214 cc. Mutlak-nispi şikâyete bağlı suçlar...214 dd. Şikâyetin konusu...216 ee. Şikâyetin süresi...216 ff. Şikâyet süresinin başlaması...217 aaa. Fiilin bilinmesi veya öğrenilmesi...217 bbb. Failin bilinmesi veya öğrenilmesi...217 gg. Sürenin sona ermesi...218 hh. Şikâyet yetkisi...219 ıı. Şikâyetin yapılması...220 ii. Şikâyetin bölünmezliği...220 b. Talep...221 c. İzin...221 V. Suç-Kabahat Ayırımı...222 1. Ayrım türleri...222 2. Kabahatlerin suç olmaktan çıkarılması...223 3. Kabahatler Yasası nın kapsamı...224 VI. Suçun konusu...226 Birinci Alt Bölüm: Suçun Unsurları 10. Suçun Yasallık Unsuru...229 I. Kavram...229 II. Yasallık unsurunun içeriği...230 III. Suçun yasallık unsurunun varlığında hata...231 11. Suçun Maddi Unsuru...232 I. Kavram...232 II. Hareket...233 1. Hareketin tekçi incelenmesi...233 a. Ontolojik teoriler...234 aa. Doğal (nedensel) hareket teorisi...234 bb. Amaççı hareket teorisi...236 cc. Toplumsal hareket teorisi...238 dd. Olumsuz hareket teorisi...239 b. Normativist teori...240 2. Hareketin analizci incelenmesi...240 3. Değerlendirme...241 III. Hareket yeteneği...242 1. Kavram...242 2. Tüzel kişilerin hareket yeteneği...242
XXI a. Tüzel kişi kavramı...242 b. Tüzel kişilerin cezalandırılması...243 aa. Görüşler...243 bb. Yeni eğilimler...245 cc. Öğreti...246 dd. Anayasa Mahkemesi nin görüşü...248 ee. Yasal düzenlemeler...248 3. Hareketin türleri açısından suçlar...250 a. İcrai-ihmali suç...250 b. İhmal benzeri suç...252 aa. Kavram...252 bb. 5237 Sayılı Türk Ceza Yasası na göre ihmal benzeri suç...253 cc. İhmal benzeri suçta sorumluluk...254 aaa. Neticeye engel olma yükümlülüğü...254 a. Doğal bağlılık ilişkisi...254 b. Yakın toplumsal ilişki...255 g. Sözleşme...255 d. Daha önce yapılan hareketler...256 bbb. Neticeye engel olma olanağının bulunması...256 c. Bağlı hareketli-serbest hareketli suç...257 d. Seçimlik hareketli suç...257 e. Tek hareketli-birden fazla hareketli suç...258 IV. Netice...258 1. Kavram...258 2. Netice açısından suçlar...259 a. Neticesi harekete bitişik suç-neticesi hareketten ayrılabilen suç...259 b. Seçimlik neticeli suç-tek neticeli suç...259 c. Tehlike suçu-zarar suçu...260 aa. Kavram...260 bb. Tehlikenin belirlenmesi...260 cc. Tehlike suçunun türleri...261 aaa. Soyut tehlike suçu...262 bbb. Somut tehlike suçu...262 d. Ani suç-kesintisiz (mütemadi) suç...263 aa. Kavram...263 bb. Kesintisiz (mütemadi) suçun türleri...265 cc. Kesintisiz (mütemadi) suçun etkileri...265 V. Nedensellik ilişkisi...266 1. Kavram...266 2. Nedensellik ilişkisi konusundaki teoriler...267 a. Doğal nedensellik teorisi...268 aa. Kavram...268 bb. Nedensellik ilişkisinin kesilmesi...269 cc. Özel durumlar...270 dd. Teorinin eleştirisi...271
XXII b. Kuralcı nedensellik teorisi...272 aa. Kavram...272 bb. Teorinin ilk izleri...273 cc. Teorinin açıklanması...274 dd. Teorinin eleştirisi...276 aaa. Görüşler...276 bbb. Karma uygunluk teorisi...278 3. Yargıtay kararlarında nedensellik ilişkisi...279 4. Öğretideki durum ve değerlendirme...281 5. İhmal suçlarında nedensellik ilişkisi...283 6. İhmal benzeri suçlarda nedensellik ilişkisi...284 12. Suçun Hukuka Aykırılık Unsuru...285 I. Kavram...285 II. Hukuka aykırılık kavramına ilişkin bilgiler...286 1. Hukuka aykırılığın kapsamı...286 2. Biçimsel ve maddi hukuka aykırılık...287 3. Hukuka aykırılık unsurunun bağımsızlığı ve Türk Ceza Yasası ndaki düzenleme...291 4. Hukuka aykırılığın varlığı...293 a. Eylemin hukuka aykırılığı konusunda hata...294 b. Eylemin hukuka uygunluğu konusunda hata...294 5. Hukuka özel aykırılık...296 6. Hukuka aykırılığı ortadan kaldıran nedenlerin sınıflandırılması...298 III. Hukuka aykırılığı ortadan kaldıran nedenler...298 1. Yasa hükmünü yerine getirme...299 2. Amirin emrini yerine getirme...301 a. Kavram...301 b. Koşulları...301 aa. Bir emir bulunması...302 bb. Emri verenin yetkili olması...302 cc. Emrin yasalara uygun olması...303 aaa. Biçimsel açıdan...303 bbb. İçerik açısından...303 dd. Emrin yerine getirilmesinin zorunlu olması...303 aaa. Kamu görevlisinin hukuka uygunluğu araştırma yetkisi...304 bbb. Hukuka uygunluğu denetleme yetkisinin istisnaları...304 a. Asker kişiler açısından...304 b. Kolluk güçleri açısından...306 3. Yasal savunma...306 a. Kavram...306 b. Yasal savunmanın koşulları...307 aa. Haksız saldırı bulunması...307 aaa. Saldırı...307 bbb. Saldırının varlığı...308
XXIII ccc. Saldırının haksız olması...309 bb. Saldırının hakka yönelik olması...311 cc. Savunmada zorunluluk bulunması...313 dd. Saldırı ile savunmanın orantılı olması...314 c. Üçüncü kişi adına yasal savunma...316 4. Zorda kalma...317 a. Kavram...317 b. Bireysel ve toplu zorda kalma...319 c. Zorda kalma ve yasal savunma...319 d. Koşulları...320 aa. Bir tehlikenin bulunması...320 aaa. Kavram...320 bbb. Tehlikenin kişiye ait bir hakka yönelmesi...320 ccc. Tehlikenin muhakkak olması...321 ddd. Tehlikenin ağır olması...321 eee. Tehlikeye bilerek sebebiyet vermeme...322 bb. Tehlikeden başka türlü kaçınamama...322 cc. Tehlikeye karşı koyma görevinin bulunmaması...322 dd. Yapılan hareketle tehlike arasında orantı bulunması...323 e. Üçüncü kişi lehine zorda kalma durumu...323 5. İlgilinin (mağdurun) rızası...323 a. Kavram...323 b. Koşulları...325 aa. Rıza gösterme yeteneğinin bulunması...325 bb. Rızanın açıklanması...326 cc. Rızanın konusunun tasarruf edilebilen bir hak olması...327 c. Ötanazi...329 aa. Kavram...329 bb. Ötanaziye ilişkin düzenlemeler...330 aaa. Ötanaziyi suç sayma...330 bbb. Ötanaziyi suç saymama...330 ccc. Ötanaziyi ayrı suç sayma...332 cc. Türk hukukunda durum...332 6. Hakkın kullanılması...333 a. Kavram...333 b. Hakkın kullanılması halleri...335 aa. Zilyetliğin korunması...335 bb. İddia ve savunma dokunulmazlığı...337 aaa. Kavram...337 bbb. İddia ve savunma dokunulmazlığının kapsamı...338 ccc. İddia ve savunma dokunulmazlığından yararlanacak kişiler...338 ddd. İddia ve savunma dokunulmazlığının sınırı...339 cc. Haber verme hakkı...341 aaa. Kavram...341 bbb. Haberin gerçek ve güncel olması...341
XXIV ccc. Haberin kamuyu ilgilendirmesi...342 ddd. Nedensellik ilişkisinin varlığı...343 dd. Tıbbi müdahaleler...344 IV. Hukuka aykırılığı ortadan kaldıran nedenlerde sınırın aşılması...346 1. Kavram...346 2. Uygulama...347 3. Sınırın aşılmasında ceza...349 4. Sınır aşıldığı halde ceza verilmemesi...349 13. Suçun Manevi Unsuru...350 I. Kavram...350 II. Manevi unsurun kapsamı...350 III. Kusurluluğun niteliği...353 1. Psikolojik teori...353 2. Normatif teori...354 3. Değerlendirme...355 IV. Kusurda eylemin esas alınması...356 V. Kusurlu davranış şekilleri...357 1. Kast...357 a. Kavram...357 b. Kastın unsurları konusundaki teoriler...357 aa. Tasavvur teorisi...358 bb. İrade teorisi...358 cc. Değerlendirme...358 c. Kastın unsurları...359 aa. Bilme unsuru...359 aaa. Bilmenin kapsamı...359 bbb. Hukuka aykırılık bilinci...360 bb. İsteme unsuru...362 d. Kastın varlığı...362 e. Kastın çeşitleri...363 aa. Başlangıçta kast-eklenen kast...363 bb. Doğrudan kast-olası (dolaylı) kast...364 aaa. Kavram...364 bbb. Olası kastta ceza...367 ccc. Olası (dolaylı) kast-bilinçli taksir ayrımı...368 cc. Genel kast-özel kast...370 dd. Ani kast-düşünce kastı (tasarlama)...371 2. Taksir...373 a. Kavram...373 b. Taksirin hukuki esası...374 c. Değerlendirme...375 d. Taksirin unsurları...376 aa. Yasada açıklık bulunması...376 bb. Davranış kurallarına uymama...376 cc. Hareketin istenmiş olması...378 dd. Neticenin öngörülebilir olması...378
XXV ee. Öngörülebilir neticenin fail tarafından öngörülmemesi...380 ff. Hareketle netice arasında nedensellik ilişkisi...380 e. Taksirli suçta ceza...381 f. Bilinçli taksir...382 aa. Kavram...382 bb. Bilinçli taksirde ceza...383 cc. Bilinçli taksir-olası (dolaylı) kast ayrımı...383 g. Taksirin görünüm biçimleri...385 VI. Netice sebebiyle ağırlaşmış suçlarda manevi unsur...385 1. Kavram...385 2. Gerçek netice sebebiyle ağırlaşmış suçlar...386 a. Kast bulunması...387 b. Neticenin daha ağır olması...387 c. Nedensellik ilişkisinin bulunması...388 d. Failin taksirinin bulunması...389 e. Gerçek netice sebebiyle ağırlaşmış suçlarda ceza...391 3. Gerçek olmayan netice sebebiyle ağırlaşmış suçlar...391 VII. Kusur yeteneği...393 1. Kavram...393 2. Kusur yeteneğinin aranacağı zaman...394 VIII. Kusur yeteneğini etkileyen haller...396 1. Kavram...396 2. Yaş küçüklüğü...396 a. Kavram...396 b. Yaşın belirlenmesi...397 c. Çocuklara ilişkin dönemler...397 aa. 0-12 Yaş dönemi...398 aaa. Genel olarak...398 bbb. Çocuklara özgü güvenlik tedbirleri...398 bb. 12-15 Yaş dönemi...400 aaa. Genel olarak...400 bbb. Kusur yeteneğinin incelenmesi...400 ccc. Cezanın indirilmesi...402 cc. 15-18 Yaş dönemi...403 aaa. Genel olarak...403 bbb. Cezanın indirilmesi...403 d. Çocukların yargılanmasının özellikleri...405 aa. Çocuk mahkemeleri...405 bb. Özel hükümler...406 e. Ayrı yerde tutma ilkesi ve çocuk infaz kurumları...408 3. Sağır - dilsizlik...408 a. Kavram...408 b. 0-15 Yaş dönemi...409 c. 15-18 Yaş dönemi...409 d. 18-21 Yaş dönemi...410 4. Akıl hastalığı...410
XXVI a. Kavram...410 b. Akıl hastalığının kusur yeteneğine etkisi...411 aa. Biyolojik sistem...411 bb. Psikolojik sistem...411 cc. Karma sistem...412 c. Türk Ceza Yasası na göre akıl hastalığının dereceleri...412 aa. Tam akıl hastalığı...413 aaa. Kavram...413 bbb. Tedbir uygulanması...414 bb. Tam olmayan (kısmi) akıl hastalığı...415 aaa. Kavram...415 bbb. Cezanın indirilmesi...416 ccc. Tedbir uygulanması...417 d. Akıl hastalığında esas alınacak zaman dilimi...417 e. Akıl hastalıklarının çeşitleri...418 5. Geçici nedenler...419 IX. Kusurluluğu etkileyen haller...421 1. Zorlayıcı neden, cebir veya tehdit...422 2. Hata (yanılma)...423 a. Kavram...423 b. Hukuki hata...424 aa. Kavram...424 bb. Sistemler...426 aaa. Yasayı bilmeme konusunda hüküm içermeme...426 bbb. Yasayı bilmeme ve hatayı mazeret saymama...426 ccc. Yasayı bilmemeyi mazeret sayma...426 cc. Yasayı bilmemenin kapsamı...427 dd. Yasanın yanlış yorumlanması...428 ee. 765 Sayılı Türk Ceza Yasası nın sistemi...429 ff. 5237 Sayılı Türk Ceza Yasası nın sistemi...430 c. Fiili hata...431 aa. Suçun unsurlarına ilişkin hata...431 bb. Cezayı ağırlaştıran ve hafifleten nedenlerde hata...432 cc. Hukuka uygunluk nedenleri ile ceza sorumluluğunu etkileyen nedenlerde hata...432 dd. Mağdurda hata...433 ee. Çok neticeli hata...435 3. Haksız tahrik...436 a. Kavram...436 b. Haksız tahrikin koşulları...436 aa. Tahrik edici bir fiilin bulunması...437 bb. Fiilin haksız olması...437 cc. Haksız fiilin öfke veya şiddetli üzüntüye neden olması...440
XXVII dd. Tahrik edene karşı tepki gösterilmesi...440 ee. Nedensellik ilişkisi bulunması...442 c. Haksız tahrik ve tasarlama...442 d. Haksız tahrik ve yasal savunma...443 e. Haksız tahrik ve iştirak...443 f. Haksız tahrikte cezanın indirilmesi...443 İkinci Alt Bölüm: Suçun Özel Beliriş Biçimleri 14. Suça Teşebbüs...447 I. Kavram...447 II. Suça teşebbüsün cezalandırılma nedeni...447 1. Sübjektif teori...447 2. Objektif teori...448 3. Karma teoriler...449 4. Değerlendirme...449 III. Suça teşebbüsün koşulları...450 1. Suç işleme kastı...450 2. İcraya başlama...451 a. Hazırlık hareketleri...451 b. İcra hareketlerinin başlaması...453 aa. Sübjektif teori...453 bb. Objektif teori...454 aaa. Biçimsel objektif teori...454 bbb. Maddi objektif teori...456 cc. Değerlendirme...456 3. Elverişli hareket...458 a. Kavram...458 b. Elverişliliğin belirlenmesi...459 aa. Görüşler...459 aaa. Sübjektif görüş...459 bbb. Objektif görüş...459 c. Elverişsizlik-yetersizlik...460 d. Türk hukukundaki uygulama ve görüşler...460 4. Suçun engel nedeniyle tamamlanamaması...461 IV. Suça teşebbüste ceza...463 1. Cezanın indirilmesi...463 2. İndirimde zarar veya tehlikenin ağırlığının göz önünde bulundurulması...464 V. Teşebbüse elverişli olmayan suçlar...465 VI. Gönüllü vazgeçme...467 1. Kavram...467 2. Gönüllü vazgeçmede ceza verilmemesinin hukuki esası...468 a. Sübjektif ve objektif teoriler...468 b. Suç siyaseti teorileri...468 c. Değerlendirme...469
XXVIII 3. Vazgeçmenin gönüllü olması...469 4. Tamamlanan suçtan cezalandırma...471 5. Gönüllü vazgeçmenin suç ortaklarına etkisi...471 VII. Etkin pişmanlık...472 VIII. İşlenemez suç...473 1. Kavram...473 2. İşlenemez suçun cezalandırılması konusu...474 a. Cezalandırmama görüşü...474 b. Cezalandırma görüşü...474 c. Türk hukukunda durum...475 3. Mutlak-nispi elverişsizlik...475 4. İşlenemez suçun belirlenmesi...476 a. Araçta elverişsizlik...476 b. Konunun bulunmaması...477 c. Değerlendirme...478 15. Suça İştirak...480 I. Kavram...480 II. Suça iştirak ve çok failli suçlar...480 III. Suça iştirakin hukuki niteliği...481 1. Dar fail kavramı...481 2. Geniş fail kavramı...482 3. Türk hukukunda kabul edilen görüş...482 IV. Suça katılanların sorumluluğu...483 1. Sistemler...483 2. İkilik sisteminin uygulanması...484 a. Sübjektif teori...485 b. Objektif teori...485 c. Türk hukukunda kabul edilen görüş...485 V. Suça iştirakin koşulları...486 1. Birden çok kişinin bulunması...486 2. Suça iştirak etme iradesi...487 3. Karar verilen suçun işlenmesi...488 VI. Taksirli suça iştirak...491 VII. Türk hukukunda suça iştirak biçimleri...491 1. Faillik...492 a. Müşterek faillik (fiili birlikte gerçekleştirme)...492 b. Dolaylı faillik...495 aa. Kavram...495 bb. Dolaylı fail ve azmettiren...496 2. Azmettirme...496 3. Yardım etme...499 a. Manevi yardımda bulunma...499 aa. Suç işlemeye teşvik etme...499 bb. Suç işleme kararını kuvvetlendirme...500 cc. Fiilin işlenmesinden sonra yardımda bulunmayı vaat etme...500 dd. Suçun işlenmesi konusunda yol gösterme...500
XXIX b. Maddi yardımda bulunma...501 aa. Suçun işlenmesinde kullanılan araçları sağlama...501 bb. Yardımda bulunma...502 4. Zorunlu yardım etme...504 5. Özgü suça iştirak...504 VIII. Tahrikçi ajan...505 IX. Cezaya etki eden nedenlerin suça katılanlara geçmesi...508 X. İştirakte cezanın verilmesi...510 16. Suçların İçtimaı...511 I. Kavram...511 II. Fikri içtima...511 1. Kavram...511 2. Fikri içtimaın koşulları...511 a. Tek fiil bulunması...511 aa. Hareketin sayısına önem veren görüş...512 bb. Netice sayısına önem veren görüş...513 cc. Suç işleme kararına önem veren görüş...514 dd. Değerlendirme ve uygulamadaki durum...514 b. Birden çok farklı suçun oluşması...516 3. Fikri içtima halinde en ağır cezanın verilmesi...518 III. Zincirleme (müteselsil) suç...519 1. Kavram...519 2. Hukuki esası...519 a. Tek suç görüşü...519 b. Çok suç görüşü...520 c. Değerlendirme...520 3. Zincirleme suçun koşulları...520 a. Birden fazla suç işlenmesi...520 aa. Genel olarak...520 bb. Suçların aynı olması...523 cc. Suçların farklı zamanlarda işlenmesi...523 dd. Mağdurun aynı olması...524 ee. Suçun belli nitelikte olması...525 b. Bir suç işleme kararının bulunması...526 aa. Genel olarak...526 bb. Taksirli suçlarda...528 4. Zincirleme suçta ceza...529 IV. Bileşik (mürekkep) suç...530 1. Kavram...530 2. Bileşik suç kapsamında olmayan haller...531
XXX ÜÇÜNCÜ BÖLÜM YAPTIRIM HUKUKU Birinci Alt Bölüm: Cezanın Amacı, Nitelikleri, Türleri, Belirlenmesi 17. Cezanın Amacı ve Nitelikleri...535 I. Cezanın amacı...535 1. Kavram...535 2. Cezanın amacı konusundaki görüşler...535 a. Mutlak teoriler...536 aa. Kefaret teorisi...536 bb. Adalet teorisi...536 cc. Mutlak teorilerin eleştirisi...537 b. Nispi teoriler...539 aa. Özel önleme teorisi...539 bb. Özel önleme teorisinin eleştirisi...540 cc. Genel önleme teorisi...544 dd. Genel önleme teorisinin eleştirisi...545 c. Karma teori...547 3. Türk hukukunda cezanın amacı...548 a. Yasal durum...548 b. Mahkeme kararları...550 c. Değerlendirme...551 II. Cezanın nitelikleri...554 III. Ceza ve diğer yaptırımlar...556 1. İdari cezalar...556 2. Disiplin cezaları...557 3. Medeni hukuk yaptırımları...558 18. Cezaların Türleri...559 I. Kavram...559 II. Hukuki nitelikleri açısından cezalar...559 III. Yöneldikleri değerler açısından cezalar...561 IV. Türk hukukunda cezalar...561 19. Hapis Cezası...563 I. Kavram...563 II. Sürelerine göre hapis cezaları...563 1. Süresiz hapis cezası...563 2. Süreli hapis cezası...564 a. Kavram...564 b. Kısa süreli hapis cezasının sakıncaları...565 20. Adli Para Cezası...566 I. Kavram...566 II. Para cezalarının belirlenmesi...566 1. Klasik para cezası sistemi...566 2. Gün para cezası sistemi...567
XXXI III. Para cezasının türleri...568 21. Cezanın Belirlenmesi...570 I. Kavram...570 II. Genel olarak cezanın belirlenmesi aşamaları...570 1. Soyut belirleme...571 a. Soyut-genel belirleme...571 b. Soyut-özel belirleme...572 2. Somut belirleme ve bireyselleştirme...574 III. Somut belirlemede ilkeler...576 1. Kusur ilkesi...576 2. Suçun unsurlarının iki kez değerlendirilmesi yasağı...577 3. Gerekçe gösterilmesi...577 IV. Sonuç (somut) cezayı belirlemenin aşamaları...578 1. Temel cezanın tespiti...578 a. Lehte ve aleyhte olan hallerin tartışılması...578 aa. Fiile ilişkin hususlar...580 aaa. Suçun işleniş biçimi...580 bbb. Suçun işlenmesinde kullanılan araç...580 ccc. Suçun işlendiği zaman ve yer...581 ddd. Suç konusunun önemi ve değeri...581 eee. Meydana gelen zararın veya tehlikenin ağırlığı...581 bb. Faile ilişkin hususlar...582 aaa. Kast veya taksire dayalı kusurun ağırlığı...583 bbb. Sebep ve saikler ile amaç...583 b. Temel ceza belirlenirken gerekçe gösterilmesi...583 2. Olası kast indiriminin veya bilinçli taksir artırımının uygulanması...585 3. Ağırlatıcı ve hafifletici nedenlerin uygulanması...585 4. Diğer nedenler...588 5. Takdiri indirim nedeninin uygulanması...588 a. Kavram...588 b. Kuralın uygulanması...589 c. Takdiri hafifletici sebep teşkil eden hususlar...591 aa. Failin geçmişi...591 bb. Failin sosyal ilişkileri...592 cc. Failin suçtan sonraki ve yargılama sürecindeki davranışı...593 dd. Cezanın failin üzerindeki olası etkisi...594 ee. Diğer hususlar...594 V. Cezanın hesaplanması yöntemi...595 1. Cezanın hesaplanmasında dikkate alınacak sıra...595 2. Hapis cezasının hesaplanması...595 3. Adli para cezasının hesaplanması...596 VI. Özgürlüğün kısıtlandığı sürenin mahkûmiyetten indirilmesi...597 1. Kavram...597
XXXII 2. Mahsubun koşulları...597 a. Özgürlük kısıtlanarak geçirilen bir sürenin bulunması...597 b. Ceza mahkûmiyetinin bulunması...599 aa. Ceza mahkûmiyetinin niteliği...599 bb. Ceza mahkûmiyetinin zamanı...599 3. Cezanın ertelenmesi ve mahsup...600 4. Mahsubun uygulanması...600 22. Kısa Süreli Hapis Cezasının Seçenek Yaptırımlara Çevrilmesi...601 I. Kavram... 601 II. Seçenek yaptırımlara çevirme...602 1. Kavram...602 2. Takdir yetkisi...602 3. Seçenek yaptırımlara çevirme zorunluluğu...603 4. Adli para cezasına çevirme yasağı...604 III. Uzun süreli cezalarda paraya çevirme...604 IV. Seçenek yaptırımlar...604 1. Adli para cezasına çevirme...605 2. Tedbire çevirme...605 a. Aynen iade-önceki hale getirme veya tazmin...605 b. Eğitim kurumuna devam etme...605 c. Belli yerlere gitmekten veya belirli etkinlikleri yapmaktan yasaklanma...605 d. Meslek ve sanatı yapmaktan yasaklanma...606 e. Ehliyet ve ruhsatnamenin geri alınması...606 f. Kamuya yararlı bir işte çalıştırılma...606 3. Seçenek yaptırımın gereklerinin yerine getirilmemesi...607 23. Suçta Tekerrür...608 I. Kavram...608 II. Tekerrürle ilgili görüşler...608 III. Tekerrürün türleri...610 1. Gerçek-varsayılan tekerrür...611 2. Süreli-süresiz tekerrür...611 3. Ulusal-uluslararası tekerrür...611 4. Genel-özel tekerrür...611 IV. Türk hukukunda tekerrür...611 1. Tekerrürün koşulları...611 a. Daha önce mahkûmiyete uğramış olma...612 b. Belli süre içinde tekrar suç işlemiş olma...613 aa. Yeni suçun niteliği...613 bb. Belli süre...613 2. Tekerrürün sonuçları...614 a. Seçenek cezalardan ağır olanının uygulanması...614 b. İnfazda özel rejim uygulanması...615 c. Koşullu salıverilmenin gecikmesi...615
XXXIII d. Cezanın infazından sonra denetimli serbestlik tedbirinin uygulanması...615 e. Disiplin hapsi uygulanması...616 3. Tekerrür hükümlerinin uygulanamayacağı haller...616 İkinci Alt Bölüm: Cezaların İnfazı 24. Hapis Cezasının İnfazı...619 I. İnfazın amacı...619 II. İnfazın temel ilkeleri...621 III. İnfaz sistemleri...623 IV. Türk hukukunda infaz kurumları ve infazda uygulanacak kurallar...624 1. İnfaz kurumlarının sınıflandırılması...624 a. Yetişkinlere özgü infaz kurumları...624 aa. Kapalı infaz kurumları...624 aaa. Normal güvenlikli kapalı infaz kurumları...624 bbb. Yüksek güvenlikli kapalı infaz kurumları...625 bb. Açık infaz kurumları...626 b. Çocuk ve gençlere özgü infaz kurumları...627 2. Hükümlülerin sınıflandırılması...628 3. Dış dünyayla ilişki kurma...630 4. Hükümlülere izin verilmesi...632 5. Hükümlülerin çalıştırılması...634 25. Hapis Cezasında Özel İnfaz Yöntemleri...636 I. Kavram...636 II. Özel infaz yöntemleri...636 1. Hafta sonunda infaz...636 2. Geceleri infaz...637 3. Evde infaz...637 III. Özel infaz yöntemlerine uymama...638 IV. Denetimli serbestlik tedbiri altında infaz...638 1. Kavram...638 2. Karar verilmesi ve uygulama...639 3. Kararın geri alınması...640 26. İnfazın Ertelenmesi ve İnfaza Ara Verilmesi...641 I. Kavram...641 II. Mahkûmiyet ilâmının icraya konulması...642 III. Cezanın Ertelenmesi...643 1. Kavram...643 2. Cezanın infazının ertelenmesine ilişkin sistemler...645 a. Koşullu mahkûmiyet sistemi...645 b. Koşullu ceza sistemi...645 3. Cezanın ertelenmesinin koşulları...645 a. Daha önce belli ağırlıktan fazla cezaya mahkûm olmama...646 b. Hükmedilen cezanın belli ağırlıkta olması...647
XXXIV aa. Para cezaları...648 bb. Hapis cezaları...648 aaa. 12-18 Yaşında olanlar açısından...649 bbb. 18-65 Yaşında olanlar açısından...649 ccc. 65 Yaşından büyük olanlar açısından...649 cc. Tutuklu olarak çekilen cezanın ertelenmesi...649 dd. Birden fazla hapis cezasına mahkûmiyet halinde erteleme...649 c. Failin yeniden suç işlemeyeceği kanaatinin oluşması...649 4. Cezanın ertelenmesi kararının verilmesi...650 5. Cezanın ertelenmesine ilişkin diğer konular...651 a. Ertelemenin gerekçesi...651 b. Ertelemede reformatio in peius...651 c. Ertelemenin koşula bağlanması...652 6. Cezanın ertelenmesinin sonuçları...653 a. Deneme süresi gösterilmesi...653 aa. Genel olarak...653 bb. Deneme süresi ve gözetim...654 b. Hak yoksunluğu...655 c. Cezanın infaz edilmiş sayılması...655 7. Ertelenmiş cezanın çektirilmesi...656 a. Kasıtlı suç işlenmesi...656 b. Yükümlülüklere uyulmaması...657 IV. Hükümlünün istemiyle hapis cezasının infazının ertelenmesi...657 V. Hastalık nedeniyle hapis cezasının infazının geri bırakılması...658 VI. Gebelik nedeniyle hapis cezasının infazının geri bırakılması...659 VII. Diğer haller...659 VIII. Koşullu salıverme...660 1. Kavram...660 2. Koşullu salıvermenin şartları...661 a. Cezanın bir bölümünün çekilmiş olması...661 aa. Çekilecek süre...662 aaa. Süreli hapis cezasında...662 bbb. Süresiz hapis cezasında...663 ccc. Kısa süreli hapis cezasında...664 bb. Asgari süre...664 cc. Özel süre...664 aaa. Suçun niteliği dolayısıyla özel süre...665 bbb. Tekerrür dolayısıyla özel süre...666 dd. Koşullu salıvermeden yararlanamayanlar...666 ee. Sürenin hesaplanması...667 b. İyi halli olma...668 3. Kararın verilmesi...669 a. Talep şartı...669 b. Karar verecek merci...669 c. Kanun yolu...670
XXXV 4. Kişisel hakların tazmini...670 5. Koşullu salıvermeden sonra uygulanacak rejim...671 a. Sistemler...671 aa. Klasik sistem...671 bb. Gözetim sistemi...671 b. Karşılaştırmalı hukuk...671 c. Türk hukukunda...672 6. Koşullu salıverme kararının geri alınması...674 a. Geri almayı gerektiren hal...674 aa. Karşılaştırmalı hukukta...674 bb. Türk hukukunda...676 aaa. Kasıtlı suç işlenmesi...676 bbb. Yükümlülüklere uyulmaması...677 b. Geri almaya karar verecek merci...677 c. Geri almadan sonra çekilecek ceza...677 aa. Karşılaştırmalı hukukta...677 bb. Türk hukukunda...678 27. Hapis Cezasının İnfazının Denetlenmesi...679 I. İnfaz hakimliği tarafından denetleme...679 1. İnfaz hakimliğine şikâyet...680 a. Şikâyet edebilecek kişiler...680 b. Şikâyet süresi ve şekli...680 c. Şikâyetin etkisi...680 d. Şikâyet mercii...680 2. Şikâyetin incelenme yöntemi...681 a. Öninceleme...681 b. Esasın incelenmesi ve karar verilmesi...681 c. Kanun yolu...682 II. İzleme kurulları tarafından denetleme...682 1. İzleme kurullarının kurulması...682 2. İzleme kurullarının görevleri...682 3. İzleme kurullarının çalışma yöntemi...683 28. Adli Para Cezasının İnfazı...683 I. Adli para cezasına ilişkin ilâmın icraya konulması...683 II. Adli para cezasının taksite bağlanması...684 1. Mahkemenin taksite bağlaması...684 2. Savcılığın taksite bağlaması...684 III. Adli para cezasının ödenmesinin ertelenmesi...684 IV. Adli para cezasının ödenmemesi...685 29. Mahkûmiyet Kaydının Silinmesi...686 I. Kavram...686 II. Adli sicil kayıtları...687 III. Adli Sicil ve arşiv kayıtlarının kullanılması...688 IV. Kayıtların Adli Sicil den arşive alınması ve silinmesi...689
XXXVI Üçüncü Alt Bölüm: Güvenlik Tedbirleri 30. Güvenlik Tedbirlerinin Amacı, Nitelikleri...693 I. Kavram...693 II. Güvenlik tedbirleri ile cezalar arasındaki farklar...694 1. Amaç...694 2. Süre...694 3. Uygulanacak kişi...695 4. Gösterdiği etki...695 5. Ceza hukuku genel kurallarının uygulanması...696 a. Güvenlik tedbirlerinde zamanaşımı...696 b. Güvenlik tedbirlerinde af...696 c. Güvenlik tedbirleri ve önödeme...696 d. Güvenlik tedbirlerinde erteleme...697 e. Güvenlik tedbirlerinde geriye yürüme yasağı...697 III. Güvenlik tedbirlerinin uygulanma şartları...698 1. Suç işlenmiş olması...698 2. Tehlike hali bulunması...698 IV. Güvenlik tedbirlerinin uygulanmasında sistemler...699 1. İkilik sistemi...699 2. Teklik sistemi...699 31. Güvenlik Tedbirlerinin Türleri, Tayini ve İnfazı...700 I. Güvenlik tedbirlerinin türleri...700 1. Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma...701 a. Ceza mahkûmiyetine bağlı olan hak yoksunlukları...701 aa. Yasakların kapsamı...701 aaa. Ceza Yasasında yer alan yoksunluk/yasaklılık halleri...701 bbb. Türk Medeni Yasası nda yer alan yasaklılık hali...702 bb. Yasaklanmanın süresi...703 b. Ceza mahkûmiyetine bağlı olmayan hak yoksunlukları...704 aa. Yasaklamanın koşulları...704 bb. Yasaklamanın süresi...705 c. Yasaklanmış hakların geri verilmesi...706 aa. Kavram...706 bb. Yasaklanan hakların geri verilmesi koşulları...707 cc. Geri verme usulü...707 2. Meslek ve sanatın icrasının yasaklanması...708 a. Kavram...708 b. Tedbirin yerine getirilmesi...709 3. Sürücü belgesinin geri alınması...709 4. Özel hukuk tüzel kişisinin izninin iptali...710 5. Sınır dışı edilme...711 6. Denetimli serbestlik...712 a. Genel olarak...712 b. Türk hukukunda denetimli serbestlik...713 c. Denetimli serbestlik kurumunun hukuki niteliği...716
XXXVII d. Denetimli serbestliğin uygulanması...716 7. Akıl hastanesinde tedavi altına alma tedbiri...717 a. Tedbirin amacı...717 b. Uygulanma koşulları...717 aa. Failin akıl hastası olması...718 bb. Suç işlenmiş olması...718 c. Tedbire hükmedilmesi...719 d. Tedbirin süresi...719 aa. Tam akıl hastaları için süre...719 bb. Tam olmayan (kısmi) akıl hastaları için süre...720 e. Tedbirin infazı...720 8. Kötü alışkanlıklardan kurtarma tedbiri...720 a. Genel olarak...720 b. Denetimli serbestliğin süresi...722 c. Tedavi tedbirinin infazı...722 9. Çocuklara özgü güvenlik tedbirleri...723 a. Genel olarak...723 b. Çocuğun suç işlemesi...723 c. Uygulanabilecek tedbirler...723 d. Tedbirlerin süresi...724 e. Yetkili merci...725 10. Müsadere...725 a. Kavram...725 b. Hukuki nitelik...726 c. Müsadere ve elkoyma...726 d. Müsadere türleri...727 aa. Eşya müsaderesi...727 bb. Kazanç müsaderesi...728 e. Müsaderenin koşulları...729 aa. Kasıtlı bir suçun işlenmiş olması...729 bb. Suça ilişkin bir eşya veya kazancın bulunması...731 cc. Eşyanın başkasına ait olmaması...733 f. Müsadere yöntemi...734 aa. Asıl ceza davası ile birlikte müsadere kararı verilmesi...735 bb. Ayrı davada müsadere kararı verilmesi...735 aaa. Dava açılması ve yetkili mahkeme...735 bbb. Duruşma yapılarak karar verilmesi...735 ccc. Kanun yolu...736 Dördüncü Alt Bölüm: Ceza İlişkisinin Ortadan Kalkması 32. Ceza İlişkisinin Kurulması ve Sona Ermesi...737 33. Şüpheli/Sanık veya Hükümlünün Ölmesi...738 I. Şüpheli/Sanığın ölmesi...738 II. Hükümlünün ölmesi...739
XXXVIII 34. Şikâyetten Vazgeçme...740 I. Genel olarak...740 1. Şikâyetten feragat...740 a. Kavram...740 b. Feragat zamanı...740 c. Feragat edebilecek kişiler ve feragat yöntemi...741 d. Feragatin kabulü ve feragatten vazgeçme...741 2. Şikâyetten vazgeçme...741 a. Kavram...741 b. Vazgeçme zamanı...742 c. Vazgeçebilecek kişiler...743 d. Vazgeçme şekli...744 e. Vazgeçmenin bölünmezliği...744 f. Vazgeçmenin şarta bağlanması...744 g. Vazgeçmenin kabulü...745 h. Vazgeçmenin geri alınması...745 ı. Vazgeçmenin sonuçları...746 35. Önödeme...746 I. Kavram...746 II. Önödemenin hukuki niteliği...747 III. Önödemeye konu olabilen cezalar...748 1. Para cezası...748 2. Hapis cezası...749 3. Bir meslek veya sanatın tatili...750 IV. Yargılama giderleri...751 V. Önödeme yöntemi...751 1. İddianame düzenlenmeden önce...751 a. Önödeme önerisi...751 b. Önödemenin kabul edilmemesi...753 2. Kamu davası açıldıktan sonra...754 VI. Önödeme uygulanmasının sonucu...756 VII. Önödemede müsadere...756 36. Af...756 I. Kavram...756 II. Af kurumuna ilişkin görüşler...757 III. Affı kabul etme zorunluluğu...758 IV. Af kapsamına giremeyecek suçlar...758 V. Af yasasında suçların belirlenmesi...759 VI. Affın türleri...759 1. Koşullu-koşulsuz af...759 2. Mutlak-kısmi af...760 3. Sonuçlarına göre af...760 a. Genel af...760 aa. Kavram...760 bb. Genel affın sonuçları...760
XXXIX aaa. Genel affın kamu davasına ve mahkûmiyete etkisi...761 bbb. Genel affın disiplin suçlarına etkisi...762 ccc. Genel affın kişisel haklara etkisi...762 b. Özel af...763 aa. Kavram...763 bb. Özel affın sonuçları...763 VII. Cumhurbaşkanı nın af yetkisi...764 37. Zamanaşımı...765 I. Kavram...765 II. Zamanaşımı kurumunu benimseme gerekçeleri...765 III. Zamanaşımına uğramayan suçlar...765 IV. Dava zamanaşımı...766 1. Kavram...766 2. Dava zamanaşımı süreleri...766 3. Zamanaşımının başlaması...767 4. Zamanaşımına esas alınacak ceza...768 5. Dava zamanaşımının işlememesi...770 a. Dava zamanaşımının durması...770 aa. Durma kavramı...770 bb. Durma nedenleri...770 aaa. Kamu davasının açılmasının izne bağlı olması...770 bbb. Kamu davasının açılmasının karar alınmasına bağlı olması...771 ccc. Bekletici mesele...771 ddd. Failin kaçak olduğuna karar verilmiş olması...772 eee. Diğer haller...772 cc. Durmanın etkileri...773 b. Dava zamanaşımının kesilmesi...773 aa. Kesilme kavramı...773 bb. Kesilme nedenleri...774 aaa. Şüpheli veya sanığın ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi...774 bbb. Tutuklama kararı verilmesi...775 ccc. İddianame düzenlenmesi...775 ddd. Mahkûmiyet kararı verilmesi...776 cc. Zamanaşımının kesilmesinin etkileri...776 6. Dava zamanaşımının sonuçları...777 V. Ceza zamanaşımı...777 1. Kavram...777 2. Ceza zamanaşımı süreleri...778 3. Ceza zamanaşımının başlaması...779 4. Ceza zamanaşımının işlememesi...780 a. Ceza zamanaşımının durması...780 aa. Durma nedenleri...780 aaa. Milletvekilliği sıfatı...780
XL bbb. Askerlik hizmeti...780 ccc. Diğer bir cezanın infaz ediliyor olması...781 bb. Durmanın etkisi...781 b. Ceza zamanaşımının kesilmesi...781 aa. Kesilme nedenleri...781 aaa. İnfaz işlemlerinin yapılması...781 bbb. Hükümlünün infaz için yakalanması...782 ccc. Başka suç işlenmesi...782 bb. Kesilmenin etkisi...782 5. Ceza zamanaşımının sonuçları...783 YARARLANILAN KAYNAKLAR...785 KAVRAM DİZİNİ...815
ABD AD AdliSK AHFD As.YD As.YDK AsYİBK Asl. CM Ay AyM AyMKD Bak Basın K. BK CCC CİK CGİK CHD KISALTMALAR : Ankara Barosu Dergisi : Adalet Dergisi : 25.05.2005 Gün ve 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu : Ankara Hukuk Fakültesi Dergisi : Askeri Yargıtay Dairesi : Askeri Yargıtay Daireler Kurulu : Askeri Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı : Asliye Ceza Mahkemesi : Anayasa : Anayasa Mahkemesi : Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi : Bakınız : 09.06.2004 Gün ve 5187 sayılı Basın Kanunu : 11.01.2011 Gün ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu : Constitutio Criminalis, Carolina : 13.07.1965 Gün ve 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanun : 13.12.2004 Gün ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun : Ceza Hukuku Dergisi Cinsel Suçlardan Hükümlü TedaviY : Cinsel Dokunulmazlığa Karşı Suçlardan Hükümlü Olanlara Uygulanacak Tedavi ve Diğer Yükümlülükler Hakkında Yönetmelik CMK : 04.12.2005 Gün ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu CMKYUK : 23.03.2005 Gün ve 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun CYMDKAS : Ceza Yargılarının Milletlerarası Değeri Konusunda Avrupa Sözleşmesi (RG 14.12.1977) çev. : çeviren ÇKK : 03.07.2005 Gün ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu ÇMK : 07.11.1979 Gün ve 2253 sayılı Çocuk Mahkemelerinin Kuruluşu, Görev ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun Çocuk Koruma Y. : 07.11.1979 Gün ve 2253 sayılı Çocuk Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (RG 24.12.2006, No.26386)
XLII Çocuk Koruyucu/ Destekleyici Tedbir Y. DHFD Ed. EHF EHFD geç. HAD HD HFD HMK İBD İHAS İHFM İHİD İHK İKİD İKK : Çocuk Koruma Kanununa Göre Verilen Koruyucu ve Destekleyici Tedbir Kararlarının Uygulanması Hakkında Yönetmelik (RG 24.12.2006, No.26386) : Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi : Editör : Ege Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi : Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi : geçici : Hukuk Araştırmaları Dergisi : Hukuk Dergisi K. : Kanun KK k.no. Karş. KHK : Hukuk Fakültesi Dergisi : 12.01.2011 Gün ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu : İstanbul Barosu Dergisi : İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşme (RG 19.03.1954) : İstanbul Hukuk Fakültesi Mecmuası : İdare Hukuku ve İdare Bilimleri Dergisi : 16.05.2001 Gün ve 4675 sayılı İnfaz Hakimliği Kanunu : İlmi ve Kazai İçtihatlar Dergisi : 14.06.2001 Gün ve 4681 sayılı Ceza İnfaz Kurumları ve Tutukevleri İzleme Kurulları Kanunu : 30.03.2005 Gün ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu : kenar numarası : Karşılaştırınız m. : madde MHAD M.Ö. M.S. M.Ü. MHB MK MYK NATO No. : Kanun Hükmünde Kararname : Milletlerarası Hukuk Araştırmaları Dergisi : Milattan önce : Milattan sonra : Marmara Üniversitesi : Milletlerarası Hukuk Bülteni : 22.11.2001 Gün ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu : 02.12.1999 Gün ve 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun : Kuzey Atlantik Andlaşması Örgütü : Numara
XLIII RG RKD SBFD StGB SÜHFD TAAD TBMM TCK TCKYUK TİK TMK TPKKK TTK Uluslararası AİK vd. Y.CD yay YCGK YD YİBK YKD ZfStrVo ZStW : Resmi Gazete : Resmi Kararlar Dergisi : Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi : Strafgesetzbuch : Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi : Türkiye Adalet Akademisi Dergisi : Türkiye Büyük Millet Meclisi : 26.09.2004 Gün ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu : 04.11.2004 Gün ve 5252 sayılı Türk Ceza Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun : Türk İçtihatlar Külliyatı : 12.04.1991 Gün ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu : 20.02.1930 Gün ve 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun : 13.01.2011 Gün ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu : 23.04.2016 Gün ve 6706 sayılı Cezaî Konularda Uluslararası Adlî İş Birliği Kanunu : ve devamı : Yargıtay Ceza Dairesi : yayınlayan : Yargıtay Ceza Genel Kurulu : Yargıtay Dergisi : Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı : Yargıtay Kararları Dergisi : Zeitschrift für Strafvollzug und Straffälligenhilfe : Zeitschrift für die gesamte Strafrechtswissenschaft