ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME

KPSS 2017 önce biz sorduk 80 Soruda 62 soru EĞİTİM BİLİMLERİ ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME konu anlatımlı pratik bilgiler sınavlara en yakın özgün sorular ve açıklamaları çıkmış sorular ve açıklamaları Eğitimde 30. yıl

Komisyon KPSS ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ISBN 978-605-318-484-3 Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarına aittir. Pegem Akademi Bu kitabın basım, yayım ve satış hakları Pegem Akademi Yay. Eğt. Dan. Hizm. Tic. Ltd. Şti. ne aittir. Anılan kuruluşun izni alınmadan kitabın tümü ya da bölümleri, kapak tasarımı; mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik, kayıt ya da başka yöntemlerle çoğaltılamaz, basılamaz, dağıtılamaz. Bu kitap T.C. Kültür Bakanlığı bandrolü ile satılmaktadır. Okuyucularımızın bandrolü olmayan kitaplar hakkında yayınevimize bilgi vermesini ve bandrolsüz yayınları satın almamasını diliyoruz. Bu kitapta yer alan geçmiş yıllarda ÖSYM'nin yapmış olduğu sınavlardaki ÇIKMIŞ SORULAR'ın her hakkı ÖSYM'ye aittir. Hangi amaçla olursa olsun, tamamının veya bir kısmının kopya edilmesi, fotoğraflarının çekilmesi, herhangi bir yolla çoğaltılması ya da kullanılması, yayımlanması ÖSYM'nin yazılı izni olmadan yapılamaz. Pegem Akademi Yayıncılık telif ücreti ödeyerek bu izni almıştır. 17. Baskı: Temmuz 2016, Ankara Yayın-Proje: Ümit Dilaver Dizgi-Grafik Tasarım: Hilal Sultan Coşkun Kapak Tasarımı: Gürsel Avcı Baskı: Vadi Grup Ciltevi A.Ş. İvedik Organize Sanayi 28. Cadde 2284 Sokak No:105 Yenimahalle/ANKARA (0312 394 55 91) Yayıncı Sertifika No: 14749 Matbaa Sertifika No: 26687 İletişim Karanfil 2 Sokak No: 45 Kızılay / ANKARA Yayınevi: 0312 430 67 50-430 67 51 Yayınevi Belgeç: 0312 435 44 60 Dağıtım: 0312 434 54 24-434 54 08 Dağıtım Belgeç: 0312 431 37 38 Hazırlık Kursları: 0312 419 05 60 İnternet: www.pegem.net E-ileti: pegem@pegem.net

SUNU Değerli Öğretmen Adayları, Bu kitap Kamu Personeli Seçme Sınavı (KPSS) Eğitim Bilimleri Testinde önemli bir yer tutan Ölçme ve Değerlendirme kapsamındaki yaklaşık 12 soruyu etkili bir şekilde çözebilmeniz amacıyla hazırlanmıştır. Kitap, sorulmuş ve sorulması olası soruların titizlikle incelenmesiyle meydana getirilmiş olup; Ölçme ve Değerlendirmede Temel Kavramlar, Ölçme Araçlarında Bulunması Gereken Nitelikler, Eğitimde Kullanılan Ölçme Araçları, Test ve Madde İstatistikleri bölümlerinden oluşmaktadır. Kitapta; bölümlerin sınav formatına uygun ve soru çözümünü kolaylaştıracak bir şekilde ele alınmasına ve bilgilerin açık ve anlaşılır bir dille ifade edilmesine, bilginin resim ve şekillerle somutlaştırılmasına ve tablolarda akılda kalıcı biçimde sunulmasına özen gösterilmiştir. Her ünitenin sonunda; özet, bulmaca, doğru - yanlış testi, boşluk doldurma, çözümlü test, cevaplı test ve çıkmış sorulara; yer verilmiştir. Bu kitabın hazırlanmasında yardım, destek ve katkılarını esirgemeyen meslektaşlarımıza, PEGEM AKADEMİ yayınevi ve dershanesi çalışanları ile öğrencilerine teşekkürü bir borç biliriz. Bu kitap, uzun bir birikimin ve yoğun bir emeğin ürünüdür. Kitapla ilgili görüş ve önerileriniz bu ürünün niteliğini daha da arttıracaktır. Değerli görüş ve önerilerinizi lütfen bizimle pegem@pegem.net aracılığıyla paylaşınız. Kitabın çalışmalarınızda yararlı olması dileğiyle, KPSS de ve meslek hayatınızda başarılar. Komisyon

İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM Ölçme ve Değerlendirmede Temel Kavramlar ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMENİN EĞİTİM SİSTEMİNDEKİ YERİ VE ÖNEMİ...4 EĞİTİM PROGRAMI VE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME...5 EĞİTİMDE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMEDEN HANGİ AMAÇLAR İÇİN YARARLANILABİLİR?...5 ÖLÇME...6 Ölçme Tanımından Çıkarılabilecek Sonuçlar...6 Ölçme İşlemi Ögeleri...6 Değişken...7 Özelliklerine Göre Değişkenler...7 Yapılarına Göre Değişkenler...7 Araştırmaya Konu Oluşlarına Göre Değişkenler...8 Ölçme Kuralı...9 Birim...9 Doğal Birim...10 Yapma / Standart birim...10 Tanımlanmış/Türetilmiş Birim... 11 Birimin Taşıması Gereken Nitelikler... 11 Ölçme Türleri... 11 Doğrudan Ölçme... 11 Dolaylı Ölçme...12 Türetilmiş Ölçme...12 Ölçmede Ölçek...14 Sınıflama Ölçeği...14 Sıralama Ölçeği...15 Eşit Aralıklı Ölçekler...16 Eşit Oranlı Ölçek...18 DEĞERLENDİRME...19 Değerlendirme Türleri...20 Ölçütüne Göre Değerlendirme Türleri...20 Mutlak Değerlendirme...20 Bağıl Değerlendirme...21 Amacına Göre Değerlendirme Türleri...23 Tanıma Yerleştirme (Diagnastik) Değerlendirme... 23 Biçimlendirme Yetiştirme Değerlendirmesi (İzleme, Formative Değerlendirme)...23 Düzey Belirleme Değerlendirmesi (Değer Biçme Sonuç ya da Summative Değerlendirme)...24 BİLİMSEL ARAŞTIRMA VE ÖLÇME...27 Bilimsel Araştırmalarda Evren ve Örneklem...28 Evren...28 Örneklem...28 Korelasyon...29 Korelasyon Grafikleri...29 ÖZET...31 BULMACA...33 DOĞRU - YANLIŞ TESTİ...34 BOŞLUK DOLDURMA...35 ÇÖZÜMLÜ TEST...36 ÇÖZÜMLER...38 CEVAPLI TEST...39 ÇIKMIŞ SORULAR...43 ÇIKMIŞ SORULARIN ÇÖZÜMLERİ...48 2. BÖLÜM Ölçme Araçlarında Bulunması ı Gereken Nitelikler ÖLÇME ARAÇLARINDA BULUNMASI GEREKEN NİTELİKLER...54 GEÇERLİK...54 GEÇERLİK TÜRLERİ...55 Kapsam Geçerliği...55 Kapsam Geçerliğini Belirleme Yolları...56 Görünüş Geçerliği...58 Ölçüt Geçerlikleri...59 Yordama Geçerliği...59 Uygunluk Geçerliği (Mevcut durum, eş zaman, zamandaş geçerlik)...61

vi Yapı Geçerliği...61 Sonuçsal Geçerlik...63 Geçerliği Etkileyen Faktörler...63 GÜVENİRLİK...65 Ölçmede Hata ve Güvenirlik...66 Ölçmede Hata Kaynakları...67 Hata Türleri...68 Güvenirlik Belirleme Yolları...70 Test - Tekrar Test Yöntemi (Kararlılık Katsayısı)...70 Eş Değer Formlar Yöntemi (Paralel Testler Yöntemi - Eş Değerlik Katsayısı ya da Tutarlılık Katsayısı)...72 Eş Değer Yarılama (Testin iki yarıya bölünmesi) (İç Tutarlılık Katsayısı) Yöntemi...73 İç Tutarlılık Katsayıları Yoluyla Güvenirliğin Belirlenmesi...73 Standart Hata...75 GÜVENİRLİĞİ ARTTIRMAK İÇİN YAPILMASI GEREKENLER...77 GEÇERLİK VE GÜVENİLİRLİK ARASINDAKİ İLİŞKİ...79 KULLANIŞLILIK...81 ÖZET... 82 BULMACA... 84 DOĞRU - YANLIŞ TESTİ... 85 BOŞLUK DOLDURMA... 86 ÇÖZÜMLÜ TEST... 87 ÇÖZÜMLER... 90 CEVAPLI TEST... 92 ÇIKMIŞ SORULAR... 95 ÇIKMIŞ SORULARIN ÇÖZÜMLERİ... 98 3. BÖLÜM Eğitimde Kullanılan Ölçme Araçları TESTLERİN SINIFLANMASI...104 Ölçtükleri Özelliklere Göre Testlerin Sınıflanması...104 Tipik Davranış Testleri...104 Maksimum Performans Testleri...105 Cevaplama Tepkisine Göre Testler...106 Ayrılan Zamana Göre Testler...106 Hız Testleri...106 Güç Testleri...107 Puanlama Biçimine Göre Testler...107 Testi Alan Birey Sayısına Göre Testler...107 Test Planı...107 KLASİK ÖLÇME ARAÇLARI...109 Yazılı Yoklama...109 Yazılı Yoklamalarda Geçerlik ve Güvenirlik... 114 Yazılı Yoklamalarda Puanlama... 114 Kısa Cevaplı Testler... 117 Kısa Cevaplı Testlerde Geçerlik ve Güvenirlik... 119 Eşleştirmeli Testler... 119 Doğru - Yanlış Testleri...121 Çoktan Seçmeli Testler...122 Çoktan Seçmeli Testlerde Geçerlik ve Güvenirlik...125 Çoktan Seçmeli Testlerin Puanlanması...127 Sözlü Sınavlar...128 Sözlü Sınavlarda Geçerlik, Güvenirlik ve Kullanışlılık...129 TAMAMLAYICI ÖLÇME ANLAYIŞI...130 Kavram Haritaları...132 Tanılayıcı Dallanmış Ağaç (TDA)...133 Kelime İlişkilendirme Tablosu (KİT)...134 Yapılandırılmış Grid...135 Performans Değerlendirme...136 Performans Ödevleri...138 Proje Ödevleri...138 Ürün Seçki Dosyası (Portfolyo)...139 Portfolyo Türleri...140 Portfolyoların Sınırlılıklarını Ortadan Kaldırmak İçin Yapılması Gerekenler...143

vii TAMAMLAYICI ÖLÇME ANLAYIŞINDA PERFORMANSI PUANLAMA ARAÇLARI...144 Kontrol Listesi...144 Dereceli Puanlama Ölçeği (Rubric)...145 Gözlem Formları...149 Anekdot Kayıtları...150 Görüşmeler (Mülakatlar)...150 ÖĞRENCİNİN DEĞERLENDİRME SÜRECİNE KATILIMINI SAĞLAMA ARAÇLARI...150 Öz Değerlendirme Formları...151 Akran Değerlendirme Formu...151 Grup Değerlendirme Formu...152 ÖZET...154 BULMACA...156 DOĞRU - YANLIŞ TESTİ...157 BOŞLUK DOLDURMA...158 ÇÖZÜMLÜ TEST...159 ÇÖZÜMLER...162 CEVAPLI TEST...163 ÇIKMIŞ SORULAR...166 ÇIKMIŞ SORULARIN ÇÖZÜMLERİ...173 Normal ya da Simetrik Dağılım...196 Sağa Çarpık Pozitif Kayışlı Dağılım...197 Sola Çarpık Negatif Kayışlı Dağılımlar...197 STANDART PUANLAR (Z VE T PUANI)...201 Z Puanı...201 T Puanı...202 MADDE İSTATİSTİKLERİ...206 Basit Yöntemle Madde Analizi...208 Madde Güçlük İndeksi...208 Madde Ayırt Edicilik İndeksi...209 Korelasyon Yöntemi ile Madde Ayırt Ediciliğinin Hesaplanması...215 Diğer Madde İstatistikleri...216 Madde Varyansı ve Madde Standart Sapması...216 Madde Güvenirlik Katsayısı...217 Meraklısına...218 ÖZET...220 BULMACA...223 DOĞRU - YANLIŞ TESTİ...224 BOŞLUK DOLDURMA...225 4. BÖLÜM Test ve Madde İstatistikleri TEST VE MADDE İSTATİSTİKLERİ...180 MERKEZÎ YIĞILMA - TOPLANMA - MERKEZÎ EĞİLİM ÖLÇÜLERİ...180 Aritmetik Ortalama...180 Medyan...184 Mod (Tepe Değer)...187 MERKEZÎ YAYILIM (DEĞİŞİM, FARKLILAŞMA, DAĞILIM) ÖLÇÜLERİ...190 Ranj...190 ÇÖZÜMLÜ TEST...226 ÇÖZÜMLER...229 CEVAPLI TEST...231 ÇIKMIŞ SORULAR...233 ÇIKMIŞ SORULARIN ÇÖZÜMLERİ...239 BULMACA CEVAPLARI...243 DOĞRU - YANLIŞ TESTİ CEVAPLARI...244 BOŞLUK DOLDURMA CEVAPLARI...245 KAYNAKÇA...246 Çeyrek Sapma...192 Standart Sapma...193 Varyans (Değişkenlik)...195 Bağıl Değişkenlik Katsayısı...195 Çarpıklık Katsayısı...196

1 PEGEM AKADEMİ ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMEDE TEMEL KAVRAMLAR ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMENİN EĞİTİM SİSTEMİNDEKİ YERİ VE ÖNEMİ EĞİTİM PROGRAMI VE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME EĞİTİMDE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMEDEN HANGİ AMAÇLAR İÇİN YARARLANILABİLİR? ÖLÇME 2005 3 2006 7 DEĞERLENDİRME 2007 4 2008 5 2009 3 2010 3 2010-2 3 2011 3 2012 3 2016 1 2015 2 2014 4 2013 2 Ölçemediğinizi değerlendiremez, ölçüp değerlendiremediğinizi geliştiremezsiniz.

KAVRAM HARİTASI Ölçme ve Değerlendirme Eğitim sistemine Eğitim programına Dönüttür. Ögesidir. Eğitim programı sınama durumları Öğrenciye Ölçüm Ölçüt Doğrudan Öğretmene Değerlendirme işleminden önce yapılır. Ölçme işleminden önce yapılır. Ögeleridir. Karar Dolaylı Türetilmiş Türleri Gözlemdir. Ölçme Değerlendirme Türleri Tanıma yerleştirme İşlem olarak Ölçüm Sonucudur. Ölçme kuralı bulunur. İşlemlerinde kullanılır. Ölçmeye konu olan özelliklerdir. Değişken Ölçütüne göre Amacına göre Biçimlendirme yetiştirme Aralıkları eşit Test yönergelerinde Ölçme aracı Bağıl Gruplanır. Mutlak Düzey belirleme Genel Kullanışlı Olmalıdır. Birim En küçük parçasıdır. Yapısındadır. Ölçek Özelliklerine göre Aldığı değere göre Araştırmaya konu oluşlarına Üç türlüdür. Nicel Nitel Süreksiz Sürekli Bağımlı Bağımsız Doğal Yapma Türetilmiş Dört türlüdür. Sınıflama Sıralama Eşit aralıklı Eşit oranlı

1. BÖLÜM ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMEDE TEMEL KAVRAMLAR Bölüm Öncesi Bu bölüm ölçme ve değerlendirme iki ana kavramının anlaşılmasına dönük olan temel kavramlardan oluşmaktadır. Bu bölümde öncelikle ölçme, ölçmenin ögeleri ve türleri üzerinde durulacaktır. Ölçme işlemi tanımlandıktan sonra ölçülen özellik (değişken), ölçek, ölçme aracı, birim, ölçek kavramları incelenecektir. Daha sonra değerlendirme, değerlendirmenin ögeleri ve değerlendirmenin türleri ele alınacaktır. Değerlendirme ögeleri ölçüm, ölçüt, karar ögeleri üzerinde durulduktan sonra, ölçütüne göre mutlak ve bağıl değerlendirme, amacına göre tanıma yerleştirme, biçimlendirme, yetiştirme ve düzey belirleme değerlendirme yaklaşımları incelenecektir. Bu bölümde ayrıca bilimsel araştırma yöntemleri ve korelasyon konusu da ele alınacaktır. Bu bölümün anlaşılması, diğer bölümlerin anlaşılmasına temel oluşturacaktır. Bu bölümden her yıl ortalama 4 soru gelmektedir. YAŞAMDAN Hayatta bütün kararlarımız (değerlendirmelerimiz) ölçme sonuçlarına dayanır. Verilecek kararların doğruluğu, ölçme işleminin doğruluğu ve ölçütlerin uygunluğu ile doğru orantılıdır. Ne güzel kadın dediğimizde ya da 90-60-90 manken gibi dediğimizde önce bir gözlem yani ölçme, sonra bir karar verip değerlendirme yapmış oluruz. Vereceğimiz kararlarla; İş bulur, çalışır ya da işi bırakırız Evlenir, çocuk sahibi olur ya da boşanırız Normal ölçütlerin dışında kalanlara âşık olur, onu kendi ölçütlerimize uygun hâle getirmeye çalışırız Ev, araba vb. alır, satar, şehir değiştiririz Peki, bütün kararlarımız doğru mudur? Bazen yanlış ölçeriz Bazen doğru ölçer, yanlış ölçüt kullanırız Sonuçta kararlarımız bunlardan etkilenir. Bazen ölçme de doğrudur, ölçütler de uygundur Ama zaman yanlıştır. Sonuçta verdiğimiz her karar bir değerlendirmedir. Her değerlendirme de ölçme işlemine dayalıdır. Hayatın kendisi de bir sınav bir değerlendirme değil midir? Mutlak ölçütlere dayalı Bir o kadar da bağıl değil midir hayat, herkesin kendi Güzel ini aradığı Hayat bir ölçmedir. Ben O nu yazdıkça anladım Sonuç olarak diyorum ki: Doğru ölçümler, uygun ölçütlerle verdiğiniz kararlara bağlı olarak Hayat ınız Güzel olsun... Kaynak: Erkuş, 2006:4 ten esinlenerek oluşturulmuştur.

4 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMENİN EĞİTİM SİSTEMİNDEKİ YERİ VE ÖNEMİ Eğitim belli uzak, genel ve özel amaçlara ulaşmak üzere oluşmuş bir sistemdir. Eğitim sistemi girdiler, işlemler, çıktılar ve dönüt ögelerinden oluşmaktadır. Eğitim sisteminin belli noktalarında dönütleri olan ve başka sistemlerle de ilişkileri olan açık bir sistemdir. Ölçme ve değerlendirme; Girdilerin niteliklerinin belirlenmesi, Sistemin işlemler öğesi kapsamındakilerin (yöntem, etkinlik, vb.) etkili olup olmadığı ve eksikliklerinin belirlenmesi Hedeflere ve belirlenen yeterliklere ulaşma düzeyinin belirlenmesi yolu ile eğitim sistemine dönüt sağlamaktadır. Ölçme ve değerlendirmeden dönüt alan unsurlar ve aldıkları dönütün niteliği aşağıdaki gibi tablolaştırılabilir: ÖĞRENCİYE Hazır oluş ve ön öğrenme düzeyi, İlgi ve yetenekleri, Öğrenme eksiklikleri, Güçlü ve zayıf yönleri, Hedef ve yeterliklere ulaşma düzeyi hakkında dönüt sağlar. ÖĞRETMENE Öğrencilerin gelişimi ve nitelikleri, Öğrencilerini tanıma, gelişimlerini izleme ve öğrenme düzeylerini belirleme, Kendi mesleki yeterlikleri, Öğretimi planlama, uygulama ve değerlendirme konusundaki yeterlikleri hakkında dönüt sağlar. ÖĞRETİM YÖNTEM-TEKNİK, ARAÇ GEREÇ VE ORTAMINA Etkili öğrenme sağlayıp sağlamadığı, Aksayan, eksik kalan yönleri olup olmadığı, Biçimlendirilmesi ve değiştirilmesi gereken yönlerinin olup olmadığı yönünde dönüt sağlar. ÖĞRETİM PROGRAMINA İstenilen öğrenmeleri saptamadaki araçsal ve yapısal değeri hakkında dönüt sağlar.

5 EĞİTİM PROGRAMI VE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Ölçme ve değerlendirme (sınama durumları) eğitim programları ögelerinden biridir. Ne kadar öğrettik? sorusu temelinde desenlenir. Ölçme ve değerlendirmenin hangi ölçme araçları ile nasıl yapılacağı programların sınama durumları ögesinde uygulayıcılara açıklanır. Hedefler / Kazanımlar DEĞERLENDİRME Eğitim Programı Ögeleri İçerik Eğitim Durumları ÖLÇME Sınama Durumları Klasik Ölçme Araçları Tamamlayıcı Ölçme Anlayışı Ölçme Araçları Uzun Cevaplı ve Kısa Cevaplı Testler Performans Ödevleri Çoktan Seçmeli, Doğru Yanlış, Eşleştirme Tipi Testler Sözlü sınavlar Proje Ödevleri Öğrenci Ürün Dosyaları (Portfolyo) Rubric, Gözlem Formları, Akran Değerlendirme Formları, Grup Değerlendirme Formları vs. EĞİTİMDE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMEDEN HANGİ AMAÇLAR İÇİN YARARLANILABİLİR? Eğitim gereksinimlerinin saptanması, Belli bir dersle ilgili davranışları kazanabilmeleri için gerekli olan davranışlara önceden sahip olup olmadıklarının belirlenmesi, Öğretme - öğrenme sürecinde oluşan eksikliklerin belirlenmesi, sürecin biçimlendirilmesi ve iyileştirilmesi, Öğrencilerin kazanımlara ulaşma düzeylerinin belirlenmesi, Öğretim programlarının değerlendirilmesi, Rehberlik ve yönlendirme amacıyla (ilgi ve yeteneklerin değerlendirilmesi) yararlanılabilir. Not Ölçme değerlendirmeden; Tanıma, Seçme, Yöneltme, Yerleştirme, İzleme, Düzey belirleme, Dönüt alma, Program değerlendirme, İhtiyaç saptama, Rehberlik ve yönlendirme amacıyla yararlanılmaktadır.

6 ÖLÇME Ölçme, en geniş anlamı ile belli bir nesnenin ya da nesnelerin belli bir özelliğe sahip olup olmadığının gözlenerek sonuçlarının sayılarla ya da başka sembollerle gösterilmesidir. Ölçme tanımı aşağıdaki gibi şemalaştırılabilir: Ölçmenin ögeleri aşağıdaki tablodaki gibi örneklenebilir: Ölçülen Özellik (Değişken) Ölçme Kuralı Akademik Başarı (Matematik dersi için) Testte 25 soru vardır. Her soru 4 puandır. Ölçmeye konu olan özellikler Gözlem Gözlem sonucu Ölçme Aracı Çoktan Seçmeli Matematik Testi Birim 4 puan Gözlemi Yapan Matematik öğretmeni Ölçme Tanımından Çıkarılabilecek Sonuçlar Ölçme işlemine en az bir özellik konu edilir. Ölçmeye konu edilen bu özelliklere değişken denir. Ölçme işlemi bir gözlemdir. Ölçme işleminin sonucunda gözlenilenlerin sayı ve sembolle ifade edilmesi gerekir. Sayı ve sembolle ifade edilen bu sonuca ölçüm denir. Ölçme Ne kadar? sorusuna yanıt aramaktadır. Ölçme İşlemi Ögeleri Ölçülen özellik (Değişken) Ölçme kuralı Ölçme aracı Birim Ölçen (gözlemi yapan) Ölçüm. Not Fark kavramı ölçme için temeldir. Çünkü ölçme farktan doğmuştur. Ölçmenin yapılış gerekçesini aynı varlıkların farklı derecelerde özelliklere sahip olmasıyla açıklayabiliriz. Ölçme işlemi bu farklılıkları; miktara dönüştürme, puanlama, sayma, sıralama, niteleme, adlandırma, gruplama şeklinde yapabilir. Ölçüm Ölçme işlemine örnekler Ali 80 aldı. 80 puan Deniz, bu dönem 8 gün devamsızlık yaptı. Çağdaş, Türkçe dersinde 4 kez söz aldı. Kaan ın yazdığı kompozisyonda 6 yerde yazım yanlışı var. Matematik testinde en yüksek puanı Zeynep aldı. Kız öğrencilerin en uzunu Merve dir. Feyza nın göz rengi kahverengidir. HOCA SORUSU Aşağıdakilerden hangisi ölçmenin ögelerinden biri değildir? A) Ölçülecek nitelik B) Birim C) Ölçme aracı D) Ölçüt E) Ölçen kişi ya da makine Çözüm: Ölçme ögeleri arasında ölçüt, yorum ve karar bulunmaz. Bunlar değerlendirme ile ilgili kavramlardır. Cevap D

7 Değişken Bir ölçümden diğerine farklılık gösterirler. Gözlemden gözleme farklı değer alabilirler. Ölçmeye konu olan özelliklerdir. Cinsiyet, yaş, boy uzunluğu, akademik başarı, zekâ, yetenek puanları bir bireyden diğerine farklılık gösterdiğinden her biri bir değişkendir. Değişkenleri aşağıdaki gibi sınıflandırabiliriz: Özelliklerine göre göre göre Nitel Nicel Sürekli Süreksiz Nicel olarak ifade edilen bir değişken nitel olarak da ifade edilebilir. Deniz in boyu 187 cm dir. Deniz uzun boyludur. Ölçülen özellik (değişken) boy uzunluğudur. Sayısal (187 cm) olarak ifade edildiği için değişken niceldir. Ölçülen özellik yine boy uzunluğudur. Ancak sonuç sıfatla ifade edildiği için değişken niteldir. Bunun tersi de söz konusu olabilir. Nitel bir değişken uygun bir ölçme aracı ile gözlenerek sayısallaştırılıp nicel değişken hâline getirilebilir. Ancak bu durum her nitel değişken için söz konusu değildir. Örneğin bir anketin kişisel bilgiler bölümünde; Cinsiyetiniz: (1) Erkek (2) Kadın biçiminde 1 ve 2 ile adlandırılsa da bu cinsiyet nitel değişkenini nicel hâle getirmez. Burada 1 ve 2 rakamları miktar belirtmek için değil adlandırmak için kullanılmıştır. Yapılarına göre değişkenler Sürekli (kesiksiz) değişkenler Özelliklerine göre değişkenler İki ayrı ölçüm arası kuramsal olarak sonsuz parçaya bölünebilir. Nitel değişken Kalite, kategori, adlandırma ve çeşit yönünden ifade edilebilirler (Cinsiyet, kan grubu, medeni durum, meslek, doğum yeri, ilgi, öğrenme stili gibi). Sembol ve sıfatlarla gösterilirler. Gruplama (kategorilendirme), sıralama ve derecelemeye uygun düşerler. Nicel değişken Sayısal olarak gösterilen değişkenlerdir. (Boy uzunluğu, kilo, sınav puanı, sınıftaki öğrenci sayısı vb.) Bu değişkenleri göstermede kullanılan sayılar matematiksel olarak miktar belirtir. Eşit aralıklı ve eşit oranlı ölçekle elde edilen değişkenlerdir. Değişken değerleri her zaman tam değeri almayabilir. Örneğin boy uzunluğu 180 cm olabileceği gibi, 177,5 cm de olabilir. Boy uzunluğu, akademik başarı, zekâ, yetenek puanları sürekli değişkendir. Süreksiz (kesikli) değişkenler Miktar yönünden değişiklik yerine tür yönünden değişiklik gösterir. Dolayısıyla bir obje ya da birey bir özelliğe sahiptir ya da değildir. Yani kesin değerler alırlar. Nitel değişkenlerin hemen hepsi süreksiz değişkendir. Temel saymaya dayalı ölçmelerde de sadece tam sayılı değer alınabileceği için (kardeş sayısı, sahip olunan kitap sayısı vb. değişkenler 1.5 kardeş, 44.2 kitap şeklinde belirlenemeyeceği için süreksiz değişkenlerdir.)

8 Araştırmaya konu oluşlarına göre değişkenler Bazı değişkenler başka hiçbir değişkene bağlı olmadan değişebilirken bazıları başka bir veya birkaç değişkene bağlı değerler alabilirler. Başka bir değişkene bağlı olmadan değerler alabilen değişkenlere bağımsız, başka bir değişkene veya değişkenlere bağlı olarak değerler alabilen değişkenlere de bağımlı değişken denir (Baykul, 2000:11). Bağımsız değişken Araştırmacı tarafından belirlenir. Neden olan ve etki eden değişkendir. Diğer değişkenlerden bağımsızlaştırılır ve araştırma sürecinde etkileri gözlenir. Bağımsız değişken Sigara Ders çalışma saati Spor Bağımlı değişken Etkilenme düzeyi araştırılır. Sonuç değişkenidir. Araştırmanın sonunda bağımsız değişkenden etkilenme düzeyi ölçülür. Bağımlı değişken Kanser Ders başarısı Sağlık HOCA SORUSU Ahmet Öğretmen matematik dersinde sınıfta demokratik tutum sergilediğinde öğrencilerinin derse daha fazla katıldıklarını, otoriter tutum sergilediğinde ise öğrencilerinin derse katılımlarının azaldığını gözlemlemiştir. Ahmet Öğretmen in bu gözlemine göre bağımlı ve bağımsız değişkenler aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir? Bağımsız değişken Bağımlı değişken A) Matematik dersi Öğretmen tutumları B) Öğretmen tutumları Matematik dersi C) Öğretmen tutumları Derse katılım D) Matematik dersi Derse katılım E) Demokratik tutum Otoriter tutum Cevaba Ulaştıran Anahtar Kelimeler: Bağımsız değişken etkileyen, neden; bağımlı değişken etkilenen, sonuçtur. Çözüm: Bağımsız değişken, etkileyen neden değişkenidir. Bağımlı değişken, bağımsız değişkenden etkilenerek artan ya da azalan sonuç değişkenidir. Araştırmada sonuç veren değişken bağımlı değişkendir. Bağımlı değişken sonuç verici olduğu için araştırmacının artma, azalma veya etkilenme derecesini merak ettiği, gözlediği ve ölçtüğü değişkendir. Bağımsız değişken bağımlı değişkenin nedenidir. Soruda sonuç olarak arttığı ya da azaldığı gözlenen durum derse katılım dır, öğretmen tutumları bunun nedenidir. Bu durumda öğretmen tutumları bağımsız, derse katılım bağımlı değişkendir. Cevap C Bir fen ve teknoloji öğretmeni performans ödevlerinin öğrencilerin öğrenme düzeylerine etkisini araştırmak istediğinde, bu araştırmada en son öğrenme düzeyini ölçecek ve araştırma sonucunu öğrenme düzeyindeki artma ya da azalmadan alacaktır. Dolayısıyla öğrenme düzeyi, sonuç değişkeni yani bağımlı değişkendir. Öğrenme düzeyi üzerinde etkisi araştırılan değişken de bağımsız değişkendir. Öğretmen bu araştırmayı deneysel yapacaktır. Araştırmada iki örneklem grubu oluşturacak, bunların biri deney biri kontrol grubu olacaktır. Bu iki grubu oluştururken öğrenme düzeyini etkilemesi olası diğer değişkenler bakımından öğrencilerin hazır oluş düzeyleri, sosyo ekonomik düzeyleri vb. bakımından aynılaştıracak, performans ödevi uygulamasını bu diğer değişkenlerden bağımsızlaştıracaktır. Sonrasında deney grubuna performans ödevi uygulaması ile ders yaparken diğer kontrol grubuna geleneksel araştırma ödevleri ile ders yapacaktır. Araştırmanın sonunda her iki grubun da öğrenme düzeyini ölçecektir. Eğer performans ödevi uygulaması yaptığı grupta öğrenme düzeyini yüksek bulursa öğrenme düzeyinde performans ödevi uygulamasının etkili olduğu, anlamlı bir fark oluşmaz ise etkili olmadığı sonucuna ulaşacaktır. KPSS de Çıkmış Soru Bir Türkçe öğretmeni, 8A sınıfındaki öğrencilerden kendilerine verilen konuyla ilgili bir kompozisyon yazmalarını; 8B sınıfındaki öğrencilerden ise kendilerine verilen iki konudan birini seçip seçtikleri konuyla ilgili bir kompozisyon yazmalarını istemiştir. Öğretmen; öğrencilerin dönem boyunca okudukları kitap sayısı, kompozisyonu yazma süresi, konu seçme imkânı ve cinsiyet değişkenlerinin yazılı anlatım beceri düzeyini yordama gücünü incelemiştir. Bu araştırmadaki bağımlı değişken aşağıdakilerden hangisidir? A) Dönem boyunca okudukları kitap sayısı B) Cinsiyet C) Kompozisyonu yazma süresi D) Konu seçme imkânı E) Yazılı anlatım beceri düzeyi Çözüm: Bu soruda paragrafın son cümlesi olan Öğretmen; öğrencilerin dönem boyunca okudukları kitap sayısı, kompozisyonu yazma süresi, konu seçme imkânı ve cinsiyet değişkenlerinin yazılı anlatım beceri düzeyini yordama gücünü incelemiştir. ifadesi bağımlı değişkeni tespit ederken anahtar ifade olarak belirivermektedir. İlgili ifadede öğretmenin yordamak istediği davranış yazılı anlatım beceri düzeyidir. Ancak bu davranışın üzerinde öğrencilerin dönem boyunca okudukları kitap sayısı, kompozisyon yazma süresi, konu seçme imkânı ve cinsiyet değişkenleri bu beceriyi etkileyen değişkenler olarak dikkate alınmıştır. Dolayısıyla soruda bağımlı değişken, yazılı anlatım beceri düzeyidir. Çünkü bağımlı değişken deneysel bir araştırmada bağımsız değişkenin etkilediği değişken olarak bilinir. Bir başka deyişle bağımsız değişken araştırmanın etkilenenidir. Cevap E

9 Ölçme Kuralı KPSS de Çıkmış Soru Bir araştırmacı özel öğretim yöntemleri dersinde bir sınıfta öğrenci merkezli yöntem ve teknikleri, diğer sınıfta ise öğretmen merkezli yöntem ve teknikleri uygulamış ve her iki sınıftaki öğrencilerin uygulama öncesi ve sonrasındaki başarı ve tutum puanları arasındaki farkları incelemiştir. Bu araştırmadaki bağımsız değişken aşağıdakilerden hangisidir? A) Öğrencilerin hazırbulunuşluk düzeyleri B) Başlangıçtaki başarı ve tutum puanları C) Başarı ve tutum puanları arasındaki farklar D) Uygulanan öğretim yöntem ve teknikleri E) Öğrencilerin sosyo-ekonomik düzeyleri Cevaba Ulaştıran Anahtar Kelimeler: Bağımsız değişken neden (etkileyen), bağımlı değişken sonuç (etkilenen) değişkendir. Çözüm: Bağımsız değişken; araştırmacı tarafından kontrol edilen, bağımlı yani sonuç değişkenini etkileme gücünde olan değişkendir. Bağımlı dekişken etkilenen araştırmacının araştırma sonucunda artacak mı ya da azalacak mı diye en son ölçtüğü, sonuç veren değişkendir. 2010 sorusundaki araştırmada en son öğrenci merkezli yöntem ve teknikleri kullanma durumu sonunda başarı ve tutumları ölçecektir. Bu durumda başarı ve tutumlar sonuç yani bağımlı değişken, öğretim yöntemleri de neden yani bağımsız değişken olacaktır. Bağımsız değişken sonuçlar üzerinde etkisi araştırılan değişkendir. Cevap D Ölçme işlemleri belli kurallar çerçevesinde yapılır. Ölçme kuralı test yönergelerinde yer alır. Test yönergesinde yer alan soru sayısı, test cevaplama süresi, her sorunun kaç puan olacağı, cevaplamanın nasıl yapılacağı, düzeltme formülü kullanılıp kullanılmayacağı vb. durumların her biri bir ölçme kuralıdır. ÖSYM KPSS Eğitim Bilimleri Testi Yönergesinden Bir Bölüm 1. Eğitim Bilimleri Testi için verilen toplam cevaplama süresi 100 dakikadır (1 saat, 40 dakika). 2. Bu testte 80 soru vardır. 3. Cevaplamaya istediğiniz sorudan başlayabilirsiniz. Her soru ile ilgili cevabınızı, cevap kâğıdında o soru için ayrılmış olan yere işaretlemeyi unutmayınız. 4. Sınavda uyulacak diğer kurallar bu kitapçığın arka kapağında verilmiştir. 5. Bu test puanlanırken testteki doğru cevaplarınızın sayısından yanlış cevaplarınızın sayısının dörtte biri düşülecek ve kalan sayı testle ilgili ham puanınız olacaktır. Birim KPSS de Çıkmış Soru Matematik dersinde bilgisayar programlarından yararlanmanın öğrencilerin matematik başarısına etkisini ölçmeyi planlayan bir öğretmen, bir sınıfında geleneksel öğretim yöntemini kullanırken diğer bir sınıfında ise işlenen her konudan sonra bilgisayar programıyla alıştırmalar yaptırmaktadır. Bu araştırmadaki bağımsız değişken aşağıdakilerden hangisidir? A) Öğretmen özellikleri B) Matematik notları C) Öğretim yöntemleri D) Sınıf mevcutları E) Öğrenci nitelikleri Çözüm: 2008 sorusundaki araştırmada en son bilgisayar programlarından yararlanmaya dayalı öğretim yöntemi sonucunda matematik başarısı ölçülecektir. Bu durumda matematik başarısı sonuç, yani bağımlı değişken; bilgisayar programlarından yararlanmaya dayalı öğretim yöntemi de neden, yani bağımsız değişken olacaktır. Cevap C Bir ölçme aracının en küçük parçası olarak tanımlanmaktadır. Ölçme işlemlerinin anlaşılır olmasına ve sayısallaştırılmasına katkı sağlayıcıdır. Eğitimde geliştirilen ölçme araçlarında soru başına verilmiş puandır. Dolayısıyla en temel ölçme kuralıdır. Birimler doğal, yapma / standart ve tanımlanmış / türetilmiş olmak üzere üç şekilde olabilir. Yapma/Standart Birim Doğal Birim Tanımlanmış / Türetilmiş Birim Birim Türleri

10 Not Birim, ölçme sonuçlarının anlaşılması ve sayısallaştırılmasına katkı sağlayıcı olduğu gibi ölçme araçlarının duyarlılığının da temel belirleyicisidir. Ölçme araçlarında birim küçüldükçe duyarlılık artar. Duyarlılık artması ölçme araçlarına güvenirlik kazandırmada önemlidir. Doğal birim Kendi bütünlükleri ve varlıkları ile doğal olarak birim niteliği gösteren kavramlardır. Eşit, tanımlanmış ve standart değildir. Temel saymalara dayalı ölçmelerde birim doğaldır. Sayılan varlığın kendisi birim yerine geçer. Yazım yanlışı sayısı Sınıftaki öğrenci sayısı Birim 1 yanlış Birim 1 öğrenci 5 / A şubesinin proje yarışmasına 5 proje ile katılması Birim 1 proje Oya nın bu dönem 12 kitap okuması Birim 1 kitap Yine insanların fiziksel parçaları ile yaptıkları ölçmelerde de birim doğaldır. Masanın boyu 5 karış Kitabın kalınlığı 4 parmak Sınıf kapısı ile öğretmen masası arası 19 adım Birim bir karış Birim bir parmak Birim bir adım Yapma / Standart birim İnsanlar tarafından tanımlanmıştır. Standart ve eşit hâle getirilmiştir. Yapma, yapay ya da standart birim olarak da bilinir. Uzunluk, ağırlık, zaman, sıcaklık vb. gibi özelliklerin ölçülmesinde insanlar tarafından tanımlanmış birimler kullanılır. Her doğru sorunun 1, yanlış ve boş soruların 0 şeklinde puanlandığı 20 soruluk testten Ayşe 18 aldı. Bugün hava sıcaklığı 27 C ölçüldü. Ayşe sınavdan 110 dakikada çıktı. Gülcan ın diyetisyene gitmeden önceki kilosu 89 kg dı. Tanımlanmış/ Türetilmiş birim Birim 1 puan Birim 1 0 C Birim 1 dakika Birim 1 kg Doğal veya yapma/standart iki birimden matematiksel formüllerle bir ilinti ile yeni bir birim üretilmiştir. Hız, yoğunluk, direnç, nüfus yoğunluğu gibi ölçmelerde birim türetilmiştir. Yazı tahtasının boyu 1 kulaç Birim bir kulaç 1 Ohm 1 Volt / 1 amper Ankara-Eskişehir arasında YHY trenin en yüksek hızının 270 km / saat ölçülmesi İlyas ın dakikada 200 kelime okuması Birim 1 km/saat Kelime / dk

11 Birimin taşıması gereken nitelikler Ölçme aracında her birim aralığının birbirine eşit olmasıdır. Birimde aranan en önemli özelliktir. Bir metrede 0-1, 1-2, 2-3, her cm arasının eşit olması. Birimin tanınan, bilinen yaygın kullanılan birim olması ile ilgilidir. Birimin herkesçe anlaşılmasını kolaylaştırır. Sıcaklık ölçmede; Celsius (C), Fahrenheit (F), Kelvin (K), Reomür (R), Delisle ( De) birimleri kullanılmaktadır. Günlük hayatta sıcaklık birimi olarak en çok celcius ( C) yani santigrat bilinir ve kullanılır. Genellik Eşitlik Birimin taşıması gereken nitelikler Kullanışlılık Birimin kolay işlem yapmaya uygun olması, pratik sonuçlara dönük olması ile ilgilidir. Büyük ağırlıkların birim olarak ton ile, küçük ağırlıkların kg ile, daha küçük ağırlıkların ise gr ile ölçülmesi daha kullanışlıdır. Ölçme Türleri Her nesne birçok farklı özelliğe sahiptir ve bu özellikler fiziksel özellikler ve fiziksel olmayan özellikler şeklinde gruplanabilir. Gerçekten insan sahip olduğu ağırlık, boy, renk gibi fiziksel özelliklerinin yanında kişilik, zekâ, başarı, kaygı gibi fiziksel olmayan çok daha karmaşık özelliklere de sahiptir (Tekin, 1991:32). Fiziksel özelliklerin ölçülmesi, özelliğin miktarını ortaya çıkaracak biçimde geliştirilmiş ölçme aletleri ile kolaylıkla doğrudan gözlemlenirken insanın sahip olduğu zekâ, kişilik, başarı, kaygı gibi özelliklerin miktarını belirlemek sanıldığı kadar kolay değildir. Bu özellikler doğrudan gözlemlenemezler. Doğrudan gözlemlenen ve doğrudan gözlemlenemeyen özelliklerin ölçülmesine paralel olarak bu farklı özelliklerin ölçülmesinde de doğrudan ve dolaylı ölçme olarak nitelendirilen ölçme yöntemleri kullanılır. hoca notu ABD de uzunluk için mil, sıcaklık için Fahrenheit biriminin kullanılıyor olması, dünya genelinde kullanılmakta olan Celcius ( C) ve kilometrenin genelliğini bozmaz. Doğrudan ölçme, ölçme konusu olan özelliğin kendisiyle aynı türden bir araçla, bir birimle doğrudan ölçülmesidir. Ölçülen değişkenin kendisine benzer bir değişkenle doğrudan karşılaştırma olanağı olmadığı için değişkenin bir göstergesi olduğu kabul edilen başka bir değişken ya da tanımlanan bir bağıntı yardımıyla ölçülmesidir. Dolaylı Ölçme Doğrudan Ölçme Ölçme Türleri Türetilmiş Ölçme İki ya da daha fazla ölçme işleminin belli bazı matematiksel formüller ya da oranlamalar yoluyla elde edilen ölçme türüdür. Doğrudan ölçme Doğrudan ölçme, ölçme konusu olan özelliğin kendisiyle aynı türden bir araçla, bir birimle doğrudan ölçülmesidir. Özelliğin kendisi ölçülür. Ölçülen özellikle ölçme aracının yapısı birbiri ile aynıdır. Örneğin uzunluklar metre ile ölçülür, aslında metrenin kendisi de bir uzunluktur. Bu ölçmelere temel ölçme de denir. hoca notu Doğrudan ölçülen özellikler Uzunluk, mesafe ve yükseklik, Eşit kefeli terazi ile kütle, Temel saymalar, Psikomotor beceriler, Fiziksel özellikler.

12 Doğrudan ölçme örnekleri Öğrencilerin boy uzunluklarının belirlenmesi Sınıftaki öğrenci sayısının belirlenmesi Eşit kefeli terazi ile bir nesnenin kütlesinin belirlenmesi Öğrencilerin bir dönemde okudukları kitap sayısının belirlenmesi Bir öğretim yılında hazırlanan performans ödevi sayısının belirlenmesi Bir yazılı anlatım çalışmasında öğrencilerin yazım yanlışı sayısının belirlenmesi Not Doğrudan ölçme işleminde değişkenler doğrudan karşılaştırma yoluyla ölçüldüğü için ölçmeye daha az hata karışır. Dolayısıyla doğrudan ölçme işleminin geçerlik ve güvenirliği, dolaylı ölçmeye göre daha yüksektir. Dolaylı ölçme Ölçülen değişkeni kendisine benzer bir değişkenle doğrudan karşılaştırma olanağı yoktur. Ölçülecek değişken; değişkenin bir göstergesi olduğu kabul edilen başka bir değişken ya da tanımlanan bir bağıntı yardımıyla ölçülmesidir. Hava sıcaklığı, hava sıcaklığının cıva üzerindeki etkisi üzerinden ölçülür. Burada hava sıcaklığının cıva üzerindeki etkisi, hava sıcaklığının göstergesi kabul edilerek sıcaklık buna göre tasarlanmış ve birimleştirilmiş bir ölçme aracı olan termometre ile ölçülür. Dolaylı ölçme işlemlerine karışan hata doğrudan ölçmeye göre daha fazladır. Öğrencilerin başarı, zekâ, ilgi ve yetenekleri doğrudan karşılaştırma olanağı olmadığı için öğrencilerin bu özelliklerini ölçtüğü varsayılan test sorularına verdikleri cevaplar gözlenerek ölçülür. Burada öğrencilerin test sorularına verdikleri cevaplar, öğrencinin yukarıda sayılan özelliklerinin göstergesi sayılmaktadır. Dolaylı ölçme örnekleri Öğrencilerin ağırlıklarının baskül yardımı ile belirlenmesi Derslerde öğrencilerin akademik başarılarının ölçülmesi Öğrencilerin ilgi, tutum, kişilik, kaygı vb. psikolojik özelliklerinin belirlenmesi Öğrencilerin zekâ ve yeteneklerinin ölçülmesi Hava sıcaklığının termometre ile ölçülmesi Zamanın saatle ölçülmesi Türkçe dersinde öğrencilerin yazdıkları kompozisyonun gözlenerek puan verilmesi Resim dersinde öğrencilerin çizimlerinin gözlenerek puan verilmesi Not Dolaylı ölçülen özellikler Baskül, elektronik tartı ve yaylı kantarla ağırlık ölçülmesi Termometre ile hava sıcaklığının ölçülmesi Akademik başarı Yetenek İlgi Tutum Kişilik Kaygı Türetilmiş Ölçme İki ya da daha fazla ölçme işleminin belli bazı matematiksel formüller ya da oranlamalar yoluyla elde edilen ölçme türüne türetilmiş ölçme denir. Türetilmiş ölçmeler gözlem yoluyla değil formüller ya da oranlamalar yoluyla elde edilir. Bu ölçme işleminde ölçülecek değişken için önce bir bağıntı tanımlanır. Sonra bu bağıntı kapsamına giren değişkenler gözlenerek elde edilen ölçümlerden yeni bir ölçme türetilir. Örneğin ölçülecek değişken yoğunluk ise bir cismin kütlesinin (ağırlığının), hacminin ölçülmesi için iki ayrı ölçme işlemi yapılır. Daha sonra cismin kütlesi hacmine bölünerek yoğunluğu bulunur.