Ayrık Denemelerle Öğretim

Ayrık Denemelerle Öğretim Başarı, her gün toplanan küçük çabaların tekrarıdır. Robert Callier Ali Kaymak - Elmas Seyhan Tohum Türkiye Erken Tanı ve Eğitim Vakfı

Oturumun Ana Hatları Ayrık Denemelerle Öğretimin Önemi Ayrık Denemelerle Öğretim Nedir? Ayrık Denemelerle Öğretimin Bölümleri Ayrık Denemelerle Öğretimin Kullanım Alanları Ayrık Denemelerle Öğretimin Avantajları Ayrık Denemelerle Öğretimin Sınırlılıkları Ayrık Denemelerle Öğretimin BEP ile İlişkisi

Ayrık Denemelerle Öğretimin Önemi Otizmli çocukların eğitiminde tüm yöntemlere ihtiyaç vardır Önkoşul becerilerin öğretimi için ADÖ kullanılır - bakma, yönerge (oturma), taklit, bekleme, ses çıkarma vb.

Ayrık Denemelerle Öğretimin Önemi Özel eğitimde kullanılan en eski yöntemdir. 40 yılı aşkın bir süredir uygulanmaktadır.

Ayrık Denemelerle Öğretimin Önemi Etkililiği, yapılan bilimsel araştırmalarla defalarca kanıtlanmıştır. Ayrık denemelerle öğretim, tüm gelişim alanlarında kullanılır.

Ayrık Denemelerle Öğretim Nerede Kullanılır? 1. Yeni davranış kazandırma 2. Ayırt etme 3. İfade edici dil 4. Özbakım becerileri 5. Taklit becerileri 6. Motor beceriler 7. Sohbet becerileri 8. Eşleme becerileri 9. Grup çalışmaları 10. Problem Davranışlarla Baş etme

İfade Edici Dil Becerileri Resim adlandırma Zamirler Vücut bölümlerini söyleme

Özbakım Becerileri Burnunu silme Saçını tarama Yüzünü kurulama

Nesneli taklit Kutuyu açma Araba sürme Nesnesiz taklit Burnunu gösterme Alkış yapma Sözel taklit Ses taklidi Kelime taklidi Taklit Becerileri

Motor Beceriler Oturma Zıplama Koşma Kayma

Eşleme Becerileri Resim eşleme Nesne eşleme Harf eşleme

Sohbet Becerileri Soru: Nasılsın? Cevap: İyiyim

Problem Davranışlar Sorun olan davranışların karşıt davranışları öğretilir. Yönergeler: Otur, ellerini cebine sok, ağzını kapat, bekle

Grup Çalışmaları Yönergeler: Herkes ayağa kalsın. Ayakta olanlar burnunu göstersin. Adı Ayşe olan ayağa kalksın.

Ayrık Denemelerle Öğretimin Önemi Yeni başlayanlarda - % 80-90 Tohum da 5 yıl eğitim alanlarda - % 20-30 Ayrık denemelerle öğretim

Normal Gelişim Gösteren Çocuklar Nasıl Öğrenir? araştırarak yaratıcı oyunlar oynayarak soru sorarak model alarak sohbet ederek

Otizmli Çocuklar Nasıl Öğrenir? Otizmli çocuklar, araştırarak, model alarak, sohbet ederek, yaratıcı oyunlar oynayarak ve soru sorarak öğrenmeye çok az meyillidirler.

Otizmli Çocuklar Nasıl Öğrenir? Yetişkinlerin iletişim kurmak için gösterdikleri çabayı anlamakta güçlük çekerler.

Otizmli Çocuklar Nasıl Öğrenir? Başarısızlıktan kaçmak veya kaçınmak için davranış problemleri gösterirler.

Otizmli Çocuklar Nasıl Öğrenir? Öğrenme fırsatlarını artırmak Hataları önleyerek ipucu sunmak Motivasyonlarını desteklemek

Uyaran Tepki Uyaran U - T - U U T U Davranış öncesi uyaranlar: Yönergeler, sorular, sesler vb. Oluşan davranışlar Davranış sonrası uyaranlar: Pekiştireçler

Uyaran Tepki Uyaran U - T - U Kırmızıyı göster bir Uyarandır

Uyaran Tepki Uyaran U - T - U Kırmızıyı gösterme Tepkidir

Uyaran Tepki Uyaran U - T - U Kırmızıyı gösterdiği için çocuğu sevmek, harika gösterdin demek bir Uyarandır. Davranışı pekiştirmek için kullanılır.

Ayrık Denemelerle Öğretim Süreci

Ayrık Denemelerle Öğretim Nedir? Bir öğretim oturumunda art arda pek çok öğretim sunumu yapılmasıdır.

Etkinlik Videoda gördüklerinizi aşağıdaki başlık çerçevesinde yanınızdaki arkadaşınızla tartışarak günlüklerinize not ediniz. 1. Eğitimci hangi becerinin öğretimini yaptı? 2. Eğitimcinin sunduğu yönergeler nelerdi? 3. Doğru tepkilerden sonra ne oldu? 4. Yanlış tepkilerden sonra ne oldu? 5. Öğrenci hedef tepkileri bağımsız gerçekleştirme fırsatı buldu mu? Materyal: Eğitim günlüğü, kalem 27

Eğitim Ortamının Hazırlanması Veri formları hazırlanır Adına tepki Kullanılacak materyal hazırlanır

Eğitim Ortamının Hazırlanması Pekiştireçler hazırlanır Genelleme planlanır

Ayrık Denemelerle Öğretimin Bölümleri 1. Uyaran sunma 2. İpucu (gerekirse) verme 3. Tepki almak 4. Sonuç (pekiştirmek/düzeltmek) 5. Denemeler arası süre verme

Ayrık Denemelerle Öğretimin Bölümleri 1. Uyaran Sunma: Eğitimci kısa ve açık bir yönerge sunar ya da soru sorar. Böyle yap ya da Bu nedir?

Uyaran Sunma Öğrencinin yanında oturmalı (ipucu sunabilecek ve problem davranışlara müdahale edebilecek şekilde). Göz kontağı kurmalı. Öğrencinin dil düzeyine uygun olmalı. Uygun ses tonu kullanılmalı. Yönerge 1 kez verilmeli. Tutarlı olmalı (herkes aynı uyaranı kullanmalı). 5 dk içinde en az 15 tepki fırsatı sunulmalı. Tesadüfi tepkiler önlenmeli.

Uyaran Sunma Öğrencinin yanında oturmalı (ipucu sunabilecek ve problem davranışlara müdahale edebilecek şekilde)

Uyaran Sunma Göz kontağı kurmalı Öğrenme için gerekli Sosyal kabul için gerekli

Uyaran Sunma Öğrencinin dil düzeyine uygun olmalı Hangisini anlardınız? Stand up Now, stop your schedule, stand up like your other friends

Uyaran Sunma Uygun ses tonu kullanılmalı Uyaran kontrolü olmalı Öğrenciye model olunmalı Sınıfın kalitesi korunmalı

Uyaran Sunma Yönerge 1 kez verilmeli U-T-U (doğru) U-U-U-U-U-U-U-T-U (Yanlış)

Uyaran Sunma Tutarlı olmalı (herkes aynı uyaranı kullanmalı) Eşle Aynısını eşle Aynısını bul Bununla eşle Gösterdiğimi eşle

Uyaran Sunma 5 dk içinde en az 15 tepki fırsatı sunulmalı

Uyaran Sunma Tesadüfi Tepkiler Önlenmeli Sorduğunuzda elmayı bağımsız gösteriyorsa uyaranların yerini değiştirip tekrar sormalısınız.

Etkinlik Videoda gördüklerinizi aşağıdaki başlık çerçevesinde yanınızdaki arkadaşınızla tartışarak günlüklerinize not ediniz. 1. Eğitimci ne şekilde oturuyor? 2. Eğitimci göz kontağı kurdu mu? 3. Eğitimcinin yönergesi kısa ve net mi, ses tonu uygun mu? 4. Eğitimcinin kullandığı dil nasıldı? 5. Eğitimci yönergeleri kaç kere verdi? 6. Eğitimci kaç tepki fırsatı sundu? Materyal: Eğitim günlüğü, kalem 41

Etkinlik 1. İkişerli gruplar oluşturunuz (1 öğrenci, 1 öğretmen). 2. Öğrencinizle yan yana oturunuz. 3. Göz kontağı kurunuz. 4. Öğrencinize burnunu göster yönergesi veriniz. (Uygun ses tonu kullanınız) 5. Yönergeyi 1 kez veriniz. 6. Rolleri değişiniz. 42

Ayrık Denemelerle Öğretimin Bölümleri 2. İpucu sunma: Uyaranla aynı anda ya da hemen ardından, eğitimci çocuğun doğru tepkide bulunması için (gerektiği takdirde) yardım eder.

İpucu Sunma Kriterleri Öğrenci 3 5 sn içinde tepki vermediği takdirde ipucu sunulmalı. Zamanlama doğru yapılmalı (çocuk yanlış yapmadan ipucu sunulmalı). Ne tür ipucu kullanılacağına doğru karar verilmeli. Öğrenci ile etkinlik arasına girilmemeli. Tutarlı olmalı (Herkes aynı ipucunu, aynı miktarda kullanmalı).

İpucu Sunma Kriterleri Öğrenci 3 5 sn içinde tepki vermediği takdirde ipucu sunulmalı.

İpucu Sunma Kriterleri Zamanlama doğru yapılmalı (çocuk yanlış yapmadan ipucu sunulmalı). Otizmli çocuklar tekrar ettikleri şeyleri öğrenirler.

İpucu Sunma Kriterleri Ne tür ipucu kullanılacağına doğru karar verilmeli. İpucu öğrencinin ihtiyacından fazla olmamalı. İpucu doğru davranışı garantilemeli.

İpucu Sunma Kriterleri Öğrenci ile etkinlik arasına girilmemeli.

tam fiziksel yardım İpucu Çeşitleri kısmi fiziksel yardım sözel ipucu

Etkinlik Videoda gördüklerinizi aşağıdaki başlık çerçevesinde yanınızdaki arkadaşınızla tartışarak günlüklerinize not ediniz. 1. Eğitimci ipucunu gerektiği zamanda kullandı mı? 2. Eğitimci ne çeşit bir ipucu kullandı? 3. Eğitimci ipucu kullanırken etkinlikle öğrencinin arasına girdi mi? 4. Eğitimci gerektiği kadar ipucu kullandı mı? 5. Eğitimcinin kullandığı ipucu doğru davranışı ortaya çıkardı mı? Materyal: Eğitim günlüğü, kalem 50

Etkinlik 1. İkişerli gruplar oluşturunuz (1 öğrenci, 1 öğretmen). 2. Öğrencinize burnunu göster yönergesi veriniz. 3. Öğrenciniz 3-5 sn içinde tepki vermezse/yanlış tepki vereceğini düşünüyorsanız, ipucu sunma kriterlerini dikkate alarak ipucu sununuz. 4. Rolleri değişiniz. 51

İpucu Sunma Kriterleri Öğrenci 3 5 sn içinde tepki vermediği takdirde ipucu sunulmalı. Zamanlama doğru yapılmalı (çocuk yanlış yapmadan ipucu sunulmalı). Ne tür ipucu kullanılacağına doğru karar verilmeli. Öğrenci ile etkinlik arasına girilmemeli. Tutarlı olmalı (Herkes aynı ipucunu, aynı miktarda kullanmalı).

Ayrık Denemelerle Öğretimin Bölümleri 3. Tepki almak: doğru yanlış tepkisiz

Ayrık Denemelerle Öğretimin Bölümleri 4. Sonuç : Eğer çocuk doğru bir tepki verirse, eğitimci doğru tepkiyi hemen övgü, sarılma, küçük bir parça yiyecek, oyuncak ya da diğer etkinliklerle pekiştirir.

Ayrık Denemelerle Öğretimin Bölümleri 4.Sonuç: doğru yanlış tepkisiz

Sonuç Bölümü Kriterleri Davranışın hemen ardından verilmeli. Bağımsız beceriler ayrımlı pekiştirilmeli. 5 dk. en az 15 davranışla ilişkilendirilmiş övgü kullanılmalı. Ses tonu ve jest-mimik farklı olmalı.

Sonuç Bölümü Kriterleri Pekiştireç davranışın hemen ardından verilmeli. Araya başka bir davranış girmemeli.

Sonuç Bölümü Kriterleri Bağımsız beceriler ayrımlı pekiştirilmeli İpuçlu tepki: Burnunu gösterdin aferin. Bağımsız Tepki: Burnunu gösterdin harika + Sembol/Yiyecek

Sonuç Bölümü Kriterleri 5 dk. en az 15 davranışla ilişkilendirilmiş övgü kullanılmalı. TEŞEKKÜR EDERİM. (Hangi davranışınızı artırdı)

Sonuç Bölümü Kriterleri Ses tonu ve jest-mimik farklı olmalı. Çok güzel a dedin bravo (doğru) Çok güzel a dedin bravo (yanlış)

Etkinlik Videoda gördüklerinizi aşağıdaki başlık çerçevesinde yanınızdaki arkadaşınızla tartışarak günlüklerinize not ediniz. 1. Öğrenci doğru tepki verdiğinde, öğretmen pekiştirme yaptı mı? 2. Eğitimci, pekiştireci ne zaman sundu? 3. Eğitimci, ne tür bir pekiştireç kullandı? 4. Eğitimci, davranışla ilişkilendirilmiş övgü kullandı mı? Materyal: Eğitim günlüğü, kalem 61

Etkinlik 1. İkişerli gruplar oluşturunuz (1 öğrenci, 1 öğretmen). 2. Öğrencinize adın ne yönergesi veriniz. 3. Gerekirse ipucu sununuz. 4. Doğru tepkiyi pekiştiriniz. 5. Öğrenci doğru tepki vermezse, hata düzeltme yapınız. 6. Rolleri değişiniz. 62

Ayrık Denemelerle Öğretimin Bölümleri 5. Denemeler arası süre: Sonuç aşamasından sonra bir deneme (U-T-U) yapılmış olur. Diğer bir denemeye geçmeden önce eğitimci kısa bir süre (1-5 saniye) bekler.

Denemeler Arası Sürenin Önemi 5. Denemeler arası süre: Öğrenciye pekiştireci tüketmesi için fırsat tanır. Öğretimi basitleştirir (İngilizce örneği). Öğretime hazırlanma fırsatı sağlar.

Dikkat Edilmesi Gerekenler Ayrık denemelerle öğretime, öğrenci bağımsız tepki verene kadar devam ediniz. Oturumları başarılı yaşantı ile bitiriniz. Etkinlik pekiştireçlerini sona gelecek şekilde planlayınız. İpuçlarını aşamalı olarak azaltınız.

Etkinlik 1. İkişerli gruplar oluşturunuz (1 öğrenci, 1 öğretmen). 2. Öğrencinize... yönergesi veriniz. 3. Ayrık denemelerle öğretimin bütün bölümlerini uygulayınız. 4. Rolleri değişiniz. 66

Etkinlik 1. Ayrık denemelerle öğretimin bölümleri ile ilgili olarak öğrendiklerinizi günlüklerinize yazınız. 2. Yazdıklarınızı akran koçluğu ilişkisinde olduğunuz kişi ile paylaşınız. Malzeme: Günlük, kalem

Etkinlik Yeni Davranış Kazandırma Daha önce çocuğun repertuvarında olmayan davranışların kazandırılmasıdır. 1. Eğitim ortamını hazırlayınız. 2. Biriniz öğretmen, biriniz öğrenci olunuz. 3. Öğrencinize kalemi göstererek bu ne yönergesini veriniz. 4. 5 sn. kadar sayınız. 5. Öğrencinizin tepkisiz kalması sonrasında ona sözel ipucu veriniz. 6. Doğru davranışla ilişkilendirilmiş övgüde bulununuz. 7. Hedef davranışla ilgili olarak, 1 dakikada en az 3 yönerge veriniz. 8. Rolleri değişiniz. 69

Ayrık Denemelerle Öğretim Nerede Kullanılır? 1. Yeni davranış kazandırma 2. Ayırt etme 3. İfade edici dil 4. Özbakım becerileri 5. Taklit becerileri 6. Motor beceriler 7. Sohbet becerileri 8. Eşleme becerileri 9. Grup çalışmaları 10. Problem Davranışlarla Başetme

Etkinlik Ayırt Etme İki farklı durum yada nesneyi birbirinden ayırabilmektir. 1. Eğitim ortamını hazırlayınız (kalem, kağıt vb.). 2. Biriniz öğretmen, biriniz öğrenci olunuz. 3. Öğrencinize kalem/kağıt göster yönergesi veriniz. 4. Öğrencinizin yanlış tepkisi sonrasında ona kısmı fiziksel yardım sununuz. 5. Hedef davranışla ilgili olarak, 1 dakikada en az 3 yönerge veriniz. 6. Rolleri değişiniz. 71

Etkinlik İfade Edici Dil - Bir uyarana sözel olarak tepkide bulunma olarak tanımlanır. 1. Eğitim ortamını hazırlayınız. 2. Biriniz öğretmen, biriniz öğrenci olunuz. 3. Öğrencinize adın ne yönergesini veriniz. 4. Öğrencinizin yanlış tepkisi sonrasında ona sözel ipucu veriniz. 5. Hedef davranışla ilgili olarak, 1 dakikada en az 3 yönerge veriniz. 6. Rolleri değişiniz. 73

Etkinlik Özbakım Becerileri - Çocuğun yemek yeme, giyinme, temizlik gibi yaşam becerilerini bağımsız olarak yapması şeklinde tanımlanır. 1. Eğitim ortamını hazırlayınız. 2. Biriniz öğretmen, biriniz öğrenci olunuz. 3. Öğrencinize burnunu sil yönergesini veriniz ve yönerge ile aynı anda ipucu sununuz. 4. Hedef davranışla ilgili olarak, 1 dakikada en az 3 yönerge veriniz. 5. Rolleri değişiniz. 75

Etkinlik Taklit Becerileri - Sunulan uyaranın aynısının yapılması olarak tanımlanır. 1. Eğitim ortamını hazırlayınız. 2. Biriniz öğretmen, biriniz öğrenci olunuz. 3. Öğrencinize burnunuzu göstererek böyle yap yönergesini veriniz. 4. Öğrenciniz yanlışa yöneldiğinde ona tam fiziksel yardım sununuz. 5. Hedef davranışla ilgili olarak, 1 dakikada en az 3 yönerge veriniz. 6. Rolleri değişiniz. 77

Etkinlik Motor Beceriler Vücudun, ellerin, gözlerin kullanılarak yapıldığı hareketlerdir. 1. Eğitim ortamını hazırlayınız. 2. Koçluk ilişkisinde olduğunuz arkadaşınızla ayağa kalkınız. 3. Biriniz öğretmen, biriniz öğrenci olunuz. 4. Öğrencinize Zıpla yönergesini veriniz. 5. Öğrencinizin doğru tepkisi sonrasında ona davranışla ilişkilendirilmiş övgü ile birlikte sembol pekiştireç veriniz. 6. Hedef davranışla ilgili olarak, 1 dakikada en az 3 yönerge veriniz. 7. Rolleri değişiniz. 79

Etkinlik Sohbet Becerileri - Verilen sözel uyaranlara sözel tepkiler verilmesini gerektirir. 1. Eğitim ortamını hazırlayınız. 2. Biriniz öğretmen, biriniz öğrenci olunuz. 3. Öğrencinize nasılsın sorusunu sorunuz. 4. Öğrencinizin doğru tepkisi sonrasında sohbeti sürdürerek ona sosyal pekiştireç sununuz. 5. Hedef davranışla ilgili olarak, 1 dakikada en az 3 yönerge veriniz. 6. Rolleri değişiniz. 81

Etkinlik Eşleme Becerileri Benzer iki ya da üç boyutlu nesneleri ayırt etmektir. 1. Eğitim ortamını hazırlayınız (kalem, kağıt, telefon). 2. Biriniz öğretmen, biriniz öğrenci olunuz. 3. Öğrencinize kalemi göstererek eşle yönergesini veriniz. 4. 5 sn. kadar sayınız. 5. Öğrencinizin tepkisiz kalması sonrasında ona kısmi fiziksel yardım sununuz. 6. Hedef davranışla ilgili olarak, 1 dakikada en az 3 yönerge veriniz. 7. Rolleri değişiniz. 83

Ayrık Denemelerle Öğretim Nerede Kullanılır? 1. Yeni davranış kazandırma 2. Ayırt etme 3. İfade edici dil 4. Özbakım becerileri 5. Taklit becerileri 6. Motor beceriler 7. Sohbet becerileri 8. Eşleme becerileri 9. Grup çalışmaları (büyük grup küçük grup) 10. Problem Davranışlarla Baş etme

Etkinlik Problem Davranışla Baş etme - Toplum tarafından kabul edilmesi zor olan davranışlarla baş etmektir. 1. Eğitim ortamını hazırlayınız. 2. Biriniz öğretmen, biriniz öğrenci olunuz. 3. Problem davranış gösteren öğrencinize (ellerini sallayan) ellerini aşağı indir yönergesini veriniz. 4. Öğrencinizin yanlış tepkisi sonrasında tam fiziksel yardım sununuz. 5. Yaptığı ilk olumlu davranışı övünüz. 6. Rolleri değişiniz. 86

BEP ile İlişkisi Uzun Dönemli Hedef: Ceren, kendisinden istenilen rakamları ayırt eder. Kısa Dönemli Hedef: Ceren, kendisinden istenildiğinde 1 ile 10 arasındaki rakamları %100 oranında ayırt eder. Davranışın Tanımı: Üç ya da daha fazla rakam gösterilip. yı göster ya da yı bul yönergesi verildiğinde (örn., 2) öğrenci 5 saniye içinde yardım almadan istenen rakamı gösterir. ÖğretimYöntemi: Ayrık denemelerle öğretim Davranışın ölçümü: Olay kaydı

Etkinlik Videoyu izleyerek veri formunu doldurunuz.

Ayrık Denemelerle Öğretimin Avantajları 1. Öğretim fırsatı artar (1 dakikada 12 denemeye kadar). 2. Bireyselleştirmeye uygundur (bire bir çalışma). 3. Öğretimi belirgindir (kısa yönergeler, açık ipuçları). 4. Performanslarında yükselme sağlar. 5. Özel eğitim hizmeti ihtiyacında azalma sağlar.

Sınırlılıkları Öğretmen merkezlidir. Kendiliğinden sohbet başlatma becerisi için farklı öğretim programlarına ihtiyaç duyulur.

Ayrık Denemelerle Öğretim Değerlendirme formlarını doldurunuz. http://tohumocemegitim.edublogs.org