TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

Sayfa 1 Gözden Geçirme Notları 2009 Yılı Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması Sonuçları Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından 28/02/2011 tarihinde yayımlanan 2009 Yılı Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması Sonuçları haber bültenine göre; Türkiye genelinde hanehalkı başına ortalama kullanılabilir yıllık gelir 9.396 TL iken, medyan gelir de 7.044 TL dir. Türkiye genelinde en fakir %20 lik grubun ortalama yıllık kullanılabilir geliri 2.617 TL dir, buna karşın en zengin %20 lik gruptaki hanehalklarının ise yıllık ortalama kullanılabilir gelirleri 22.368 TL dir. P80/P20 göstergesi Türkiye genelinde 2008 yılında 8.1 iken, 2009 yılında gelirin hanehalkları arasında bölüşümündeki adil olmayan yapı daha da kötüleşerek 8,5 değerine ulaşmıştır. Gini katsayısı da 2009 yılı için Türkiye genelinde 0,415 olarak hesaplanmış ve 2008 yılına göre gelirin adil olmayan dağılımında büyüme yönünde bir değişim sergilemiştir. 2009 yılı Türkiye genelinde eşdeğer hanehalkı yıllık kullanılabilir gelirin %42,9 unu maaş ücret gelirleri oluştururken, %3,5 ini yevmiye gelirleri oluşturmaktadır. Müteşebbis gelirlerinden tarım gelirinin toplam gelir içindeki oranı sadece %5,4 iken, tarım dışı müteşebbis gelirinin oranı ise %15,0 dır. 2009 yılında erkeklerin gerek işteki durumuna göre, gerekse toplam bazda esas işinden elde ettiği gelir, kadınlarınkinden daha yüksektir ve bu adil olmayan durum özellikle işteki durumu kendi hesabına ve yevmiyeli olanlarda çok daha belirgin hal almaktadır

Sayfa 2 2009 yılında Türkiye genelinde esas işindeki meslek gruplarına göre erkekler en yüksek yıllık ortalama geliri profesyonel meslek mensubun grubunda elde ederken, kadınlar ise kanun yapıcı, üst düzey yönetici ve müdürler meslek grubunda elde etmektedir. 2009 yılında Türkiye genelinde eşdeğer hanehalkı yıllık kullanılabilir geliri; medyan gelirin %60 ından az olan hanehalklarının %60,5 inin konuta mülkiyet şekli ev sahibi, medyan gelirin %60-%120 si arasında olan hanehalklarılarının %55,4 ünün konuta mülkiyet şekli ev sahibi ve medyan gelirin %120 sinden fazla gelire sahip olan hanehalklarının %66,1 inin konuta mülkiyet şekli ev sahibidir. 2009 yılı için Türkiye de yıllık medyan gelirin %40 ı olan 2.818 TL nin göreli yoksulluk eşiği olarak alınması durumunda, yoksul fert oranı %10,6, yoksulluk riski de %25,6 olmaktadır. Medyan gelirin %70 inin göreli yoksulluk eşiği olarak kabul edilmesi halinde ise yoksulluk eşik değeri 4.931 TL, yoksul fert oranı %31,1 ve yoksulluk riski de %32,4 e yükselmektedir. 2009 yılında eşdeğer İBBS Düzey-1 e göre en yüksek eşdeğer hanehalkı yıllık ortalama geliri 12.795 TL ile İstanbul bölgesi alırken, en düşük geliri ise 4.655 TL ile Güneydoğu Anadolu bölgesi almaktadır. TÜİK tarafından 2009 yılı Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması sonuçları bölgesel düzeyde açıklanmış ve hanehalkının seçilmiş sosyo-ekonomik değişkenlerine göre toplam eşdeğer hanehalkı kullanılabilir yıllık geliri sonuçları da sunulmuştur. Gözden geçirme notu iki ana bölümde düzenlenmiştir. İlk bölümde 2009 yılı için eşdeğer hanehalkı kullanıbilir gelir yaklaşımına göre hanehalkı gelir dağılımı mevcut olan sosyo-ekonomik değişkenlere göre Türkiye, kent ve kır ayrımında olmak üzere analiz edilerek, sonuçlara yönelik yorumlar verilmiş, ikinci bölümde ise İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (İBBS) Düzey 1 e göre sonuçlar ve yorumlar sunulmuştur.

Sayfa 3 I. Türkiye, Kent ve Kır Bazında Gelir Dağılımı Sonuçları I.1 Eşdeğer Hanehalkı Kullanılabilir Gelirine göre Sıralı %20 lik Gruplar İtibariyle Sonuçlar 2009 yılı Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması (GYKA) ya göre Türkiye genelinde eşdeğer 1 hanehalkı kullanılabilir gelir yaklaşımına göre Türkiye genelinde hanehalkı başına ortalama 2009 yılı kullanılabilir yıllık geliri 9.396 TL iken, hanehalkları kullanılabilir gelirlerine göre küçükten büyüğe doğru sıralandığında en ortada yer alan hanehalkının medyan geliri de 7.044 TL dir. Hanehalklarının kullanılabilir yıllık gelirlerine göre sıralı %20 lik grupların ortalama hanehalkı gelir rakamlarına bakıldığında; en fakir %20 lik grubun ortalama yıllık kullanılabilir geliri 2.617 TL dir, buna karşın en zengin %20 lik gruptaki hanehalklarının ise yıllık ortalama kullanılabilir gelirleri 22.368 TL dir. Türkiye genelinde eşdeğer hanehalkı kullanılabilir gelirine göre en yoksul %20 lik grup toplam kullanılabilir yıllık gelirden sadece %5,6 oranında pay alırken, en zengin %20 lik grup ise %47,6 oranında neredeyse gelirin yarısını almaktadır. P80/P20 2 göstergesi 2008 yılında 8.1 iken, 2009 yılında gelirin hanehalkları arasında bölüşümündeki adil olmayan yapının daha da kötüleşerek bu göstergenin 8,5 değerine ulaştığı görülmektedir. Gelirin hanehalkları arasındaki adil dağılımına yönelik göstergelerinden birisi olarak oldukça yaygın bir kullanım alanına sahip olan Gini katsayısı da 2009 yılı için Türkiye genelinde 0,415 olarak hesaplanmış ve 2008 yılına göre gelirin adil olmayan dağılımında büyüme yönünde bir değişim sergilemiştir. Kentsel kesimde 2009 yılında eşdeğer hanehalkı kullanılabilir gelir yaklaşımına göre hanehalklarının ortalama yıllık kullanılabilir geliri 10.738 TL iken, medyan geliri de 8.050 TL dir. En fakir %20 lik grubun ortalama yıllık kullanılabilir geliri 3.210 TL dir, buna karşın en zengin %20 lik gruptaki hanehalklarının ise yıllık ortalama kullanılabilir gelirleri 25.365 TL dir 1 Hanehalkındaki fertlerin yaş ve cinsiyetine göre farklı olacağı yaklaşımından hareketle her bir hanehalkı büyüklüğünün kaç yetişkin ferde eşdeğer olduğunu ortaya koyan eşdeğerlik ölçeğidir. 2 P80/P20= (En zengin %20 lik grubun toplam gelirden aldığı pay/en fakir %20 lik grubun toplam gelirden aldığı pay) eşitliğinden hesaplanmaktadır.

Sayfa 4 2009 yılında kentsel yerlerde en yoksul %20 lik grup toplam kullanılabilir yıllık gelirden sadece %6,0 oranında pay alırken, en zengin %20 lik grup ise %47,3 oranında neredeyse gelirin yarısını almaktadır. P80/P20 göstergesi 2008 yılında 7,5 iken, 2009 yılında 7,9 değerine yükselmiştir. Gini katsayısı da 2009 yılı için kentsel yerlerde 0,405 olarak hesaplanmış ve 2008 yılına göre gelirin adil olmayan dağılımında büyüme yönünde bir değişim sergilemiştir. Kırsal kesimde 2009 yılında eşdeğer hanehalkı kullanılabilir gelir yaklaşımına göre de hanehalklarının ortalama yıllık kullanılabilir geliri 6.369 TL iken, medyan geliri de 5.016 TL dir. En fakir %20 lik grubun ortalama yıllık kullanılabilir geliri 1.949 TL dir, buna karşın en zengin %20 lik gruptaki hanehalklarının ise yıllık ortalama kullanılabilir gelirleri 14.050 TL dir. 2009 yılında kırsal yerlerde en yoksul %20 lik grup toplam kullanılabilir yıllık gelirden sadece %6,1 oranında pay alırken, en zengin %20 lik grup ise %44,0 oranında pay almaktadır. P80/P20 göstergesi 2008 yılında 6,8 iken, 2009 yılında 7,2 değerine yükselmiştir. Gini katsayısı da 2009 yılı için kırsal yerlerde 0,380 olarak hesaplanmış ve 2008 yılına göre gelirin adil dağılımında çok da az olsa kötüleşme yönünde bir değişim gözlenmiştir (Bkz, Tablo 1).

Tablo 1. Eşdeğer Hanehalkı Kullanılabilir Gelirine göre Sıralı %20'lik Gruplar İtibariyle Yıllık Eşdeğer Hanehalkı Kullanılabilir Gelirlerinin Dağılımı Yerleşim Değişken Yeri ve İBBS-Düzey 1 Toplam İlk % 20 (*) İkinci %20 %20'lik Fert Grupları Üçüncü %20 Dördüncü %20 Son %20 (*) P80/P20 Gini katsayısı TÜRKİYE KENT KIR 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 Yüzde 100,0 100,0 5,8 5,6 10,4 10,3 15,2 15,1 21,9 21,5 46,7 47,6 Ortalama (YTL) 8 372 9 396 2 427 2 617 4 342 4 832 6 347 7 083 9 185 10 085 19 560 22 368 Medyan (YTL) 6 328 7 044 2 523 2 730 4 354 4 815 6 329 7 044 9 059 9 939 15 637 17 690 Yüzde 100,0 100,0 6,1 6,0 10,7 10,7 15,3 15,0 21,9 21,1 46,0 47,3 Ortalama (YTL) 9 542 10 738 2 917 3 210 5 128 5 712 7 296 8 076 10 425 11 329 21 959 25 365 Medyan (YTL) 7 265 8 050 3 074 3 360 5 122 5 753 7 267 8 050 10 260 11 218 17 324 19 875 Yüzde 100,0 100,0 6,5 6,1 10,8 10,9 15,6 15,9 22,5 23,1 44,5 44,0 Ortalama (YTL) 5 952 6 369 1 930 1 949 3 240 3 468 4 643 5 061 6 706 7 339 13 250 14 050 Medyan (YTL) 4 589 5 016 2 006 2 064 3 230 3 454 4 596 5 025 6 636 7 310 11 052 11 712 8,1 8,5 7,5 7,9 6,8 7,2 0,405 0,415 0,395 0,405 0,378 0,380 Gelirlerin referans dönemi, bir önceki takvim yılıdır. (*): Fertler eşdeğer hanehalkı kullanılabilir gelirlerine göre küçükten büyüğe doğru sıralanarak 5 gruba ayrıldığında; "İlk yüzde 20'lik grup" geliri en düşük olan grubu, "Son yüzde 20'lik grup" ise geliri en yüksek olan grubu tanımlamaktadır. Kaynak: TÜİK, 2008 ve 2009 Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması.

Sayfa 6 I.2 Hanehalkı Tipine göre Yıllık En Yüksek Eşdeğer Hanehalkı Kullanılabilir Geliri 2009 yılı Türkiye sonuçlarına göre toplam nüfus 70.542.000 olarak tahmin edilmiş ve bu nüfusun %2,1 i tek kişilik hanehalkından oluşmakta iken, %75,6 sı ekonomik yönden bağımlı çocuklu hanehalklarından ve %22,3 ü de ekonomik yönden bağımlı çocuğu olmayan hanehalklarından oluşmaktadır. Tek kişilik hanehalklarının, %51,5 ini 65 ve daha yukarı yaştaki fertler oluştururken, %68,7 si de kadın nüfustan oluşmaktadır. Yine toplam nüfusun %6,9 unu iki yetişkinli, yetişkinlerin ikisi de 65 yaşın altında olan hanehalklarındaki fertler oluştururken, %17,7 sini iki yetişkinli, ekonomik yönden bağımlı iki çocuktan oluşan hanehalklarındaki fertler oluşturmaktadır (Bkz, Tablo 2). Türkiye genelinde 2009 yılı için fertler, eşdeğer hanehalkı yıllık kullanılabilir gelirlerine göre küçükten büyüğe doğru sıralandığında oran olarak; %10, %25, %50, %75 ve %90 luk gruplar oluşturulmuş ve bu gruplar içinde hanehalklarının maksimum ve minimum gelir rakamları irdelendiğinde; ilk en düşük %10 luk grup içinde yer alan hanehalklarının tipine göre en yüksek yıllık hanehalkı kullanılabilir gelirin minimum değerine 1.958 TL ile iki yetişkinli, üç ve daha fazla sayıda ekonomik yönden bağımlı çocuğu olan hanehalklarının sahip olduğu, maksimum değerine ise 5.160 TL ile 65 yaşın altında tek kişilik hanehalkınının sahip olduğu dikkati çekmektedir. 2009 yılı için ilk %25 lik grupta yer alan hanehalklarının en düşük yıllık ortalama yıllık kullanılabilir gelire sahip olduğu değerin 2.874 TL ile iki yetişkinli, üç ve daha fazla sayıda ekonomik yönden bağımlı çocuğu olan hanehalklarında ve 7.860 TL ile de erkek tek kişilik hanehalklarında maksimum değerine sahip olduğu görülmektedir. İlk %50 lik grupta yer alan hanehalklarının en yüksek yıllık kullanılabilir yıllık gelir değerini minimum rakamla 4.300 TL ile iki yetişkinli, üç ve daha fazla sayıda ekonomik yönden bağımlı çocuğu olan hanehalklarında ve 12.470 TL maksimum rakamıyla da 65 yaş ve altı tek kişilik hanehalklarında aldığı görülmektedir. İlk %75 lik grubun en yüksek yıllık kullanılabilir hanehalkı geliri maksimum değerini 21.438 TL ile 65 yaş ve altı tek kişilik hanehalklarında ve minimum değerini de 7.031 TL ile iki yetişkinli, üç ve daha fazla sayıda ekonomik yönden bağımlı çocuğu olan hanehalklarında almaktadır. Son olarak da %90 lık grubun en yüksek yıllık hanehalkı kullanılabilir geliri minimum değerini 10.611 TL ile

Sayfa 7 iki yetişkinli, üç ve daha fazla sayıda ekonomik yönden bağımlı çocuğu olan hanehalklarında maksimum değerini de 32.518 TL ile erkek tek kişilik hanehalklarında almaktadır. Bu sonuçlara göre; %90 lık grupta en yüksek hanehalkı eşdeğer kullanılabilir geliri olan 32.518 rakamı; %10 luk gruptaki en yüksek eşdeğer hanehalkı kullanılabilir rakamının 6,3 katı, %25 lik gruptakinin 4,1 katı, %50 lik gruptakinin 2,6 katı, %75 lik grubun 1,5 katı kadardır. 65 yaş altı tek kişilik hanehalklarının eşdeğer yıllık ortalama hanehalkı kullanılabilir geliri 17.261 TL, erkek tek kişilik hanehalkının ortalama hanehalkı yıllık kullanılabilir geliri 17.173 TL, kadın tek kişilik hanehalkının 11.798 TL dir. İki yetişkinli ve yetişkinlerden en az biri 65 ve yukarı yaşta olan ve ekonomik yönden bağımlı çocuğu olmayan hanehalklarının eşdeğer yıllık ortalama hanehalkı kullanılabilir geliri 11.837 TL ve iki yetişkinli ve ekonomik yönden bağımlı iki çocuğu olan hanehalklarının eşdeğer yıllık ortalama kullanılabilir geliri de 12.223 TL dir (Bkz, Tablo 2). I.3 Gelir Türlerine göre Eşdeğer Hanehalkı Kullanılabilir Geliri 2009 yılı Türkiye genelinde eşdeğer hanehalkı yıllık kullanılabilir gelirin %42,9 unu maaş ücret gelirleri oluştururken, %3,5 ini yevmiye gelirleri, %20,4 ünü müteşebbis gelirleri, %5,0 ını gayrimenkul gelirleri, yine çok yakın oranda %5,3 ünü menkul kıymet gelirleri, %19,6 sını tek taraflı sosyal transfer gelirleri, %3,1 ini hanehalkları arası transfer gelirleri oluşturmaktadır. Müteşebbis gelirlerinden tarım gelirinin toplam gelir içindeki oranı sadece %5,4 iken, tarım dışı müteşebbis gelirinin oranı ise %15,0 dır. 2009 yılında en fakir %20 lik grupta eşdeğer hanehalkı yıllık kullanılabilir gelirleri içinde maaş ve ücret gelirinin oranı %25,5 ve yevmiye gelirinin oranı %21,5 iken en zengin %20 lik gruptaki hanehalklarında maaş ücret gelirinin toplam gelir içindeki oranı %43,8, yevmiye gelirinin oranı ise sadece %0,8 dir. Yevmiye gelirlerinin %20 lik gruplar itibarı ile toplam gelirden aldığı paydaki kesin düşüşler çok dikkati çekmektedir. Ancak, ilginç olan tüm %20 lik gruplar itibarı ile eşdeğer hanehalkı yıllık kullanılabilir geliri içinde maaş ve ücret gelirinin payı hep ilk sıradadır. İlk %20 lik grup ile dördüncü %20 lik grup arasında ücret maaş gelirlerinin

Sayfa 8 toplam eşdeğer hanehalkı geliri içindeki oranı artan bir eğilim içinde yükselmektedir. En fakir %20 lik grupta maaş ve ücret gelirlerinin oranı %25,5 iken, dördüncü %20 lik grupta bu oran %45,8 e yükselmektedir. Müteşebbis gelirlerinin toplam gelir içindeki oranı en fakir %20 lik grup ile dördüncü %20 lik grup arasında maaş ücret gelirinde gözlemlenen tablonun tam tersi bir durum sergilemektedir. En fakir %20 lik grupta müteşebbis gelirinin toplam gelir içindeki oranı %23,4 iken, 4. %20 lik grupta ise payı tedricen azalan bir eğilimde %16,0 a gerilemektedir. Ancak, tarım dışı müteşebbis geliri ise en fakir %20 lik gruptan, en zengin %20 lik gruba artan bir eğilimde olmak üzere değişim sergilemektedir. Gayrimenkul ve menkul kıymet gelirinin toplam eşdeğer hanehalkı yıllık kullanılabilir geliri içindeki payı en fakir %20 lik grupta sırasıyla %1,9 ve %2,8 iken, en zengin %20 lik grupta %7,1 ve %6,7 dir. Sosyal transfer gelirlerinin de toplam gelir içindeki oranı en fakir %20 lik gruptan, 4. %20 lik gruba artan eğilim içinde bir değişim göstermektedir. Hanehalkları arası transfer gelirlerinin toplam gelir içindeki oranının en yüksek değere ulaştığı %20 lik grup en fakir %20 lik gruptur, en düşük değerine ulaştığı grupta en zengin %20 lik gruptur (Bkz, Tablo 3, Grafik 1). 2009 yılında eşdeğer hanehalkı yıllık toplam hanehalkı gelirinin %20 lik gruplar tarafından paylaşım oranları analiz edildiğinde; tplam gelirin yarısından fazlası %51,1 i en zengin %20 lik grup tarafından alınırken, maaş ücret gelirlerinin %52,1 i, müteşebbis gelirlerinin %55,9 u, tarım dışı müteşebbis gelirlerinin %65,4 ü, gayrimenkul gelirlerinin %72,9 u, menkul kıymet gelirlerinin %63,5 i, sosyal transfer gelirlerinin %45,2 si ve hanehalkları arası transfer gelirlerinin %32,5 i en zengin %20 lik grup tarafından alınırken, sadece yevmiye gelirlerinin %27,1 i en fakir %20 lik grup tarafından alınmaktadır (Bkz; Tablo 4, Grafik 1).

Tablo 2. Eşdeğer Hanehalkı Kullanılabilir Gelirine göre Sıralı Birikimli %'lik Gruplar ve Hanehalkı Tipi Düzeyinde En Yüksek Yıllık Eşdeğer Hanehalkı Kullanılabilir Geliri Hanehalkı Tipi Fert Sayısı (Bin Kişi) En Yüksek Yıllık Eşdeğer Hanehalkı Kullanılabilir Geliri % 10 % 25 % 50 % 75 % 90 Ortalama Toplam Tek Kişilik Hanehalkı 65 Yaşın Altında 65 + Yaş 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 69 232 70 542 2 523 2 730 3 875 4 300 6 328 7 044 10 049 10 967 15 637 17 690 8 372 9 396 1 265 1 472 4 186 4 013 6 482 6 402 9 772 9 823 14 703 15 747 22 286 26 792 12 252 13 478 558 713 5 036 5 160 7 352 7 628 12 050 12 470 19 324 21 438 30 040 32 518 15 613 17 261 707 759 3 640 3 460 5 821 5 797 8 191 8 732 11 646 12 268 16 283 18 315 9 599 9 921 Erkek 367 460 4 928 4 730 7 209 7 860 11 362 11 885 17 417 19 948 28 700 32 518 15 223 17 173 Kadın 898 1 012 3 992 3 957 6 182 6 017 8 882 9 100 13 680 14 476 19 660 22 958 11 038 11 798 Bağımlı Çocuğu Olmayan Hanehalkı 14 070 15 738 3 989 4 364 5 952 6 756 8 986 10 143 13 628 15 026 19 792 22 785 11 435 13 029 İki Yetişkinli; Yetişkinlerin İkisi de 65 Yaşın Altında 4 073 4 861 4 166 4 880 6 457 7 233 9 725 10 616 15 159 16 539 24 039 26 000 13 064 13 992 İki Yetişkinli; Yetişkinlerden En Az Biri 65 ve Daha Fazla Yaşta 2 437 2 630 3 905 3 975 5 307 6 176 7 690 9 024 11 605 13 541 15 483 20 732 9 638 11 837 Bağımlı Çocuğu Olmayan Diğer Hanehalkı 7 560 8 247 3 813 4 132 6 026 6 730 9 046 10 280 13 628 14 773 19 265 21 545 11 136 12 841 Bağımlı Çocuğu Olan Hanehalkı 53 768 53 305 2 327 2 498 3 552 3 878 5 667 6 275 8 949 9 632 13 914 14 708 7 472 8 211 Tek Yetişkinli, En Az Bir Bağımlı Çocuğu Olan Hanehalkı İki Yetişkinli, Bir Bağımlı Çocuğu Olan Hanehalkı İki Yetişkinli, İki Bağımlı Çocuğu Olan Hanehalkı İki Yetişkinli, Üç ve Daha Fazla Bağımlı Çocuğu Olan Hanehalkı Bağımlı Çocuğu Olan Diğer Hanehalkı Hanehalkı Tipi Belirlenemeyen Gelirlerin referans dönemi, bir önceki takvim yılıdır. Kaynak: TÜİK, Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması, 2006-2009. 1 258 1 192 2 186 2 259 3 243 3 474 5 317 5 594 8 750 9 158 12 500 14 934 7 131 8 012 7 673 7 763 3 813 3 994 5 391 5 944 8 228 8 894 13 182 14 372 20 430 23 489 11 242 12 223 12 251 12 501 3 252 3 554 4 513 4 927 6 957 7 254 10 381 10 720 16 323 17 557 8 897 9 394 11 032 10 501 1 860 1 958 2 580 2 874 3 839 4 300 6 033 7 031 9 256 10 611 5 159 5 968 21 554 21 347 2 137 2 299 3 360 3 680 5 265 5 931 8 098 8 677 11 640 12 240 6 524 7 174 130 26 3 194 3 217 3 537 7 820 10 827 9 407 13 972 14 966 25 946 14 966 11 220 9 341

Tablo 3. Eşdeğer Hanehalkı Kullanılabilir Gelirine göre Sıralı %20'lik Gruplar ve Gelir Türleri İtibariıyle Yıllık Gelirlerin Dağılımı (Dikey %) Gelir türleri Yüzde 20'lik Fert Grupları Toplam İlk % 20 (*) İkinci %20 Üçüncü %20 Dördüncü %20 Son %20 (*) 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 Toplam * 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Maaş-ücret 41,9 42,9 23,1 25,5 39,0 40,0 42,6 42,8 45,1 45,8 42,6 43,8 Yevmiye 4,1 3,5 23,9 21,5 11,5 9,7 5,4 5,1 3,1 2,7 0,9 0,8 Müteşebbis 22,4 20,4 26,7 23,4 22,8 20,9 18,1 18,7 18,0 16,0 25,0 22,3 Tarım 6,2 5,4 16,4 14,5 11,2 10,1 8,3 7,1 6,7 5,7 3,5 3,1 Tarım dışı 16,1 15,0 10,3 8,9 11,6 10,8 9,9 11,6 11,3 10,3 21,4 19,3 Gayrimenkul 4,4 5,0 1,7 1,9 1,8 1,7 2,3 2,5 3,6 3,6 6,1 7,1 Menkul kıymet 4,2 5,3 2,7 2,8 2,8 3,2 2,7 3,8 3,5 4,7 5,4 6,7 Sosyal transferler ** 19,1 19,6 14,0 15,9 16,7 19,3 23,8 22,9 22,6 23,6 17,2 17,3 Emekli ve dul-yetim aylıkları 18,1 18,3 8,2 9,1 14,6 16,4 22,5 21,4 21,7 22,6 16,8 16,8 Diğer sosyal transferler *** 1,1 1,3 5,8 6,8 2,1 2,8 1,3 1,5 0,9 1,0 0,4 0,5 Hanelerarası transferler (Alınan) 3,1 3,1 6,6 8,0 4,6 4,8 4,0 4,0 3,2 3,4 2,1 2,0 Diğer gelirler 0,9 0,2 1,3 1,1 1,0 0,4 1,0 0,2 0,9 0,1 0,8 0,0 Gelirlerin referans dönemi, bir önceki takvim yılıdır. (*): Toplam gelire izafi kira dahil değildir. (**): Sosyal transferlere 2008 yılından itibaren emekli ikramiyesi ve kıdem tazminatları dahil edilmiştir. (***): 2009 yılından itibaren "Diğer gelirler"e vergi iadesi geliri dahil değildir. Kaynak: TÜİK, 2008 ve 2009 Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması.

Tablo 4. Eşdeğer Hanehalkı Kullanılabilir Gelirine göre Sıralı %20'lik Gruplar İtibarıyle Gelir Türlerinin Dağılımı (Yatay %) Gelir türleri Yüzde 20'lik Fert Grupları Toplam İlk % 20 (*) İkinci %20 Üçüncü %20 Dördüncü %20 Son %20 (*) 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 Toplam * 100,0 100,0 4,8 4,5 9,4 9,3 14,5 14,3 21,6 21,0 49,8 51,1 Maaş-ücret 100,0 100,0 2,6 2,7 8,7 8,7 14,7 14,2 23,2 22,4 50,7 52,1 Yevmiye 100,0 100,0 27,7 27,1 26,2 25,4 18,9 20,6 16,2 15,9 11,0 11,0 Müteşebbis 100,0 100,0 5,7 5,1 9,6 9,5 11,7 13,0 17,4 16,5 55,6 55,9 Tarım 100,0 100,0 12,6 12,0 16,8 17,5 19,2 18,8 23,2 22,4 28,3 29,3 Tarım dışı 100,0 100,0 3,0 2,7 6,7 6,7 8,9 11,0 15,2 14,3 66,2 65,4 Gayrimenkul 100,0 100,0 1,8 1,7 3,8 3,2 7,4 7,1 17,7 15,1 69,2 72,9 Menkul kıymet 100,0 100,0 3,0 2,3 6,2 5,5 9,4 10,1 17,9 18,5 63,5 63,5 Sosyal transferler ** 100,0 100,0 3,5 3,6 8,2 9,1 18,0 16,7 25,5 25,3 44,8 45,2 Emekli ve dul-yetim aylıkları 100,0 100,0 2,2 2,2 7,6 8,3 18,0 16,7 26,0 25,9 46,3 46,9 Diğer sosyal transferler *** 100,0 100,0 26,2 24,0 18,3 21,0 17,8 17,0 17,4 16,8 20,4 21,2 Hanelerarası transferler (Alınan) 100,0 100,0 10,3 11,6 14,0 14,4 19,2 18,4 22,6 23,0 33,9 32,5 Diğer gelirler 100,0 100,0 7,2 30,3 10,3 21,7 16,9 17,9 23,1 17,0 42,6 13,1 Gelirlerin referans dönemi, bir önceki takvim yılıdır. (*): Toplam gelire izafi kira dahil değildir. (**): Sosyal transferlere 2008 yılından itibaren emekli ikramiyesi ve kıdem tazminatları dahil edilmiştir. (***): 2009 yılından itibaren "Diğer gelirler"e vergi iadesi geliri dahil değildir. Kaynak: TÜİK, 2008 ve 2009 Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması.

700 600 500 400 300 200 100 0 5. %20 4. %20 3. %20 2. %20 1. %20 Toplam Grafik 1. 2009 Yılı için Eşdeğer Hanehalkı Yıllık Toplam Kullanılabilir Geliri İçinde Gelir Türlerinin Oranı

Sayfa 13 I.4 Hanehalkı Fertlerinin Esas İşteki Durumlarına göre Yıllık Ortalama Esas İş Gelirleri 2009 yılında hanehalkı fertlerinden iktisaden faal olanların esas işteki durumlarına göre ortalama fert gelirleri irdelendiğinde; Türkiye genelinde esas işindeki işteki durumu ücretli olan fertlerin ortalama yıllık esas iş geliri 13.006 TL iken, işveren olarak çalışan fertlerin ise 27.247 TL dir. İşveren olan fertlerin esas iş yıllık ortalama geliri, ücretli fert gelirlerinin 2,1 katı kadardır. Esas işteki durumu yevmiyeli olan fertlerin yıllık ortalama esas iş gelirleri 4.450 TL dir ve işveren fertlerin gelirleri bu gelirin 6,1 katıdır. Esas işteki durumu kendi hesabına olan fertlerin esas iş yıllık ortalama geliri ise 8.565 TL dir ve müteşebbis kategorisinde işverenlerle birlikte yer alan kendi hesabına çalışanların gelirleri, işverenlerin gelirlerinin yaklaşık 1/3 ü kadardır. Türkiye genelinde 2009 yılında esas işteki durumu ücretli maaşlı olan erkek çalışanların esas iş yıllık ortalama geliri 13.399 TL iken, bu rakam kadın çalışanlar için 11.732 TL dir. Esas işteki durumu işveren olan erkeklerin yıllık ortalama esas iş geliri 27.989 TL iken, esas işteki durumu işveren olan kadınlar ise 17.821 TL gelir elde etmektedir ve erkekler kadınların gelirinden 1,6 katı kadar yüksek gelir elde etmektedir. Bu çarpıcı tablo esas işteki durumu kendi hesabına olan erkekler ile kadınlarda da geçerlidir. Bu gruptaki erkeklerin yıllık ortalama esas iş geliri 9.422 TL dir ve kadınların gelirinden 2,4 katı kadar daha yüksektir. Esas işteki durumu yevmiyeli olan erkeklerinde esas iş yıllık gelirleri, kadınların esas iş yılık gelirinin 2,0 katıdır. Kısacası Türkiye genelinde işteki durum ne olursa olsun erkeklerin esas işlerinden elde ettiği yıllık ortalama gelir, kadınlarınkinin 2 katına yakındır. Kentsel kesim için fertlerin esas işteki durumlarına göre yıllık ortalama esas iş gelirleri cinsiyet düzeyinde irdelendiğinde; 2009 yılında esas işteki durumu maaşlı ücretli olan fertlerin esas iş yıllık ortalama geliri 13.816 TL iken, kadınların geliri 11.996 TL dir. Esas işteki durumu işveren olan erkeklerin esas iş yıllık ortalama geliri 31.021 TL iken, kadın işverenlerin esas iş geliri 23.055 TL dir. Esas işteki durumu yevmiyeli olan erkeklerin yıllık ortalama esas iş geliri 5.467 TL olup, kadınların yıllık esas iş ortalama gelirinden 1,9 kat kadar daha fazladır. Esas işteki durumu kendi hesabına olan erkeklerin esas iş yıllık ortalama geliri 11.867 TL lik değeri ile kadınların gelirinin 2,5 katıdır.

Sayfa 14 Kırsal kesimde tabloya 2009 yılı için bakıldığında; esas işteki durumu ücretli maaşlı olan erkeklerin esas iş yıllık ortalama geliri 11.268 TL, kadınlarınki ise 9.536 TL dir. Esas işteki durumu yevmiyeli olan erkeklerin esas iş yıllık ortalama geliri 4.195 TL dir ve kadınların gelirinin 2,5 katı kadardır. Esas işteki durumu işveren olan erkeklerin yıllık ortalama esas iş geliri 17.444 TL, kadılarınki ise 8.459 TL dir ve erkekler kadınlardan 2,1 kat daha fazla esas iş geliri elde etmektedir. Esas işteki durumu Kendi hesabına olan erkeklerin ve kadınların sırasıyla yıllık ortalama esas iş gelirleri 7.791 TL ve 3.373 TL dir, erkekler yine kadınlardan bu işteki durum kategorisinde de 2,3 kat daha fazla gelir elde etmektedir. 2009 yılı için Türkiye genelinde esas işinden erkeklerin elde ettiği yıllık ortalama gelir 12.613 TL, kadınlarınki 9.443 TL dir. Kentsel kesimde esas işten yıllık ortalama elde edilen gelir erkekler ve kadınlar için sırasıyla 14.180 TL ve 10.717 TL dir. Kırsal kesimde de esas işten elde edilen yıllık ortalama gelir erkekler için 8.988 TL, kadınlar için de 5.220 TL dir. 2009 yılında erkeklerin gerek işteki duruma göre, gerekse toplam bazda esas işten elde ettiği gelir, kadınlarınkinden daha yüksektir ve bu adil olmayan durum özellikle kendi hesabına ve yevmiyeli işteki durumda çok daha belirgin hal almaktadır (Bkz, Tablo 5).

Tablo 5. Hanehalkı Fertlerinin Esas İşteki Durumuna göre Yıllık Ortalama Esas İş Gelirleri İşteki Durum Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Erkek Kadın Erkek Kadın Erkek Kadın Erkek Kadın Toplam 10 922 11 542 8 400 11 966 12 613 9 443 8 692 5 214 8 988 5 220 12 875 9 558 14 180 10 717 Ücretli, maaşlı 11 471 11 770 10 422 13 006 13 399 11 732 9 685 8 652 11 268 9 536 12 242 10 696 13 816 11 996 Yevmiyeli 4 511 5 071 2 496 4 450 5 010 2 446 4 171 1 566 4 195 1 682 5 664 3 007 5 467 2 932 İşveren 26 846 27 450 19 765 27 247 27 989 17 821 19 701 14 678 17 444 8 459 29 575 22 425 31 021 23 055 Kendi hesabına 8 344 9 224 3 724 8 565 9 422 3 935 8 176 3 419 7 791 3 373 10 960 4 314 11 867 4 709 Kaynak: TÜİK, Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması, 2006-2009. Türkiye 2008 2009 2008 Kır Kent 2009 2008 2009

Sayfa 16 I.5 Hanehalkı Fertlerinin Esas İş Meslek Gruplarına göre Yıllık Ortalama Esas İş Gelirleri 2009 yılında Türkiye genelinde esas işindeki meslek gruplarına göre fertlerin esas iş yıllık ortalama gelir rakamları analiz edildiğinde, erkekler için en yüksek esas iş yıllık ortalama gelirini elde eden meslek grubu profesyonel meslek mensupları iken, kadınlarda ise kanun yapıcı, üst düzey yönetici ve müdürler meslek grubu almaktadır. Türkiye genelinde en yüksek esas iş yıllık ortalama gelirini elde eden meslek grubu temel alındığında, diğer meslek gruplarındaki erkeklerin elde ettiği gelir kıyaslanmak istenirse; profesyonel meslek mensubu erkeklerin esas iş yıllık ortalama geliri, kanun yapıcı, üst düzey yönetici ve müdürlerin elde ettiği gelirin 1,04 katı, yardımcı profesyonel meslek mensuplarının gelirinin 1,4 katı, büro ve müşteri hizmetlerinde çalışanların gelirlerinin 1,9 katı, hizmet ve satış elemanlarının gelirinin 2,2 katı, nitelikli tarım çalışanlarının gelirinin 3,2 katı, sanatkarların gelirinin 2,2 katı ve nitelik gerektirmeyen işlerde çalışanların gelirinin ise 3,3 katı kadar daha yüksektir. Kadınlar için tabloya bakıldığında, en yüksek esas iş yıllık ortalama gelirini elde eden meslek grubu kadınlar için kanun yapıcı, üst düzey yönetici ve müdürler meslek grubudur ve bu meslek grubundaki, kadınlar nitelikli tarım işçilerinin gelirinden 6,4 kat, sanatkarların gelirinden 4,8 kat, niteliksiz işçilerin gelirinden 4,1 kat ve hizmet ve satış elemanların gelirinden de 2,8 kat daha yüksektir. Kentsel kesimde erkeklerin esas iş yıllık ortalama gelirinin en yüksek değerine ulaştığı meslek grubu kanun yapıcı, üst düzey yönetici ve müdür meslek grubudur ve bu meslek grubunu profesyonel meslek grubu izlemektedir. Kadınların ise esas iş yıllık ortalama kullanılabilir gelirinin en yüksek olduğu meslek grubu da erkekler ile aynıdır. Kırsal kesimde ise erkekler ve kadınların her ikisinin de esas iş yıllık ortalama gelirlerinin en yüksek değerine ulaştığı meslek grubu profesyonel meslek mensubu grubudur. Profesyonel meslek mensubu erkeklerin yıllık ortalama esas iş gelirleri 20.061 TL iken, kadınların 16.807 TL dir (Bkz, Tablo 6).

Tablo 6. Hanehalkı Fertlerinin Esas İşteki Meslek Gruplarına göre Yıllık Ortalama Esas İş Gelirleri Meslek Grubu (ISCO-88) Türkiye Kır Kent 2008 2009 2008 2009 2008 2009 Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Erkek Kadın Erkek Kadın Erkek Kadın Erkek Kadın Toplam 10 922 11 542 8 400 11 966 12 613 9 443 8 692 5 214 8 988 5 220 12 875 9 558 14 180 10 717 Kanun Yapıcılar, Üst Düzey Yöneticiler ve Müdürler 21 222 21 177 21 656 22 456 22 877 19 101 15 119 16 228 14 006 13 894 23 018 22 874 25 349 20 158 Profesyonel Meslek Mensupları 19 075 20 881 15 576 21 470 23 819 17 400 14 938 14 518 20 061 16 807 22 062 15 717 24 386 17 451 Yardımcı Profesyonel Meslek Mensupları 13 890 14 977 11 394 15 485 16 464 13 142 12 252 11 332 14 188 11 382 15 363 11 402 16 794 13 338 Büro ve Müşteri Hizmetlerinde Çalışan Elemanlar 10 755 11 674 9 329 11 516 12 280 10 436 10 824 8 398 12 013 9 073 11 796 9 450 12 314 10 578 Hizmet ve Satış Elemanları 8 899 9 438 6 684 10 088 10 937 6 907 8 244 5 558 9 173 5 405 9 742 6 895 11 333 7 192 Nitelikli Tarım, Hayvancılık, Avcılık, Ormancılık ve Su Ürünleri Çalışanları 7 064 7 984 3 050 6 937 7 669 2 969 7 935 3 219 7 659 3 029 8 400 1 770 7 743 2 489 Sanatkarlar ve İlgili İşlerde Çalışanlar 8 428 9 018 3 436 9 330 9 909 3 955 7 564 3 944 8 270 3 974 9 413 3 289 10 292 3 949 Tesis ve Makina Operatörleri ve Montajcılar 9 814 10 148 6 751 10 612 10 809 8 298 9 197 5 087 9 454 6 834 10 461 7 201 11 172 8 521 Nitelik Gerektirmeyen İşlerde Çalışanlar 5 817 6 365 4 243 6 431 7 156 4 624 5 040 2 436 5 936 2 503 7 100 4 926 7 693 5 292 Gelirlerin referans dönemi, bir önceki takvim yılıdır. Kaynak: TÜİK, Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması, 2006-2009.

Sayfa 18 I.6 Hanehalkının Sahip Olduğu Konut Kolaylıkları ve Eşyalarına göre Eşdeğer Hanehalkı Kullanılabilir Medyan Geliri 2009 yılında Türkiye genelinde kurumsal olmayan nüfusun, %24,3 ü olan 17.123.000 fert medyan gelirin %60 ının altında eşdeğer hanehalkı yıllık kullanılabilir gelirine sahip hanehalklarında iken, %36,6 sı olan 25.785.000 fert medyan gelirin %60-%120 si arasında gelire sahip hanehalklarında ve %39,2 si olan 27.633.000 fert ise medyan gelirin %120 sinden fazla gelire sahip hanehalklarında yamaktadır. Hanehalklarının Türkiye genelinde sahip olduğu konut kolaylıklarından medyan gelire göre sınıflama ölçütü olarak belirlenmiş olan aralıklara göre oransal dağılımda etkin bir değişken olan sıcak su sistemi dikkate alındığında, oturduğu konutta sıcak su sistemi bulunan hanehalklarınlarından medyan gelirin %60 ının altında yıllık eşdeğer yıllık kullanılabilir gelirine sahip olan hanehalklarının; %44,4 ünün oturduğu konutta sıcak su sistemi bulunurken, %55,6 sının ise bulunmamaktadır. Medyan gelirin %60-120 si arasında eşdeğer hanehalkı yıllık kullanılabilir gelirine sahip olan hanehalklarının %79,2 sinin oturduğu konutta sıcak su sistemi bulunurken, %20,8 inin ise bulunmamaktadır. Medyan gelirin %120 sinden fazla eşdeğer yıllık hanehalkı kullanılabilir gelirine sahip olan hanehalklarının ise %95,1 inin oturduğu konutta sıcak su sistemi var iken, %4,9 unun ise yoktur. Hanehalklarının sahip olduğu eşyalardan yine gelir için önemli gösterge olarak diğer ev eşyalarından ayrılan; bilgisayar, bulaşık makinesi ve otomobil sahiplik durumları irdelendiğinde: eşdeğer hanehalkı yıllık hanehalkı kullanılabilir geliri medyan gelirinin %60 ından az olan hanehalklarının %10,4 ünün bilgisayarı, sadece %5,8 inin bulaşık makinesi ve %13,0 ının ise otomobili vardır. Eşdeğer hanehalkı yıllık kullanılabilir geliri medyan gelirin %60-%120 si arası olan hanehalklarından %32,6 sının bilgisayarı, %28,6 sının bulaşık makinesi ve %27,0 ının da otomobili vardır. Eşdeğer hanehalkı yıllık hanehalkı kullanılabilir geliri medyan gelirin %120 sinden fazla olan hanehalklarının %61,8 inin bilgisayarı, %65,5 inin bulaşık makinesi ve %47,3 ünün de otomobili vardır (Bkz, Tablo 7).

Sayfa 19 Tablo 7. Eşdeğer Hanehalkı Kullanılabilir Medyan Gelir Grupları, Konut Kolaylıkları ve Sahip Olunan Eşyaya göre Kurumsal Olmayan Nüfusun Dağılımı Konut Kolaylığı ve Sahip Olunan Eşyalar Geliri Toplam Medyan Gelirin %60'ının Altında Olanlar Medyan Gelirin %60 ile %120'si Arasında Olanlar Medyan Gelirin %120'sinden Daha Fazla Olanlar Kurumsal Olmayan Nüfus (Bin Kişi) Konut Kolaylıkları (%) Banyo Sahip Olanlar Sahip Olmayanlar Tuvalet (Ev içinde) Sahip Olanlar Sahip Olmayanlar Mutfak Sahip Olanlar Sahip Olmayanlar Borulu su sistemi Sahip Olanlar Sahip Olmayanlar Sıcak su sistemi Sahip Olanlar Sahip Olmayanlar Eşya Sahipliği (%) Sabit telefon Sahip Olanlar Sahip Olmayanlar 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 69 231 70 542 16 714 17 123 25 306 25 785 27 212 27 633 94,4 94,8 83,1 83,7 96,4 96,9 99,4 99,6 5,6 5,2 16,9 16,3 3,6 3,1 0,6 0,4 86,6 87,6 64,8 66,8 89,5 90,2 97,2 98,0 13,4 12,4 35,2 33,2 10,5 9,8 2,8 2,0 95,5 95,7 86,3 86,5 97,2 97,8 99,5 99,5 4,6 4,3 13,7 13,5 2,9 2,2 0,5 0,5 97,1 97,3 90,4 91,3 98,6 98,8 99,7 99,8 3,0 2,7 9,6 8,8 1,5 1,2 0,3 0,3 74,8 77,0 42,4 44,4 76,2 79,2 93,5 95,1 25,2 23,0 57,6 55,6 23,8 20,8 6,5 4,9 71,2 64,7 44,9 35,2 70,4 63,5 88,1 84,1 Maddi yetersizlik 16,1 19,4 39,3 46,2 14,8 18,5 2,9 3,7 Diğer 12,7 15,9 15,8 18,6 14,8 18,0 9,0 12,3 Bilgisayar Sahip Olanlar 32,5 38,6 7,2 10,4 24,9 32,6 55,1 61,8 Sahip Olmayanlar Maddi yetersizlik 41,7 39,0 75,7 73,5 48,5 43,4 14,6 13,5 Diğer 25,8 22,4 17,1 16,2 26,6 24,1 30,4 24,8 Çamaşır makinası Sahip Olanlar 89,8 92,5 71,6 78,7 92,6 95,0 98,5 98,8 Sahip Olmayanlar Maddi yetersizlik 9,0 6,7 26,6 20,1 6,2 4,2 0,7 0,6 Diğer 1,2 0,8 1,8 1,2 1,2 0,8 0,8 0,6 Buzdolabı Sahip Olanlar 98,1 98,2 94,4 94,5 98,6 98,9 99,8 99,8 Sahip Olmayanlar Maddi yetersizlik 1,8 1,7 5,5 5,3 1,2 0,9 0,1 0,1 Diğer 0,1 0,1 0,1 0,2 0,2 0,2 0,1 0,1 Bulaşık makinası Sahip Olanlar 32,7 37,5 4,4 5,8 21,8 28,6 60,3 65,5 Sahip Olmayanlar Maddi yetersizlik 48,1 47,2 83,3 83,4 57,7 54,3 17,6 18,2 Diğer 19,2 15,3 12,3 10,9 20,6 17,1 22,1 16,3 Otomobil Sahip Olanlar 30,0 31,6 10,4 13,0 24,4 27,0 47,3 47,3 Sahip Olmayanlar Maddi yetersizlik 57,6 58,1 84,3 82,3 64,9 64,2 34,4 37,3 Diğer 12,4 10,4 5,4 4,7 10,6 8,8 18,3 15,4 Gelirlerin referans dönemi, bir önceki takvim yılıdır. Kaynak: TÜİK, Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması, 2006-2009.

Sayfa 20 I.7 Hanehalkının Seçilmiş Yaşam Koşulları Göstergeleri 2009 yılında Türkiye genelinde eşdeğer hanehalkı yıllık kullanılabilir geliri medyan gelirin %60 ından az olan hanehalklarının %60,5 inin konuta mülkiyet şekli ev sahibi, %22,1 inin kiracı iken, bu oranlar aynı mülkiyet durumu için eşdeğer hanehalkı yıllık kullanılabilir geliri medyan gelirini %60-%120 si arasında olan hanehalkları için sırasıyla %55,4 ve %25,8 dir. Eşdeğer yıllık hanehalkı kullanılabilir geliri medyan gelirin %120 sinden fazla olan hanehalklarının %66,1 inin konuta mülkiyet şekli ev sahibi iken, %18,4 ünün ise kiracıdır. Eşdeğer hanehalkı yıllık kullanılabilir geliri medyan gelirin %60 ından az gelire sahip olan hanehalklarının %47,8 ine konut masrafları çok yük getirirken, medyan gelirin %60-%120 si arasında gelire sahip olan hanehalklarının %31,5 ine konut masrafları çok yük getirmekte ve medyan gelirin %120 sinden fazla gelire sahip olan hanehalklarının ise %16,4 üne konut masrafları çok yük getirmektedir. Eşdeğer hanehalkı yıllık kullanılabilir geliri medyan gelirin %60 ından az geliri olan hanehalklarının sadece %0,7 si evden uzakta bir haftalık tatil yapabilirken, %15,5 i iki günde bir tavuk veya balık yiyebilmekte, %43,4 ü evin ısınma ihtiyacını yeterince karşılayabilmekte, %32,1 i de yeni giysi satın alabilmektedir. Eşdeğer hanehalkı yıllık kullanılabilir geliri, medyan gelirin %60-%120 si arasında gelir elde eden hanehalklarının %4,8 i evden uzakta bir haftalık tatil yapabilmekte, %31,3 ü iki günce bir tavuk veya balık eti yiyebilmekte, %60,1 i evin ısınma ihtiyacını yeterince karşılayabilmekte ve %53,2 si de yeni giysi satın alabilmektedir. Eşdeğer hanehalkı yıllık kullanılabilir geliri, medyan gelirin %120 sinden fazla gelir elde eden hanehalklarının %27,2 si evden uzakta bir haftalık tatil yapabilmekte, %57,9 u iki günde bir tavuk veya balık eti yiyebilmekte, %75,8 i evin ısınma ihtiyacını yeterince karşılayabilmekte ve %73,7 si de yeni giysi satın alabilmektedir (Bkz, Tablo 8).

Sayfa 21 Tablo 8. Eşdeğer Hanehalkı Kullanılabilir Medyan Gelir Gruplarına göre Seçilmiş Yaşam Koşulları Göstergeleri Yaşam Koşulları Göstergeleri Gelir Grupları Toplam Gelir < Medyan Gelirin %60'ı Medyan Gelirin %60 Gelir Medyan Gelirin %120'si Gelir Medyan Gelirin %120'si Kurumsal Olmayan Nüfus (Bin kişi) Konuta Mülkiyet Durumu (%) 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 69 231 70 542 16 714 17 123 25 306 25 785 27 212 27 633 Ev sahibi 61,0 60,8 58,1 60,5 57,5 55,4 65,9 66,1 Kiracı 22,4 22,0 24,5 22,1 24,3 25,8 19,2 18,4 Lojman 1,1 1,2 0,1 0,1 1,3 1,4 1,6 1,9 Diğer 15,6 15,9 17,3 17,3 16,8 17,5 13,3 13,6 Konut ve çevre problemleri (%) Suç veya şiddet olayları ile yoğun bir Var 11,3 12,4 8,4 9,3 11,9 13,1 12,6 13,6 Yok 88,7 87,6 91,6 90,7 88,1 86,9 87,4 86,4 Konut masrafları (%) Çok yük getiriyor 25,4 29,6 42,5 47,8 28,1 31,5 12,3 16,4 Biraz yük getiriyor 60,6 58,9 49,8 47,3 61,9 59,8 66,1 65,4 Yük getirmiyor 14,0 11,5 7,6 4,9 10,0 8,8 21,7 18,2 Borç ve taksit ödemeleri (Konut alımı ve Çok yük getiriyor 25,0 29,3 27,4 32,9 27,4 30,9 21,3 25,7 Biraz yük getiriyor 29,0 26,8 19,8 15,0 28,7 27,3 34,8 33,6 Yük getirmiyor 3,7 3,2 0,8 0,8 2,7 2,3 6,4 5,6 Borç / Taksiti olmayanlar 42,4 40,7 52,0 51,2 41,2 39,6 37,5 35,1 İhtiyaçların karşılanma durumu (%) Evden uzakta bir haftalık tatili karşılama Karşılanabiliyor 11,2 12,6 0,8 0,7 3,7 4,8 24,5 27,2 Karşılanamıyor 88,8 87,4 99,2 99,3 96,3 95,2 75,5 72,8 İki günde bir et, tavuk yada balık içeren Yiyebiliyor 41,3 39,5 14,6 15,5 33,1 31,3 65,4 62,0 Yiyemiyor 58,7 60,5 85,4 84,5 66,9 68,7 34,6 38,0 Beklenmedik harcamaların karşılanma Karşılanabiliyor 28,9 37,5 8,1 13,9 22,5 31,2 47,6 57,9 Karşılanamıyor 71,1 62,5 91,9 86,1 77,5 68,8 52,4 42,1 Evin ısınma ihtiyacının yeterince Karşılanabiliyor 59,0 62,2 37,4 43,4 57,1 60,1 74,1 75,8 Karşılanamıyor 41,0 37,8 62,6 56,6 42,9 39,9 25,9 24,2 Yıpranmış ve eskimiş mobilyaların Yenilenebiliyor 17,4 17,9 2,9 3,8 10,5 11,0 32,6 33,1 Yenilenemiyor 82,6 82,1 97,1 96,2 89,5 89,0 67,4 66,9 Yeni giysiler alabilme durumu Alınabiliyor 54,5 56,1 30,1 32,1 51,4 53,2 72,4 73,7 Alınamıyor 45,5 43,9 69,9 67,9 48,6 46,8 27,6 26,3 Gelirlerin referans dönemi, bir önceki takvim yılıdır. Kaynak: TÜİK, 2008 ve 2009 Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması.

Sayfa 22 I.8 Eşdeğer Hanehalkı Kullanılabilir Gelirine göre Sıralı %10 luk Gruplar İtibarı ile Gelir Dağılımı 2009 yılında Türkiye de eşdeğer yıllık kullanılabilir gelirlerine göre ilk %10 luk grupta yer alan hanehalklarının ortalama geliri 1.949 TL, beşinci %10 luk gruptakilerin %6.490 TL ve son %10 luk gruptakilerin de 30.277 TL dir. Bu sonuca göre son %10 luk grupta yer alan hanehalklarının eşdeğer hanehalkı yıllık kullanılabilir geliri, ilk %10 luk gruptaki hanehalkı gelirinin 15,5 katı daha fazladır. İlk %10 ve son %10 luk gruptaki hanehalklarının medyan gelirleri sırasıyla 2.039 TL ve 23.883 TL dir. Toplam hanehalkı kullanılabilir gelirinin %2,1 ini ilk %10 luk gruptaki hanehalkları alırken, %3,5 ini ikinci %10 luk grup, %15,4 ünü dokuzuncu %10 luk grup ve %32,2 sini de son %10 luk grup almaktadır. Kentsel kesimde eşdeğer hanehalkı yıllık toplam kullanılabilir gelirin %2,3 ünü ilk %10 luk grup alırken, %31,9 unu son %10 luk grup almaktadır. Son %10 luk grubun oranı, ilk %10 luk grup oranından 14,1 kat daha yüksektir. İlk %10 luk grupta yer alan hanehalklarının ortalama eşdeğer hanehalkı yıllık geliri 2.429 TL, son %10 luk gruptaki hanehalklarının ise %34.288 TL dir. Kırsal kesimde de eşdeğer hanehalkı yıllık kullanılabilir toplam gelirinden son %10 luk gruptakiler %28,3 oranında pay almakta, ilk %10 luk gruptakiler %2,3 oranında pay almakta ve son %10 luk grubun oranı, ilk %10 luk grubun oranından 12,3 kat daha yüksektir. İlk %10 luk gruptaki hanehalklarının eşdeğer yıllık ortalama kullanılabilir geliri 1.4720 TL, son %10 luk gruptakilerin de 18.049 TL dir (Bkz, Tablo 9).

Tablo 9. Eşdeğer Hanehalkı Kullanılabilir Gelirine göre Sıralı %10'luk Gruplar İtibariyle Yıllık Eşdeger Hanehalkı Kullanılabilir Gelirlerin Dağılımı Yerleşim Değişken Yeri Toplam İlk % 10 İkinci % 10 Üçüncü % 10 Dördüncü % 10 Fert % 10'luk Grupları * Beşinci % 10 Altıncı % 10 Yedinci % 10 Sekizinci % 10 Dokuzuncu % 10 Son % 10 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 TÜRKİYE % 100,0 100,0 2,2 2,1 3,6 3,5 4,6 4,6 5,7 5,7 6,9 6,9 8,3 8,2 9,9 9,7 12,1 11,8 15,8 15,4 30,9 32,2 Ortalama (YTL) 8 372 9 396 1 852 1 949 3 003 3 285 3 890 4 300 4 795 5 362 5 782 6 490 6 912 7 678 8 247 9 118 10 122 11 052 13 239 14 465 25 879 30 277 Medyan (YTL) 6 328 7 044 1 923 2 039 3 010 3 300 3 875 4 300 4 784 5 345 5 773 6 501 6 917 7 669 8 229 9 108 10 049 10 967 13 098 14 266 20 791 23 883 KENT % 100,0 100,0 2,3 2,3 3,8 3,7 4,8 4,8 5,9 5,9 7,0 6,9 8,3 8,1 9,8 9,6 12,1 11,5 15,5 15,3 30,5 31,9 Ortalama (YTL) 9 542 10 738 2 222 2 429 3 609 3 992 4 632 5 137 5 620 6 286 6 714 7 425 7 877 8 728 9 354 10 278 11 495 12 382 14 808 16 443 29 100 34 288 Medyan (YTL) 7 265 8 050 2 333 2 544 3 618 4 000 4 648 5 144 5 629 6 270 6 693 7 435 7 859 8 712 9 336 10 243 11 479 12 309 14 585 16 209 22 958 27 063 KIR % 100,0 100,0 2,5 2,3 4,0 3,8 4,9 4,9 6,0 6,0 7,1 7,2 8,5 8,7 10,2 10,5 12,4 12,6 16,0 15,7 28,6 28,3 Ortalama (YTL) 5 952 6 369 1 514 1 470 2 342 2 431 2 929 3 133 3 547 3 801 4 247 4 576 5 038 5 545 6 053 6 702 7 359 7 971 9 493 10 031 17 011 18 049 Medyan (YTL) 4 589 5 016 1 554 1 526 2 355 2 452 2 922 3 152 3 550 3 789 4 273 4 565 5 048 5 540 6 026 6 693 7 317 7 917 9 418 9 898 14 181 15 115 Gelirin referans dönemi, bir önceki takvim yılıdır. (*): Fertler, kullanılabilir gelirlerine göre küçükten büyüğe doğru sıralanarak 10 gruba ayrıldığında; "İlk yüzde 10'luk grup" geliri en düşük olan grubu, "Son yüzde 10'luk grup" ise geliri en yüksek olan grubu tanımlamaktadır. Kaynak: TÜİK, Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması, 2006-2009.

Sayfa 24 I.9 Medyan Gelire göre Göreli Yoksulluk Oranları 2009 yılı için Türkiye de medyan gelirin değişik oranlarına göre oluşturulan göreli yoksulluk eşiği 3 esas alındığında yıllık medyan gelirin %40 ı 2.818 TL göreli yoksulluk eşiği olarak alındığında, yoksul fert oranı %10,6, yoksulluk riski de %25,6 dır. Yoksulluk riskinin 100 e yaklaşması yoksulluk riskinin arttığının, küçük olması ise azaldığının bir göstergesidir. Medyan gelirin %50 si esas alındığında yoksulluk eşiği Türkiye için yıllık 3.522 TL, yoksul fert oranı %17,1 ve yoksulluk riski de %28,0 dır. Medyan gelirin %60 ı göreli yoksulluk olarak esas alındığında yoksulluk eşiği yıllık değeri 4.227 TL olmakta, yoksul fert oranı %24,3 ve yoksulluk riski de %29,6 dır. Medyan gelirin %70 i göreli yoksulluk eşiği olarak kabul edildiğinde yoksulluk eşik değeri 4.931 TL dir ve yoksul fert oranı %31,1 ve yoksulluk riski de %32,4 tür. Bu sonuçlar göstermektedir ki medyan gelirin büyüyen oranları göreli yoksulluk sınırı olarak kabul edildiğinde, yoksul fert oranı ile yoksulluk riski doğru orantılı olarak artmaktadır. Medyan gelirin kentsel kesimde %40, %50, %60 ve %70 i göreli yoksulluk sınırı olarak kabul edildiğinde yoksulluk eşiği değerleri sırasıyla; 3.220 TL, 4.025 TL, 4.830 TL ve 5.635 TL olmakta ve yoksulluk riski de sırasıyla; %24,3, %25,5, %27,0 ve %29,8 olmaktadır. Yoksul fert oranı medyan gelirin %40 ının göreli yoksulluk sınırı alınması durumunda %9,1 iken, göreli yoksulluğun medyan gelirin %70 i alınması durumunda yoksul fert oranı %29,2 oranına ciddi bir yükselme eğilimi göstermektedir. Medyan gelirin kırsal kesimde %40, %50, %60 ve %70 i göreli yoksulluk sınırı olarak kabul edildiğinde yoksulluk eşiği değerleri sırasıyla; 2.006 TL, 2.508 TL, 3.009 TL ve 3.511 TL olmakta ve yoksulluk riski de sırasıyla; %25.9, %24.7, %27.0 ve %29,8 olmaktadır. Yoksul fert oranı medyan gelirin %40 ının göreli yoksulluk sınırı alınması durumunda %9.3 iken, göreli yoksulluğun medyan gelirin %70 i alınması durumunda yoksul fert oranı %30.9 oranına ciddi bir yükselme eğilimi göstermektedir. 3 Bireylerin, toplumun ortalama refah düzeyinin belli bir oranının altında olması durumudur. Toplumun genel düzeyine göre belli bir sınırın altında gelir ve harcamaya sahip olan birey veya hanehalkı göreli anlamda yoksul olarak tanımlanmaktadır. Refah ölçüsü olarak amaca göre tüketim veya gelir düzeyi seçilebilmektedir.

Sayfa 25 Bu sonuçlarda ilginç bir sonuçta kentsel ve kırsal kesimde medyan gelirin %70 nin göreli yoksulluk sınırı olarak kabul edildiği durumda yoksulluk riski %29,8 değeri ile aynı değerdedir (Bkz, Tablo 10). Tablo 10. Gelire Dayalı Göreli Yoksulluk Sınırlarına göre Yoksul Sayısı, Yoksulluk Oranı ve Yoksulluk Açığı Medyan Gelire göre Yoksul Sayısı- Yoksulluk Sınırı (YTL) Yoksulluk Oranı (%) Yoksulluk Açığı * (Bin Kişi) 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 TÜRKİYE Yoksulluk riski, % 40 2 531 2 818 7 021 7 485 10,1 10,6 23,7 25,6 Yoksulluk riski, % 50 3 164 3 522 11 580 12 097 16,7 17,1 25,6 28,0 Yoksulluk riski, % 60 3 797 4 227 16 714 17 123 24,1 24,3 27,9 29,6 Yoksulluk riski, % 70 4 430 4 931 21 358 21 938 30,9 31,1 31,3 32,4 KENT Yoksulluk riski, % 40 2 906 3 220 4 074 4 426 8,7 9,1 24,9 24,3 Yoksulluk riski, % 50 3 623 4 025 7 096 7 511 15,2 15,4 24,0 25,5 Yoksulluk riski, % 60 4 359 4 830 10 366 10 898 22,2 22,3 26,7 27,0 Yoksulluk riski, % 70 5 086 5 635 13 793 14 286 29,6 29,2 29,3 29,8 KIR Yoksulluk riski, % 40 1 836 2 006 1 763 2 014 7,8 9,3 21,7 25,9 Yoksulluk riski, % 50 2 295 2 508 3 198 3 488 14,2 16,1 23,9 24,7 Yoksulluk riski, % 60 2 754 3 009 4 976 4 994 22,0 23,1 24,8 27,0 Yoksulluk riski, % 70 3 213 3 511 6 726 6 695 29,8 30,9 27,4 29,8 Gelirlerin referans dönemi, bir önceki takvim yılıdır. Türkiye, kentsel ve kırsal yerler için ayrı ayrı yoksulluk sınırları hesaplandığından kent ve kır toplamı Türkiye sonuçlarını vermemektedir. Kaynak: TÜİK, Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması, 2006-2009. II. İstatistiki Bölgeler Bazında Gelir Dağılımı Sonuçları II.1 Eşdeğer Hanehalkı Kullanılabilir Gelirine göre Sıralı %20 lik Gruplar İtibariyle Sonuçlar 2009 yılında eşdeğer hanehalkı yıllık kullanılabilir gelirine göre hanehalklarının ortalama gelirleri İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (İBBS) Düzey-1 e göre analiz edildiğinde en yüksek ortalama geliri 12.795 TL ile İstanbul bölgesi alırken, bunu 11.501 TL ile Batı Anadolu bölgesi izlemekte ve üçüncü sırada ise 11.041 TL ile Doğu Marmara bölgesi gelmektedir. En düşük eşdeğer hanehalkı yıllık kullanılabilir gelirine sahip bölge ise 4.655 TL ile Güneydoğu Anadolu bölgesidir. %20 lik gruplar itibarı ile hanehalklarının eşdeğer yıllık toplam kullanılabilir gelirden aldığı paylar incelendiğinde İstanbul bölgesinde en yoksul %20 lik

Sayfa 26 grubun payı %7,3 iken, en zengin %20 lik grubun payı %44,8 dir. Batı Marmara bölgesinde en yoksul %20 lik grup toplam gelirden %7,1 oranında pay alırken, en zengin %20 lik grup ise %43,0 oranında pay almaktadır. En fakir %20 lik grubun toplam gelirden aldığı pay Ege bölgesinde %6,3, Doğu Marmara bölgesinde %7,8, Batı Anadolu bölgesinde %6,5, Akdeniz bölgesinde %7,1, Orta Anadolu bölgesinde %7,3, Batı Karadeniz bölgesinde %7,3, Doğu Karadeniz bölgesinde %6,8, Kuzeydoğu Anadolu bölgesinde %5,6, Ortadoğu Anadolu bölgesinde %6,8 ve Güneydoğu Anadolu bölgesinde %6,7 dir. En zengin %20 lik grubun toplam gelirden aldığı pay yine bölgeler düzeyinde irdelendiğinde İstanbul bölgesinde %44,8, Batı Marmara bölgesinde %43,0, Ege bölgesinde %45,3, Doğu Marmara bölgesinde %44,8, Batı Anadolu bölgesinde %47,6, Akdeniz bölgesinde 47,4, Orta Anadolu bölgesinde %46,6, Batı Karadeniz bölgesinde %45,3, Doğu Karadeniz bölgesinde 43,5, Kuzeydoğu Anadolu bölgesinde %46,8, Ortadoğu Anadolu bölgesinde %48,5 ve Güneydoğu Anadolu bölgesinde de %47,7 oranlarında pay almaktadır. Gelir dağılımının adil dağılımına yönelik en önemli göstergelerinden birisi olan Gini katsayısı en yüksek değerini 0,415 değeri ile Ortadoğu Anadolu bölgesinde almaktadır. Bunu 0,411 değeri ile Güneydoğu Anadolu bölgesi, 0,408 değeri ile Batı Anadolu bölgesi, 0,407 değeri ile Kuzeydoğu Anadolu bölgesi, 0,403 değeri ile Akdeniz bölgesi, 0,395 değeri ile Orta Anadolu bölgesi, 0,382 değeri ile Batı Karadeniz bölgesi takip etmektedir. Gini katsayısı değerlerine göre diğer bölge düzeyinde daha adil gelir dağılımının olduğu bölgeler ise sırasıyla %0,359 değeri ile Doğu Karadeniz bölgesi ilk sırada gelirken bunu 0,361 değeri ile Batı Marmara bölgesi, 0,363 değeri ile İstanbul bölgesi, 0,368 değeri ile Doğu Marmara bölgesi, 0,381 değeri ile Ege bölgesi izlemektedir (Bkz; Tablo 11, Grafik 2).

Sayfa 27 Tablo 11. Eşdeğer Hanehalkı Kullanılabilir Gelirine göre Sıralı %20'lik Gruplar İtibariyle Yıllık Eşdeğer Hanehalkı Kullanılabilir Gelirlerinin Dağılımı Yerleşim Değişken Yeri ve %20'lik Fert Grupları Toplam İBBS-Düzey 1 İlk % 20 (*) İkinci %20 Üçüncü %20 Dördüncü %20 Son %20 (*) P80/P20 Gini Katsayısı 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 2008 2009 TR1 İstanbul Yüzde 100,0 100,0 7,3 7,6 11,8 11,7 15,6 15,5 21,3 20,5 44,0 44,8 Ortalama (YTL) 11 881 12 795 4 351 4 834 6 945 7 509 9 242 9 892 12 733 13 102 26 185 28 692 6,0 5,9 0,362 0,363 Medyan (YTL) 9 148 9 844 4 652 5 042 6 924 7 536 9 192 9 853 12 646 12 906 20 829 22 881 TR2 Batı Marmara Yüzde 100,0 100,0 7,1 6,7 12,5 11,6 17,0 16,1 23,0 22,6 40,4 43,0 Ortalama (YTL) 8 064 9 093 2 871 3 041 5 016 5 244 6 853 7 339 9 298 10 284 16 305 19 563 5,7 6,4 0,331 0,361 Medyan (YTL) 6 738 7 255 3 000 3 185 4 999 5 275 6 750 7 255 9 164 10 170 14 247 16 425 TR3 Ege Yüzde 100,0 100,0 6,3 6,7 10,8 11,1 15,6 15,4 22,1 21,6 45,2 45,3 Ortalama (YTL) 9 130 10 594 2 892 3 525 4 901 5 872 7 108 8 145 10 136 11 390 20 625 24 128 7,1 6,8 0,387 0,381 Medyan (YTL) 7 080 8 089 3 042 3 727 4 911 5 878 7 111 8 098 10 034 11 235 16 278 19 946 TR4 Doğu Marmara Yüzde 100,0 100,0 7,8 7,3 12,0 11,8 16,3 15,7 22,8 20,5 41,2 44,8 Ortalama (YTL) 9 852 11 041 3 834 3 997 5 890 6 522 8 014 8 570 11 172 11 391 20 388 24 847 5,3 6,2 0,335 0,368 Medyan (YTL) 7 983 8 596 4 083 4 138 5 867 6 552 7 983 8 614 11 068 11 098 17 192 19 229 TR5 Batı Anadolu Yüzde 100,0 100,0 6,5 6,2 10,8 10,2 14,7 14,6 20,6 21,3 47,5 47,6 Ortalama (YTL) 9 798 11 501 3 171 3 567 5 295 5 873 7 186 8 376 10 103 12 318 23 254 27 396 7,3 7,7 0,402 0,408 Medyan (YTL) 7 191 8 206 3 342 3 670 5 310 5 901 7 203 8 209 9 807 12 115 17 462 21 882 TR6 Akdeniz Yüzde 100,0 100,0 7,1 6,6 11,0 10,6 14,8 14,7 20,6 20,8 46,5 47,4 Ortalama (YTL) 7 075 8 305 2 510 2 722 3 881 4 371 5 252 6 117 7 280 8 671 16 470 19 681 6,6 7,2 0,387 0,403 Medyan (YTL) 5 194 6 055 2 589 2 879 3 850 4 373 5 194 6 080 7 248 8 528 13 156 14 600 TR7 Orta Anadolu Yüzde 100,0 100,0 7,3 6,9 11,9 10,7 16,5 15,0 23,5 20,8 40,9 46,6 Ortalama (YTL) 6 825 8 156 2 486 2 769 4 046 4 401 5 635 6 099 7 976 8 539 14 026 19 023 5,6 6,8 0,339 0,395 Medyan (YTL) 5 733 6 152 2 639 2 914 4 080 4 320 5 733 6 152 7 997 8 520 12 409 13 750 TR8 Batı Karadeniz Yüzde 100,0 100,0 7,3 6,5 11,5 11,5 16,0 15,8 21,0 21,0 44,2 45,3 Ortalama (YTL) 6 969 7 974 2 520 2 580 4 001 4 561 5 570 6 272 7 353 8 418 15 453 18 036 6,1 7,0 0,366 0,382 Medyan (YTL) 5 590 6 271 2 641 2 480 4 000 4 509 5 630 6 290 7 316 8 232 11 807 13 708 TR9 Doğu Karadeniz Yüzde 100,0 100,0 6,8 7,0 11,4 12,0 15,9 16,0 22,5 21,4 43,4 43,5 Ortalama (YTL) 8 322 8 892 2 828 3 090 4 765 5 382 6 618 7 100 9 365 9 559 18 045 19 376 6,4 6,2 0,365 0,359 Medyan (YTL) 6 636 7 000 2 878 3 305 4 829 5 328 6 636 7 000 9 321 9 631 14 566 15 770 TRA Kuzeydoğu Anadolu Yüzde 100,0 100,0 5,6 6,0 9,5 10,1 14,4 14,8 21,0 22,4 49,5 46,8 Ortalama (YTL) 6 150 5 941 1 716 1 770 2 889 3 009 4 421 4 378 6 544 6 656 15 259 13 895 8,8 7,8 0,436 0,407 Medyan (YTL) 4 378 4 371 1 761 1 831 2 908 3 010 4 438 4 371 6 555 6 643 11 555 11 080 TRB Ortadoğu Anadolu Yüzde 100,0 100,0 6,8 6,5 10,5 10,4 13,9 14,2 20,8 20,4 48,0 48,5 Ortalama (YTL) 5 301 5 465 1 798 1 762 2 769 2 824 3 709 3 848 5 500 5 684 12 819 13 265 7,0 7,5 0,405 0,415 Medyan (YTL) 3 677 3 825 1 882 1 878 2 741 2 831 3 689 3 850 5 404 5 489 10 283 9 919 TRC Güneydoğu Anadolu Yüzde 100,0 100,0 6,7 6,0 10,8 10,5 14,9 14,6 20,7 21,3 47,0 47,7 Ortalama (YTL) 4 193 4 655 1 387 1 400 2 263 2 430 3 117 3 409 4 354 4 939 9 856 11 119 7,1 7,9 0,395 0,411 Medyan (YTL) 3 100 3 402 1 430 1 466 2 258 2 409 3 100 3 410 4 273 4 867 8 295 8 524 Gelirlerin referans dönemi, bir önceki takvim yılıdır. (*): Fertler eşdeğer hanehalkı kullanılabilir gelirlerine göre küçükten büyüğe doğru sıralanarak 5 gruba ayrıldığında; "İlk yüzde 20'lik grup" geliri en düşük olan grubu, "Son yüzde 20'lik grup" ise geliri en yüksek olan grubu tanımlamaktadır. Kaynak: TÜİK, 2008 ve 2009 Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması.

Sayfa 28 Grafik 2. İBBS Düzey-1 e göre Gini Katsayıları II.2 Bölgesel Medyan Gelir Esaslı Göreli Yoksulluk Oranları 2009 yılında eşdeğer hanehalkı yıllık medyan kullanılabilir gelirin İBBS Düzey-1 e göre her bölge düzeyinde %50 ve %60 ının göreli yoksulluk eşiği olarak kabul edilmesi durumunda yoksulluk oranları ve riskleri analiz edildiğinde:

Sayfa 29 Medyan gelirin %50 sinin göreli yoksulluk eşiği olarak kabul edilmesi durumunda yoksulluk eşiği en yüksek değerini 4.922 TL ile İstanbul bölgesinde, en düşük değerini de 1.701 TL ile Güneydoğu Anadolu bölgesinde almaktadır. Buna karşın yoksul fert oranları analiz edildiğinde yoksul fert oranı İstanbul bölgesinde %9,5 iken, Güneydoğu Anadolu bölgesinde %13,7 dir. Yoksul fert oranının en yüksek değerine ulaştığı bölge %14,9 oranı ile Kuzeydoğu Anadolu bölgesi, en düşük oranına sahip olduğu bölge de %9,5 oranı ile İstanbul bölgesidir. Medyan gelirin %60 ının göreli yoksulluk eşiği olarak esas alınması durumunda, yoksulluk eşiği en yüksek değerine yine 5.907 TL ile İstanbul bölgesinde, en düşük değerine de 2.041 TL ile Güneydoğu Anadolu bölgesinde sahiptir. Yoksul fert oranının en yüksek olduğu bölge %23,3 oranı ile Kuzeydoğu Anadolu bölgesi iken, en düşük olduğu bölge de %14,9 oranı ile İstanbul bölgesidir. Yoksulluk eşik değerinin en yüksek olduğu İstanbul bölgesi, yoksul fert oranının en düşük olduğu bölgedir (Bkz; Tablo 12, Grafik 3). II.3 Türkiye Bazında Medyan Gelir Esaslı Göreli Yoksulluk Oranları 2009 yılında eşdeğer hanehalkı yıllık medyan kullanılabilir gelirin Türkiye bazında %50 ve %60 ının göreli yoksulluk eşiği olarak kabul edilmesi durumunda yoksulluk oranları ve riskleri analiz edildiğinde: Medyan gelirin %50 sinin göreli yoksulluk eşiği olarak kabul edilmesi durumunda yoksulluk eşiği 3.498 TL olmakta ve Türkiye toplamı içinde yoksulluk oranlarında ilk sırayı %30,3 ile Güneydoğu Bölgesi almakta, bunu %13,8 oranı ile Akdeniz bölgesi izlemekte, %13,6 oranı ile de Ortadoğu Anadolu bölgesi üçüncü sırada takip etmektedir. Yoksulluk oranı en düşük olan bölge ise %2,3 oranı ile Doğu Karadeniz bölgesidir. Medyan gelirin %60 ının göreli yoksulluk eşiği olarak kabul edilmesi durumunda yoksulluk eşiği 4.197 TL olmaktadır. Toplam yoksulluk oranında yine %26,7 oranı ile Güneydoğu Anadolu bölgesi ilk sırayı alırken, bunu %14,3 oranı ile Akdeniz bölgesi izlemekte ve %11,4 oranı ile de Ortadoğu Anadolu bölgesi takip etmektedir. Medyan gelirin %60 ının yoksulluk eşiği kabul edildiği yaklaşımda yoksulluk oranının en düşük olduğu bölge %2,4 oranı ile yine Doğu Karadeniz Bölgesidir (Bkz; Tablo 13, Grafik 4).

Sayfa 30 Tablo 12. Gelire Dayalı Bölgesel Göreli Yoksulluk Sınırlarına göre Yoksulluk Oranı İBBS Düzey-1 Yoksul Sayısı Yoksulluk Sınırı (YTL) (Bin Kişi) Yoksulluk Oranı (%) TR1 İstanbul TR2 Batı Marmara TR3 Ege TR4 Doğu Marmara TR5 Batı Anadolu TR6 Akdeniz TR7 Orta Anadolu TR8 Batı Karadeniz TR9 Doğu Karadeniz 2008 2009 2008 2009 2008 2009 Yoksulluk riski, % 50 4 574 4 922 1 224 1 199 9,9 9,5 Yoksulluk riski, % 60 5 489 5 907 2 165 1 875 17,4 14,9 Yoksulluk riski, % 50 3 369 3 628 380 437 12,9 14,3 Yoksulluk riski, % 60 4 043 4 353 582 648 19,7 21,2 Yoksulluk riski, % 50 3 540 4 044 1 426 1 254 15,7 13,6 Yoksulluk riski, % 60 4 238 4 853 2 031 1 875 22,3 20,4 Yoksulluk riski, % 50 3 992 4 298 598 709 9,5 10,8 Yoksulluk riski, % 60 4 790 5 158 1 105 1 190 17,5 18,1 Yoksulluk riski, % 50 3 596 4 103 828 893 12,7 13,5 Yoksulluk riski, % 60 4 315 4 924 1 231 1 388 18,9 20,9 Yoksulluk riski, % 50 2 597 3 027 875 1 051 10,0 11,8 Yoksulluk riski, % 60 3 117 3 633 1 431 1 860 16,4 20,8 Yoksulluk riski, % 50 2 867 3 076 472 435 12,7 11,8 Yoksulluk riski, % 60 3 440 3 691 735 729 19,8 19,8 Yoksulluk riski, % 50 2 795 3 135 524 621 11,9 14,1 Yoksulluk riski, % 60 3 354 3 762 844 875 19,2 19,8 Yoksulluk riski, % 50 3 318 3 500 338 275 13,7 11,1 Yoksulluk riski, % 60 3 981 4 200 506 422 20,6 17,0 TRA Kuzeydoğu Anadolu Yoksulluk riski, % 50 2 189 2 186 379 314 17,7 14,9 Yoksulluk riski, % 60 2 627 2 623 558 490 26,1 23,3 TRB Ortadoğu Anadolu Yoksulluk riski, % 50 1 838 1 912 323 387 9,3 10,9 Yoksulluk riski, % 60 2 206 2 295 608 662 17,6 18,6 TRC Güneydoğu Anadolu Yoksulluk riski, % 50 1 550 1 701 895 999 12,7 13,7 Yoksulluk riski, % 60 1 860 2 041 1 387 1 548 19,7 21,2 Gelirlerin referans dönemi, bir önceki takvim yılıdır. Her bölge için eşdeğer hanehalkı kullanılabilir gelirin medyan değeri kullanılarak, ayrı ayrı yoksulluk sınırı hesaplanmıştır. Kaynak: TÜİK, 2008 ve 2009 Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması.

Sayfa 31 Grafik 3. Bölgesel Medyan Gelirin %50 sinin Göreli Yoksulluk Eşiği Olması Durumunda Yoksulluk Eşik Değerleri

Sayfa 32 Tablo 13. Gelire Dayalı Türkiye Bazlı Göreli Yoksulluk Sınırına göre Bölgesel Yoksul Sayıları ve Yoksulluk Oranı İBBS Düzey-1 Değişken Yoksulluk Sınırı Yoksul Sayısı (Bin Kişi) Yoksulluk Oranı 2008 2009 2008 2009 2008 2009 Toplam Yoksulluk riski, % 50 3 146 3 498 11 123 11 891 100,0 100,0 Yoksulluk riski, % 60 3 775 4 197 16 381 16 806 100,0 100,0 TR1 İstanbul Yoksulluk riski, % 50 3 146 3 498 393 406 3,5 3,4 Yoksulluk riski, % 60 3 775 4 197 719 694 4,4 4,1 TR2 Batı Marmara Yoksulluk riski, % 50 3 146 3 498 343 394 3,1 3,3 Yoksulluk riski, % 60 3 775 4 197 552 606 3,4 3,6 TR3 Ege Yoksulluk riski, % 50 3 146 3 498 1 041 741 9,4 6,2 Yoksulluk riski, % 60 3 775 4 197 1 616 1 357 9,9 8,1 TR4 Doğu Marmara Yoksulluk riski, % 50 3 146 3 498 310 433 2,8 3,6 Yoksulluk riski, % 60 3 775 4 197 568 716 3,5 4,3 TR5 Batı Anadolu Yoksulluk riski, % 50 3 146 3 498 586 561 5,3 4,7 Yoksulluk riski, % 60 3 775 4 197 1 002 1 011 6,1 6,0 TR6 Akdeniz Yoksulluk riski, % 50 3 146 3 498 1 444 1 639 13,0 13,8 Yoksulluk riski, % 60 3 775 4 197 2 473 2 401 15,1 14,3 TR7 Orta Anadolu Yoksulluk riski, % 50 3 146 3 498 604 650 5,4 5,5 Yoksulluk riski, % 60 3 775 4 197 892 1 006 5,4 6,0 TR8 Batı Karadeniz Yoksulluk riski, % 50 3 146 3 498 740 765 6,6 6,4 Yoksulluk riski, % 60 3 775 4 197 1 206 1 189 7,4 7,1 TR9 Doğu Karadeniz Yoksulluk riski, % 50 3 146 3 498 285 275 2,6 2,3 Yoksulluk riski, % 60 3 775 4 197 429 408 2,6 2,4 TRA Kuzeydoğu Anadolu Yoksulluk riski, % 50 3 146 3 498 726 810 6,5 6,8 Yoksulluk riski, % 60 3 775 4 197 935 1 018 5,7 6,1 TRB Ortadoğu Anadolu Yoksulluk riski, % 50 3 146 3 498 1 276 1 615 11,5 13,6 Yoksulluk riski, % 60 3 775 4 197 1 735 1 918 10,6 11,4 TRC Güneydoğu Anadolu Yoksulluk riski, % 50 3 146 3 498 3 376 3 601 30,4 30,3 Yoksulluk riski, % 60 3 775 4 197 4 255 4 480 26,0 26,7 Gelirlerin referans dönemi, bir önceki takvim yılıdır. Bölge yoksulluk oranları, Türkiye için bulunan yoksulluk sınırına göre hesaplanmıştır. Kaynak: TÜİK, Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması, 2006-2009.

Sayfa 33 Grafik 4. Türkiye Medyan Gelirinin %50 sinin Göreli Yoksulluk Eşiği Olması Durumunda Fert Yoksulluk Oranı Bu konuyla ilgili bir sonraki haber bülteninin yayımlama tarihini www.tobb.org.tr adresinde YAYINLAR başlığı altında, Takvimden görebilirsiniz.