Çalışma hayatı Bireyin sahip olduğu iş; Onun toplumsal konumunu, doyum düzeyini, ailesine sağladığı olanakları ve yaşamdan aldığı zevki belirler. İş yaşamı, insanların yalnızca çalıştıkları zaman dilimi içerisine sıkıştırılamaz, tüm yaşamın her alanına yayılan bir öneme sahiptir

İş sağlığı Tüm mesleklerde çalışanların fizik, ruhsal ve sosyal tam iyilik durumlarının takviyesi ve en üst düzeyde sürdürülmesi İş koşulları ve kullanılan zararlı maddeler nedeniyle, çalışanların sağlığına gelebilecek zararların önlenmesi Çalışanın fizyolojik ve psikolojik niteliklerine uygun yerlere yerleştirilmesi İşin insana, insanın işe uyumunun esas alınması

İş sağlığı Çalışma, bir sonuç elde etmek için gösterilen çabadır. Çalışma fiziksel, kimyasal,psikolojik, sosyal ve ekonomik pek çok niteliği ile insan sağlığını etkiler.

Çalışma hayatı Çalışanlar iş yaşamı boyunca sayısız tıbbi, sosyal ve psikolojik sorunlarla yüz yüzedir. İnsanın işi, aktivitesi ve işine özgü çevre etmenleri ve bunların kişiye olan fizik, kimyasal ve psikolojik etkileri ile; 1. Meslek hastalıkları 2. İş kazaları 3. Yorgunluk 4. Erken ihtiyarlama görülebilir

İş çevreleri I. Fizik çevre: (Etmenleri) Gürültü, ısı, ışık, titreşim,basınç... II. Kimyasal çevre: (Etmenleri) Madenler, solventler, gazlar, asit ve alkaliler, tozlar,pestisitler... III. Biyolojik çevre: (Etmenleri) Mikroorganizmalar. IV. Psikososyal çevre: (Etmenleri) Stresin neden olduğu hastalıklar, yönetimi ve başa çıkma yöntemleri, liderlik, motivasyon, iş doyumu, çalışma saatleri, vardiya, terfi sistemleri, ücret, plato durumu, sosyal güvenlik, zaman baskısı, davranışsal farklılıklar

PSİKOSOSYAL RİSK ETMENLERİ 1. Biyolojik 2. Biyomekanik 3. Kimyasal 4. Fiziksel 5. Psikososyal

PSİKOSOSYAL RİSK ETMENLERİ Fiziksel Tehlikeler Psikososyal Tehlikeler Doğrudan Yol Dolaylı Yol / Stres İşçi Fiziksel Etkiler (Sağlık Sorunlar) Psikososyal Etkiler (Sağlık Sorunlar)

Psikososyal Risk Etmenleri ILO, psikososyal etmenleri, «iş doyumu, iş örgütlenmesi ve yönetimi, çevresel ve örgütsel koşullar ile işçilerin uzmanlığı ve gereksinimleri arasındaki etkileşimler» bağlamında tanımlamıştır

Psikososyal risk etmenleri 1. Yapılan işin gerekleri; İşçinin bilgi, beceri ve ihtiyaçlarıyla çatıştığında (nicel aşırı yük, nitel düşük yük) Toplam İş Yükü / İşin Güçlük Derecesi 2. İşçinin işi üzerindeki denetimi ve işi ile ilgili sosyal destek yetersizliği söz konusu olduğunda, Ortaya çıkan psikososyal riskler stres yapıcı özellik kazanır ve sağlığı etkilemeye başlar. «Psikososyal riskler (tehlikeler) sağlığı doğrudan ya da stres aracılığı ile dolaylı olarak etkiler»

Psikososyal risk etmenleri

İŞİN YAPILDIĞI KOŞULLAR VE İŞ ÇEVRESİ 1. Örgütsel Kültür ve İşlev (tehdit-çatışma) 2. Örgütsel Rol Rol belirsizliği (işteki rolün belirsizliği) Rol çatışması (değerlerin-rollerin çatışması) Rol yetersizliği (yetenek-eğitiminden..) Kişilerle ilgili sorumluluk artışı 3. Kariyer Gelişimi İş güvensizliği ve düşük ücret Statü uyuşmazlığı 4. Karar Serbestisi/Karara Katılım/Denetim 5. İşte Kişiler Arası İlişkiler İşte şiddet (mobbing) Yıldırma uygulamaları 6. İş-Ev Çatışması İş-Aile çatışması Boş zaman yetersizliği sendromu Değişim

İŞİN İÇERİĞİ 1. İş Çevresi ve Techizat Güvenirlilik ve uygunluk, Ulaşılabilirlik Bakım ve onarım 2. Görev Tasarımı Yarı vasıflı-vasıfsız çalışma Belirsizlik (Geri dönüş yok-ne işe yarar) 3. İş Yükü ve İş Hızının Artması İş yükünün artması İşi hızı ve zaman darlığı Tek düze (monoton) çalışma 4. Çalışma Saatleri Vardiyalı çalışma (gece çalışma) Uzun-kesintisiz çalışma süreleri

Stres Stres kavramını ilk kez ortaya atan Hans Selye stresi, organizmanın her türlü değişmeye yaygın tepkisi olarak tanımlamıştır. Genel olarak benimsenen bu tanıma göre stres, memnuniyet verici olup olmadığına bakılmaksızın, her türlü isteme bedenin uyum sağlamak için gösterdiği yaygın tepkisidir.

İşyerlerinde Stres Kaynakları

İş Stresinin Neden ve Sonuçları

İŞKOLUNA GÖRE STRES DERECESİ Yüksek Stres Düzeyli Meslekler Meslek Grubu Ölçüm Aralığı Madenci 8.3 Polis memuru 7.7 Gardiyan, İnşaat işçisi, Pilot, Gazeteci 7.5 Reklam yöneticisi, Diş hekimi 7.3 Aktör 7.2 Doktor, Radyo-TV çalışanı 6.8 Hemşire, Film yapım ekibi 6.5 Ambulans personeli, Müzisyen, İtfaiye personeli 6.3 Öğretmen 6.2 Sosyal işçi, Personel müdürü 6.0

Çalışma hayatında stres nedenleri İş yükü işin temposu Fazla veya çok az iş yükü Belirli saate yetiştirme zorunluğu Monoton çalışma: montaj, hizmet, İşin kapsamı İşin gerektirdiği bilgi ve beceriye sahip olmama Çalışma saatleri; gece çalışma, değişen saatler Karar mekanizmalarına katılmama İşte yükselme olanakları Ücret politikası; düşük ücret, geç ödeme

Risk altındakiler Genç işçiler Yaşlı işçiler Kadın işçiler Göçmen işçiler Azınlık grupları çalışanları Gezici-geçici işçiler Bu gruplara yönelik psikolojik taciz / ayrımcılık yaygın.. En çok (%12-14) otel-restoran, eğitim-sağlık, transport, iletişim En az (%8 dolayı) tarım-balıkçılık, imalat işleri

AB 15 Ülkede 2000 yılı 160 milyon çalışan %56 aşırı hızlı çalışma %60 belirli saate yetiştirme zorunluğu %40 monoton çalışma %35 iş üzerinde kontrol yetkisi olmaması %33 stres %28 sırt-bel ağrısı %23 omuz-boyun ağrısı %23 yorgunluk %15 baş ağrısı Yakınmalar:

Bazı ülkeler Almanya: iş yükü son yıllarda arttı %98 çok uzun süre çalışıyorum %85 İspanya: işim çok stresli %32 Avusturya: işim çok stresli %35 Danimarka: ruhsal çöküntü içindeyim %8 İngiltere: çok / aşırı stresliyim %20 İsveç: saate karşı yarışıyorum %90 öğle yemeği yiyemiyorum %40

İş yerinde şiddet

İş yerinde şiddet Ankara da 179 sağlık sektörü çalışanı (doktor, diş hek., hemşire, lab. teknisyeni) Amaç: sağlık hizmetlerinde çalışanların işyerlerinde karşılaştıkları şiddetin sıklık ve tipini ortaya çıkarmak Hasta ve yakınları tarafından şiddet: Sözlü şiddet: %96 Fiziksel şiddet: %33 Cinsel şiddet: %9 Ankara da birinci basamak sağlık hizmetlerinde çalışan profesyoneller arasında şiddet sıklığı, AN Yildiz, N Bilir

şyerlerinde Psikolojik Tacizin (Mobbing) Önlenmesi. İ GENELGE 2011/2, 19 Mart 2011 CUMARTESİ, Resmî Gazete Sayı : 27879, Başbakanlıktan Kamu kurum ve kuruluşları ile özel sektör işyerlerinde gerçekleşen psikolojik taciz, çalışanların itibarını ve onurunu zedelemekte, verimliliğini azaltmakta ve sağlığını kaybetmesine neden olarak çalışma hayatını olumsuz etkilemektedir. Kasıtlı ve sistematik olarak belirli bir süre çalışanın aşağılanması, küçümsenmesi, dışlanması, kişiliğinin ve saygınlığının zedelenmesi, kötü muameleye tabi tutulması, yıldırılması ve benzeri şekillerde ortaya çıkan psikolojik tacizin önlenmesi gerek iş sağlığı ve güvenliği gerekse çalışma barışının geliştirilmesi açısından çok önemlidir. Bu doğrultuda, çalışanların psikolojik tacizden korunması amacıyla aşağıdaki tedbirlerin alınması uygun görülmüştür.

İşyerlerinde Psikolojik Tacizin (Mobbing) Önlenmesi. GENELGE 2011/2, 19 Mart 2011 CUMARTESİ, Resmî Gazete Sayı : 27879, Başbakanlıktan 1.İşyerinde psikolojik tacizle mücadele öncelikle işverenin sorumluluğunda olup işverenler çalışanların tacize maruz kalmamaları için gerekli bütün önlemleri alacaktır. 2. Bütün çalışanlar psikolojik taciz olarak değerlendirilebilecek her türlü eylem ve davranışlardan uzak duracaklardır. 3. Toplu iş sözleşmelerine işyerinde psikolojik taciz vakalarının yaşanmaması için önleyici nitelikte hükümler konulmasına özen gösterilecektir. 4. Psikolojik tacizle mücadeleyi güçlendirmek üzere Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi, ALO 170 üzerinden psikologlar vasıtasıyla çalışanlara yardım ve destek sağlanacaktır. 5. Çalışanların uğradığı psikolojik taciz olaylarını izlemek, değerlendirmek ve önleyici politikalar üretmek üzere Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde Devlet Personel Başkanlığı, sivil toplum kuruluşları ve ilgili tarafların katılımıyla "Psikolojik Tacizle Mücadele Kurulu" kurulacaktır.

İşyerlerinde Psikolojik Tacizin (Mobbing) Önlenmesi. GENELGE 2011/2, 19 Mart 2011 CUMARTESİ, Resmî Gazete Sayı : 27879, Başbakanlıktan 6. Denetim elemanları, psikolojik taciz şikâyetlerini titizlikle inceleyip en kısa sürede sonuçlandıracaktır. 7. Psikolojik taciz iddialarıyla ilgili yürütülen iş ve işlemlerde kişilerin özel yaşamlarının korunmasına azami özen gösterilecektir. 8. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Devlet Personel Başkanlığı ve sosyal taraflar, işyerlerinde psikolojik tacize yönelik farkındalık yaratmak amacıyla eğitim ve bilgilendirme toplantıları ile seminerler düzenleyeceklerdir.

İş Stresi Stres, işyerlerinde kas-iskelet sistemi hastalıklarından sonra en sık rastlanan ikinci sağlık sorunudur İş stresi iyilik halini ve üretim kapasitesini etkileyebilir ve ilginç olarak zamanla iş stresiyle baş etme yeterliğini geliştirebilir

Kronik stres Psikososyal sorunlar Konsantrasyon güçlüğü Huzursuzluk Karar vermede güçlük Uyku bozukluğu Sağlık sorunları Anksiyete Depresyon Diğer: kalp krizi, hipertansiyon, ülser, baş-boyun ağrısı Sonuçları: absentizm, dışlanma, verimlilik azalması, sık iş değişitirme, işsizlik kısır döngü

STRESİN FİZİKSEL SONUÇLARI 1. Kalp-dolaşım sistemi, 2. Sindirim sistemi, 3. Kas-iskelet sistemi 4. Bağışıklık sistemi İş stresi kalp dolaşım sistemi hastalıklarının oluşumuna neden olur. Bu etki, strese bağlı hormonal değişikliklerle veya stresle birlikte artış gösteren sigara ve içki içme, aşırı ve kötü beslenme gibi sağlıksız davranışlar sonucunda ortaya çıkmaktadır.

Davranışsal Etkileri İş stresiyle sigara, çay, kahve tüketiminin artması, yeme ve içmenin artması veya azalması, madde bağımlılığı, uyku bozuklukları, işe devamsızlıkta artış.

Akıl Sağlığı Etkileri Kısa dönemde Duygudurum-Duygulanım Değişikliği Davranış Değişiklikleri Fizyolojik Yanıtlar Uzun dönemde Tükenme Sendromu Travma Sonrası Stres Bozukluğu Psikozlar Bilişsel Bozukluklar Madde Kötüye Kullanımı

Psikolojik sorunlar MSS ni tutan pek çok kimyasal madde bazı mental bozuklukları tetikleyebilir. Cıva, kurşun, karbonmonoksit, klorlu çözücüler, iyonizan ışınlar, yükseklik, derinlik, bakteri ve virüsler gibi etmenlerin yol açtığı akut ya da kronik ensefalopatiler genellikle geri döner. Örneğin; «Şapka sanayiinde cıvanın işçilerde psikoza neden olduğu saptanmış ve çılgın şapkacı psikozu olarak isimlendirilmiştir.»

Nevrozlar Telefon santrallerinde, yazı, hesap makinesi ve bilgisayarla çalışanlarda tanımlanmış olan iş nevrozları Uyku bozuklukları Mizaç bozuklukları Genel-yaygın sinirsel yorgunluk sendromu Mesleki lapsuslar (hatalar)

Depresyon İşin sürdürülebilmesi için isteğin bastırılması ve sıkıntıya direnilmesi sıklıkla depresyona yol açar. Depresyon iş ile ilişkili en önemli akıl sağlığı sorunudur. İşe bağlı psikososyal risk etmenlerinin pek çoğu depresyona yol açabilir. Benin, değersizleşmesi, toplumsal ilişkilerden ve çoğu etkinlikten zevk almama akut depresyon öncesi durumu tanımlayan, tıbbi muayeneyi, ilaç kullanımını gerektiren ve işten kalmaya yol açan genel bulgulardır.

Anksiyete Aşırı iş yükü, hızlı tempo, son teslim tarihi baskısı, işçinin işini denetleyememesi ile işçinin kalıtımsal, gelişimsel ve kişilik yapısı etkileşerek sorun ortaya çıkarır. İşten çıkarma ya da söylentileri, küresel rekabet, yeniden yapılanma gibi kurumsal etmenler işçinin sürekli bir işi olacağı duygusunu erozyona uğratarak işe bağlı anksiyeteye katkıda bulunur. İşçilerin iş üzerindeki denetimlerini ve karar verme yetkilerini arttıran daha yatay bir yapılanma, işe bağlı anksiyete bozukluklarının önlenmesi ve işçinin iyilik halinin geliştirilmesinde yaşamsal öneme sahiptir.

Post travmatik stres bozukluğu Kişinin gündelik yaşamı için olağan dışı sayılan, kişiyi ezen beklenmedik ve genellikle yaşamı tehdit eden bir yaralanmayla ya da ölümle sonuçlanmış, sıklıkla şiddet de içeren ve kişide korku, dehşet ve çaresizlik yaratan bir olay (iş kazası, saldırı, vb) yaşadığında ya da o olaya tanık olduğunda veya bu olay sonrasında, donup kalma, psikolojik ve sosyal geri çekilme, başta öfke atakları olmak üzere duyguları denetleme güçlüğü ve yaşanan olayı veya durumu yeniden yaşama bulgularıyla ortaya çıkan bozukluklardır.

Tükenmişlik sendromu Çalışma yaşamındaki hızlı değişim, işçiden kişisel gereksinimlerini, beklentilerini, özlemlerini yok sayarak bu değişime ayak uydurması ve gereklerini yerine getirmesini istendiğinde. Genellikle işçi buna hazırlanmadığı ya da var olan kapasitesini aştığı için, kapasitesini zorlamaya başlar, bu koşullarla bir süre dayanabilen işçi, bir süre sonra tükenir. Tükenme, işçinin enerjisinin tükendiği, giderek duygu, düşünce ve davranışlarında değişimin ortaya çıktığı bir aşırı yüklenme durumudur.

Karoshi(Aşırı çalışmaya bağlı) Bu vakalarda ölüm nedeni beyin veya kalp damarlarından birinde kanamaya yol açan dolaşım sistemi sorunlarıdır. Bu kişilerin yaptıkları işin gereklerinin çok ağır, sosyal desteğin zayıf, işin gereklerini denetleme olanağının ise değişken olduğu görülmüştür. Ölenler, işini seven, işine çok bağlı, dinlenme sürelerini bile kullanmayan kişilerdir.

Stres Yönetimi Kişisel Gevşeme Teknikleri: Derinlemesine (otojenik eğitim), aşamalı (meditasyon, biyo/nöro feedback), hızlı gevşeme egzersizleri Problem çözme teknikleri a) Problemi saptama; b) Seçenekleri gözden geçirme; c) Bir çözüm yolu seçme; d) Eyleme geçme; e) Sonuçları değerlendirme. Zamanı iyi kullanma becerilerini geliştirme Zaman planları, zaman cetveli, iş dağılım çizelgeleri Etkili iletişim Ben dili, açık uçlu sorular, etkin dinleme

Stres Yönetimi Örgütsel Denetim: Kişinin bulunduğu ortamı denetleyebilmesi sağlanmalı, kişi makinanın kontrolünden kurtarılmalı, Katılım: Sürece katılımları sağlanmalı, Özerklik: Sorumluluk verilmeli, Esnek çalışma İşçilere stresin nedenleri, etkileri ve uzak durma yolları, uzak durulamıyorsa başa çıkmanın yolları öğretilir. Bazı stres kaynakları kaçınılmaz olarak işin doğasında bulunabilir. Stres kaynaklarından bazılarını yok etmede çalışma ortamını daha stressiz ve verimli hale getirilmesi gerekir

STRESTEN KORUNMA BİRİNCİL KORUMA Çalışma Çevresi; Stresle başa çıkmanın en önemli yöntemi stresi kaynağında yok etmektir. Görev içeriği yeniden tasarlanır İlişkiler yeniden yapılandırılmalı Danışmanlık ve destek birimleri kurulmalı Değerlendirme sistemleri kurulmalı Çalışanlar; Çalışanlar işle ilgili sorunları tanımlayıp çözmek için eğitilir Çalışma Çevresi; Özellikle risk gruplarına yönelik danışmanlık hizmetleri geliştirilir Çalışanlar; Eğitim ve öğretim ile bilinçlendirme ve beceri geliştirme sağlanır İKİNCİL KORUMA STRES Çalışma Çevresi; Kişinin işyerine uyumu sağlanır Çalışanlar; Erken teşhis ve tedavi sürecini kapsar Psikoterapi ÜÇÜNCÜL KORUMA

Tanımlama «Ne oldu?» Eylem planı «Eğer bu durumla yeniden karşılaşırsan neleri değerlendirmek istersin?» Analiz «Ne yaptın, bu davranışını nasıl algılıyorsun? başka ne yapmak isterdin?» REFLEKTİF UYGULAMA ve TOPLANTILAR Duyguların ifade edilmesi «Ne düşündün ve hissettin?» Değerlendirme «Yaşantıyla ilgili olarak iyi ve kötü olan şeyler nelerdi?»

Stres Yönetimi Eğitimi Stres Yönetimi Eğitimlerinde; Özellikle stresin neden ve sonuçlarının tanınması, stresin fizyolojik ve psikolojik sonuçlarının azaltılabilmesine yönelik bireysel stratejilerin belirlenmesi amaçlanır.

Psikoteknik test Kişilerin fizyolojik ve psikolojik tepkilerini değerlendirmeye yarayan bilimsel yöntemlerin tümüne PSİKOTEKNİK denir. Öncelikle İş Analizleri" yapılarak işin özellikleri belirlenir. Sonra bu işin/işlerin özelliklerine göre kişide aranacak yetenekler için psikolojik/psikoteknik test bataryaları oluşturulur. Fizik muayene ve psikolojik/psikoteknik uygulamalardan sonra eleman seçimi yapılır.

: Psikoteknik testler Zeka testleri Kişilik testleri Bellek testleri Algı testleri Öğrenme testleri Zihinsel yetenek testleri Duygudurum testleri Fobiler İlgi testleri

Eğitim şart mı?

En büyük makam, en büyük hak çalışanlara ait olacaktır. Mustafa Kemal Atatürk